1

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

NGUYỄN THỊ HẢI YẾN

ẢNH HƯỞNG CẠNH TRANH CHIẾN LƯỚC MỸ - TRUNG
TẠI ĐÔNG NAM Á ĐẾN ĐỘC LẬP DÂN TỘC
CỦA CÁC NƯỚC TRONG KHU VỰC
TỪ NĂM 2001 ĐẾN NĂM 2015

Chuyên ngành : Lịch sử Phong trào cộng sản,
công nhân quốc tế và giải phóng dân tộc
Mã số

: 62.22.03.12

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ

HÀ NỘI – 2016


2

Công trình được hoàn thành
tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Hoàng Giáp

Phản biện 1: ……………………………………………………………………………………………………………
Phản biện 2:……………………………………………………………………………………………………………

hưởngcạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung tại Đông Nam Á đến độc lập dân tộc
các nước trong khu vực từ năm 2001 đến năm 2015”có ý nghĩa khoa học và thực
tiễn sâu sắc trong việc bảo vệ và củng cố ĐLDTcủa các nước ĐNA.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
2.1. Mục đích nghiên cứu của luận án
Luận án phân tích và làm rõ ảnh hưởng cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung tại
ĐNA đến ĐLDT của các nước trong khu vực trong đó có Việt Nam từ năm 2001 đến
năm 2015, đồng thời rút ra những nhận xét, đề xuất đối sách nhằm bảo vệ vững chắc
ĐLDT và chủ quyền quốc gia của Việt Nam trước ảnh hưởng của cạnh tranh chiến
lược Mỹ - Trung tại ĐNA trong thời gian tới.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án


4
Luận án tập trung giải quyết những nhiệm vụ chủ yếu sau:
- Làm rõ khái niệm cơ bản và khung lý thuyết; Phân tích các nhân tố ảnh
hưởng đến cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung tại ĐNA hiện nay.
-Làm rõ thực trạng cạnh tranh chiến lược của Mỹ - Trung tại ĐNAtừ năm
2001 đến năm 2015 và ảnh hưởng của nó đếnĐLDT các nước trong khu vực, trong
đó có Việt Nam.
-Rút ra những nhận xétvà kinh nghiệm trong công cuộc bảo vệ và củng cố
ĐLDT của các nước trong khu vực ĐNA vàđề xuất đối sách với Việt Nam trước
ảnh hưởng cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
3.1. Đối tượng nghiên cứu: Luận án đi sâu phân tích những ảnh hưởng cạnh
tranh chiến lược của Mỹ - Trung tại ĐNA đến ĐLDT của các nước trong khu vực
trong đó có Việt Nam.
3.2. Phạm vi nghiên cứu:
- Phạm vi nội dung: Luận án sẽ đi sâu phân tích cạnh tranh chiến lược của
Mỹ - Trung tại ĐNA trên một số lĩnh vực chủ yếu ảnh hưởng đến ĐLDT của các

việc đưa ra những giải pháp hợp lý để bảo vệ nền độc lập dân tộc trong bối cảnh
mới.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
- Về lý luận: Góp phần làm rõ thêm về sự cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và
Trung Quốc trong giai đoạn hiện nay ở khu vực CA-TBD và những tác động đến quá
trình củng cố ĐLDT của các nước ĐNA.
-Về thực tiễn: góp phần gợi mở một số vấn đề thực tiễn trong viêc hoạch
định và triển khai các chính sách đối ngoại của Việt Nam trong bối cảnh hiện nay.
Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho việc nghiên cứu và giảng dạy về
lịch sử thế giới hiện đại, lịch sử phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, đồng
thời có thể góp phần phục vụ cho công tác đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta hiện
nay.
7. Kết cấu của luận án:


