1

BẢNG CHỮ VIẾT TẮT

VIẾT ĐẦY ĐỦ

VIẾT TẮT

Báo chí và Tuyên truyền

BC&TT

Chính trị hành chính quốc gia

CTHCQG

Chính trị quốc gia

CTQG

Chủ nghĩa xã hội

CNXH

Chủ nghĩa xã hội khoa học

CNXHKH

Đại học

ĐH

SỐ
VẤN
ĐỀ
LÝ
LUẬN
VÀ
THỰC
TIỄN
VỀ
Ý
THỨC
Chương 1
11
DÂN CHỦ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA CỦA SINH VIÊN CÁC


2

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÀNH KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ
NHÂN VĂN Ở HÀ NỘI HIỆN NAY

1.1.

Một số vấn đề lý luận về ý thức dân chủ xã hội chủ nghĩa của
sinh viên các trường đại học ngành khoa học xã hội và nhân

1.2.

văn ở Hà Nội hiện nay
11

81
83
88


3

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài đề tài
Ý thức dân chủ XHCN là một trong những phẩm chất chính trị quan
trọng của mỗi công dân, nhất là đối với SV các trường ĐH ngành
KHXH&NV, những người đang trực tiếp học tập nghiên cứu về các vấn đề
chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội. Nhờ có ý thức dân chủ XHCN mà SV có
nhận thức, niềm tin đúng đắn về chế độ dân chủ XHCN, có ý chí quyết tâm
trong học tập, nghiên cứu khoa học và rèn luyện; có thái độ chính trị tích cực,
góp phần trực tiếp vào quá trình thực hiện dân chủ trong nhà trường và xã hội.
Dân chủ XHCN là bản chất của chế độ ta, vừa là mục tiêu, vừa là động lực
của sự phát triển đất nước, phát huy dân chủ XHCN ở mọi tầng lớp nhân dân,
trong đó SV các trường ĐH ngành KHXH&NV ở Hà Nội, đang là yêu cầu
mang tính chiến lược và cấp bách hiện nay.
Sinh viên các trường ĐH ngành KHXH&NV ở Hà Nội là lực lượng
đông đảo, có trình độ, nhận thức nhanh, dễ thích ứng với các vấn đề mới. Sau
hơn một phần tư thế kỷ của quá trình đổi mới, nền dân chủ XHCN đã có
nhiều thành tựu quan trọng, ý thức dân chủ của nhân dân trong đó có SV các
trường ĐH ngành KHXH&NV ở Hà Nội ngày càng được nâng cao. Đại đa số
SV đều có quyết tâm, hoài bão, lý tưởng, vươn lên, khắc phục những khó
khăn, say mê trong học tập, nghiên cứu khoa học, rèn luyện và các phong trào
xung kích của tuổi trẻ.
Hiện nay, chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch đang thực hiện
chiến lược “diễn biến hoà bình” chống phá chế độ XHCN ở nước ta, trong đó

thức dân chủ XHCN trong sự nghiệp cách mạng XHCN. Đảng, Nhà nước,
Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Sinh viên Việt
Nam, Bộ GD&ĐT, các trường ĐH, đã ban hành nhiều văn kiện, nghị quyết,
chỉ thị liên quan đến vấn đề dân chủ và xây dựng ý thức dân chủ XHCN ở
nước ta, trong ngành giáo dục, trong các học viện, nhà trường, trong đội ngũ


