SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:
"TỔ CHỨC TRÒ CHƠI HỌC TẬP TRONG TIẾT DẠY MÔN
KHOA HỌC Ở TIỂU HỌC"

1


PHẦN I: MỞ ĐẦU
I. Lý do chọn đề tài
* Để thực hiện mục tiêu giáo dục của Bộ GD&ĐT đã đặt ra : Giáo dục cho học sinh Tiểu
học là phải giáo dục toàn diện, không coi trọng môn chính, môn phụ . Bởi vậy cùng với
các môn học khác, môn khoa học đã góp phần không nhỏ vào việc hình thành và phát
triển toàn diện cho học sinh .
- Để dạy tốt môn khoa học, người giáo viên cần biết phối kết hợp các phương pháp dạy
học như : Phương pháp quan sát , phương pháp thí nghiệm, phương pháp nhóm, phương
pháp trò chơi học tập .Trong đó phương pháp Trò chơi học tập là một trong những
phương pháp dạy học có hiệu quả nhằm khuyến khích sự tò mò khoa học, thói quen đặt
câu hỏi, tìm câu giải thích khi các em được tiếp cận với thực tế, qua đó các em dễ dàng
ghi nhớ nội dung bài học.
-Nhà tâm lý học Kun Kel người Anh nói : “ Trò chơi học tập là một phương pháp
dạy học giúp các em vui vẻ hẳn lên, thích hoạt động hơn . Khi bị khép vào luật chơi,
các em dần có trật tự, kỷ luật hơn…”
- Trò chơi học tập còn có một vai trò rất lớn trong mỗi tiết học vì:
+ Nó làm thay đổi không khí lớp học, tập thể có được bầu không khí vui vẻ, thân ái,
thông cảm.
+ Quá trình học tập còn trở thành một hình thức vui chơi hấp dẫn.
+ Học sinh thấy nhanh nhẹn cởi mở hơn.
+ Học sinh tiếp thu bài tự giác, tích cực hơn.
+ Học sinh được hệ thống và củng cố kiến thức.

bộ, theo kịp các nước khác trên thế giới. Do vậy, phương pháp Trò chơi học tập cũng cần
có sự chỉnh sửa và thay đổi
Chính vì vậy, tôi vẫn mạnh dạn nghiên cứu để nâng cao hiệu quả của phương pháp Trò
chơi học tập trong môn khoa học lớp 5.
III . Mục đích nghiên cứu .
-Tìm hiểu và tổng kết được những khó khăn, thuận lợi của học sinh và giáo viên khi
tham gia và tổ chức Trò chơi học tập.
-Tìm được một số biện pháp để giải quyết những khó khăn mà học sinh và giáo viên
mắc phải khi tham gia Trò chơi học tập. Qua đó dần nâng cao hiệu quả của phương pháp
Trò chơi học tập trong môn khoa học lớp 5 nhằm nâng cao chất lượng dạy và học , giúp
các em phát triển toàn diện ngay từ bậc học đầu tiên.
IV. Nhiệm vụ và phương pháp nghiên cứu.
* Để đạt được mục đích trên, người giáo viên cần thực hiện những nhiệm vụ sau:
- Nghiên cứu những vấn đề chung về khoa học lớp 5 .
- Nghiên cứu 1 số biện pháp sư phạm nhằm nâng cao hiệu quả dạy học môn khoa học.
3


- Nghiên cứu đặc điểm tâm, sinh lý lứa tuổi học sinh.
- Tìm hiểu thực tế học sinh lớp 5 Trường Tiểu học Nguyễn Đình Chiểu về sở thích
tham gia Trò chơi học tập, về sự tiếp nhận kiến thức khoa học, để phát hiện những khó
khăn, vướng mắc, những tồn tại cần giải quyết.
* Để nghiên cứu thực tế, tôi đã sử dụng những phương pháp như:
- Phương pháp nghiên cứu: Đọc các tài liệu, giáo trình có liên quan đến vấn đề nghiên
cứu để làm cơ sở giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu.
- Phương pháp điều tra : Nhằm phát hiện các vấn đề cần giải quyết, nguyên nhân, chuẩn
bị cho các bước nghiên cứu tiếp theo.
- Phương pháp đàm thoại :Trao đổi với học sinh để hiểu tâm tư, nguyện vọng , những
khó khăn , vướng mắc ,của các em.Trao đổi với Ban giám hiệu nhà trường, với bạn bè đồng
nghiệp để học hỏi kinh nghiệm trong giảng dạy.

