BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ TÀI CHÍNH

HỌC VIỆN TÀI CHÍNH
--------------------

NGUYỄN ĐẠI THẮNG

KIỂM SOÁT HOẠT ĐỘNG CHUYỂN GIÁ CỦA
CÁC DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP
NƯỚC NGOÀI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH VĨNH PHÚC

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

HÀ NỘI - 2016


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
HỌC VIỆN TÀI CHÍNH

BỘ TÀI CHÍNH

--------------------

NGUYỄN ĐẠI THẮNG

KIỂM SOÁT HOẠT ĐỘNG CHUYỂN GIÁ CỦA
CÁC DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP
NƯỚC NGOÀI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH VĨNH PHÚC



CN

Chi nhánh

CNH

Công nghiệp hóa

DN

Doanh nghiệp

ĐQG

Đa quốc gia

GDLK

Giao dịch liên kết

GTGT

Giá trị gia tăng

HĐH

Hiện đại hóa

KT-XH


TNCN

Thu nhập cá nhân

TNDN

Thu nhập doanh nghiệp

TNHH

Trách nhiệm hữu hạn

TSCĐ

Tài sản cố định

TTĐB

Tiêu thụ đặc biệt

UBND

Ủy ban nhân dân

XNK

Xuất nhập khẩu



Đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài (Foreign Direct Investment)

GDP

Tổng sản phẩm quốc nội (Gross Domestic Product)

GRDP
OECD

Tổng sản phẩm trên địa bàn
(Gross regional domestic product)
Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế
(Organization

for

Economic

Co-operation

and

Development)
R&D

Nghiên cứu, triển khai (Research & development)

USD

Đô la Mỹ (United States dollar)


Bảng 3.3

Tổng hợp báo cáo kê khai GGLK của Cục thuế Vĩnh Phúc

105

năm 2012-2013

DANH MỤC CÁC ĐỒ THỊ, HÌNH VẼ

Tên đồ thị, hình vẽ

Số hiệu

Trang

Sơ đồ 3.1

Mô hình giao dịch liên kết công ty X2 và A1

80

Sơ đồ 3.2

Mô hình giao dịch liên kết công ty B

85

Sơ đồ 3.3

Phục lục 2.4

Kết quả thanh tra 03 năm 2011-2012-2013 của công ty TNHH ABC


v
Phụ lục 3.1

Tổng hợp số liệu báo cáo kết quả SXKD, bảng cân đối, bảng tổng
hợp tài sản, nguồn vốn công ty X2 và công ty A1

Phụ lục 3.2

Tổng hợp phân tích báo cáo kết quả SXKD công ty B 2007-2014

Phụ lục 3.3

Tổng hợp Tài sản, nguồn vốn công ty B 2007-2014

Phụ lục 3.4

Tổng hợp phân tích chi phí NVL theo yếu tố công ty B

Phụ lục 3.5

Tổng hợp một số chỉ tiêu báo cáo tài chính công ty cổ phần S từ
2006-2014

Phụ lục 3.6



Phụ lục 3.13

Kết quả thanh tra của Cục thuế Vĩnh Phúc giai đoạn 2011-2014

Phụ lục 3.14

Tổng hợp tình hình xử phạt vi phạm hành chính tại Cục thuế tỉnh
Vĩnh Phúc thời kỳ 2011-2014

Phụ lục 3.15

Tổng hợp công tác tuyên truyền từ 2010-2014 toàn ngành thuế Vĩnh
Phúc

Phụ lục 4.1

Những nội dung chính của Luật kiểm soát chuyển giá của Trung
Quốc ban hành năm 2013


vi
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN............................................................................................................ i
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ............................................................................ii
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU .................................................................................. iv
DANH MỤC CÁC ĐỒ THỊ, HÌNH VẼ....................................................................... iv
DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC ...................................................................................... iv
MỞ ĐẦU .......................................................................................................................... 1
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ CHUYỂN GIÁ VÀ KIỂM

