1

V.I.LÊ NIN BỔ SUNG, PHÁT TRIỂN HỌC THUYẾT
BẢO VỆ TỔ QUỐC XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
V.I.Lênin tên thật là Vladimiar Ilits Ulianov, sinh ngày 22 tháng Tư
năm 1870 trong một gia đình trí thức cách mạng tại thành phố Simbirsk (nay
là Ulianovsk), nằm bên bờ sông Vônga vĩ đại của nước Nga, mất ngày 21
tháng Giêng 1924 ở làng Gorki gần Mátxcơva. Ông là người kế tục xuất sắc
sự nghiệp bảo vệ và phát triển lý chủ nghĩa xã hội khoa học của C.Mác và
Ph.Ăngghen, có công lao to lớn trong việc lãnh đạo giai cấp công nhân và
nhân dân lao động Nga tiến hành cuộc cách mạng tháng Mười vĩ đại năm
1917 thắng lợi, lập nên nước Nga Xô viết xã hội chủ nghĩa, đưa chủ nghĩa xã
hội khoa học từ lý luận trở thành hiện thực.
Trong quá trình hoạt động lý luận và thực tiễn cách mạng, V.I.Lênin đã
bảo vệ và phát triển nhiều vấn đề lý luận của chủ nghĩa xã hội khoa học, làm
cho chủ nghĩa xã hội luôn luôn cách mạng, khoa học và sáng tạo, luôn vận
động và phát triển theo kịp sự vận động phát triển của lịch sử, đáp ứng được
yêu cầu lý luận tiên phong soi đường cho phong trào đấu tranh cách mạng của
giai cấp công nhân. Quá trình bảo vệ và phát triển lý luận chủ nghĩa xã hội
khoa học của V.I.Lênin có thể phân thành hai giai đoạn: giai đoạn trước cách
mạng tháng Mười năm 1917 và giai đoạn từ sau cách mạng tháng Mười đến
năm 1924.
Sau cách mạng tháng Mười, tình hình thế giới có nhiều biến đổi sâu
sắc. Chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1914 - 1918) làm cho chủ nghĩa tư bản
bị suy yếu nghiêm trọng, các nước tham gia chiến tranh bị tàn phá nặng nề,
kinh tế kiệt quệ. Sau khi chiến tranh kết thúc các nước tư bản, đế quốc lại rơi
vào một cuộc khủng hoảng trầm trọng, toàn diện.
Thắng lợi của cách mạng tháng Mười có ý nghĩa và giá trị lịch sử to
lớn. “Trong lịch sử loài người chưa từng có cuộc cách mạng nào có ý nghĩa to





3

Sự phát triển lý luận chủ nghĩa xã hội của V.I.Lênin trong giai đoạn
này tập trung chủ yếu nhất vào những vấn đề như: chuyên chính vô sản và
dân chủ vô sản; cương lĩnh xây dựng chủ nghĩa xã hội; thời kỳ quá độ lên chủ
nghĩa xã hội; bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa… Những vấn đề lý luận này
được thể hiện tập trung trong một số tác phẩm: “Nhà nước và cách mạng”,
“Những nhiệm vụ trước mắt của chính quyền Xô viết” (4 - 1918); “Bệnh ấu
trĩ tả khuynh và tính tiểu tư sản” (1918); “Cách mạng vô sản và tên phản bội
Cauxky” (1918); “Bàn về “dân chủ’ và chuyên chính” (1918); “Bàn về nhiệm
vụ của công đoàn” (1918); “Sáng kiến vĩ đại” (1919); “Kinh tế chính trị trong
thời đại chuyên chính vô sản” (1919); “Bệnh ấu trĩ tả khuynh trong phong
trào cộng sản” (1919); “Nhiệm vụ của Đoàn thanh niên” (1920); “Thà ít mà
tốt” (1923)…
Một vấn đề lý luận chủ nghĩa xã hội khoa học được V.I.Lênin bổ sung,
phát triển hết sức sáng tạo trong thời đại chủ nghĩa đế quốc và cách mạng vô
sản, có ý nghĩa thực tiễn vừa cơ bản, cấp thiết vừa chiến lược lâu dài đối với
cách mạng xã hội chủ nghĩa là học thuyết bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa.
Thời đại C.Mác và Ph.Ăngghen sống, chủ nghĩa tư bản đang lên, giai
cấp tư sản đang giữ vị trí trung tâm của lịch sử, nó vẫn còn tính chất cách
mạng của mình và vai trò lịch sử đánh đổ chế độ phong kiến. Ngược lại, giai
cấp công nhân đang trong quá trình hình thành và phát triển cả về số lượng và
chất lượng. Theo C.Mác và Ph.Ăngghen, dưới sự thống trị của giai cấp tư sản
“công nhân không có tổ quốc. Người ta không thể cướp của họ cái mà họ
không có"1. Để giải phóng mình và giải phóng toàn xã hội, “Giai cấp vô sản
mỗi nước trước hết phải giành lấy chính quyền, phải tự vươn lên thành giai
cấp dân tộc, phải tự mình trở thành dân tộc”.2 Trong cuộc chiến đấu đó, giai
cấp công nhân từng bước giành được những thắng lợi và phải biết bảo vệ và

