2
QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN VỀ TÍNH CHẤT XÃ HỘI
CỦA CHIẾN TRANH. Ý NGHĨA TRONG VIỆC XEM XÉT TÍNH CHẤT
CÁC CUỘC CHIẾN TRANH NHÂN DÂN DƯỚI SỰ LÃNH ĐẠO CỦA
ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM

=======================
Lịch sử phát triển của dân tộc ta đã trải qua nhiều cuộc chiến tranh
với tính chất, trình độ, quy mô và với không gian, thời gian khác nhau. Từ
TK III (TrCN) đến năm 1975, trong vòng 22 thế kỷ, Việt Nam đã phải tiến
hành 15 cuộc kháng chiến giữ nước và hơn trăm cuộc khởi nghĩa giành độc
lập. Trong những cuộc chiến tranh đó, chiến tranh chống chủ nghĩa thực dân
Pháp và đế quốc Mỹ là những cuộc chiến tranh khốc liệt nhất, bi hùng nhất
trong lịch sử chiến tranh của dân tộc.
Trải qua 30 năm trường kỳ kháng chiến, dù phải trải qua nhiều mất
mát, hi sinh, song dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng Cộng sản Việt Nam,
cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ của nhân dân ta đã
giành thắng lợi hết sức to lớn, có ý nghĩa lịch sử sâu sắc cả trong nước và trên
trường quốc tế. Qua các cuộc kháng chiến trường kì, gian khổ, Việt Nam trở
thành biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, của lòng khát khao yêu
chuộng hòa bình, công lý. Nhờ sự bền bỉ đấu tranh và đổ máu hi sinh của các
lực lượng vũ trang và toàn dân, chúng ta mới giành được độc lập, tự do trọn
vẹn, nước nhà thống nhất, giang sơn thu về một mối, cả nước đi lên công
nhân xã hội, vị thế, uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế ngày càng được
nâng cao.
Tuy nhiên hiện nay, một số quan điểm phản động đã cố tình xuyên tạc
cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ ở
nước ta; chúng âm mưu hòng xóa nhòa tính chất cuộc chiến tranh - một bên là
chính nghĩa và một bên là phi nghĩa, thậm chí xóa nhòa ranh giới giữa một



4
xuất hết sức thấp kém, tổ chức xã hội thì còn sơ khai, con người sống hoàn
toàn phục thuộc vào tự nhiên. Động cơ cơ bản của sự phát triển xã hội công
xã nguyên thuỷ là cuộc đấu tranh giữa con người với tự nhiên. Trong xã hội
đó, các mâu thuẫn và xung đột giữa các bộ lạc, kể cả xung đột vũ trang chỉ là
thứ yếu, không mang tính xã hội. Những cuộc đấu tranh tranh giành đất đai,
các khu vực săn bắn hái lượm, các bãi chăn thả các hành động đó chỉ là đấu
tranh để sinh tồn. Trong các cuộc xung đột ấy tuy đã có yếu tố bạo lực vũ
trang, nhưng những yếu tố bạo lực vũ trang đó chỉ có ý nghĩa để thoả mãn các
nhu cầu kinh tế trực tiếp của các bộ tộc, bộ lạc. Vì vậy Các Mác, Ăng Ghen
coi đây như là một hình thức lao động nguyên thuỷ. Các xung đột ở xã hội
công xã nguyên thuỷ không phải là chiến tranh, đó chỉ là những cuộc xung
đột mang tính tự phát ngẫu nhiên.
Như vậy, theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, chiến tranh là
những kết quả của những quan hệ giữa người với người trong xã hội. Nhưng
nó không phải là những mối quan hệ giữa người với người nói chung mà nó là
mối quan hệ giữa những tập đoàn người có lợi ích cơ bản đối lập nhau. Khác
với các hiện tượng chính trị - xã hội khác, chiến tranh được thể hiện dưới một
hình thức đặc biệt, sử dụng một công cụ đặc biệt đó là bạo lực vũ trang để đạt
mục đích chính trị.
Bất chấp thực tế đó, các học giả tư sản cho rằng chiến tranh đã có ngay
từ khi xuất hiện xã hội loài người và không thể nào loại trừ được nó. Mục
đích của họ là để che đậy cho hành động chiến tranh xâm lược do giai cấp tư
sản phát động.
Nguồn gốc nảy sinh chiến tranh: Chiến tranh bắt nguồn từ chế độ tư
hữu, giai cấp và nhà nước.
Bằng thế giới quan và phương pháp luận duy vật biện chứng cùng sự kết
hợp sáng tạo phương pháp lôgíc và lịch sử C. Mác và Ăng Ghen lần đầu tiên



