GIÁO ÁN TÍCH HỢP LIÊN MÔN LỊCH SỬ-NGỮ VĂN-ĐỊA LÍ-GDCD
Bài 19: NHÂN DÂN VIỆT NAM KHÁNG CHIẾN
CHỐNG PHÁP XÂM LƯỢC (TỪ 1858 ĐẾN TRƯỚC 1873)
(Tiết 1)
I. Mục tiêu: Sau khi học xong bài học sinh (HS) cần:
1. Về kiến thức
1.1 Môn Lịch sử
- Nêu được những nét chung về tình hình thế giới và Việt Nam giữa thế kỉ XIX
- Trình bày được thái độ của quan quân triều đình Nhà Nguyễn trong chiến sự ở Đà Nẵng
(1858) và Gia Định (1859-1860)
- Trình bày được phong trào kháng chiến chống thực dân Pháp của nhân dân ta ở Đà Nẵng
và Gia Định
- Đánh giá về các chính sách của nhà Nguyễn.
1.2 Môn Địa lí
- Nhận xét về vị trí địa lí của Đà Nẵng và Gia Định trong kế hoạch tấn công của Đà Nẵng và
Gia Định của thực dân Pháp
1.3 Môn Ngữ Văn
- Thái độ chống Pháp của triều đình nhà Nguyễn và phong trào kháng chiến chống Pháp của
nhân dân ta qua một số tác phẩm văn học.
+ Bài thơ “Quân lệnh” của vua Tự Đức
+ Bài thơ “Chạy giặc”, “Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc” của Nguyễn Đình Chiểu
1.4 Môn GDCD
- Rút ra các bài học đạo đức từ các nhân vật lịch sử như Nguyễn Tri Phương, Nguyễn Đình
Chiểu
2. Về kĩ năng
2.1 Môn Lịch sử
- Kĩ năng quan sát tranh ảnh
- Kỹ năng đánh giá, tư duy, so sánh, phân tích, liên hệ, khái quát hoá kiến thức lịch sử
- Lập được bảng so sánh tinh thần kháng chiến chống Pháp của quan quân triều đình nhà
Nguyễn và nhân dân ta trong chiến sự ở Đà Nẵng và Gia Định.
2.2 Môn Địa lí

1. Ổn định lớp
2. Dẫn dắt vào bài mới
Sau một thời gian dò đường và chuẩn bị, chiều ngày 31/8/1858 liên quân Pháp-Tây Ban
Nha dàn trận trước cửa biển Đà Nẵng. Sáng sớm ngày 1/9/1858, chúng nổ súng đổ bộ lên
bán đảo Sơn Trà (Đà Nẵng), chính thức xâm lược nước ta theo kế hoạch “đánh nhanh thắng
nhanh”. Tuy nhiên sau 5 tháng Pháp chỉ chiếm được bán đảo Sơn Trà sau đó phải chuyển
hướng tấn công vào Gia Định theo kế hoạch “chinh phục từng gói nhỏ”. Lần này với ưu thế
về quân sự và lợi dụng sự bạc nhược của triều đình Huế Pháp đã chiếm được 6 tỉnh Nam kì,
rồi chuẩn bị tiến quân ra Bắc, kết thúc hai giai đoạn đầu tiên của quá trình Pháp xâm lược
Việt Nam (1858-1873).
Nhiệm vụ của cả lớp là sau khi học xong bài hãy trả lời cho cô 2 câu hỏi sau:
1) Nguyên nhân thực dân Pháp xâm lược Việt Nam là gì?
2) So sánh thái độ của triều đình và nhân dân trong cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp
xâm lược?