cuộc cách mạng chỉ có giá trị khi nào nó biết tự bảo vệ”, 2 đồng thời nhấn
mạnh: “Kể từ ngày 25 tháng 10 năm 1917 chúng ta là những người chủ
trương bảo vệ Tổ quốc. Chúng ta tán thành bảo vệ Tổ quốc, nhưng cuộc chiến

C.M¸c - Ph.¡ngghen, Toµn tËp, tËp 4, Nxb ChÝnh trÞ quèc gia, Hµ Néi. 1995, tr.528.
V.I.Lªnin, Toµn tËp, tËp 37, NxbTiÕn bé, M¸txc¬va. 1977, tr. 145.

11 3
2


5

tranh giữ nước mà chúng ta đang đi tới là một cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ
quốc xã hội chủ nghĩa, bảo vệ chủ nghĩa xã hội với tính cách là Tổ quốc”.1
Như vậy, ngày từ sau khi tổ quốc xã hội chủ nghĩa ra đời, giai cấp công
nhân có tổ quốc của riêng mình, V.I.Lênin đã đặt ra vấn đề tất yếu phải bảo
vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa. Người báo trước cho Đảng, giai cấp công nhân
và nhân dân lao động của nước Nga Xô viết rằng, giai cấp vô sản sau khi đã
nắm được chính quyền phải sẳn sàng đối phó với chính phủ tư sản và các lực
lượng thù địch chống lại sự nghiệp cách mạng của công nhân và nhân dân lao
động. Do vậy, “Nếu không cầm vũ khí bảo vệ nước cộng hoà xã hội chủ
nghĩa thì chúng ta không thể tồn tại được. Giai cấp thống trị không bao giờ
nhường chính quyền cho giai cấp bị trị. Nhưng giai cấp bị trị phải chứng minh
trên thực tế rằng họ không những có khả năng lật đổ bọn bóc lột, mà còn có
khả năng tự tổ chức, huy động hết thảy để bảo vệ mình”2. V.I.Lênin còn chỉ rõ
nhiệm vụ bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa đã trở thành nhiệm vụ chủ yếu
trung tâm, “Chúng ta, Đảng Bônsêvích, chúng ta đã thuyết phục được nước
Nga… bây giờ chúng ta phải quản lý nước Nga”.3
Bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa, theo quan điểm của V.I.Lênin là bảo