6
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội
dung luận án được kết cấu thành 4 chương với 13 tiết.
Chương 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐỀ TÀI
Các công trình nghiên cứu liên quan đến luận án tập trung vào 3 hướng: thứ
nhất, ĐNA trong chiến lược của Mỹ và Trung Quốc; thứ hai, đề cập đến chiến lược
Mỹ và Trung Quốc tại ĐNA và ảnh hưởng của nó đến khu vực; thứ ba, đối sách
chung của một số nước ĐNA trước ảnh hưởng của sự cạnh tranh chiến lược Mỹ Trung.
1.1. CÁC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN ĐÔNG NAM Á TRONG
CHIẾN LƯỢC CỦA MỸ VÀ TRUNG QUỐC
1.1.1. Các nghiên cứu trong nước
Các công trình đã tập trung xem xét ĐNA trong các vòng xoáy chiến lược
tạo nên bởi xu thế toàn cầu hóa và sự thay đổi địa chính trị khu vực; những chuyển
động phức tạp của ASEAN hiện nay. Những cơ hội và thách thức đối với khu vực

khai của Mỹ và Trung Quốc sau chiến tranh lạnh trong đó có khu vực ĐNA.Tiêu
biểu là những cuốn sách“Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ở khu vực Đông
Nam Á trong hai thập niên đầu thế kỷ XXI và tác động đến Việt Nam” của tác giả
Nguyễn Hoàng Giáp (chủ biên), (2013), Nxb Chính trị Quốc gia và đề tài khoa học
“Hợp tác và cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung ở Đông Nam Á và tác động của
chúng đối với khu vực và Việt Nam thời kỳ hậu chiến tranh lạnh (giai đoạn từ 1991
đến 2010)”của tác giả Trần Khánh (2014). Các nhà nghiên cứu cho rằng cạnh tranh
chiến lược Mỹ - Trung đã tạo cho các quốc gia ĐNA có cơ hội tiếp xúc nhiều nguồn
vốn, nguồn đầu tư, tuy nhiêncũng đứng trước thách thức suy yếu liên kết nội khối
của ASEAN, tăng thêm cuộc chạy đua vũ trang trong khu vực, ảnh hưởng đến ngoại
giao song phương và đa phương...
1.2.2. Các nghiên cứu nước ngoài
Các nghiên cứu nước ngoài cho rằng cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung tác
động đến phương thức tập hợp lực lượng không chỉ ở ĐNA mà cả ở khu vực CA TBD, điều này tạo ra những tình huống không dễ xử lý đối với các nước trong khu
vực và làm gia tăng tính phức tạp trong quan hệ quốc tế như:sách“Chiến lược và


8
chính sách ngoại giao của Trung Quốc”của tác giả Sở Thụ Long, Kim Uy (2008),
Nxb Chính trị Quốc gia và các bài “The United States and China in East Asia:
Dynamics of A Volatile Volatile”và bài “The Strategic Situation and Prospects of
China-U.S. Relations” của tác giả Shi Yinhong (2007), tạp chí China and World
Affairs, No.2.
1.3. CÁC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN ĐỐI SÁCH CỦA CÁC
NƯỚC ĐÔNG NAM Á TRƯỚC ẢNH HƯỞNG CẠNH TRANH CHIẾN
LƯỢC MỸ - TRUNG
1.3.1. Các nghiên cứu trong nước
Các nhà nghiên cứu đã đề xuất đối sách của các nước tại ĐNA trong chính
sách ngoại giao trước cạnh tranh chiến lược của Mỹ và Trung Quốc, tiêu biểu như:
sách “Hợp tác liên kết ASEAN hiện nay và sự tham gia của Việt Nam” của Nguyễn

ngoàinghiên cứu về đề tài này có phần phong phú, đa dạng, có tính chất chuyên sâu,
bài bản, hệ thống hơn. Các công trình đã được công bốthường phân tích vấn đềdựa
trên góc độ quan hệ quốc tế mà chưa có tác giả đứng trên góc độ ĐLDT để nghiên
cứu. Tuy nhiên, các công trình trênlà tài liệu quý báu, góp phần không nhỏ trong thành
công của luận án.
Những vấn đề chưa được giải quyết:
Thứ nhất, các tác giả đã chưa đi sâu trong vấn đề an ninh phi truyền thống
tác động đến ĐLDT của các nước trong khu vực.
Thứ hai, các tác giả còn ít phân tích cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trungảnh
hưởng như thế nào đến quyền tự quyết của các quốc gia, dân tộc, đến sinh mệnh chính
trị, sự phát triển đất nước trong khu vực.
Những vấn đề tập trung lý giải và làm rõ thêm:
Một là, lý giải rõ nguyên nhân vì sao diễn ra sự điều chỉnh chiến lược của cả
Mỹ và Trung Quốc ở khu vực ĐNA gần đây.
Hai là, cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung tại ĐNA gồm những nội dung gì, có
ảnh hưởng như thế nào đối với công cuộc bảo vệ, củng cố chủ quyền quốc gia và nền
ĐLDT của các nước trong khu vực.
Ba là, luận án đưa ra được những nhận xét, kinh nghiệm, đối sách của các
nước ĐNA và đề xuất đối sách với Việt Nam trong bảo vệ ĐLDT trước ảnh hưởng
từ cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung tại ĐNA hiện nay.
Chương 2