5

thanh niên, học sinh, SV. Đó là những quan điểm, tư tưởng lý luận và phương
pháp luận rất cơ bản, định hướng cho quá trình nghiên cứu của đề tài. Hiện
nay đã có nhiều công trình khoa học liên quan đến đề tài như:
Về dân chủ. Đến nay, đã có nhiều công trình khoa học như: “Dân chủ
tư sản và dân chủ xã hội chủ nghĩa”, của Thái Ninh và Hoàng Chí Bảo, Nxb
Sự thật, Hà Nội, 1991; “Vấn đề dân chủ trong lĩnh vực dân chủ ở nước ta
hiện nay”, luận án phó tiến sĩ Triết học của Ngô Hữu Thảo, Hà Nội, 1991;
“Nâng cao trình độ văn hoá dân chủ của nhân dân trong quá trình xây dựng
nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay”, luận án phó tiến sĩ Triết
học của Mẫn Văn Mai, Hà Nội, 1994; “Dân chủ với tư cách là một chế độ
chính trị”, của GS Hoàng Chí Bảo, Tạp chí Triết học số 3 (97), 6-1997; “Một
số suy nghĩ về xây dựng nền dân chủ ở Việt Nam hiện nay”, của TS Đỗ Trung
Hiếu, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2004…Trong đó các công trình:
“Một số suy nghĩ về xây dựng nền dân chủ ở Việt Nam hiện nay” của
Đỗ Trung Hiếu đã luận giải dân chủ từ khái lược chung, chiều cạnh triết học
đến chiều cạnh chính trị. Từ trình bày sơ lược về thuật ngữ và về lịch sử của
“dân chủ”, tác giả nhận định nội dung của khái niệm “dân chủ” “về cơ bản
vẫn giữ nguyên nghĩa cho đến ngày nay. Điểm khác biệt căn bản giữa cách
hiểu về dân chủ thời cổ đại với thời hiện đại là ở tính trực tiếp của mối quan
hệ sở hữu quyền lực công cộng và cách hiểu còn hạn hẹp về khái niệm nhân
dân” [20, tr.8]. Nghiên cứu sự khác nhau của các quan niệm về dân chủ, tác

cuốn “Ý thức pháp luật” của mình, được Nxb Quân đội nhân dân, xuất bản
năm 1994, Lê Đức Tiết đã tiếp cận cấu trúc của ý thức bao gồm: “Nhận thức,
tri thức, học thuyết, trường phái; tình cảm, thái độ, quan điểm, lập trường,
khuynh hướng; ý chí, thói quen…” [62, tr.15]. Giáo trình Triết học Mác Lênin của Nxb Quân đội nhân dân, năm 1995 và của Nxb Chính trị quốc gia,
năm 1999 đã luận giải nhiều chiều cạnh của ý thức, từ nguồn gốc, bản chất,
kết cấu đến vai trò và tác dụng của nó. Đã chỉ ra, ý thức là một hiện tượng
tâm lý xã hội, bao gồm toàn bộ quá trình tâm lý tích cực, sự hiểu biết của con
người đối với thế giới khách quan và sự tồn tại thực sự của nó [23, tr.85].


7

Về các giải pháp nâng cao ý thức dân chủ XHCN. Có rất nhiều công
trình đề cập đến các giải pháp nâng cao ý thức dân chủ XHCN ở các góc độ
khác nhau. Đáng lưu ý là hệ thống giải pháp, vấn đề tác động về nhận thức,
nội dung, phương pháp, phương tiện, cơ sở kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội
của dân chủ, đã luận giải và làm rõ các vấn đề một cách khá toàn diện trong
đề tài: “Nâng cao ý thức dân chủ xã hội chủ nghĩa” trong cuốn Tư tưởng Hồ
Chí Minh về dân chủ của Phạm Hồng Chương (2004), được Nxb CTQG xuất
bản tại Hà Nội [7, tr.216].
Luận án tiến sỹ Triết học: “Ý thức dân chủ xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ
quan, binh sĩ ở đơn vị cơ sở Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay” của
Nguyễn Văn Quang (2007). Tác giả trình bày khá toàn diện về ý thức dân chủ
XHCN, đồng thời chỉ ra những nội dung cơ bản về bản chất dân chủ XHCN,
ý thức dân chủ XHCN và vai trò của nó trong xây dựng phẩm chất cách mạng
của mọi công dân nói chung và Hạ sỹ quan, binh sỹ trong Quân đội nhân dân
Việt Nam nói riêng, các biểu hiện ý thức dân chủ XHCN ở đối tượng cụ thể là
HSQ,BS, đưa ra các yêu cầu, giải pháp cơ bản nhằm nâng cao ý thức dân chủ
XHCN ở đối tượng này [54, tr.34].
Các công trình ngiên cứu về Quy chế dân chủ ở cơ sở, có đề tài: "Thực