Nội dung bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa theo quan điểm của
V.I.Lênin có nội dung hết sức toàn diện. Người cho rằng bảo vệ tổ quốc xã
hội chủ nghĩa bao gồm bảo vệ độc lập dân tộc và chủ quyền quốc gia, bảo vệ
thành quả của cách mạng, những thành tựu kinh tế và công cuộc xây dựng
chủ nghĩa xã hội, bảo vệ hạnh phúc của nhân dân…, trong đó bảo vệ chế độ
xã hội chủ nghĩa, bảo vệ nhà nước Xô viết là trước hết và chủ yếu nhất.
Bàn về sức mạnh bảo vệ tổ quốc, V.I.Lênin nhấn mạnh: bảo vệ tổ quốc
xã hội chủ nghĩa là sự nghiệp chính nghĩa, có tính chất toàn dân, toàn diện, tất
cả các lực lượng của nhân dân và mọi tiềm lực của đất nước đều phải được
động viên để bảo vệ tổ quốc. Trong nội chiến cách mạng, Đảng Cộng sản Nga
và chính quyền Xô viết đã đã tiến hành đồng bộ các biện pháp để động viên,
tổ chức mọi lực lượng tham gia bảo vệ nước Cộng hoà Xô viết. Nhờ biết phát
huy sức mạnh toàn diện của đất nước mà công cuộc bảo vệ tổ quốc chống bọn
Bạch vệ và sự bao vây của 14 nước đế quốc của nhân dân Nga dưới sự lãnh
đạo của Đảng Cộng sản (b) và V.I.Lênin đã giành thắng lợi.


7

Theo V.I.Lênin, trong các tiềm lực bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa thì
sức mạnh chính trị tinh thần giữ vai trò hết sức to lớn. Do vậy, công tác chính
trị - tư tưởng được đặc biệt coi trọng và phải được tiến hành kiên trì, liên tục,
sâu rộng với nhiều hình thức sinh động… làm cho mọi cán bộ, đảng viên,
nhân dân có nhận thức sâu sắc và có trách nhiệm cao đối với sự nghiệp bảo vệ
tổ quốc xã hội chủ nghĩa. Phát huy cao độ nhân tố chính trị tinh thần là sức
mạnh đặc trưng, bản chất của con người, đồng thời là ưu thế vượt trội của sức
mạnh bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa so với kẻ thù.
Một trong những vấn đề được V.I.Lênin quan tâm trong phát triển học
thuyết bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa và lãnh đạo sự nghiệp bảo vệ tổ quốc
xã hội chủ nghĩa ở nước Nga Xô viết là xây dựng lực lượng nòng cốt. Người

quốc xã hội chủ nghĩa mới tồn tại và phát triển, và giá trị của những tư tưởng
về bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa của V.I.Lênin càng được khẳng định.
Trung thành và vận dụng sáng tạo học thuyết bảo vệ tổ quốc xã hội chủ
nghĩa, sau khi lãnh đạo giai cấp công nhân và nhân dân lao động làm thành
công cách mạng tháng Tám năm 1945, Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch
Hồ Chí Minh đã lãnh đạo đất nước và toàn thể nhân dân bắt tay ngay vào
công cuộc xây dựng đất nước và bảo vệ tổ quốc, “vừa kháng chiến, vừa kiến
quốc”, tiếp tục tiến hành cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp và
đế quốc Mỹ bảo vệ Tổ quốc.
Đại thắng mùa xuân năm 1975, miền Nam được giải phóng, đất nước
thống nhất đi lên chủ nghĩa xã hội. Đảng ta xác định xây dựng chủ nghĩa xã
hội và bảo vệ tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa là hai nhiệm vụ chiến lược
của cách mạng nước ta. Chúng ta đồng thời phải ra sức xây dựng thành công
chủ nghĩa xã hội và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Qua thực tiễn cách mạng trong hơn 20 năm lãnh đạo công cuộc đổi mới
đất nước, đặc biệt là sau “kịch biến” sụp đổ chủ nghĩa xã hội hiện thực ở Liên
Xô và các nước Đông Âu, tư duy bảo vệ Tổ quốc của Đảng ta đã có sự phát
triển và đổi mới mạnh mẽ. Chúng ta ngày càng nhận thức sâu sắc, đẩy đủ và
toàn diện hơn về nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong thời bình; về những yếu tố
cấu thành và những chủ trương, biện pháp tạo nên sức mạnh quốc phòng của
đất nước trong điều kiện mới. Chúng ta cũng ngày càng thấy rõ hơn vai trò
quan trọng của an ninh và đối ngoại, sự cần thiết kết hợp chặt chẽ giữa quốc
phòng với an ninh và đối ngoại, giữa quốc phòng, an ninh, đối ngoại với phát
triển kinh tế.


