SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:
“GIÚP HỌC SINH XÁC ĐỊNH ĐƯỢC NGUYÊN NHÂN GÂY RA
HIỆN TƯỢNG CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ BẰNG THÍ NGHIỆM ẢO”

1


Phần I. Lí do chọn đề tài
Ngày nay, khoa học công nghệ thông tin phát triển rất mạnh mẽ. Công nghệ thông
tin có rất nhiều ứng dụng trong cuộc sống. Trong giảng dạy, việc ứng dụng CNTT đã
đem đến nhiều lợi ích mà cụ thể là kết quả học tập của học sinh. Học sinh có thể lãnh hội
kiến thức một cách trực quan hơn, rõ ràng hơn và nhiều nội dung hơn.Vì vậy, việc đẩy
mạnh ứng dụng CNTT trong dạy học là một yêu cầu quan trọng của việc đổi mới phương
pháp dạy học. Vật lý là bộ môn khoa học thực nghiệm, song trong chương trình SGK có
một số khái niệm mới, trừu tượng đòi hỏi giáo viên cung cấp kiến thức cho học sinh
phải trực quan hơn, đa dạng hơn tạo điều kiện chuẩn trong thao tác tư duy của học sinh
để hiểu sâu bản chất của hiện tượng.
Đối với học sinh phổ thông, Vật lý học là một môn học rất khó và mang tính trừu
tượng cao. Với các công nghệ dạy học truyền thống thì khó lòng có thể chuyển tải đến
cho học sinh những khái niệm, những định luật, những định lý phần nhiều được rút ra từ
thực nghiệm, chưa kể đến rất nhiều các thí nghiệm khó tiến hành, các hiện tượng khó
quan sát mà việc diễn tả bằng lời của giáo viên làm mất đi rất nhiều tính trực quan cho
học sinh.
Trong chương V- Cảm ứng điện từ thuộc chương trình Vật lí lớp 11, nếu giáo viên
giảng dạy chỉ sử dụng thí nghiệm minh họa thì học sinh không thể hình dung ra nguyên
nhân của hiện tượng cảm ứng điện từ chính là sự biến thiên từ thông (hay chính là sự thay
đổi số lượng các đường sức từ) qua mạch kín. Nhiều học sinh chỉ hiểu đơn giản là do có
sự chuyển động, khiến các em không có kiến thức tổng quát và khó giải thích được các
trường hợp cảm ứng điện từ khác.

nhân này không những giúp các em giải thích được các hiện tượng thực tế mà còn giải
quyết được rất nhiều các bài tập về cảm ứng điện từ.
2.3 Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề
a.

Nghiên cứu các thí nghiệm ảo về cảm ứng điện từ

Các thí nghiệm ảo tôi sử dụng là các thí nghiệm trong phần mềm về cảm ứng điện
từ do Tiến sĩ Phạm Xuân Quế – Khoa Vật lí, trường ĐHSP Hà Nội hướng dẫn thực hiện.
Soạn giáo án (trên Power Point), có kết hợp các thí nghiệm ảo về cảm ứng điện
từ, kiểm tra và giảng thử giáo án.
b.

Bài dạy được thực hiện: Bài 23 – Từ thông. Cảm ứng điện từ (tiết 1)
Nội dung của các slide được sử dụng kèm theo:

3


4


5


6


7



BÀI TẬP VẬN DỤNG
Bài 1: Một khung dây tròn, đặt trong một từ trường đều có mặt phẳng khung dây vuông
góc với các đường cảm ứng từ. Trong các trường hợp sau :
I .Khung dây chuyển động tịnh tiến trong từ trường theo một phương bất kỳ
II . Bóp méo khung dây
III .Khung dây quay quanh một đường kính của nó
Ở trường hợp nào thì xuất hiện dòng điện cảm ứng trong khung dây ?
A .I và II

B .II và III

C .III và I

D .Cả A , B và C

Bài 2: Một nam châm thẳng N-S đặt gần khung dây tròn, trục N-S của nam châm vuông
góc với mặt phẳng của khung dây. Giữ khung dây đứng yên. Lần lượt làm nam châm
chuyển động như sau :
I .Tịnh tiến dọc theo trục N-S của Nam châm
II . Quay nam châm quanh trục thẳng đứng, vuông góc với trục N-S của nó.
III . Quay nam châm quanh trục N-S của nó.
Ở trường hợp nào có dòng điện cảm ứng xuất hiện trong khung dây ?
A .I và II

B .II và III

C .I và III

D .Cả ba trường hợp trên



IV. Đi về gần dòng điện .
Trường hợp nào xuất hiện dòng điện cảm ứng trong khung ABCD
A .I và II

B .II và III

C .III và IV

D .IV và I

Bài 5: Cho dòng điện thẳng cường độ I không đổi. Khung dây dẫn hình chữ nhật MNPQ
đặt gần dòng điện thẳng, cạnh MQ song song với dòng điện thẳng. Hỏi khi nào thì trong
khung dây không có dòng điện cảm ứng:
A. khung quay quanh trục là dòng điện thẳng I

B. khung quay quanh cạnh MN

C. khung quay quanh cạnh PQ

D. khung quay quanh cạnh MQ

Bài 6: Cho một vòng dây tròn và một nam châm thẳng được bố trí như hình vẽ sau.
Trường hợp nào sau đây có dòng điện cảm ứng trong vòng dây?
A.

Cho nam châm quay quanh trục Bắc – Nam

B.

A.

Tịnh tiến từ trái sang phải

B.

Tịnh tiến từ trên xuống dưới

C.

Quay vòng dây quanh trục AA'

D.

Quay vòng dây quanh trục nằm ngang, đi qua tâm và vuông góc

A

r
B

với mặt phẳng vòng dây.

A’

10


Bài 9 Trong thí nghiệm thay nam châm thẳng bằng ống dây mang dòng điện nối lắp một
biến trở con chạy, một khóa K vào mạch. Các trường hợp nào sau đây có dòng điện trong

6

7

8

9

đáp án

B

A

D

C

A

D

D

C

B

e.


dụng các hình ảnh minh họa để giúp học sinh dễ dàng xác định chiều dòng điện cảm ứng
theo định luật Lenxơ.
Trên đây là một số kinh nghiệm của tôi rút ra trong việc dạy phần cảm ứng điện từ cho
học sinh lớp 11. Tôi rất mong được sự giúp đỡ, đóng góp của ban giám khảo và các đồng
nghiệp để công việc dạy học của tôi đạt kết quả cao hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn.

12


TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Khoa tâm lý giáo dục, trường ĐHSP Thái Nguyên: Phương pháp nghiên cứu khoa học
giáo dục, Thái Nguyên, 2002.
[2] Nguyễn Đức Thâm (Chủ biên) : Phương pháp dạy học vật lý ở phổ thông. NXB Đại
học sư phạm, Hà Nội, 2002.
[3] Sách giáo khoa Vật lí 11. Nhà xuất bản giáo dục.
[4] Sách bài tập Vật lí 11. Nhà xuất bản giáo dục.
[5] Sách giáo viên Vật lí 11. Nhà xuất bản giáo dục.
[6]

13