tƣ trực tiếp nƣớc ngoài ............................................................................................ 50
2.2.4.Các nhân tố ảnh hƣởng đến kiểm soát chuyển giá ........................................ 56
2.3.CƠ SỞ THỰC TIỄN VỀ KIỂM SOÁT HOẠT ĐỘNG CHUYỂN GIÁ CỦA
DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI .................. 60
2.3.1.Kinh nghiệm một số nƣớc trên thế giới và bài học đối với Việt Nam .......... 60
2.3.2.Kinh nghiệm kiểm soát hoạt động chuyển giá của các doanh nghiệp có vốn
đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài của một số địa phƣơng ở Việt Nam và bài học đối với
Vĩnh Phúc................................................................................................................ 65
CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT HOẠT ĐỘNG CHUYỂN GIÁ CỦA
CÁC DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI TRÊN
ĐỊA BÀN TỈNH VĨNH PHÖC GIAI ĐOẠN 2006-2014 ............................................ 75
3.1. ĐẶC ĐIỂM KINH TẾ - XÃ HỘI TỈNH VĨNH PHÚC VÀ CỦA CÁC
DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƢ NƢỚC NGOÀI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH
VĨNH PHÚC GIAI ĐOẠN 2006-2014 .................................................................. 75
3.1.1. Đặc điểm kinh tế - xã hội tỉnh Vĩnh Phúc .................................................... 75
3.1.2. Đặc điểm các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài ở Vĩnh Phúc giai
đoạn 2006 – 2014 .................................................................................................... 76
3.2.THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CHUYỂN GIÁ CỦA CÁC DOANH
NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI TRÊN ĐỊA BÀN
TỈNH VĨNH PHÚC GIAI ĐOẠN 2006-2014 ........................................................ 78
3.2.1. Khái quát tình hình chuyển giá ở các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ trực tiếp
nƣớc ngoài trên địa bàn Vĩnh Phúc......................................................................... 78
3.2.2. Các tình huống chuyển giá ở các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ trực tiếp
nƣớc ngoài trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc ................................................................. 80


viii
3.3.THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT HOẠT ĐỘNG CHUYỂN GIÁ CỦA CÁC
DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI TRÊN ĐỊA
BÀN TỈNH VĨNH PHÚC GIAI ĐOẠN 2006 – 2014 ........................................... 97


ix
4.2.2.Các giải pháp tăng cƣờng kiểm soát chuyển giá phải phù hợp với tiến trình
hội nhập kinh tế quốc tế và các cam kết quốc tế của Việt Nam ............................ 130
4.2.3.Các giải pháp tăng cƣờng kiểm soát hoạt động chuyển giá của Cục thuế
Vĩnh Phúc phải đặt trong tổng thể các giải pháp chung của cả nƣớc phù hợp điều
kiện thực tiễn.......................................................................................................... 130
4.3.CÁC GIẢI PHÁP TĂNG CƢỜNG KIỂM SOÁT HOẠT ĐỘNG CHUYỂN
GIÁ CỦA CÁC DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC
NGOÀI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH VĨNH PHÚC GIAI ĐOẠN 2016 – 2020 ......... 131
4.3.1. Nhóm giải pháp nghiệp vụ ........................................................................... 131
4.3.2. Tăng cƣờng đào tạo bồi dƣỡng chuyên sâu về kiểm soát chuyển giá ......... 146
4.3.3. Tăng cƣờng trao đổi chuyên môn, nghiệp vụ giữa các bộ phận trong cơ
quan thuế ................................................................................................................ 147
4.3.4. Tăng cƣờng công tác kiểm tra nội bộ .......................................................... 148
4.4.CÁC GIẢI PHÁP ĐIỀU KIỆN ....................................................................... 148
4.4.1.Nhóm giải pháp hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật về kiểm soát
chuyển giá .............................................................................................................. 148
4.4.2.Nhóm giải pháp tăng cƣờng trách nhiệm của Tổng cục Thuế trong công tác
kiểm soát chuyển giá.............................................................................................. 160
4.4.3.Nhóm giải pháp kiến nghị với Uỷ ban nhân dân tỉnh Vĩnh Phúc ................. 171
4.4.4.Các giải pháp điều kiện khác ........................................................................ 172
KẾT LUẬN ................................................................................................................... 174
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN
ĐẾN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU ĐÃ ĐƢỢC CÔNG BỐ .............................................. 176
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .................................................................... 177