10
NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG CẠNH TRANH CHIẾN LƯỢC MỸ TRUNGTẠI ĐÔNG NAM Á TỪ NĂM 2001 ĐẾN NĂM 2015
2.1. MỘT SỐ QUAN NIỆM VỀ CẠNH TRANH CHIẾN LƯỢC VÀ ĐỘC LẬP
DÂN TỘC
2.1.1. Khái niệm cạnh tranh chiến lược
Cạnh tranh chiến lược là sự ganh đua, đấu tranh của một nước hoặc liên minh
các nước với đối thủ của mình về phương châm, phương cách, chính sách và mưu lược

Nội dung chính của Chủ nghĩa Hiện thực là: lợi ích là yếu tố căn bản trong quan
hệ quốc tế và được đảm bảo bằng quyền lực. Quan hệ quốc tế được mô tả như một cuộc
cạnh tranh giành quyền lực giữa các nước theo đuổi lợi ích quốc gia, xung đột là bản
chất của quan hệ quốc tế.Các nước lớn luôn tìm mọi cách làm thay đổi cục diện thế giới
đồng thời tác động, gây ảnh hưởng tới các nước đang phát triển, các nước nhỏ hơn
mình, hi sinh quyền lợi của các nước nhỏ để thỏa mãn quyền lợi của các nước lớn.
2.1.4. Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về cạnh tranh chiến lược
Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về cạnh tranh chủ yếu dựa trên sự vận
động của đấu tranh giai cấp, sự mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất,
mâu thuẫn giữa cơ sở hạ tầng với kiến thức thượng tầng. Xã hội quốc tế là một hệ thống
thế giới, trong đó xung đột quốc tế, hợp tác quốc tế, cục diện thế giới v.v. cơ bản được
giải quyết bởi quan hệ giữa hai giai cấp với nhau.
2.2. NHÂN TỐ QUỐC TẾ VÀ KHU VỰC CHÂU Á - THÁI BÌNH
DƯƠNG
2.2.1.Những biến đổi của tình hình thế giới sau Chiến tranh lạnh
Thế giới đang quá độ sang trật tự thế giới mới, trật tự đa cực. Vị thế lãnh đạo
của Mỹ đang bị lung lay và gặp nhiều thách thức. Hiện nay, cùng với một số nước
lớn khác, Mỹ và Trung Quốc có vai trò quan trọng trong việc tác động đến bối
cảnh, đến ĐLDT, hòa bình và ổn định của mỗi quốc gia, khu vực.
Hòa bình, hợp tác và phát triển là xu thế lớn; nhưng chiến tranh cục bộ, xung
đột và chạy đua vũ trang, xung đột sắc tộc, tôn giáo, hoạt động can thiệp, lật đổ,
khủng bố, tranh chấp lãnh thổ, biển đảo, tài nguyên và cạnh tranh kinh tế vẫn diễn ra
gay gắt. Các vấn đề toàn cầu, an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống diễn
biến ngày càng phức tạp. Các nước lớn vừa hợp tác, thỏa hiệp, vừa cạnh tranh gay
gắt, chi phối và làm phức tạp hơn các quan hệ quốc tế.