3) Tổ chức hoạt động dạy học trên lớp
HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS
Hoạt động 1: Tìm hiểu hoàn cảnh của Việt
Nam và thế giới trước khi thực dân Pháp xâm
lược nước ta.
- HS (liên hệ kiến thức lịch sử thế giới) trả lời
câu hỏi: Hãy kể tên các cuộc cách mạng tư sản
trên thế giới và cho biết những nét nổi bật của
tình hình thế giới giữa thế kỉ XIX?
- GV tổng kết: Sau thắng lợi của hàng loạt các
cuộc cách mạng tư sản khác nhau trên thế giới
như: Cách mạng tư sản Anh, Cách mạng tư sản
Pháp, chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa
anh ở Bắc Mĩ, rồi thì các cuộc cách mạng tư sản

quốc chủ nghĩa => Nhu cầu về thị
trường và thuộc địa trở nên cấp thiết.

- Các nước châu Á, châu Phi, Châu Mĩ
Latinh đứng trước nguy cơ bị xâm
lược.

2. Tình hình Việt Nam
- Trước năm 1858 Việt Nam là một
quốc gia độc lập, có chủ quyền nhưng
chế độ phong kiến đang lâm vào tình
trạng khủng hoảng, suy yếu. Biểu
hiện:
+ Chính trị: Triều đình chuyên chế,
lạc hậu, bảo thủ


lúc này là gì? Đó chính là cải cách duy tân đất
nước, nhưng nhà Nguyễn có đáp ứng được
những yêu cầu trên hay không?
- HS (liên hệ kiến thức lịch sử thế giới): trả lời
câu hỏi: Em hãy lấy ví dụ về một số nước ở châu
Á đã tiến hành cải cách thành công, đưa đất
nước thoát khỏi số phận của một nước thuộc
địa? Qua đây em có nhận xét gì về những chính
sách mà nhà Nguyễn thi hành trong thời gian
này?
- Gợi ý câu trả lời của HS
+ Nhật Bản với cuộc “Duy Tân Minh trị” năm
1868 nên vẫn giữ được độc lập và phát triển

*Công thương nghiệp: đình đốn lạc
hậu do chính sách “bế quan toả cảng”
của nhà nước.
*Quân sự: lạc hậu, chính sách đối
ngọai sai lầm: “cấm đạo”, xua đuổi
giáo sĩ
* Xã hội: các cuộc khởi nghĩa chống
lại triều đình nổ ra khắp nơi

=>Việt Nam ngày càng lâm vào
khủng hoảng trầm trọng. Đứng trước
nguy cơ bị thực dân Pháp xâm lược.
Thực dân Pháp ráo riết chuẩn bị xâm


sâu vào khủng hoảng của vương triều Nguyễn. lược Việt Nam.
Bởi vậy nên Việt Nam ngày càng lạc hậu và
đứng trước nguy cơ bị xâm lược của thực dân
Pháp.
- HS quan sát: “biểu đồ về sự phát triển kinh tế
của các nước tư bản cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ
XX” và nhận xét về sự phát triển kinh tế và sự
thay đổi vị trí của các nước tư bản?
- GV (liên hệ kiến thức lịch sử thế giới) bổ
sung, kết luận: Vị trí kinh tế của các nước Tư
Bản thế kỉ XIX là Anh, Pháp, Mĩ, Đức. Anh và
Pháp là những nước tư bản vì tiến hành cách
mạng công nghiệp trước và hoàn thành cách
mạng tư sản sớm nên là hai nước có nên Kinh tế
phát triển nhất. Sự phát triển của kinh tế kéo theo

học tập về chiến sự ở Đà Nẵng và Gia Định (theo
mẫu)
+ Nhóm 1: Hoàn thành về chiến sự ở Đà Nẵng
năm 1858
+ Nhóm 2: Hoàn thành về chiến sự Gia Định
1859. (Xem phần phụ lục)
Mặt
Cuộc xâm Cuộc
Kết quả
trận
lược của
kháng
ý nghĩa
Pháp
chiến của
nhân dân
Đà
Nẵng
(1858)
Gia
Định
(1859)
Chiến sự ở Đà Nẵng (1858)
-HS quan sát lược đồ kết hợp với sử dụng kiến
thức môn Địa lí: Nhận xét về vị trí của Đà Nẵng
và trả lời câu hỏi: Tại sao Pháp chọn Đà Nẵng
làm mục tiêu tấn công đầu tiên?
- GV tích hợp kiến thức Địa lí: Giới thiệu về vị
trí địa lí của Đà Nẵng và lí giải tại sao Pháp lại
chọn Đà Nẵng làm mục tiêu tấn công đầu tiên.