1



2

Mặc dù các cuộc thanh tra của ngành Thuế bƣớc đầu đã vạch trần một số các
hành vi vi phạm của các DN FDI trong kê khai xác định nghĩa vụ thuế đối với các bên
có quan hệ liên kết với các kết quả truy thu và giảm lỗ hàng ngàn tỷ đồng, nhƣng đây
mới chỉ là phần nổi của “tảng băng chìm” về chuyển giá. Hoạt động chuyển giá của
các DN FDI vẫn đang diễn ra một cách phổ biến và nhức nhối. Bên cạnh đó, thực tế
công tác kiểm soát chuyển giá của các cơ quan chức năng so với mức độ và thủ đoạn
chuyển giá của các DN còn bất cập, thể hiện ở số lƣợng các DN bị phát hiện và xử lý
về chuyển giá còn rất ít; các hình thức, phạm vi chuyển giá của các DN ngày càng tinh
vi hơn và phức tạp hơn. Do vậy, việc tiếp tục nghiên cứu tìm các biện pháp hiệu quả
để kiểm soát chuyển giá đối với các DN FDI là hết sức cần thiết cả ở phạm vi toàn
quốc và ở mỗi địa phƣơng.
Vĩnh Phúc là một tỉnh có nhiều DN FDI đang hoạt động, trong đó có những DN
rất lớn nhƣ Công ty Toyota Việt Nam và Công ty Honda Việt Nam. Hầu hết các DN
FDI có phạm vi hoạt động không chỉ trong phạm vi tỉnh Vĩnh Phúc mà còn liên quan
đến các địa phƣơng trong cả nƣớc cũng nhƣ các nƣớc khác trên thế giới. Những năm
qua, các DN FDI đã có nhiều đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh và đa số
các DN có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài trên địa bàn tỉnh đều tuân thủ tốt pháp luật thuế. Tuy
nhiên, vẫn tồn tại một số các DN FDI đã và đang thực hiện các hành vi chuyển giá gây
thất thu NSNN ảnh hƣởng đến môi trƣờng đầu tƣ. Thực tế công tác kiểm soát chuyển
giá đối với các DN này tại Vĩnh Phúc mới chỉ trong giai đoạn sơ khai, còn nhiều khó
khăn, vƣớng mắc cần phải đƣợc nghiên cứu, học tập kinh nghiệm, đánh giá, phân tích,
tổng kết... mới có thể đáp ứng đƣợc đòi hỏi thực tiễn.
Xuất phát từ đòi hỏi cấp bách của thực tiễn nhƣ đã phân tích trên, trong thời
gian vừa qua đã có một số công trình khoa học nghiên cứu về chuyển giá và kiểm soát
chuyển giá. Tuy vậy, nhƣ chỉ ra ở chƣơng 1 luận án này về tổng quan tình hình nghiên
cứu chuyển giá và kiểm soát chuyển giá, vẫn còn nhiều vấn đề đặt ra cho công tác
kiểm soát hoạt động chuyển giá của các DN FDI ở Việt Nam chƣa tìm đƣợc lời giải.

Hai là, nghiên cứu kinh nghiệm của các nƣớc về kiểm soát hoạt động chuyển giá
của các DN FDI và rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. Nghiên cứu thực tiễn kiểm
soát hoạt động chuyển giá đối với những trƣờng hợp điển hình ở Việt Nam để rút ra bài
học cho công tác kiểm soát hoạt động chuyển giá của các DN FDI ở Vĩnh Phúc.
Ba là, đánh giá thực trạng hoạt động chuyển giá của các DN FDI ở tỉnh Vĩnh
Phúc giai đoạn 2006 – 2014 và thực trạng thực hiện các biện pháp kiểm soát chuyển
giá đối với các DN FDI tại Cục thuế Vĩnh Phúc, chỉ ra những thành công, hạn chế và
nguyên nhân của hạn chế trong công tác này.
Bốn là, đề xuất hệ thống giải pháp và giải pháp điều kiện nhằm kiểm soát hoạt
động chuyển giá của các DN FDI ở tỉnh Vĩnh Phúc thời gian tới.
3. Câu hỏi nghiên cứu
Để đạt đƣợc các mục đích nghiên cứu trên, luận án cần trả lời đƣợc các câu hỏi
sau:
- Bản chất của chuyển giá là gì? Cơ sở và điều kiện của chuyển giá? Các hình
thức cụ thể của chuyển giá ở các DN FDI?
- Nội dung kiểm soát chuyển giá gồm những gì? Các nhân tố ảnh hƣởng đến
kiểm soát hoạt động chuyển giá của các DN FDI?
- Thực trạng chuyển giá tại các địa phƣơng khác trong toàn quốc và các hoạt
động kiểm soát chuyển giá đối với các DN FDI nhƣ thế nào? Kết quả đạt đƣợc ra sao?
Kinh nghiệm và bài học rút ra là gì? Ngành Thuế trong thời gian qua đã có những biện
pháp gì để kiểm soát hoạt động chuyển giá?