12
2.2.2.Tình hình khu vực châu Á - Thái Bình Dương
Hiện nay, CA-TBD trong đó có ĐNA đang là khu vực kinh tế phát triển và

13
ảnh hưởng, phá vỡ sự bao vây, phong tỏa của Mỹ.Về an ninh – quân sự, là khu đệm
và lá chắn bên ngoài trực tiếp bảo vệ an ninh quốc gia phía Đông Nam của Trung
Quốc.Các quần đảo ở Biển Đông được Trung Quốc xem như là một căn cứ chiến
lược để phòng thủ, ngăn chặn, kiểm soát tuyến đường biển và có thể là căn cứ tấn
công đất liền.Về kinh tế - thương mại, là nơi hấp dẫn , làđối tác quan trọng để Trung
Quốc phát triển kinh tế, thực hiện chiến lược “Đại khai phá miền Tây", dự án “một trục
hai cánh” nhằm mở rộng các hành lang, vành đai kinh tế qua đó mở rộng ảnh hưởng
đối với khu vực.Về văn hóa - giáo dục, văn hóa tương đồng là công cụ để Trung Quốc
tập hợp lực lượng chống lại các giá trị dân chủ, nhân quyền phương Tây, đồng thời giúp
Trung Quốc dễ dàng hợp tác với các nước trong khu vực
2.4. DIỄN BIẾN QUAN HỆ MỸ - TRUNG
Quan hệ Mỹ - Trung đã trải qua những bước thăng trầm trong lịch sử. Đặc
điểm quan hệ Mỹ - Trung Quốc phức tạp, thiếu lòng tin lẫn nhau, đan xen hai xu
hướng vừa hợp tác vừa đấu tranh; vừa kiềm chế, vừa đối thoại, đã tác động không
nhỏ đến tình hình chính trị thế giới và khu vực ĐNA. Cuộc chạy đua tranh giành ảnh
hưởng và lợi ích giữa Mỹ và Trung Quốc ở khu vực Tây Thái Bình Dương, trong đó
có ĐNA diễn ra ngày càng quyết liệt, chứa đựng nguy cơ bùng nổ xung đột lớn.
Chương 3
THỰC TRẠNG ĐỘC LẬP DÂN TỘC CỦA CÁC NƯỚC
ĐÔNG NAM ÁTRONG CẠNH TRANH
CHIẾN LƯỢC MỸ - TRUNG TỪ NĂM 2001 ĐẾN NĂM 2015
3.1. THỰC TRẠNG CẠNH TRANH CHIẾN LƯỢC MỸ - TRUNG TẠI
ĐÔNG NAM Á
Tại ĐNA, Mỹ đã triển khai các chiến lược bao gồm: chiến lược toàn cầu hóa,
chiến lược sức mạnh thông minh, chiến lược xoay trục, chiến lược tái cân bằng. Về
phía Trung Quốc, nước này tập trung triển khai bốn chính sách lớn là: chiến lược
ngoại giao nước lớn, chiến lược ngoại giao với láng giềng, chiến lược năng lượng
và chiến lược biển.
3.1.1.Cạnh tranh trên lĩnh vực chính trị - ngoại giao

Biển Đông đang trở thành nơi Trung Quốc và Mỹ cạnh tranh ảnh hưởng quyết
liệt trên mặt trận an ninh - quốc phòng. Nếu Trung Quốc tham vọng độc chiếm Biển
Đông,với yêu sách “đường lưỡi bò” và coi Biển Đông là “lợi ích cốt lõi”thì Mỹ


