Xói mòn và các biện pháp
điều tiết?

Sự tồn tại của cuộc sống con người phụ thuộc
rất nhiều vào lớp đất trồng trọt để sản xuất ra
lương thực, thực phẩm và các nguyên liệu sản
xuất công nghiệp phục vụ cho đời sống của con
nguời.

Khái niệm về xói mòn và ý nghĩa của việc
nghiên cứu xói mòn đất
Sự tồn tại của cuộc sống con người phụ thuộc
rất nhiều vào lớp đất trồng trọt để sản xuất ra
lương thực, thực phẩm và các nguyên liệu sản
xuất công nghiệp phục vụ cho đời sống của con
nguời. Tuy nhiên sự tồn tại của lớp đất có khả
năng canh tác này lại luôn chịu những tác động
mạnh mẽ của các điều kiện tự nhiên và các hoạt
động canh tác do con người có thể làm cho
chúng bị thoái hóa và dần mất đi khả năng sản
xuất, trong đó một trong những nguyên nhân
làm cho đất bị thoái hóa mạnh nhất là do xói
mòn. Hiện tượng mất đất do xói mòn mạnh hơn
rất nhiều so với sự tạo thành đất trong quá trình
tự nhiên, một vài cm đất có thể bị mất đi chỉ
trong một vài trận mưa giông hoặc gió lốc trong
khi để có được vài cm đất đó cần phải có thời
gian hàng trăm năm, thậm chí hàng ngàn năm
mới tạo ra được. Trên thế giới hầu như không
có quốc gia nào là không chịu ảnh hưởng của
xói mòn, nhất là ảnh hưởng của xói mòn do

quan đồng thời tới các quá trình mất đất, mất
chất dinh dưỡng và nước cho cây trồng đồng
thời còn gây ra các tác động xấu đến môi
trường. Do đó việc nghiên cứu xói mòn là vô
cùng cần thiết cho mọi quốc gia, đặc biệt đối với
nước ta là một nước nằm trong vành đai nhiệt
đới với 3/4 diện tích đất tự nhiên là đồi núi,
thường xuyên phải hứng chịu các hậu quả do
xói mòn gây ra thì việc khống chế hiện tượng
xói mòn đất càng trở nên cực kỳ quan trọng để
bảo vệ độ phì nhiêu của đất và bảo vệ môi
trường sinh thái.

Các kiểu xói mòn đất chính
Xói mòn đất là quá trình làm mất lớp đất trên
mặt và phá huỷ các tầng đất bên dưới do tác
động của nước mưa, băng tuyết tan hoặc do
gió. Ðối với đất sản xuất nông nghiệp thì nước
và gió là hai tác nhân quan trọng nhất gây ra xói
mòn và các tác nhân này có mức độ ảnh hưởng
tăng giảm khác nhau theo các hoạt động của
con người đối với đất đai.
Kiểu xói mòn do nước
Kiểu xói mòn do nước gây ra do tác động của
nước chảy tràn trên bề mặt (nước mưa, băng
tuyết tan hay tưới tràn). Hiện tượng xói mòn do
nước gây ra đối với đất sản xuất nông nghiệp
thường mạnh nhất ở các bề mặt đất trống, sau
khi làm đất chuẩn bị gieo trồng. Ðể xảy ra xói
mòn, nước cần có năng lượng để tách các hạt

mòn lớp đất mặt chúng còn có khả năng tạo ra
những dòng xói hoặc rãnh xói. Có rãnh sâu 5-
6m tới tận lớp đá mẹ và làm mất đi hoàn toàn
khả năng sản xuất của đất đai.
Kiểu xói mòn do gió
Kiểu xói mòn do gió là hiện tượng xói mòn gây
ra bởi sức gió. Ðây là hiện tượng xói mòn có thể
xảy ra ở bất kì nơi nào khi có những điều kiện
thuận lợi sau đây
- Ðất khô, tơi và bị tách nhỏ đến mức độ gió có
thể cuốn đi
- Mặt đất phẳng, có ít thực vật che phủ thuận lợi
cho việc di chuyển của gió
- Diện tích đất đủ rộng và tốc độ gió đủ mạnh để
mang được các hạt đất đi
Thông thường đất cát là loại đất rất dễ bị xói
mòn do gió vì sự liên kết giữa các hạt cát là rất
nhỏ, đất lại bị khô nhanh. Ảnh hưởng của xói
mòn do gió gây ra khá phức tạp, đất bị chuyển
dịch đi có thể dưới các hình thức nhảy cóc,
trườn trên bề mặt hoặc bay lơ lửng.
Xói mòn do nước và các yếu tố ảnh hưởng
Hiện tượng xói mòn do nước xảy ra ở khắp mọi
nơi trên bề mặt trái đất, song tập trung mạnh
nhất ở những vùng khí hậu nhiệt đới ẩm nơi
thường có tổng lượng mưa hàng năm lớn, tập
trung theo mùa với cường độ cao kết hợp với
đất có địa hình cao và dốc đã tạo ra những dòng
chảy tràn lớn trên bề mặt đất. Trong nhiều vùng
đất dốc hiện tượng nước chảy tràn trên mặt