thành tốt phẩm chất của con người mới : Con người xã hội chủ nghĩa.
* Tổ chức trò chơi là một hình thức tổ chức dạy học, chơi là một biện pháp học tập có
hiệu quả của học sinh . Thông qua trò chơi, học sinh được tập luyện, làm việc cá nhân,
làm việc theo đơn vị tập thể theo sự phân công với tinh thần hợp tác. Đó là những việc
làm thuộc phương pháp học tập mới mà trường Tiểu học cần hình thành ở người học.
CHƯƠNG II: Khảo sát thực trạng.
Sau khi được phân công chủ nhiệm lớp 5 , tôi đã tiến hành điều tra cụ thể về tình hình học sinh,
sự mong muốn và khả năng tham giai trò chơi học tập trong môn khoa học nói riêng và trong các
môn học khác nói chung. Kết quả như sau:
* Tổng số học sinh : 27 em.
- Số học sinh muốn được tham gia, hiểu mục đích và thu được kết quả sau trò chơi học
tập : 40%
- Số học sinh muốn được tham gia, nhưng chỉ tham gia với mục đích vui chơi là chính mà
chưa hiểu, chưa thu được kết quả sau trò chơi học tập : 30%
- Số học sinh chưa muốn tham gia:30%
Sở dĩ các em chưa muốn tham gia hoặc tham gia mà chưa thu được kết quả là do một số
nguyên nhân sau:
1. Các em chưa hiểu mục tiêu của trò chơi : chơi để làm gì? chơi nhằm mục đích gì?
2. Các em chưa hiểu rõ cách chơi, luật chơi, sự thi đua “thưởng-phạt”,giữa các đội
chơi.
3. Trò chơi giáo viên đưa ra chưa thú vị, chưa đủ hấp dẫn để lôi cuốn học sinh.
4. Trò chơi quá khó, các các em không thể tham gia.
5. Giáo viên không chủ động về thời gian, về các tình huống xảy ra dẫn đến tình trạng
trò chơi bỏ dở hoặc kết thúc trò chơi mà không thu hoạch được gì.
5


Để khắc phục những nguyên nhân trên tôi đã nghiên cứu dần để tìm hướng giải quyết
như sau:
CHƯƠNG III : Những biện pháp


T2,3-trang6

Ai nhanh, ai đúng?

HS biết phân biệt đặc điểm về
mặt sinh học và xã hội của nam
và nữ.

T6-trang 14

Ai nhanh, ai đúng?

HS hiểu 1 số đặc điểm chung của
6


trẻ ở từng giai đoạn từ 3 đến 10
tuổi.
T11-trang
30

Ai nhanh, ai đúng?

HS biết tác nhân gây bệnh, sự
nguy hiểm của bệnh viêm não.

T16-trang
34



Bức thư bí mật

HS biết vai trò của nhiệt trong
biến đổi hoá học.

T55-trang
112

Ghép chữ

HS biết đặc điểm bên ngoài của
động vật đẻ con, động vật đẻ
trứng.

T57-trang
116

Bắt trước tiếng kêu

HS biết thời gian, địa điểm sinh
sản của ếch.

b/ Trò chơi để củng cố hoá kiến thức
Tiết - trang

Tên trò chơi

Mục đích của trò chơi


T20,21trang42

Ai nhanh, ai đúng?

Củng cố cách phòng tránh 1 số
bệnh thường gặp đã học.

T34-trang 68

Ô chữ kì diệu

Củng cố kiến thức về chủ đề:Con
người và sức khoẻ.

T49,50trang100

Ai nhanh, ai đúng?

Củng cố về tính chất 1 số vật liệu
và sự biến đổi hoá học.

ghế

nguy Thực hành để củng cố sự hiểu biết
về tác hại của chất gây nghiện.