15
tuyên bố Biển Đông là nơi Mỹ có “lợi ích quốc gia”, đồng thời luôn khẳng định bảo
vệ lợi ích trong tự do hàng hải và lợi ích các công ty của mình đang làm ăn trên Biển
Đông
Trong20 năm qua, Trung Quốc không ngừng tiến hành hiện đại hóa quân
đội, tiềm lực quân sự, đặc biệt là lực lượng hải quân. Trung Quốc muốn khẳng định
với thế giới rằng mình đã chính thức trở thành nước lớn, một cường quốc biển, mặt
khác nhằm đe dọa các nước ĐNA và cảnh cáo những nước lớn trong đó có Mỹ
không nên can thiệp vào vấn đề Biển Đông.
Về phía Mỹ, ngoài việc việc tập hợp lực lượng chống lại chủ nghĩa khủng bố
toàn cầu thì nước này còn mở rộng ngoại giao an ninh và chú trọng hơn vào vấn đề an
ninh biển, trong đó có vấn đề tranh chấp chủ quyền và tự do hàng hải ở Biển
Đông.Mỹ tăng cường, mở rộng sự hiện diện quân sự nhất là lực lượng không quân
và hải quântrong khu vực để duy trì bá quyền, bảo vệ lợi ích của mình.Mỹ hiện có
ít nhất 3 tuyến răn đe chiến lược bao vây Trung Quốc.
3.1.3. Cạnh tranh trên lĩnh vực kinh tế - thương mại
Với phương châm“kinh tế ưu tiên, chính trị theo sát, lấy kinh tế lôi kéo chính
trị, thúc đẩy chính trị”, thông qua quan hệ kinh tế để tạo ra những đột phá mới về
chính trị, an ninh.Trung Quốc đã sử dụng sức mạnh kinh tế để tăng cường ảnh
hưởng trong khu vực.
Trong khi đó, chiến lược kinh tế của Mỹ ở ĐNA là nhằm biến khu vực trở
thành thị trường tự do hóa kiểu phương Tây và tạo ra thị trường cho hàng hóa công
nghệ cao của Mỹ. Mỹ mở rộng quan hệ kinh tế song phương và đa phương, thông
qua việc nâng cao vai trò của APEC để thúc đẩy tự do buôn bán, đầu tư và hợp tác
phát triển, thúc đẩy đàm phán TPP...nhằm ngăn chặn ảnh hưởngkinh tế của Trung

3.2. ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐỘC LẬP DÂN TỘC CỦA CÁC NƯỚC ĐÔNG
NAM Á
3.2.1. Ảnh hưởng đến an ninh và chủ quyền quốc gia
-Ảnh hưởng tích cực: giúp ĐNA cân bằng quan hệ với nước lớn; hạn chế
những bất đồng bùng nổ thành xung đột vũ trang.
-Ảnh hưởng tiêu cực:
Một là, ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh và chủ quyền biển đảo của các quốc
gia tại khu vực ĐNA; Hai là, gây bất ổn về chính trị đối với các nước tại khu vực; Ba


17
là, ảnh hưởng đến việc tự chủ trong việc ra quyết sách phát triển đất nước, gây bất ổn an
ninh của các nước trong khu vực; Bốn là, làm gia tăng sức mạnh quốc phòng, chạy đua
vũ trang gây bất ổn trong khu vực; Năm là, làm bùng phát các vấn đề an ninh phi truyền
thống.
3.2.2. Ảnh hưởng đến phát triển đất nước và khu vực
- Tạo ra những cơ hội:
Thứ nhất, mở rộng quan hệ thương mại - đầu tư; Thứ hai, giúp các chính phủ
có cách nhìn toàn diện, học hỏi nhiều kinh nghiệm trong việc cải cách cơ cấu kinh
tế; Thứ ba, tạo ra thị trường rộng lớn và trở thành thị trường hấp dẫn của các nước
lớn; Thứ tư, tạo cơ hội cho Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc và các nhà đầu tư phương
Tây chuyển hướng đầu tư sang ĐNA giúp kinh tế khu vực phát triển; Thứ năm, tăng
cường hội nhập và phong phú thêm văn hóa dân tộc.
-Nảy sinh nhiều thách thức:
Thứ nhất, lợi ích kinh tế của ASEAN ảnh hưởng do phải hình thành cộng
đồng sớm hơn dự kiến; Thứ hai, kinh tế yếu kém, lạm phát tăng cao do đầu tư
nhiều vào quân sự; Thứ ba, lệ thuộc kinh tế kéo theo lệ thuộc chính trị vào Trung
Quốc và Mỹ; Thứ tư, rơi vào “bẫy thu nhập trung bình” và ảnh hưởng nghiêm trọng đến
đời sống người dân; Thứ năm, buộc các quốc gia ĐNA lựa chọn TPP hay RCEP; Thứ
sáu, ảnh hưởng đến cạnh tranh thị trường tại khu vực.