6
Tiếp tục phát triển những luận điểm của C.Mác, Ph.Ăngghen về chiến
tranh trong điều kiện lịch sử mới, Lênin chỉ rõ: Trong thời đại ngày nay còn
chủ nghĩa đế quốc thì còn nguy cơ xẩy ra chiến tranh, chiến tranh bắt nguồn
từ chính bản chất của chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa đế quốc, chiến tranh là bạn
đường của chủ nghĩa đế quốc.
Như vậy, chiến tranh có nguồn gốc từ chế độ chiếm hữu tư nhân về tư
liệu sản xuất, có đối kháng giai cấp và có áp bức bóc lột. Chiến tranh không
phải bắt nguồn từ bản năng sinh vật của con người, không phải là định mệnh
và cũng không phải là hiện tượng tồn tại vĩnh viễn. Muốn xoá bỏ chiến tranh
thì phải xoá bỏ nguồn gốc sinh ra nó.
Bản chất của chiến tranh là kế tục sự nghiệp chính trị bằng thủ đoạn bạo lực.
Bản chất chiến tranh là một trong những nội dung cơ bản, quan trọng
nhất của học thuyết Mác - Lênin về chiến tranh, quân đội. Theo V.I. Lênin:
"Chiến tranh là sự tiếp tục của chính trị bằng những biện pháp khác" (cụ thể
là bằng bạo lực). Theo V.I.Lênin, khi phân tích bản chất chiến tranh, nhất
thiết phải có quan điểm chính trị - giai cấp, xem chiến tranh chỉ là một hiện
tượng lịch sử cụ thể. Theo quan điểm chủ nghĩa Mác - Lênin: "Chính trị là sự
phản ánh tập trung của kinh tế", "Chính trị là mối quan hệ giữa các giai cấp,
các dân tộc", chính trị là sự thống nhất giữa đường lối đối nội và đường lối
đối ngoại, trong đó đường lối đối ngoại phụ thuộc vào đường lối đối nội.
Lênin chỉ rõ “mọi cuộc chiến tranh đều gắn liền với chế độ chính trị sinh ra
nó”, chính trị chi phối chiến tranh từ đầu đến cuối. Như vậy, chiến tranh chỉ là
một thời đoạn, một bộ phận của chính trị, nó không làm gián đoạn chính trị.
Ngược lại, mọi chức năng, nhiệm vụ của chính trị đều được tiếp tục thực hiện
trong chiến tranh. Giữa chiến tranh và chính trị có quan hệ chặt chẽ với nhau
trong đó chính trị chi phối và quyết định toàn bộ tiến trình và kết cục chiến
tranh, chính trị chỉ đạo toàn bộ hoặc phần lớn tiến trình và kết cục của chiến



