MỘT SỐ BIỆN PHÁP DẠY HỌC LÀM VĂN THỂ LOẠI
“TỰ SỰ KẾT HỢP VỚI MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM”
I. ĐẶT VẤN ĐỀ :
1.BỐI CẢNH ĐỀ TÀI :
Trong những năm gần đây ngành giáo dục đã có nhiều biện pháp để nâng
cao chất lượng. Nhà trường có vai trò quan trọng việc đào tạo con người phát
triển toàn diện. Đặc biệt giáo viên dạy môn ngữ văn là người có cơ hội nhiều
nhất để truyền cho học sinh mình những cái hay, cái đẹp, cái thi vị của cuộc đời,
của lẽ sống, của ngôn từ, của vẻ đẹp thiên nhiên cả trong quá khứ và hiện tại…
Giáo viên dạy văn cũng chính là người dẫn đường, hướng đạo giúp học sinh
khám phá thế giới nghệ thuật muôn màu, muôn vẻ của văn học.
Học văn là để làm người, để hiểu biết, suy ngẫm; để tỏ thế thái nhân tình,
tường sự đời hay dỡ. Học văn còn để khám phá các giá trị thẩm mỹ, giá trị nghệ
thuật của ngôn từ. Văn học cũng là nơi để các tác giả bày tỏ thế giới quan và
nhân sinh quan của mình; nơi bộc lộ tư tưởng, tình cảm, những nghĩ suy trăn trở
về lẽ sống, thái độ đối với cuộc đời, với con người. Học văn, nói cách khác là
quá trình giải mã ngôn ngữ của các tác phẩm để tìm thấy những thông điệp mà
các tác giả đã ký thác. Đặc biệt, mục tiêu quan trọng của chương trình ngữ văn
là hình thành cho học sinh kỹ năng làm văn, kĩ năng sản sinh văn bản. Nên để
dạy và học văn thành công, cần có nhiều sự cố gắng.

Làm văn là một phân môn đòi hỏi các kỹ năng tổng hợp của nhiều môn
học khác nhau. Để làm văn tốt, học sinh phải có kiến thức, có vốn sống; có kỹ
năng hành văn, vận dụng tốt kiến thức ngữ pháp, từ ngữ; hiểu rõ đặc điểm loại
thể; hiểu rõ quy trình hoàn thành một văn bản... Vậy nên, dạy cho học sinh làm
văn tốt được coi như là một mục tiêu tối quan trọng của môn ngữ văn ở trường
phổ thông và đây cũng là một mục tiêu khá khó khăn.


Phân môn tập làm văn lớp 8,10 tập trung đi sâu vào ba thể loại gồm: Văn
bản thuyết minh, văn tự sự kết hợp với miêu tả, biểu cảm và văn nghị luận.



Học phân môn tập làm văn:

Thích 

Không thích: 

Năng lực học tập làm văn:

Giỏi 

Yếu:



Làm tập làm văn:

Khó 

Dễ



Theo bản thân em, thể loại văn bản nào sau đây đối với em là khó tạo lập
nhất?
Tự sự




3. PHẠM VI VÀ ĐỐI TƯỢNG CỦA ĐỀ TÀI :
ĐỀ TÀI :“ Biện pháp hướng dẫn học sinh làm văn tự sự kết hợp với miêu
tả và biểu cảm” ứng dụng trong việc dạy ngữ văn khối 6,8,10.
Phân môn tập làm văn lớp 8,10 tập trung đi sâu vào ba thể loại :văn bản
thuyết minh, văn tự sự kết hợp với miêu tả, văn nghị luận.