Từ góc độ triết học, đề tài nghiên cứu ý thức dân chủ XHCN của SV
các trường ĐH ngành KHXH&NV ở Hà Nội hiện nay là người Việt Nam, các
trường dân sự, bậc đại học, đào tạo chính quy tập trung. Tập trung nghiên
cứu: ĐH KHXH&NV; ĐH Sư phạm; ĐH Ngoại ngữ (ĐH Quốc gia Hà Nội);
HV BC&TT; HV Hành chính (HV CTHCQG Hồ Chí Minh); một số ngành
thuộc HV Ngoại giao; ĐH Công đoàn; ĐH Luật; ĐH Văn hóa và ĐH Hà Nội.
Quá trình khảo sát thực tiễn tập trung vào hai trường điển hình là: ĐH
KHXH&NV (ĐH Quốc gia Hà Nội) và HV BC&TT (HV CTHCQG Hồ Chí
Minh). Thời gian nghiên cứu từ năm 2007 đến nay.
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của đề tài
Phương pháp luận của đề tài là Chủ nghĩa duy vật biện chứng, Chủ
nghĩa duy vật lịch sử; vận dụng các tư tưởng, luận điểm cơ bản của chủ nghĩa
Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt
Nam về dân chủ, dân chủ XHCN, ý thức dân chủ XHCN, xây dựng ý thức dân


10

chủ XHCN.
Phương pháp nghiên cứu của đề tài là nghiên cứu thực tiễn ý thức dân
chủ của SV trong thực hiện dân chủ XHCN trong các trường ĐH ngành
KHXH&NV ở Hà Nội, qua các nghị quyết, báo cáo tổng kết, các nhận định,
đánh giá của các nhà trường về giáo dục đào tạo, nghiên cứu khoa học; về công
tác thanh niên; SV trong tình hình mới. Sử dụng phương pháp đặc thù của
CNXHKH, vận dụng tổng hợp các phương pháp lôgíc - lịch sử, phân tích, so
sánh; qua thu thập các số liệu, khảo sát điều tra xã hội học của tác giả và phương
pháp chuyên gia.
6. Ý nghĩa của đề tài
Đề tài góp phần cung cấp luận cứ khoa học cho Bộ GD&ĐT, lãnh đạo
các trường, các cấp bộ Đoàn, Hội sinh viên trong việc nâng cao ý thức dân

nghĩa là quyền lực thuộc về nhân dân. Nói cách khác, dân chủ là một khái
niệm để chỉ một chế độ xã hội mà ở đó “nhân dân là chủ thể của quyền
lực”[60, tr.60]. Sự phát triển của dân chủ đã làm xuất hiện nhiều cách tiếp cận
mới, khác nhau đối với phạm trù dân chủ, song dân chủ vẫn là một phạm trù
lịch sử phản ánh một hiện tượng xã hội, một quan hệ xã hội khách quan mà
nội dung cốt lõi của nó là khát vọng, là quyền làm chủ, quyền tự do, bình
đẳng về quyền lực của nhân dân, của một giai cấp nhất định trong một xã hội
xác định. Phạm vi đề tài này tiếp cận dân chủ dưới góc độ là một hình thức
nhà nước và quyền, nghĩa vụ của công dân dưới chế độ nhà nước, đó là tri
thức, tình cảm, niềm tin và ý chí về dân chủ.
Chế độ dân chủ XHCN. Chủ nghĩa Mác - Lênin quan niệm chế độ dân
chủ là một phạm trù lịch sử, là một hình thức nhà nước, một hình thức chính
trị. Các hình thái xã hội không có hoạt động chính trị như: chủ nghĩa cộng sản


12

nguyên thuỷ trước đây và giai đoạn cao của chủ nghĩa cộng sản sau này lẽ dĩ
nhiên là không có chế độ dân chủ. V. I. Lênin viết: “Dân chủ là một phạm trù
thuộc riêng lĩnh vực chính trị thôi” [31, tr.258] và “Dân chủ tức là chính
quyền của nhân dân” [29, tr.284]. Chế độ dân chủ là một chế độ xã hội mà
quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân và đi liền với chuyên chính của nhân
dân. Dân chủ đối lập với quân chủ, chuyên chế, độc tài và phát xít.
Như vậy, ngay từ đầu “chế độ dân chủ” là khái niệm dùng để chỉ tính
chất của mối quan hệ giữa nhân dân với nhà nước, nhân dân là chủ thể của
quyền lực. C. Mác chỉ rõ: “trong chế độ dân chủ, thì chế độ nhà nước, luật
pháp, bản thân nhà nước - trong chừng mực nhà nước là một chế độ chính trị
nhất định - chỉ là sự tự quy định của nhân dân và là nội dung xác định của
nhân dân” [33, tr.351].
Chế độ dân chủ là một phạm trù chính trị, là sự khái quát thực tại về