Arixtot, Platon đã đề cập đến tính chất chính nghĩa và phi nghĩa của
chiến tranh nhưng xem xét dưới góc độ pháp quyền. Các ông cho rằng, chiến
tranh phù hợp với pháp luật Nhà nước là chính nghĩa. Kinh thánh Thiên chúa
giáo giải thích chiến tranh là “công cụ của Thượng đế” để chống lại “cái xấu”
và “trừng phạt những kẻ phạm tội”. Vì vậy, chiến tranh hợp với đạo luật
Thiên chúa giáo, biểu lộ lòng trung thành với “thượng đế” là chính nghĩa. Các
học giả tư sản lại thường căn cứ vào bên nào tấn công trước, vị trí đứng chân
của quân đội mỗi bên tham chiến để đánh giá tính chất xã hội của chiến tranh.
Ở phương Đông, Ngô Khởi, một trong những nhà sáng lập tư tưởng
quân sự Trung Quốc cổ đại cũng đã có những nhận xét khá sâu sắc về tính
chất xã hội của chiến tranh. Ông viết: “Thành Thang đánh Trụ mà dân Hạ vui
mừng. Đó là vì cuộc chiến tranh của Thành Thang hợp với lẽ trời và lòng
người nên mới được như vậy”1.
Nguyễn Trãi, một danh nhân văn hóa, một nhà chính trị, quân sự lỗi lạc
của Việt Nam cũng có những tư tưởng độc đáo về tính chất xã hội của chiến
tranh thông qua các khái niệm: đại nghĩa và hung tàn…
Như vậy, các quan điểm trên tuy là những quan điểm tiến bộ về tính
chất xã hội của chiến tranh nhưng đó chỉ là những tư tưởng đơn lẻ thiếu tính
hệ thống; thường chỉ căn cứ vào những đặc trưng ngẫu nhiên, bên ngoài và
không cơ bản để xác định tính chất xã hội của chiến tranh mà thiếu một cơ sở
lý luận khoa học chặt chẽ nên không tránh khỏi những hạn chế về mặt thế giới
quan và phương pháp luận. Chỉ đến chủ nghĩa Mác - Lênin, với thế giới quan,
phương pháp luận duy vật biện chứng, cùng một học thuyết hoàn chỉnh về
chiến tranh, quân đội, vấn đề tính chất xã hội của chiến tranh mới được
nghiên cứu một cách toàn diện, triệt để và luận giải đúng đắn, khoa học, thực
sự đem lại cho con người một công cụ để nhận thức để đánh giá đúng đắn vai
1

Tôn Ngô binh pháp, Nxb Công an nhân dân, H, 1994, tr174.



10
Lênin yêu cầu: giai cấp vô sản cần lên án các cuộc chiến tranh phản cách
mạnh, phi nghĩa, ủng hộ các cuộc chiến tranh cách mạng, tự vệ chính nghĩa.
Như vậy, xác định tính chất xã hội của chiến tranh thực chất là phân
biệt vai trò của mỗi bên tham chiến đối với tiến bộ xã hội. Nếu việc tham
chiến đó “có ích cho sự phát triển của nhân loại bằng cách giúp ta tiêu diệt
được những chế độ đặc biệt có hại và phản động” 2 thì “theo ý nghĩa đó có thể
được coi là cuộc chiến tranh chính đáng, chính nghĩa” 3. Ngược lại, nếu tham
chiến để củng cố sự áp bức thống trị của giai cấp bóc lột thì đó là những cuộc
chiến tranh phi nghĩa, phản động và tội lỗi.
2. Tiêu chuẩn đánh giá tính chất xã hội của chiến tranh.
Tính chất xã hội của cuộc chiến tranh là chính nghĩa hay phi nghĩa do
các giai cấp, các lực lượng xã hội đánh giá. Do lợi ích, lập trường giai cấp
khác nhau, thậm trí đối lập nhau nên các giai cấp, lực lượng xã hội khác nhau
thì việc đánh giá về tính chất xã hội của cuộc chiến tranh cũng khác nhau. Vì
thế trong thực tế, việc xác định tính chất xã hội của chiến tranh có thế đúng
đắn, khoa học hoặc có thể sai lầm, giả dối. Ngoài ra, do sự tác động rất lớn
của tính chất xã hội của các cuộc chiến tranh đến trạng thái tinh thần của quần
chúng nhân dân trong nước, đến dư luận tiến bộ trên thế giới, nên việc đánh
giá tính chất xã hội của chiến tranh thường trở thành mục tiêu của cuộc đấu
tranh tư tưởng quyết liệt cả trước, trong và sau khi tiến hành chiến tranh. Do
vậy, để đánh giá đúng đắn tính chất xã hội của chiến tranh, Lênin đòi hỏi
chúng ta phải xuất phát từ lợi ích và lập trường giai cấp vô sản: “Chính đáng
và chính nghĩa theo quan điểm nào? Chỉ có quan điểm của giai cấp vô sản xã
hội chủ nghĩa, còn các quan điểm khác chúng ta không thừa nhận”.
Tiêu chuẩn đánh giá tính chất xã hội của chiến tranh theo quan điểm
của chủ nghĩa Mác – Lênin bao gồm nhiều mặt: chính trị, pháp luật, đạo đức,
2
3