3


Thế nhưng làm thế nào để giúp học sinh làm tốt kiểu bài văn tự sự kết hợp
với miêu tả và biểu cảm ? Đó là câu hỏi mà tất cả giáo viên dạy ngữ văn đều
trăn trở, suy nghĩ. Bản thân tôi cũng cố gắng tìm hiểu và xin trình bày “Vài
biện pháp dạy học làm văn tự sự kết hợp với miêu tả và biểu cảm ”. Với mong
muốn được trao đổi thêm kinh nghiệm với quý anh, chị, em đồng nghiệp.
Có thể nói trong các môn học trong nhà trường THPT, môn ngữ văn
đóng vai trò hết sức quan trọng, không những tạo tiền đề cho học sinh có kĩ
năng nghe, nói, đọc, viết tiếng việt khá thành thạo theo các kiểu văn bản và có
kĩ năng sơ giản về phân tích tác phẩm văn học, tự sự bước đầu viết được văn
tự sự. Đồng thời còn giúp cho các em tiếp nhận các môn khoa học khác một
cách tốt hơn.
4. MỤC ĐÍCH CỦA ĐỀ TÀI :
Thực hiện đề tài này tôi không có tham vọng gì hơn ngoài mục đích cung
cấp cho học sinh những kĩ năng làm văn tự sự kết hợp với miêu tả và biểu cảm
để các em cải thiện được kĩ năng viết văn của mình nói riêng và để học tốt bộ
môn Ngữ văn nói chung.
II.GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ: (NỘI DUNG )
1.CƠ SỞ LÍ LUẬN::
Dựa vào các sách tham khảo có liên quan đến đề tài, tôi đưa ra một số
kinh nghiệm, kĩ năng về làm văn tự sự để giúp các em tháo gỡ những khó khăn,
vướng mắc trong việc viết văn tự sự

- Để làm được đề tài này, tôi đã dựa trên những điều kiện thuận lợi có thể phát
huy được. Trong quá trình nghiên cứu, tôi đã được các cấp lãnh đạo nhà trường
quan tâm giúp đỡ, chỉ đạo sâu sát của Ban Giám Hiệu trường. các anh chị đồng
nghiệp cho ý kiến tham khảo, bản thân được phân công giảng dạy nhiều năm
liền môn ngữ văn nên đã tích lũy được một số kinh nghiệm trong công tác giảng
dạy và bản thân tôi xét thấy năng lực cũng có thể làm được điều đó.
- Cơ sở vật chất tương đối đầy đủ đáp ứng cơ bản cho việc dạy học.
Tuy nhiên, do thời gian không cho phép đề tài tôi chỉ nghiên cứu trong
giới hạn phạm vi trường THPT Bàn Tân Định với khối 6,8,10.

5


Tôi chân thành cảm ơn quý cấp lãnh đạo, quý đồng nghiệp đã giúp đỡ,
góp ý xây dựng những khiếm khuyết mà tôi chưa thấy hết. Xin chân thành cảm
ơn.
b.KHÓ KHĂN:
- Trường THPT Bàn Tân Định, thuộc vùng sâu, vừa mới thoát nghèo của Huyện
Giồng Riềng, đa phần học sinh là con em nông dân. Học sinh ý thức học tập
chưa cao. Các phương tiện giúp học sinh có thể tham khảo, tìm tòi học tập môn
ngữ văn còn hạn chế, từ đó học sinh gặp không ít khó khăn trong việc học tốt
môn ngữ văn.
- Học sinh học yếu từ tiểu học , lên lớp 6 học sinh còn viết chậm, đọc chậm.
- Còn một số ít học sinh không động não soạn bài, chỉ học theo cách đối phó,
phụ thuộc vào tài liệu, sách giải.
- Đa số học sinh không yêu thích môn ngữ văn, rất lười đọc sách. Mặt khác
cách lưa chọn nghề của môn học này cũng không phong phú như các môn học tự
nhiên. Do vậy tỉ lệ học sinh yêu thích và đầu tư vào môn học Ngữ văn chỉ chiếm
tỉ lệ rất thấp. Vì vậy các em chỉ học mang tính chất đối phó.
4.NHỮNG BIỆN PHÁP THỰC HIỆN:

để xây dựng dàn ý.
Mới tập viết văn, yêu cầu tối thiểu là các em phải viết được kết cấu hoặc
tóm tắt câu chuyện. Chưa qua được bước khởi đầu này, những bước sau sẽ
muôn vàn khó khăn. Ngược lại, nếu giáo viên làm được bước này, kể như đã
giúp các em thành công một phần, truyền được nguồn cảm hứng và sự tự tin để
các em có thể thực hiện các bước sau. Do vậy, sau khi các em tóm tắt kết cấu
câu chuyện, giáo viên có thể giúp các em hoàn chỉnh và bắt đầu cho các em triển
khai bài văn. Chưa qua được bước này mà yêu cầu các em viết hẳn một bài văn
hoàn chỉnh thì quả thật, không hiểu các em sẽ viết gì ngoài việc sẽ lại bắt chước
đâu đó.
2. Lưu ý khi lập dàn ý:
Lập dàn ý tức tìm ý cho các phần của bài văn sẽ viết. Nội dung chính ở
các phần mở bài, thân bài và kết luận các em đã được học. Nhưng để tìm đủ ý
cho bài văn phải có kỹ thuật. Cần hướng dẫn các em xác định các ý chính (ý chủ
đề của các đoạn), sau đó từ các ý chính này mà triển khai các ý chi tiết. Để có ý