4

- Thực trạng chuyển giá của các DN FDI trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc nhƣ thế
nào? Những hành vi chuyển giá của các DN FDI ở Vĩnh Phúc có gì khác với các địa
phƣơng khác ở Việt Nam hoặc khác với các nƣớc trên thế giới? Cơ quan thuế Vĩnh
Phúc đã thực hiện các nội dung kiểm soát hoạt động chuyển giá nhƣ thế nào? Kết quả
đạt đƣợc đến đâu? Còn những hạn chế gì cần khắc phục và nguyên nhân của nó?

cứu một số tình huống thực tế về chuyển giá và kiểm soát chuyển giá của Tổng cục
Thuế và các cơ quan thuế địa phƣơng ở Việt Nam. Các tình huống thực tế ở các địa
phƣơng khác lấy từ nguồn dữ liệu đã công bố công khai của Tổng cục Thuế. Các tình
huống thực tế tại Vĩnh Phúc đƣợc tác giả luận án quan sát trực tiếp tại cơ quan thuế và
tại DN. Thông qua các tình huống cụ thể này để rút ra những kết luận về thực tiễn tổ
chức thực hiện kiểm soát chuyển giá ở Việt Nam cũng nhƣ đánh giá thực tiễn kiểm
soát hoạt động chuyển giá của các DN FDI trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc.
Do chuyển giá là vấn đề nhạy cảm, thêm vào đó, mứ độ, đố tượng và phạm vi
cung cấp thông tin về n ười nộp thuế phả được thực hi n t eo qu đ nh c a pháp
luật, nên ngoài những trƣờng hợp đã đƣợc cơ quan thuế công bố tên và tài liệu cụ thể
trên các phƣơng tiện thông tin đại chúng theo quy định pháp luật, các tình huống khác
đƣợc đề cập trong luận án đã được tác giả t

đổi tên DN. Với các trƣờng hợp đã đổi

tên DN để phục vụ mục đích nghiên cứu, các số liệu và tài liệu là có thật và có nguồn
gốc rõ ràng, đảm bảo độ tin cậy cho các đánh giá và kết luận của luận án.
Ngoài ra, luận án còn áp dụng các phƣơng pháp nghiên cứu cụ thể khác nhƣ:
Phƣơng pháp thống kê; phƣơng pháp phân tích tổng hợp; phƣơng pháp mô hình hóa...
6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài nghiên cứu
Trên phƣơng diện lý luận, luận án hệ thống hóa, góp phần phát triển và bổ sung
những vấn đề lý luận về chuyển giá và kiểm soát hoạt động chuyển giá của các DN
FDI. Luận án tổng hợp kinh nghiệm kiểm soát chuyển giá của các nƣớc, rút ra đƣợc
các bài học cho Việt Nam trong kiểm soát chuyển giá.
Đặc biệt, luận án phát triển và làm rõ thêm những vấn đề lý luận về kiểm soát
hoạt động chuyển giá của các DN FDI ở nƣớc tiếp nhận đầu tƣ trong nền kinh tế
chuyển đổi và hội nhập quốc tế.
Trên phƣơng diện thực tiễn, thông qua tổng hợp kinh nghiệm của các địa
phƣơng và của Tổng cục Thuế trong việc tổ chức thực hiện thanh tra chuyển giá, luận
án đã rút ra đƣợc những bài học kinh nghiệm cho công tác kiểm soát hoạt động chuyển