“đánh nhanh, thắng nhanh” của Pháp.


- HS đọc bài thơ “Chạy giặc” và tác phẩm “Văn
tế nghĩa sĩ Cần Giuộc” của Nguyễn Đình Chiểu
để trả lời câu hỏi: Qua bài thơ Em có nhận xét gì
về phong trào chống Pháp của nhân dân ta?
- GV tích hợp kiến thức văn học để làm rõ sự
khổ cực và tinh thần chống Pháp của nhân dân ta:
Nguyễn Đình Chiểu là nhà thơ lớn của đất nước
ta trong thế kỷ XIX. Mắt bị mù loà giữa thời trai
trẻ, con đường công danh sự nghiệp dở dang,
nhưng ông đã không khoanh tay trước những bất
hạnh cay đắng. Bài thơ “Chạy giặc” là một bài
ca yêu nước chống xâm lăng. Năm 1859, thực
dân Pháp nổ súng tấn công thành Gia Định, đất
nước rơi vào thảm hoạ - Nguyễn Đình Chiểu viết
bài thơ “Chạy giặc”. Tiếng súng Tây bất ngờ nổ
rền trời đã làm cho nhịp sống ấy bị đảo lộn. Cảnh
chiến tranh đã bắt đầu. “Một bàn cờ thế” là hình
ảnh ẩn dụ nói về thời cuộc, về cuộc chiến giằng
co, ác liệt. “Một bàn cờ thế phút sa tay” nói lên
sự thất thủ của quân Triều đình tại thành Gia
Định diễn ra quá nhanh chóng. Hai câu thơ đầu
như một thông báo về sự kiện lịch sử bi thảm
diễn ra vào năm 1859. Đằng sau câu thơ là nỗi lo
lắng và kinh hoàng của nhà thơ trước thảm hoạ
quê hương đất nước thân yêu của mình bị giặc
Pháp chiếm đóng và giày xéo.
“Bỏ nhà lũ trẻ lơ xơ chạy,

triều đình Huế.
+ Chiếm được Gia Định coi như là chiếm được
kho lúa gạo của triều đình Huế, gây khó khăn
cho triều đình.
+ Đánh xong Gia Định sẽ theo đường sông Cửu
Long, đánh ngược lên Campuchia (Cao Miên)
làm chủ lưu vực sông Mê Kông.
-HS trả lời câu hỏi: Ai là người đã lãnh đạo và tổ
chức nhân dân ta chống Pháp ở Gia Định? Trình
bày hiểu biết của em về nhân vật này?
-GV nhận xét, bổ sung và tạo biểu tượng về nhân
vật Lịch sử Nguyễn Tri Phương (Phụ lục)
- HS (liên hệ kiến thức môn GDCD) rút ra bài
học về đạo đức bằng cách trả lời câu hỏi: Em có
suy nghĩ như thế nào về tinh thần chiến đấu của
nhân dân và một số tấm gương chiến đấu dũng
cảm của triều đình như: Nguyễn Tri Phương?Và
em rút ra được bài học gì trong cuộc sống?
- GV tích hợp kiến thức GDCD: Nguyễn Tri
Phương và nhân dân ta đã anh dũng chiến đấu,
chống thực dân Pháp, với tinh thần sẵn sàng
không sợ hi sinh. Đây là những tấm gương về
tinh thần hi sinh vì cuộc sống của nhân dân và sự

3.Chiến sự ở Gia Định (1859-1860)
- Âm mưu của Pháp: chiếm Gia Định
để mở rộng chiếm Nam Kì, bao vây
kinh tế của triều đình Nguyễn và lập
cơ sở mở rộng chiến tranh.