7


chính phải dựa trên kết câu câu chuyện định viết để xây dựng. Đây là một kỹ
thuật quan trọng trong việc viết văn. Rất đáng tiếc là nhiều giáo viên không
hướng dẫn học sinh kỹ bước này do vậy nhiều học sinh không thể lập nổi dàn ý
trước khi viết bài văn. Hậu quả là văn rất khó đọc.
Ngoài ra cần phải lồng ghép các ý miêu tả và biểu cảm vào dàn ý của bài
tự sự sao cho hợp lý, vừa mức. Việc xây dựng được một dàn ý hoàn chỉnh là rất
khó, bởi nếu có dàn ý tốt thì việc viết bài văn sẽ rất thuận lợi.
Ví dụ với đề bài trên, sau khi lập xong dàn ý cơ bản dựa trên kết cấu câu
chuyện và dàn bài đã được xây dựng, giáo viên cần hướng dẫn học sinh những
điểm có thể lồng ghép các ý miêu tả và biểu cảm trong bài viết như:
- Tả gương mặt, mái tóc của bạn; cách ăn mặc; giọng cười, tiếng nói... dẫn

nhau. Tình bạn chân tình, gắn bó; chia tay nhau nhưng bọn em hẹn có ngày sẽ
gặp lại nhau. Tình bạn quý giúp mỗi người thấy cuộc đời vui hơn, có ý nghĩa
hơn.”
Kết cấu khác nhau nên cách viết mở bài cũng phải khác nhau, thân bài và
kết luận cần xây dựng theo các hướng khác nhau. Vậy nên vấn đề ở chỗ là
người viết cần phải nắm vững dàn bài thể loại. Phải nắm vững nhiệm vụ của các
phần trong một bài làm văn, từ đó khai triển các ý sao cho phù hợp.
Phần lý thuyết các em đã học từ vòng trước, nay được ôn lại nên đỡ vất vả
nhưng phần thực hành luyện tập thì giáo viên cần phá vỡ lối mòn suy nghĩ của
các em. Không phải cứ nhất nhất làm văn theo các gợi ý của sách. Đây là một
hiện tượng phổ biến trong các bài làm văn của học sinh.
Ví dụ sách giáo khoa ghi:
Mở bài: Giới thiệu sự việc, nhân vật và tình huống xảy ra câu chuyện.
Theo đó học sinh cứ thế mà làm văn như: Em có nhiều kỷ niệm đẹp với
một người bạn thân (Giới thiệu sự việc). Em tên Hoàng còn bạn ấy tên Mai
(nhân vật). Em quen bạn ấy hồi còn ở tiểu học (Tình huống...).
Lối viết này khá phổ biến hiện nay và thường là không hiệu quả. Bài viết
của các em thường theo các lối mòn một cách khó hiểu, khó chỉnh sửa nên rất
khó tiến bộ. Do vậy, giáo viên cần khuyến khích các em cần xấy dựng kết cấu,
dàn bài và đặt vấn đề một cách sáng tạo. Ví dụ như:
“Chuyến xe tốc hành chuyển mình như một cơn lốc. Vậy là Mai đã theo
gia đình đi xa. Chia tay với một người bạn thân suốt thời tiểu học không ngờ lại

9


xúc động đến vậy. Đã nhủ là phải bình tĩnh nhưng sao khóe mắt vẫn cứ cay.
Những kỷ niệm đẹp về bạn không bao giờ mình quên được...”
Rõ ràng cách mở bài này hoàn toàn dựa vào kết cấu câu chuyện mới có
được, từ kết cấu mà sáng tạo, hành văn. Từ kết cấu mà có được bối cảnh không