chủ và dân chủ XHCN, Người cho rằng: “dân chủ nghĩa là dân là chủ và dân
làm chủ”[45, tr.375]. Triết lý cơ bản của Chủ tịch Hồ Chí Minh khi thiết kế và
tổ chức xây dựng một chế độ chính trị cách mạng đầu tiên ở nước ta được tóm
tắt trong hai từ “dân chủ”, nghĩa là “nước ta là nước dân chủ, địa vị cao nhất là
dân, vì dân là chủ”[44, tr.515]; “Nhà nước do nhân dân làm chủ...”[44,
tr.452]; toàn bộ quyền lực, lợi ích đều thuộc về nhân dân và được thực hiện
qua các hình thức dân chủ.
Như vậy, chế độ dân chủ XHCN là một chế độ chính trị mà trong đó
quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân lao động, một hình thức tự quy định
của nhân dân để chi phối hoạt động của nhà nước, xã hội và công dân trên cơ
sở bình đẳng về quyền lợi và nghĩa vụ giữa các công dân, được pháp luật thừa
nhận, bảo đảm trên thực tế, dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân và đội
tiền phong là Đảng Cộng sản.
Đặc điểm của chế độ dân chủ XHCN là: Nhân dân lao động là chủ thể
mọi quyền lực của xã hội; quyền lợi và nghĩa vụ, quyền hạn và trách nhiệm,
cống hiến và hưởng thụ luôn gắn bó chặt chẽ với nhau; phủ định biện chứng


14

chế độ dân chủ tư sản, kế thừa và phát triển những giá trị tiến bộ và văn minh
của nhân loại; là hành động cách mạng không ngừng của nhân dân trên tất cả
các lĩnh vực của đời sống xã hội nhằm hướng tới một xã hội không còn nạn
áp bức giai cấp, dân tộc và “sự phát triển tự do của mỗi người là điều kiện cho
sự phát triển tự do của tất cả mọi người” [38, tr.628].
* Ý thức dân chủ xã hội chủ nghĩa
Ý thức là sự phản ánh hiện thực khách quan vào trong óc của con người
một cách năng động sáng tạo. Theo triết học Mác - Lênin, ý thức “chẳng qua
chỉ là vật chất được đem chuyển vào trong đầu óc con người và được cải biến
đi ở trong đó”[36, tr.35]; là “hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan” [27,

một dạng đặc thù của ý thức dân chủ, phản ánh đời sống dân chủ của xã hội
xã hội chủ nghĩa, mang bản chất giai cấp công nhân, phản ánh quyền lực nhà
nước thuộc về giai cấp công nhân và nhân dân lao động; là tổng hoà của
nhận thức, niềm tin, thái độ và ý chí quyết tâm; thể hiện bằng hành vi thực
hiện dân chủ, định hướng cho nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ
chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa.
Xét về cấu trúc ý thức dân chủ XHCN gồm: nhận thức; niềm tin; thái
độ và ý chí quyết tâm của chủ thể. Nhận thức, niềm tin, thái độ và ý chí dân
chủ XHCN hoà quyện, gắn bó với nhau, tác động lẫn nhau trong ý thức dân
chủ XHCN. Việc nghiên cứu ý thức dân chủ XHCN đòi hỏi phải làm rõ các
nội dung cơ bản này. Xác định những nội dung cơ bản đó chỉ có tính chất
tương đối, bởi tính chất, cấu trúc và nội dung của ý thức dân chủ XHCN rất
rộng và phức tạp. Một mặt, nó được kết cấu như ý thức nói chung (có cả chiều
ngang lẫn chiều dọc); mặt khác, nó lại được kết cấu theo các dạng của ý thức
xã hội (có cả ý thức thông thường lẫn ý thức lý luận). Cả hai dạng cấu trúc đó
lại đồng thời phản ánh mặt tư tưởng và tâm lý của ý thức dân chủ XHCN. Do
đó, khi phân tích theo những nội dung cơ bản (nhận thức, niềm tin, thái độ, ý
chí) vừa phải luôn xem xét chúng trong các mối quan hệ với các nội dung, các
yếu tố cấu thành ý thức dân chủ XHCN như kết cấu cơ bản của ý thức và ý
thức xã hội, vừa phải đặt trong các mối quan hệ với chế độ dân chủ XHCN. Ý