10

Bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa không chỉ là đối phó với hành động
vũ trang xâm lược của kẻ địch từ bên ngoài, mà còn phải đặc biệt chăm lo xây


So với quan niệm về bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong
Đại hội VII, nội dung bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa trong điều kiện toàn
cầu hoá kinh tế và hội nhập kinh tế quốc tế có nội dung rộng hơn, đã khắc
phục sự phiến diện trong tư duy chỉ nhấn mạnh đến bảo vệ độc lập chủ quyền,
thống nhất toàn vẹn lãnh thổ; làm rõ hơn mối quan hệ biện chứng, thống nhất
giữa các nội dung trong nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa,
khắc phục những quan niệm một chiều, giản đơn về bảo vệ Tổ quốc, chỉ nhấn
mạnh đến mặt tự nhiên - lịch sử; hoặc chỉ nhấn mạnh bảo vệ chính trị - xã hội.
Quan điểm chỉ đạo về bảo vệ Tổ quốc là kiên định mục tiêu độc lập dân
tộc gắn với chủ nghĩa xã hội, lấy việc giữ vững môi trường hoà bình, ổn định
để phát triển kinh tế - xã hội là lợi ích cao nhất của Tổ quốc; sức mạnh bên
trong là nhân tố quyết định; kết hợp chặt chẽ các nhiệm vụ kinh tế, quốc
phòng, an ninh, đối ngoại; chủ động phòng ngừa, sớm phát hiện và triệt tiêu
những nhân tố bên trong có thể dẫn đến những đột biến bất lợi.
Phương châm chỉ đạo về bảo vệ Tổ quốc là kiên định các nguyên tắc
chiến lược, đi đôi với vận dụng linh hoạt sách lược, tranh thủ sự ủng hộ rộng
rãi của nhân dân trong nước, dư luận quốc tế; phân hoá, cô lập các phần tử
chống đối ngoan cố nhất, các thế lực chống phá Việt Nam hung hăng nhất; lấy
việc phát huy dân chủ, giáo dục, thuyết phục, phòng ngừa là chính, đi đôi với
giữ gìn kỷ cương, kỷ luật, xử lý nghiêm minh các sai phạm... Giáo dục, lôi
kéo những người lầm đường, không để hình thành tổ chức đối lập dưới bất cứ
hình thức nào... Xử lý kịp thời mọi mầm mống gây mất an ninh, không để bị
động, bất ngờ.
Sức mạnh bảo vệ Tổ quốc là sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân,
của cả hệ thống chính trị, dưới sự lãnh đạo của Đảng; là sự kết hợp sức mạnh
dân tộc với sức mạnh thời đại, giữa quốc phòng với an ninh, kinh tế, đối ngoại
và các lĩnh vực khác.