trọng nhất nếu Mỹ và Trung Quốc bắt tay ở Biển Đông. Ngoài ra, Trung Quốc mạnh tay
đầu tư thuê đất tại các nơi trọng yếu điều này ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh quốc
phòng của Việt Nam.
Thứ hai, ảnh hưởng đến sự phát triển củađất nước
Sự xâm nhập của các nhà thầu Mỹ, Trung Quốc sẽ khiến các nhà thầu Việt
Nam không thể cạnh tranh nổi do hạn chế về năng lực cạnh tranh. Các doanh nghiệp
trong nước sẽ bị thua ngay trên sân nhà.
Những mặt hàng Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ và Trung Quốc là các hàng
hóa thô, sơ chế, có giá trị tăng thấp. Trong khi đó, những mặt hàng Việt Nam nhập
khẩu là các mặt hàng thành phẩm có giá trị gia tăng cao. Điều này cho thấy cán cân
thương mại của Việt Nam có xu hướng phụ thuộc ngày càng nhiều vào hàng hóa
nhập khẩu từ Mỹ và Trung Quốc.Kinh tế Việt Nam rất dễ bị ảnh hưởng bởi phụ
thuộc vào kinh tế của hai cường quốc này, rơi vào “bẫy thu nhập trung bình”.


19
Với động thái giành hết các dự án trọng điểm, Trung Quốc thể hiện rõ ý đồ
thâu tóm quyền lợi, ép nền kinh tế Việt Nam phải chịu sự phụ thuộc vào Trung
Quốc.
Chương 4
NHẬN XÉT VỀ ẢNH HƯỞNG CẠNH TRANH CHIẾN LƯỢC
MỸ- TRUNG TẠI ĐÔNG NAM Á TỪ NĂM 2001 ĐẾN NĂM 2015 VÀ ĐỐI
SÁCH CỦA CÁC NƯỚC TRONG KHU VỰC
NHẰM BẢO VỆ ĐỘC LẬP DÂN TỘC
4.1. NHẬN XÉT VỀ ẢNH HƯỞNG CẠNH TRANH CHIẾN LƯỢC MỸ TRUNG TẠI ĐÔNG NAM Á
Thứ nhất, ĐNA đang là điểm xoáy chiến lược, nơi đan xen, giao thoa lợi ích
trước mắt cũng như lâu dài của các nước lớn, trước hết là giữa Mỹ và Trung Quốc;
Thứ hai, cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung có ảnh hưởng tới nhiều mặt, đa chiều và
nhiều cấp độ tới khu vực; Thứ ba, sự gia tăng cạnh tranh chiến lược Mỹ-Trung
đang làm cho các mâu thuẫn, xung đột địa chính trị của khu vực tăng nhanh nhiều

bất kỳ cường quốc nào. Phillippines có mối quan hệ gắn bó với Mỹ, nhất là trong
quan hệ quốc phòng. Năm 2013, Philippines khởi kiệnTrung Quốc về bản
đồ"đường lưỡi bò" và được Tòa án Trọng tài Thường trực xử thắng kiện vào năm
2016. Mặc dù có nhiều bất đồng trong tranh chấp Biển Đông nhưng do lợi ích kinh
tế của Trung Quốc đem lại, Philippines vẫn tăng cường hợp tác, đầu tư với nước
này. Tại Myanmar có nhiều cải cách đáng kể trong chính trị, kinh tế, chuyển từ chế
độ độc tài quân sựsang chế độ dân sự. Trong chính sách đối ngoại, Myanmar
chuyển từ quan hệ song phương sang hội nhập khu vực và quan hệ đa phương, tăng
cường quan hệ với Mỹ và các nước lớn ngoài khu vực và dần xa rời lệ thuộc vào
Trung Quốc.Còn Campuchia đang cố gắng tận thu những lợi ích có được từ sự
cạnh tranh của hai cường quốc này. Campuchianhận được sự đầu tư và viện trợ
khổng lồ từ Trung Quốc, đổi lại nước này ra sức ủng hộ lập trường của Trung Quốc
trong vấn đề Biển Đông, mặc dù điều này gây bất lợi cho các nước trong khối
ASEAN.Việt Nam chủ trương hòa bình, hợp tác bình đẳng cùng có lợi với tất cả
các nước không phân biệt chế độ chính trị trên cơ sở nguyên tắc cùng tồn tại hòa
bình. Trong quan hệ với Trung Quốc, Việt Nam tăng cường hợp tác, phát triển kinh
tế nhưng không lùi bước trong vấn đề chủ quyền biển, đảo. Với Mỹ, Việt Nam tăng