16

thức dân chủ XHCN thể hiện thông qua hành vi, hành động thực hiện dân chủ,
trong xây dựng, bảo vệ chế độ dân chủ XHCN.
1.1.2. Quan niệm ý thức dân chủ xã hội chủ nghĩa của sinh viên các
trường đại học ngành khoa học xã hội và nhân văn ở Hà Nội
* Sinh viên các trường ĐH ngành KHXH&NV ở Hà Nội.
Sinh viên các trường ĐH ngành KHXH&NV ở Hà Nội hiện nay là lực

Các nhà trường đã đào tạo nhiều thế hệ SV thành danh là các lãnh tụ chính trị,
nhà văn hóa, nhà nghiên cứu, các học giả, các nhà khoa học có uy tín trong các
lĩnh vực, đã có nhiều đóng góp to lớn trong quá trình xây dựng, phát triển của
dân tộc, làm rạng danh đất nước và ngành trong quá trình phát triển. Ngày nay
trước xu thế hội nhập quốc tế, kinh tế tri thức, các trường ĐH ngành
KHXH&NV đang vươn lên đổi mới mạnh mẽ, nâng cao chất lượng GD&ĐT,
nghiên cứu các lĩnh vực KHXH&NV với nhiều cấp học, bậc học, ngành học, đa
ngành, đa lĩnh vực, đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao cho sự
nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Đồng thời cung cấp nhiều luận
cứ khoa học có giá trị, những vấn đề thực tiễn vận động xã hội đang đặt ra trong
quá trình phát triển đất nước. Hiện nay các trường đang mở rộng hợp tác quốc tế,
nâng cao chất lượng GD&ĐT, trở thành những trung tâm đào tạo có chất lượng
cao trong khu vực và trên thế giới, thu hút nhiều SV trong nước và quốc tế.
Hiện nay, cũng giống như một số lĩnh vực, ngành đào tạo khác, ngành
KHXH&NV đang đứng trước những khó khăn thách thức nhất định. Do tác
động của cơ chế thị trường; do nhận thức, tâm lý của người học; do nội dung
và chương trình giáo dục còn nhiều bất cập. Do đó hiện nay lượng SV theo
học ngành này đang có chiều hướng giảm, học sinh nam, học sinh giỏi ngày
càng ít thi vào ngành này.
Thủ đô Hà Nội, trung tâm chính trị, văn hóa, kinh tế, xã hội của cả
nước, Thành phố vì hòa bình, với truyền thống Thăng Long ngàn năm văn
hiến, nơi hội tụ những giá trị văn hóa, nhân văn của dân tộc qua các triều đại.
Nơi đánh dấu những chiến công oai hùng, hiển hách của dân tộc ta qua các
thời kỳ lịch sử trước đây và trong thời đại Hồ Chí Minh. Sau khi mở rộng địa


18

giới hành chính, Hà Nội đang phát triển vươn lên trở thành một trong những
Thủ đô hiện đại trong khu vực và trên thế giới. Là nơi tập trung hầu hết các

thức chính trị; ý thức pháp quyền; ý thức kỷ luật học đường. Do đó, việc
nghiên cứu ý thức dân chủ XHCN của SV các trường ĐH ngành KHXH&NV
ở Hà Nội đồng thời phải xem xét đến các loại ý thức có liên quan.
* Ý thức dân chủ xã hội chủ nghĩa của SV các trường ĐH ngành
KHXH&NV ở Hà Nội hiện nay, được biểu hiện ở các nội dung sau:
Về nhận thức dân chủ XHCN.
Đó là nhận thức về quyền dân chủ, quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm của
công dân, được Đảng, Nhà nước quy định trong quá trình xây dựng CNXH,
nhằm đảm bảo quyền lực thuộc về nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng
sản thông qua sự quản lý điều hành của Nhà nước pháp quyền XHCN.
Hiểu biết về các thiết chế, cơ chế dân chủ XHCN bao gồm các tổ chức
chính trị xã hội, các mối quan hệ của các tổ chức đó với nhau và quan hệ với nhân
dân. Thể hiện bản chất của chế độ XHCN, đảm bảo quyền lực thực tế trên mọi
lĩnh vực thuộc về nhân dân lao động dưới sự lãnh đạo của Đảng, mang bản chất
của giai cấp công nhân, tính nhân dân và tính dân tộc sâu sắc.
Trên cơ sở quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí
Minh, các văn kiện nghị quyết của Đảng ta, nội dung của dân chủ XHCN
được thực hiện trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội như dân chủ về kinh tế;
chính trị; văn hóa; xã hội và trong các mối quan hệ xã hội đa dạng của con
người và cộng đồng xã hội.
Biết được các hình thức dân chủ bao gồm: dân chủ đại diện là nhân dân
thực hiện quyền dân chủ thông qua các cơ quan đại diện và người đại diện
trong các cơ quan dân cử, các tổ chức chính trị xã hội; dân chủ trực tiếp là
nhân dân trực tiếp tham gia các hoạt động quản lý xã hội theo quyền hạn,
nghĩa vụ, chức trách công dân của mình; hình thức tự quản, qua đó cộng đồng
dân cư tự đề ra các quy định thực hiện quyền, nghĩa vụ trách nhiệm của mình
theo những quy định đó một cách tự giác, nhất là trong thực hiện QCDC.