13

chính, kết hợp với vũ trang theo mức độ, quy mô khác nhau, khi cần và tình
hình cho phép. Chúng ta thấy rõ hơn vai trò ngày càng quan trọng của an ninh
và đối ngoại đối với quốc phòng; sự cần thiết phải gắn chặt quốc phòng với an
ninh; kết hợp giữa quốc phòng, an ninh với kinh tế, phối hợp chặt chẽ hoạt
động quốc phòng, an ninh với hoạt động đối ngoại. Nhiệm vụ quốc phòng
ngày nay không chỉ nhằm chống lại chiến tranh xâm lược, bảo vệ độc lập,
toàn vẹn lãnh thổ, chủ quyền quốc gia mà còn phải gắn chặt với yêu cầu bảo
vệ an ninh trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, đối ngoại, khoa học, công
nghệ, văn hoá, xã hội nhằm bảo đảm ổn định lâu dài của đất nước.
Tư duy về quốc phòng và an ninh có sự phát triển, gắn quốc phòng với
an ninh, gắn xây dựng vững chắc thế trận quốc phòng toàn dân với an ninh
nhân dân trên phạm vi quốc gia cũng như trên từng địa bàn tỉnh, thành phố, đặc
biệt là trên các địa bàn chiến lược; xây dựng các khu vực phòng thủ vững chắc.
Sức mạnh của nền quốc phòng toàn dân là sức mạnh tổng hợp của quốc
gia để bảo vệ Tổ quốc Việt Nam và là sức mạnh tổng hợp của quốc phòng an ninh; xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân vững mạnh làm nòng cốt cho
nền quốc phòng toàn dân bảo vệ Tổ quốc. Xây dựng nền quốc phòng toàn dân
không những để sẵn sàng chống chiến tranh xâm lược, mà trước hết là để
phòng ngừa, ngăn chặn, đẩy lùi mọi nguy cơ dẫn đến chiến tranh; đồng thời
đối phó thắng lợi các tình huống khác, do vậy, quan niệm về nền quốc phòng
toàn dân ngày càng toàn diện hơn.
Trên cơ sở quan niệm của Đại hội IX và Nghị quyết Trung ương 8
(khoá IX), Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X (2006) của Đảng làm rõ hơn
nội hàm của “bảo vệ an ninh quốc gia”. Theo đó, “bảo vệ vững chắc Tổ quốc,
độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ; bảo vệ Đảng, Nhà nước,
nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa; bảo vệ an ninh chính trị, an ninh kinh tế,
an ninh tư tưởng văn hoá và an ninh xã hội; duy trì trật tự, kỷ cương, an toàn xã


2 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật,
Hà Nội. 2011, tr. 115.
1


15

nội bộ...”.3 Để đảm bảo bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ
nghĩa trong tình hình mới, trên cơ sở tư duy, nhận thức về bảo vệ Tổ quốc
được thể hiện trong các kỳ đại hội trước, Đại hội XI tiếp tục nhấn mạnh: “bảo
vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ; giữ vững chủ
quyền biển đảo, biên giới, vùng trời; bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế
độ xã hội chủ nghĩa; giữ vững ổn định chính trị, trật tự, an toàn xã hội; chủ
động ngăn chặn, làm thất bại mọi âm mưu, hoạt động chống phá của các thế
lực thù địch và sẳn sàng ứng phó với các mối đe doạ an ninh phi truyền thống
mang tính toàn cầu, không để bị động bất ngờ trong mọi tình huống”.2
Đại hội XI, đã xác định rõ mục tiêu bảo vệ chủ quyền quốc gia bao
gồm cả chủ quyền biển đảo, biên giới, vùng trời. Bên cạnh đó, trước tình hình
phức tạp và những biến động bất ngờ của thế giới trong những năm gần đây,
Đảng ta đặc biệt nhấn mạnh đến nhiệm vụ chủ động ngăn chặn, làm thất bại
mọi âm mưu, hoạt động chống phá của các thế lực thù địch và sẳn sàng ứng
phó với các mối đe doạ an ninh phi truyền thống mang tính toàn cầu, không
để bị động bất ngờ trong mọi tình huống.
Như vậy trên cơ sở học thuyết bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa, Đảng ta
trong quá trình lãnh đạo cách mạng luôn quan tâm, chăm lo đến nhiệm vụ bảo
vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Đặc biệt trong công cuộc đổi mới đất
nước, qua thực tiễn cách mạng, nhận thức của đảng ta về bảo vệ Tổ quốc xã
hội chủ nghĩa ngày càng khoa học, toàn diện, sâu sắc. Trên cơ sở trung thành
với lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, Đảng ta với nhận thức ngày càng phát
triển của mình đã vận dụng sáng tạo vào thực tiễn cách mạng Việt Nam, lãnh