thất bại kế hoạch đánh nhanh thắng nhanh của
thực dân Pháp buộc chúng phải thực hiện kế
hoạch “chinh phục từng gói nhỏ”. Tuy nhiên
trong quá trình kháng chiến chống Pháp, triều
đình nặng về phòng thủ, bỏ lỡ nhiều cơ hội đánh
Pháp. Trái lại nhân dân kháng chiến với tinh thần
tích cực, chủ động rất cao, tự nguyện đứng lên
kháng chiến.
4. Củng cố
- GV hướng dẫn HS trả lời 2 câu hỏi định hướng nêu ở đầu bài:
Câu 1: Nguyên nhân thực dân Pháp xâm lược Việt Nam là gì?
Câu 2: So sánh thái độ của triều đình và nhân dân trong cuộc đấu tranh chống thực dân
Pháp xâm lược?
5. Dặn dò
- HS học bài cũ, xem trước bài mới. Tìm hiểu về tiểu sử, sự nghiệp của Nguyễn Tri Phương,
Hoàng Diệu.
TƯ LIỆU THAM KHẢO
Nguyễn Tri Phương
Chân dung Nguyễn Tri Phương trong SGK trong tư thế ngồi, với trang phục quan lại
triều Nguyễn. Ông có khuôn mặt vuông chữ điền, toát lên vẻ cương nghị chính trực. Ông tên
thật là Nguyễn Văn Chương, sinh ngày 21/7/1800, tại làng Đường Long, huyện Phong Điền,
tỉnh Thừa Thiên Huế, trong một gia đình làm ruộng và nghề mộc. Ngay từ khi còn trẻ tuổi
ông đã luôn tỏ rõ ý chí tự lập, phấn đấu vì nghiệp lớn. Là người trung trực và tận tụy với
công việc, ông được vua Minh Mạng tin tưởng giao nhiều trọng trách trong triều đình.
Tháng 5/1847, ông được triệu về kinh, thăng hàm chánh Hiệp biện đại học sĩ, lãnh
Thượng thư bộ Công. Năm 1850, vua Tự Đức cải tên ông thành Nguyễn Tri Phương. Trong


thời gian này ông vận động nhân dân khai khẩn đất hoang, lập nhiều đồn điền, ổn định cuộc
sống. Sau khi vua Thiệu Trị mất ông được đình thần tôn làm Phụ chính Đại thần.

Gia Định
1859 -1860

Cuộc xâm lược của thực
dân Pháp

Cuộc kháng chiến của
nhân dân Việt Nam

Kết quả, ý nghĩa


BẢNG PHỤ LỤC: CHIẾN SỰ Ở ĐÀ NẴNG VÀ GIA ĐỊNH
Mặt
trận

Cuộc xâm lược của
thực dân Pháp

- Ngày 31/8/1858,
liên quân Pháp - Tây
Ban Nha dàn trận
Đà
trước cửa biển Đà
Nẵng Nẵng.
1859 - Ngày 1/9/1858 Pháp
tấn công bán đảo Sơn
Trà, mở đầu cuộc
xâm lược Việt Nam
- Tháng 2/1859 Pháp

địch.
- Triều đình không tranh thủ
tấn công mà cử Nguyễn Tri
Phương vào Gia Định xây
dựng phòng tuyến Chí Hoà
để chặn giặc.
- Nhân dân tiếp tục tấn công
địch ở đồn Chợ Rẫy tháng
7/1860, trong khi triều đình
xuất hiện tư tưởng chủ hoà

- Pháp bị cầm chân
tại Đà Nẵng từ
tháng 8/1858 đến
tháng 2/1859, kế
hoạch đánh nhanh
thắng nhanh bước
đầu bị thất bại.

- Làm thất bại kế
hoạch đánh nhanh
thắng nhanh của
thực dân Pháp
buộc chúng phải
chuyển sang
chinh phục từng
gói nhỏ.
- Pháp không mở
rộng đánh chiếm
được Gia Định, ở