Ngày nay, chân lý lớn của thời đại là: “hòa bình, độc lập dân tộc, dân
chủ và tiến bộ xã hội”5. Do vậy, tất cả các cuộc chiến tranh chống lại các mục
4
5

.I.Lênin toàn tập, t32, Nxb TB, M,1981, tr356
Đảng Cộng sản Việt Nam, Cương lĩnh xây dựng đất nước trong TKQĐ lên CNXH, Nxb CTQG, H, 2011


12
tiêu này đều là phi nghĩa. Điều đó cho phép kết luận rằng, trong thời đại ngày
nay có những cuộc chiến tranh chính nghĩa cơ bản sau: Chiến tranh bảo vệ Tổ
quốc xã hội chủ nghĩa; Chiến tranh cách mạng của giai cấp công nhân và
nhân dân lao động ở các nước chống giai cấp tư sản và các thế lực phản động;
Chiến tranh giải phóng dân tộc; Chiến tranh bảo vệ chủ quyền quốc gia của
các nước tư bản chống xâm lược của các nước đế quốc. Các cuộc chiến tranh
phi nghĩa gồm: Chiến tranh của các nước đế quốc chống lại các nước xã hội
chủ nghĩa; Chiến tranh của các giai cấp bóc lột chống giai cấp công nhân và
toàn thể nhân dân lao động; Chiến tranh thực dân cũ và mới; Chiến tranh đế
quốc xâm lược trong hệ thống tư bản chủ nghĩa.
Xem xét tính chất xã hội của một cuộc chiến tranh sẽ không đầy đủ nếu
không đề cập đến nội dung kỹ thuật quân sự (phương thức, phương tiện quân
sự) được sử dụng trong chiến tranh. Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác –
Lênin, chiến tranh dù sử dụng bất cứ phương thức, phương tiện quân sự nào
(kể cả vũ khí công nghệ cao) thì tính chất phi nghĩa thuộc về bên lực lượng xã
hội tiến hành chiến tranh xâm lược, đi ngược với xu thế của thời đại và kìm
hãm sự phát triển của lịch sử; tính chất chính nghĩa thuộc về nhân dân và các
lực lượng xã hội tiến hành chiến tranh chống xâm lược, giành độc lập dân tộc,
bảo về tổ quốc, vì sự tiến bộ xã hội.
Như vậy, đánh giá tính chất xã hội của chiến tranh chính nghĩa hay phi

hoàn toàn giải phóng. Cuộc kháng chiến này sẽ hoàn thành nhiệm vụ giải
phóng dân tộc.
Cuộc Cách mạng Tháng Tám tuy đã lập lên chế độ Cộng hòa dân chủ
Việt Nam, nhưng chế độ ấy chưa được hoàn chỉnh. Cuộc kháng chiến này sẽ
mở rộng và củng cố chế độ Cộng hòa dân chủ Việt Nam và phát triển nó trên
nền tảng dân chủ mới.


