“ Bác Hồ Người là tình yêu thiết tha nhất trong lòng dân và trong trái tim
nhân loại…” ( Bác Hồ một tình yêu bao la - Thuận Yến)
Có thể nói hình ảnh Bác Hồ là một trong những hình ảnh được nhắc đến
nhiều nhất trong các loại hình nghệ thuật Việt Nam. Viết về Bác đã trở thành
một nguồn cảm hứng không bao giờ vơi cạn đối với người nghệ sĩ. Hình ảnh
của Bác với những nét giản dị, thân thương, mộc mạc được các nhạc sĩ, hoạ
sĩ, nhà văn, nhà thơ, … khắc hoạ rất nhiều chiều. Nó đi sâu vào trong tiềm
thức người dân Việt Nam. Có thể khẳng định một điều khó có hình ảnh nào
có được sức lay động mạnh mẽ với người nghệ sĩ bằng hình ảnh Hồ Chủ
Tịch. Các loại hình nghệ thuật đều tập trung sáng tác dựa trên cuộc đời, sự
nghiệp của Người. Ngay từ khi Người còn là chàng thanh niên Nguyễn Tất
Thành có những hoài bão cao cả đến khi Người nằm xuống vẫn muốn nghe “
một câu hò Nghệ Tĩnh trước lúc đi xa”…Hình ảnh của Người không chỉ là
nguồn cảm hứng trung tâm trong các sáng tác của các ca khúc, các bức hoạ,
các tác phẩm điêu khắc, của các bộ phim… mà còn trở thành nguồn cảm
hứng sáng tạo lớn, xuyên suốt trong một loại hình nghệ thuật xây dựng chủ
yếu bằng chất liệu ngôn từ - văn học - với sự tiếp nhận đa diện của người
đọc.
Hình ảnh của Bác đã trở thành một hình tượng của văn học Việt Nam.
Hình tượng ấy không chỉ xuất hiện nhiều trong văn xuôi với tiểu thuyết,
truyện ngắn, bút kí, hồi kí mà đậm đặc nhất phải kể đến trong loại hình thơ
ca cách mạng. Các nhà thơ viết về Người trong một sự kính trọng thiêng
liêng. Hình ảnh của Người hoà quyện với hình ảnh của Đảng, hình ảnh của
cách mạng. Hình tượng thân thuộc mà vô cùng giản dị ấy của vị Cha già
1
dân tộc được lột tả một cách sâu sắc cùng với nguồn mạch viết về cách
mạng.
Những nhà thơ viết về Bác đã khai thác được vẻ đẹp trong tâm hồn cao
cả của Người. Họ viết về một Hồ Chủ Tịch sáng suốt, anh hùng, kiên định
với đầy đủ phẩm chất của một lãnh tụ. Cũng có khi họ lại viết về Bác trong
những cách nhìn mộc mạc, gần gũi rất đỗi đời thường .Hai trong những cây

sáng tác về Hồ Chủ Tịch gặp nhau, hoà quyện vào nhau làm nên cái chung.
Nhưng cũng có lúc nó phân tách ra tạo nên sự phong phú, đa diện và nhiều
chiều trong bức chân dung đa màu sắc về cuộc đời cũng như trong sự nghiệp
của Người.
Ca ngợi Chủ Tịch là một trong những chủ đề lớn và thân thiết nhất của
Tố Hữu. Từ Cách mạng tháng Tám cho đến những năm tháng cuối đời, nhà
thơ vẫn viết về Bác với tất cả tấm lòng yêu kính, biết ơn, theo tiếng gọi của
trái tim ông mà cũng để đáp lại phần nào những tình cảm mãnh liệt, không
nén nổi của toàn thể dân tộc ta đối với vị lãnh tụ vĩ đại của mình. Tố Hữu
bao giờ cũng nắm bắt được rất nhạy và trúng những vấn đề lớn của cách
mạng, nói bật lên được những tâm tư, ước vọng của đông đảo quần chúng
bằng một hình thức thích hợp, gần gũi với cảm nghĩ của họ.Bà mẹ Việt Bắc
và Bai ca tháng Mười là một trong những sáng tác đầu tiên Tố Hữu đi sâu
diễn tả hình tượng Hồ Chủ Tịch. Bốn câu thơ lục bát náo nức mà hiền hoà
mênh mang mở đầu Sáng tháng Năm giới thiệu rất tự nhiên cảnh sắc đất trời
và tâm trạng tác giả trong một lần gặp Bác. Lòng người xao xuyến, mong
đợi mà thanh thản, sáng trong. Ông đến thăm Bác Hồ, ngồi trước mặt Người,
3
ngắm nhìn và lắng nghe Bác nói, miêu tả Bác trong sinh hoạt bình thường.
Ước mơ, suy tưởng gắn liền với những cảm giác, cảm xúc cụ thể.Chính vì
rất thật, rất sống cho nên hình ảnh Bác trong Sáng tháng Năm mới mẻ, đa
dạng vừa có chiều sâu lại vừa bay bổng:
“ Bác ngồi đó, lớn mênh mông,
Trời xanh biển rộng tấm lòng nước non”
Người hoà vào đất nước, lớn lao nhưng đồng thời cũng rất gần gũi, thân
mật, ấm áp. Trong bài Hồ Chí Minh tác giả lại nhấn mạnh đức tính kiên
quyết và tầm vĩ đại của lãnh tụ, nhưng cũng chưa nói được nhiều về điểm
này. Mà nét nổi bật nhất ở Bác, sức cảm hoá kì lạ của Bác lại chính là đức
tính giản dị, tấm lòng hiến từ nhân hậu, phong thái thanh thản, ung dung.
Người là một lãnh tụ hiền minh, một nhà hiền triết hơn là một vị tướng.

đồng thời ở một mức độ nhất định cũng nói lên quan niệm của nhà thơ về
vai trò của Người đối với cách mạng của Đảng ta, nhân dân ta.
Trong hàng loạt các bài tiếp theo sau Việt bắc, Tố Hữu đều có nói đến
Bác: Lại về, Xưa..nay, Quang Vinh tổ quốc chúng ta, Trên miền bắc mùa
xuân, Qua Liễu châu…Qua Liễu châu ( 1956) nhắc lại cảnh tù tội rất đau
5