21
cường hợp tác kinh tế, khoa học, kỹ thuật nhưng kiên định giữ vững chủ quyền và
hệ tư tưởng của mình. Các nước ASEAN còn lại đều có những bước đi khôn khéo,
linh hoạt nhằm cần bằng lợi ích, bảo vệ nền độc lập dân tộc trong quan hệ với Mỹ
và Trung Quốc, tận dụng những cơ hội và hạn chế những bất lợi trước vòng xoáy
của cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung đem lại
4.3. KINH NGHIỆM VỀ ĐỐI SÁCH CỦA ASEAN VÀ ĐỀ XUẤT ĐỐI
SÁCH VỚI VIỆT NAM TRƯỚC ẢNH HƯỞNG CẠNH TRANH CHIẾN LƯỢC
MỸ - TRUNG Ở ĐÔNG NAM Á HIỆN NAY
4.3.1. Kinh nghiệm về đối sách của ASEAN
Một là, nhận thức đúng đắn về xu thế phát triển của thời đại; biểu hiện mới của

lợi và cùng phát triển. Trong một số vấn đề bất đồng, Việt Nam không gây căng
thẳng, làm phức tạp hơn, tránh đối đầu trực tiếp, cần đấu tranh một cách khôn khéo,
mềm dẻo với Trung Quốc trên các diễn đàn quốc tế, có thái độ kiên quyết phản đối
Trung Quốc trong những hành động vi phạm toàn chủ quyền của Việt Nam; kiên
quyết bảo vệ toàn vẹn chủ quyền lãnh thổ, biển đảo của Tổ quốc.
KẾT LUẬN
Sự trỗi dậy nhanh chóng của Trung Quốc và sự suy giảm sức mạnh của Mỹ
trong 15 năm đầu của thế kỷ XXI đã và đang làm thay đổi vai trò, tương quan ảnh
hưởng và quyền lực của các nước này trên thế giới nói chung, ở ĐNA nói riêng.
Quan hệ Trung - Mỹ từ năm 2001 đến nay có nhiều thay đổi và ngày càng
ảnh hưởng mạnh, khó lường đến chính trị, an ninh, kinh tế của khu vực Đông Nam
Á. Cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung tại ĐNA đã, đang và còn tiếp tục diễn biến
phức tạp, thể hiện rõ đặc trưng của quan hệ hai cường quốc là vừa hợp tác, thỏa
hiệp, vừa đấu tranh, cạnh tranh và kiềm chế lẫn nhau.
Cả Mỹ và Trung Quốc đều dốc tiền của, công sức dùng chiêu bài kinh tế để
đổi lấy chính trị, tăng tầm ảnh hưởng với các nước ĐNA, tăng tính lệ thuộc của các
nước này vào mình để gây áp lực, kiềm chế với nước kia gây ảnh hưởng nghiêm
trọng đến nền độc lập dân tộc của mỗi nước và tình hình an ninh, chính trị tại khu
vực ĐNA.
Tại Việt Nam, cả Mỹ và Trung Quốc đều muốn Việt Nam đứng về phía
mình. Trung Quốc muốn Việt Nam ổn định nhưng không đủ mạnh, không được là
sân sau của ai và phải phụ thuộc vào Trung Quốc. Mỹ muốn Việt Nam là liên minh


23
để duy trì vai trò lãnh đạo ở ĐNA và châu Á, nhưng không muốn gánh vác trách
nhiệm bảo vệ Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh khác biệt về chế độ chính trị và giá
trị quốc gia dân tộc. Việt Nam cần hết sức tỉnh táo, tránh cách nhìn phiến diện, một
chiều chỉ thấy mặt tốt mà không thấy mặt tiêu cực. Trên cơ sở đó, Việt Nam cần
xác định tăng cường hợp tác và tận dụng tất cả các cơ hội có được trong quan hệ