NƢỚC NGOÀI
Chuyển giá quốc tế xuất hiện ngay từ khi các công ty mở rộng đầu tƣ ra ngoài
phạm vi quốc gia. Xuất phát từ sự khác biệt trong chính sách thuế của mỗi nƣớc, các
công ty sử dụng các thủ thuật chuyển giá để tối đa hóa lợi nhuận. Kể từ đó, các nƣớc
tiếp nhận đầu tƣ đã cũng tìm các biện pháp để hạn chế thủ thuật chuyển giá của các
DN FDI nhằm tạo ra sự bình đẳng trong kinh doanh, trong việc thực hiện nghĩa vụ
thuế và chống thất thu ngân sách nhà nƣớc. Thực tế đó đòi hỏi phải có những nghiên
cứu khoa học nhằm giúp cơ quan quản lý thuế ở các quốc gia giải bài toán kiểm soát
chuyển giá. Chính vì vậy, trong những năm cuối thế kỷ XX và đầu thế kỷ XXI đã xuất
hiện nhiều công trình nghiên cứu vấn đề chuyển giá và kiểm soát chuyển giá của các
tác giả trong và ngoài nƣớc.
1.1. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU NƢỚC NGOÀI
1.1.1. Giới thiệu khái quát các công trình nghiên cứu nƣớc ngoài
Trong thời gian qua, có nhiều công trình nƣớc ngoài nghiên cứu về chuyển giá
và kiểm soát chuyển giá mà tiêu biểu là các công trình sau:
(1) Sebastian Krautheim (Paris School of Economics) và Tim SchmidtEisenlohr (2009), Heterogeneous Firms, “Profit Shifting” FDI and International
Tax Competition, European University Institute, Villa San Paolo, Via della Piazzuola
43, 50133 Florence, Italy. Các tác giả phân tích sự chuyển dịch lợi nhuận của các công
ty đa quốc gia dùng các cơ sở ở các nƣớc thiên đƣờng thuế để chuyển lợi nhuận từ các
nƣớc có thuế suất cao. Với các phân tích về thuế suất của chính phủ các nƣớc với vấn
đề dịch chuyển lợi nhuận của các công ty đa quốc gia, vai trò của thuế suất đối với các
hoạt động dịch chuyển. Đây là tài liệu tham khảo có giá trị trong việc đánh giá các
DN thực hiện đầu tƣ, xây dựng chính sách thuế, đặc biệt là thuế suất trong quá trình
quản lý các công ty đa quốc gia.
(2) Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế - OECD (2010), Transfer Pricing
Guidelines for Multinational Enterprises and Tax Administration. Tài liệu này bổ


8


Brazil, Trung Quốc, Ấn Độ và Nam Phi... Với mỗi nƣớc đều có các ví dụ phân tích


9

tình huống, đánh giá điểm mạnh, điểm yếu của các phƣơng pháp xác định giá ở mỗi
nƣớc. Tài liệu cung cấp nhiều mẫu biểu ở phần phụ lục có giá trị tham khảo tốt đối
với các quốc gia đang phát triển trong quá trình xây dựng các quy định pháp lý kiểm
soát chuyển giá phù hợp với đặc điểm của từng nƣớc cũng nhƣ thông lệ quốc tế.
(5) Cơ quan thuế quốc gia của Nhật Bản (2013), Reference Case Studies on
Application of Transfer Pricing Taxation. Công trình này trình bày 28 tình huống
nhƣ sau: Các tình huống liên quan đến việc lựa chọn phƣơng pháp tính giá giao dịch
độc lập (9 tình huống); Các tình huống minh họa điểm cần lƣu ý liên quan đến ứng
dụng của phƣơng pháp tính giá giao dịch độc lập nhƣ: Tài sản vô hình (6 tình
huống), các tình huống minh họa điểm chung cần lƣu ý khi áp dụng phƣơng pháp
phân chia lợi nhuận (3 tình huống), các tình huống minh họa điểm cần lƣu ý khi áp
dụng phƣơng pháp tách lợi nhuận còn lại (4 tình huống), các tình huống khác (4 tình
huống); tình huống thỏa thuận trƣớc về giá (2 tình huống). Có thể nói, đây là tài liệu
minh họa khá rõ ràng các tình huống giao dịch liên kết và có các phƣơng pháp xác
định các giao dịch độc lập đƣợc hƣớng dẫn bởi cơ quan thuế Nhật Bản. Đây là tài
liệu tham khảo có giá trị đối với các công ty đa quốc gia cũng nhƣ các nƣớc trong
việc thực hiện xây dựng chính sách thuế đối với hoạt động chuyển giá.
(6) Anca D. Cristeay (Đại học Oregon) và Daniel X. Nguyen, Đại học
Copenhagen (2013), Transfer Pricing by Multinational Firms: New Evidence from
Foreign Firm Ownerships. Nghiên cứu này xem xét các tình huống chƣa đƣợc xét đến
trong các lý thuyết về chuyển giá nói chung. Nghiên cứu này chỉ ra rằng, các công ty đa
quốc gia sẽ thao túng giá giao dịch độc lập làm căn cứ xác định của các cơ quan thuế.
Các tác giả chỉ ra rằng, các nghiên cứu trƣớc đó chỉ tập trung vào sự biến động giá
chuyển nhƣợng mà chƣa tập trung vào việc nghiên cứu giá giao dịch độc lập. Đây chính
là điểm khác biệt của nghiên cứu này so với các nghiên cứu trƣớc đó. Mục đích của