20

21

tại các nhà trường. Trên thực tế từ nhận thức đến hành động trong thực hiện
dân chủ XHCN là điều kiện, môi trường tốt nhất để mỗi SV đáng giá, kiểm tra
đúng bản chất và có niềm tin về dân chủ XHCN. Khi mà niềm tin dân chủ
XHCN được hình thành trong mỗi SV, thì nó sẽ được củng cố, chuyển hóa
thành ý chí hành động thực tiễn.
Thái độ của SV trước mọi sự việc, việc làm liên quan đến quyền và
nghĩa vụ của mình trong thực hiện dân chủ XHCN.
Có thể là phản ứng tích cực hay tiêu cực, song nhìn chung khi ý thức
dân chủ XHCN đã được hình thành thì cách xem xét, đánh giá, giải quyết vấn
đề diễn ra một cách, khoa học, tích cực, có phân biệt đúng sai, tốt sấu. Thái độ
còn được biểu hiện ở việc xem xét mọi hoạt động chính trị, xã hội trong nước
cũng như trên thế giới, sẽ được SV xử lý dưới “lăng kính” của ý thức dân chủ
XHCN một cách tích cực, trên quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng
Hồ Chí Minh. Điều đó khẳng định một khi ý thức dân chủ XHCN trở thành niềm
tin trong SV thì thái độ biểu hiện là rõ ràng nhất quán, trước các vấn đề, họ là
người tích cực tán thành ủng hộ hay phản đối, nhất là các vấn đề chính trị, xã hội
nhạy cảm, phức tạp. Đây thật sự là liều “thuốc thử” đối với SV trước những vấn
đề thực tiễn đạt ra cần giải quyết. Nếu được trang bị tốt về ý thức dân chủ XHCN,
đứng vững trên lập trường giai cấp thì từng SV sẽ có thái độ chính trị rõ ràng, có
quan điểm đúng đắn và xử lý tốt trước mọi vấn đề.
Ý chí quyết tâm của SV trong thực hiện các quyền dân chủ, xây dựng,
bảo vệ chế độ dân chủ XHCN.
Đây là biểu hiện tập trung, là đỉnh cao của ý thức dân chủ XHCN của
SV, là sự chuyển hoá trực tiếp, là kết quả tất yếu của quá trình tích lũy tri
thức, xây dựng niềm tin, thái độ dân chủ XHCN. Thông qua ý chí quyết tâm
thực hiện các quyền dân chủ, xây dựng, bảo vệ, thực thi chế độ dân chủ
XHCN, trực tiếp quyết tâm hoàn thành chức trách, nhiệm vụ được giao, có