14
Cho nên cuộc kháng chiến của Việt Nam hiện nay không những có tính
chất dân tộc giải phóng mà còn có tính chất dân chủ mới. Nó chẳng phải là một
bộ phận của trào lưu dân chủ rộng rãi đang cuồn cuộn trên thế giới đó sao?
Kế tục sự nghiệp của Cách mạng Tháng Tám, cuộc kháng chiến này
chính là một cuộc chiến tranh cách mạng có tính chất dân tộc độc lập và dân
chủ tự do. Trong lò lửa kháng chiến, một nước Việt Nam mới đang được rèn
đúc: nước Việt Nam độc lập, thống nhất, dân chủ và giàu mạnh-một nước
Việt Nam dân chủ mới.
Trong cuộc kháng chiến này, nhân dân Việt Nam không đấu tranh cho
riêng mình. Nhân dân Việt Nam vừa đấu tranh để tự cứu mình, vừa đấu tranh
cho hòa bình thế giới. Bọn phản động Pháp đánh chiếm Việt Nam ngày nay là
một bộ phận khăng khít của phản động thế giới. Trong hàng ngũ chúng, có
bọn tài phiệt phát xít Pháp đã cộng tác với Đức quốc xã. Trong quân đội
chúng, có rất nhiều lính Đức trước đây đã có chân trong các tổ chức phát xít
của Hít-le. Những tên thực dân Pháp đã ít nhiều tham gia kháng chiến chống
phát xít Đức trong thời kỳ đại chiến vừa qua, như Va-luy (Valluy), Moóc-li-e
(Morlière)… ngày nay vì quyền lợi ích kỷ và không chính đáng, đã phản lại lý
tưởng chống xâm lược, hợp tác với bọn tài phiệt phát xít Pháp và làm tay sai
cho chúng, đánh chiếm Việt Nam.
Cho nên, nhân dân Việt Nam đánh thực dân phản động Pháp tức là
đánh những lực lượng phát xít còn sót lại, tức là đánh bọn phá hoại hòa bình

cuộc chiến tranh chính nghĩa với phi nghĩa, cách mạng với phản cách mạng.
Việc đế quốc Mỹ xâm lược Việt Nam nằm trong mưu đồ chiến lược toàn cầu
phản cách mạng của chủ nghĩa đế quốc, hòng ngăn chặn sự phát triển của
CNXH và đánh đòn phủ đầu phong trào giải phóng dân tộc đang dâng cao,
mà Việt Nam trở thành lá cờ đầu. Nước Mỹ đã trải qua 5 đời tổng thống, huy


17
động gần 6 triệu lượt binh sĩ (lúc cao nhất lên tới 542.000 quân), chi phí hàng
trăm tỉ đô-la, ném xuống Việt Nam hàng triệu tấn bom, đạn, rải hàng chục
triệu lít chất độc hóa học, sử dụng những loại vũ khí, kĩ thuật tối tân, dã man
nhất, chỉ trừ vũ khí hạt nhân. Nhân dân Việt Nam với khát vọng độc lập dân
tộc và CNXH, vì tự do, hòa bình, phải trải qua 30 năm kháng chiến trường kì
với biết bao hi sinh, gian khổ mới đi đến thắng lợi trọn vẹn, kết thúc bằng
chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất
đất nước, cả nước đi lên CNXH.
Dân tộc Việt Nam luôn khát khao, yêu chuộng hòa bình, mong muốn
được sống trong độc lập tự do, bình đẳng, bác ái cùng các dân tộc khác trên
thế giới. Song chính mưu đồ xâm lược, sự ngoan cố, hiếu chiến… của chủ
nghĩa thực dân và đế quốc đã buộc toàn dân tộc ta phải đứng lên tiến hành hai
cuộc kháng chiến trường kì, gian khổ, chứ đâu phải chúng ta "hiếu chiến"
hoặc Đảng ta "muốn dùng chiến tranh" để giành độc quyền thống trị, như luận
điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch, phản động. Chính Mắc Na-ma-ra cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ từng thú nhận: "Mỹ đã nhìn nhận sai về niềm
khao khát và quyết tâm chiến đấu giành tự do và dân chủ của người Việt
Nam; đã đánh giá thấp sức mạnh của cuộc đấu tranh hi sinh cho lí tưởng và
các giá trị của CNXH...”.
Mỗi chúng ta cần đề cao cảnh giác, nhận rõ mưu đồ, luận điệu xuyên
tạc của các thế lực thù địch âm mưu xóa nhòa tính chất cuộc chiến tranh - một
bên là chính nghĩa và một bên là phi nghĩa - thậm chí xóa nhòa ranh giới giữa
một dân tộc yêu nước, quyết đứng lên bảo vệ độc lập, tự do với các thế lực

Nam xã hội chủ nghĩa hiện nay.