2007, pp.173-200; “Ireland’s Foreign Direct Investment Sector: the Impact of a
hypothetical Irish Euro zone exit” của tác giả Domenico Campa and Rachel Cull Đại
học Dublin, Ireland đăng trên Tạp chí Kinh tế và Thƣơng mại số 4 năm 2013;
“Transfer Pricing: Un Practical Manual – China” của tác giả Richard Ainsworth and
Andrew Shact. Ngoài ra, các tổ chức và tạp chí nƣớc ngoài đã công bố nhiều những
nghiên cứu về kiểm soát chuyển giá trên hệ thống website của các tổ chức này nhƣ:
Diễn đàn thƣơng mại và phát triển- UNCTAD (United Nations Conference on Trade
and Development); Các diễn đàn của Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD);
Các webssite của các công ty kiểm toán lớn trên thế giới... hầu hết cũng đề cập đến các
nội dung về chuyển giá và đánh giá tình hình chuyển giá của các nƣớc trên thế giới.


11

1.1.2. Đánh giá kết quả nghiên cứu của các công trình nƣớc ngoài
Nhìn chung, các công trình và kết quả nghiên cứu về chuyển giá ở nƣớc ngoài
đa dạng và phong phú. Vấn đề chuyển giá đã đƣợc nghiên cứu và công bố thành sách
hoặc công bố trên các tạp chí khoa học từ nhiều năm trƣớc. Các học giả, các nhà
nghiên cứu tập trung nghiên cứu về nhiều nội dung của chuyển giá nhƣ: Lịch sử của
chuyển giá, quy định về chuyển giá của các nƣớc, chính sách chuyển giá của các công
ty đa quốc gia, những tranh luận về chuyển giá, hạn chế số thuế phải nộp... Ở mỗi
nƣớc có nhiều công trình nghiên cứu cũng nhƣ các hƣớng dẫn về chuyển giá của mỗi
quốc gia. Tựu trung lại, các nƣớc OECD đều đƣa ra những quy định về chuyển giá dựa
trên các qui ƣớc chung về phƣơng thức xác định giá giao dịch độc lập dựa trên các
hƣớng dẫn của OECD. Nhiều cuốn sách, bài báo khoa học nghiên cứu dựa trên các
tình huống về chuyển giá của các công ty đa quốc gia hoạt động trên lãnh thổ mỗi
nƣớc. Cách thức giải quyết tình huống, những tranh luận và gợi mở là những tình
huống có giá trị đối với các nhà quản lý thuế, các nhà nghiên cứu và các nhà quản lý
các công ty ĐQG. Bên cạnh đó, các công trình nghiên cứu dựa trên các nền kinh tế lớn
nhƣ Trung Quốc, Mỹ, Nhật Bản, hay các nghiên cứu dựa trên các quốc gia nhƣ

quốc gia có mặt tại Việt Nam.
(2) Nguyễn Ngọc Thanh, Nguyễn Hoàng Dũng (2001), Định giá chuyển giao
và thủ thuật chuyển giá của các công ty đa quốc gia ở Việt Nam. Cuốn sách gồm 135
trang viết về những thủ thuật của chuyển giá của các công ty đa quốc gia ở Việt Nam.
Đây là một trong những cuốn sách sớm viết về chuyển giá ở Việt Nam của các công ty
đa quốc gia. Vào thời điểm đó, những vấn đề chuyển giá chƣa đƣợc quan tâm nhiều ở
Việt Nam và các hành vi chuyển giá chủ yếu dựa trên các hình thức nhƣ nâng giá tài
sản cố định, chi phí quản lý, tài sản vô hình...
(3) CK&M, Nhà xuất bản Tài chính (2010), Hướng dẫn xác định giá thị
trường trong giao dịch liên kết. Cuốn sách đƣợc biên soạn 6 phần với 277 trang bao
gồm các nội dung nhƣ: Giới thiệu chung phân tích các mối quan tâm của cơ quan thuế,
định nghĩa xác định giá giao dịch nội bộ, phân tích việc chuyển lợi nhuận ra nƣớc
ngoài thông qua giao dịch liên kết và phân tích các loại hình giao dịch liên kết nội bộ
trong tập đoàn. Tác giả đã phân tích cơ chế kiểm định tính chất khách quan của giao
dịch liên kết, các nguyên tắc giá thị trƣờng khách quan, phân tích tính tƣơng đồng và
mức độ có thể so sánh đƣợc giữa các giao dịch. Tác giả tập trung đi sâu phân tích, tóm
lƣợc quá trình phát triển các quy định pháp lý về xác định giá giao dịch liên kết trong
nội bộ tập đoàn tại Việt Nam cũng nhƣ hƣớng dẫn lập hồ sơ xác định giá thị trƣờng
trong giao dịch liên kết. Tác giả cũng đã phân tích các tình huống xác định giá giao
dịch liên kết đặc biệt cũng nhƣ một số vấn đề liên quan khác đến xác định giá giao