23

khắc phục mọi khó khăn, tích cực học tập, tìm tòi nghiên cứu nắm chắc các
kiến thức chuyên ngành. Nhờ có ý thức dân chủ, SV biết bảo vệ quyền lợi
chính đáng của mình, trong quá trình học tập và nghiên cứu khoa học, say mê
tìm tòi khám phá tri thức khoa học, phát triển năng lực nghiên cứu của lý luận
và thực tiễn, góp phần tích cực vào việc nâng cao chất lượng học tập và
nghiên cứu khoa học.
Ý thức dân chủ XHCN giúp SV tích cực, chủ động trong tu dưỡng, rèn
luyện về mọi mặt, đây là một trong yêu cầu không thể thiếu, nó hình thành
nhân cách của SV các trường ĐH ngành KHXH&NV ở Hà Nội hiện nay.
Mục tiêu của giáo dục đào tạo là dạy nghề và dạy người, mục tiêu kép để hình
thành phẩm chất năng lực cho SV. Nhờ có ý thức dân chủ XHCN mà SV tự
giác trong nhiệm vụ tu dưỡng, rèn luyện hiện nay. Nhất là hiện nay tác động
của mặt trái nền kinh tế thị trường, tình trạng suy thoái về tư tưởng, chính trị,
đạo đức đang diễn ra khá phổ biến trong Đảng và toàn xã hội, làm ảnh hưởng,
cản trở trực tiếp quá trình xây dựng CNXH, đe dọa đến sự tồn vong của chế
độ ta. Do đó việc tu dưỡng, rèn luyện đạo đức, nhân cách người SV là yêu cầu
quan trọng. Do đó ý thức dân chủ là cơ sở để SV tích cực, chủ động, sáng tạo
trong rèn luyện bản lĩnh, nhân cách, chấp hành tốt mọi quy định của nhà
trường, chính sách của Đảng, luật pháp của Nhà nước, làm tròn nghĩa vụ một
cách tự giác, hiệu quả.
Ý thức dân chủ XHCN giúp SV tích cực tham gia xây dựng nhà
trường, các tổ chức vững mạnh. Thông qua hoạt động của nhà trường, Đoàn
Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội SV Việt Nam làm cho ý thức dân
chủ của mỗi SV ngày càng phát triển; mặt khác ý thức dân chủ của SV lại là
một nhân tố quan trọng để mỗi SV phát huy vai trò, khả năng, tình độ, năng
lực thực hành dân chủ của mình, thực hiện ước mơ hoài bão, lý tưởng cách

trường và các tổ chức đề ra, tuân thủ nghiêm, các quy định của Bộ GD&ĐT
và luật pháp Nhà nước. Do đó ý thức chính trị của SV ngành này sẽ được


25

nâng lên; họ sẽ tự giác tuân theo các chuẩn mực, quy định, nguyên tắc hành vi
đạo đức xã hội, quan hệ công dân, quan hệ bạn bè. Như Bác Hồ từng nhận
định: “củng cố thêm lập trường quan điểm giai cấp vô sản của mỗi người,
nâng cao lòng tin vào sự lãnh đạo của Đảng, tạo điều kiện để tăng cường đoàn
kết nhất trí trên, dưới... Đó là kết quả tốt đẹp của sinh hoạt dân chủ, của phê
bình và tự phê bình đúng đắn” [46, tr.353].
Ba là, ý thức dân chủ xã hội chủ nghĩa là cơ sở giúp sinh viên nâng
cao nhận thức, phòng chống, đấu tranh với các biểu hiện, hành vi sai trái về
dân chủ XHCN.
Trước tác động bởi mặt trái của nền kinh tế thị trường, sự chống phá
của các thế lực thù địch, nhiệm vụ phòng chống, đấu tranh, ngăn chặn và đẩy
lùi những tư tưởng, hành vi sai trái, về dân chủ, đã trở nên cấp thiết. Ý thức
thức dân chủ XHCN được tạo lập sẽ tạo điều kiện cho SV đấu tranh, ngăn
chặn, đẩy lùi những ảnh hưởng của tư tưởng cá nhân, tự do vô tổ chức, coi
nhẹ lợi ích tập thể; nêu cao tinh thần làm chủ tập thể, đấu tranh chống gian
nận trong học tập, nghiên cứu khoa học, giải quyết hài hoà lợi ích cá nhân với
lợi ích tập thể và lợi ích xã hội.
Ý thức dân chủ còn làm cho SV luôn có tinh thần cảnh giác, kịp thời
đấu tranh chống lại các luận điểm sai trái, âm mưu thủ đoạn, lợi dụng dân chủ
chống phá cách mạng của các thế lực thù địch, một cách chủ động. Tích cực
tuyên truyền, bảo vệ quan điểm chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí
Minh về dân chủ, bảo vệ đường lối chủ trương của Đảng, luật pháp của Nhà
nước, đồng thời, tạo cho họ cơ sở để bảo vệ quan điểm của Đảng trên vấn đề
dân chủ, góp phần xây dựng chế độ dân chủ XHCN ở nước ta. Mặt khác nhờ