13

dịch liên kết. Đây là tài liệu đào tạo, tham khảo bổ ích cho công tác quản lý thuế cũng
nhƣ những ngƣời quan tâm nghiên cứu đến vấn đề chuyển giá ở các công ty đa quốc
gia. Những ví dụ và mô hình phân tích trực quan cũng nhƣ làm rõ các bƣớc thực hiện
việc lập hồ sơ xác định giá thị trƣờng trong giao dịch liên kết là một cuốn cẩm nang có
giá trị cho việc thực hiện những quy định trong chính sách thuế tại Việt Nam. Cuốn
sách đã làm rõ những khái niệm, cụ thể hóa các yêu cầu thực hiện về xác định giá thị



14

tranh mà ngành Thuế đã tiến hành triển khai, những khó khăn thách thức nhƣ những
quan điểm của các nhà lãnh đạo các tập đoàn lớn là không làm sai vì uy tín của tập
đoàn. Có thể nói, đây là những tình huống điển hình có giá trị tham khảo tích cực. Tài
liệu cũng nêu lên đƣợc một số mức thuế suất thuế TNDN của các nƣớc OECD năm
2014, tổng hợp tình hình đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài năm 2012 phân theo ngành kinh
tế, phân tích đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài từ năm 1988 đến 2012. Nhìn chung, đây là tài
liệu tham khảo mang tính thực tiễn cao, có nhiều ví dụ tình huống và số liệu tin cậy.
Tuy nhiên, trong phạm vi tài liệu biên soạn để giảng dạy với 15 trang tài liệu chƣa cho
phép giải quyết toàn diện những vấn đề đặt ra về kiểm soát chuyển giá. Các tình huống
đƣợc sử dụng làm tài liệu cho thảo luận trên lớp học chứ không phải để đƣa ra khuyến
nghị chính sách.
(5) PGS.TS Nguyễn Thị Phƣơng Hoa - Chủ biên, Trƣờng Đại học Kinh tế Quốc
dân (2014), Tăng cường kiểm soát nhà nước đối với hoạt động chuyển giá trong DN
trong điều kiện hội nhập kinh tế ở Việt Nam, NXB Giáo dục. Cuốn sách tập trung
phân tích những vấn đề chuyển giá, ảnh hƣởng của chuyển giá đối với nền kinh tế và
vấn đề quản lý và kiểm soát của nhà nƣớc đối với hoạt động chuyển giá trong điều
kiện hội nhập kinh tế. Đây là tài liệu tham khảo có giá trị đối với việc thực hiện xây
dựng chính sách quản lý thuế nói riêng và chính sách quản lý của Nhà nƣớc nói chung
về kiểm soát chuyển giá.
1.2.1.2. Luận án tiến s
(1) Luận án tiến sĩ kinh tế năm 2002 của NCS Phan Hiển Minh – Nghiên cứu
sinh của Học viện Tài chính về đề tài “Hoàn thiện phương pháp định giá chuyển
giao trong chính sách thuế của Việt Nam”. Trong bản luận án này tác giả tập trung
trình bày những kết quả nghiên cứu các hành vi định giá chuyển giao, các hình thức
định giá chuyển giao của các công ty ĐQG và những tác động tới thực hiện chính sách
thuế. Từ đó, tác giả đề xuất các giải pháp hoàn thiện phƣơng pháp định giá chuyển