T52-trang106 Ghép chữ

Củng cố về sự sinh sản ở thực vật có
hoa.

- Có cách chơi, luật chơi rõ ràng.
- Có cách tính điểm để phân định “thắng- thua”, khen thưởng…
Các yếu tố đó là sự chuẩn bị cụ thể chu đáo của giáo viên, góp phần quyết định sự thành
công hay không của trò chơi.
a/Sự chuẩn bị đồ dùng học tập cho học sinh tham gia trò chơi .
Đối với mỗi tiết học nói chung hay với mỗi Trò chơi học tập nói riêng, giáo viên cần
xác định rõ: Để phục vụ cho trò chơi này cần đến những đồ dùng nào? dụng cụ nào?
phương tiện nào? Từ đó, giáo viên dành thời gian để chuẩn bị
( hoặc giao cho học sinh chuẩn bị ) chu đáo.
*Ví dụ:
+ Thực hiện trò chơi tiếp sức “ HIV lây hay không?’’ (T17-trang36) cần chuẩn bị:
-2 bộ thẻ chữ ghi các hành vi có nguy cơ lây nhiễm hoặc không lây nhiễm như:

9


Khoác vai

Dùng chung
dao cạo

Cầm tay.

Nghịch bơm, kim
tiêm đã dùng.

Cùng chơi
bi

Uống chung ly


Bầu nhụy
Noãn

- Với tranh câm giáo viên cần vẽ đúng các bộ phận của cơ quan sinh sản ở thực vật có
hoa. Các bộ phận phải rõ nét, phân biệt bằng màu sắc cụ thể, đảm bảo tính khoa học và
thẩm mỹ cho bức tranh.
11


- Sự chuẩn bị chu đáo, hấp dẫn sẽ tạo niềm hứng khởi, thu hút học sinh tham gia. Sự rõ
ràng, khoa học sẽ giúp các em dễ tìm hiểu, dễ nhận biết kiến thức, nhiệm vụ của bản thân
trong quá trình tham gia chơi. Sự chuẩn bị cho một trò chơi không nhất thiết phải quá cầu
kì, đôi khi còn dễ tìm, dễ kiếm .
- Để chuẩn bị “ Chiếc ghế nguy hiểm” cho trò chơi T10-trang 20 , giáo viên chỉ cần lấy
luôn chiếc ghế của mình, phủ lên ghế một tấm vải tối màu để học sinh không phát hiện được
bên trong ghế là cái gì? Sự chuẩn bị này tuy đơn giản nhưng vẫn tạo được sự tò mò, tâm trạng
hồi hộp của học sinh khi đến gần chiếc ghế , chiếc ghế ấy sẽ thu hút học sinh tham gia vào trò
chơi.
Với sự chuẩn bị như vậy, giáo viên sẽ khuyến khích các em tham gia vào trò chơi.
Ngoài việc chuẩn bị đồ dùng dạy học, giáo viên cần biết bố trí thời gian cho các hoạt
động trong tiết học một cách hợp lý. Trò chơi học tập cũng là một hoạt động trong tiết
học. Bởi vậy, giáo viên cần sắp xếp thời gian, thời điểm phù hợp cho mỗi trò chơi.
b/ Xác định thời gian, thời điểm diễn ra trò chơi.
Để xác định thời gian, thời điểm diễn ra trò chơi, giáo viên cần đọc kĩ mục tiêu tiết dạy,
mục tiêu của trò chơi để phân bố thời gian cho hợp lý.
Ở những trò chơi hình thành kiến thức mới, hoạt động này được diễn ra đầu tiết học
hoặc đầu một phần nội dung bài học. Những trò chơi để củng cố nội dung kiến thức đã
học thường diễn ra cuối tiết học hoặc cuối một phần nội dung vừa học. Tuy nhiên, trò
chơi diễn ra vào thời điểm nào, giáo viên cũng cần xác định thời gian cho hợp lý, không

tham gia, các em cần xếp thành hàng dọc để lần lượt đi qua chiếc ghế nguy hiểm. Bởi
vậy, nếu trời không mưa, các em sẽ xếp hàng ngoài sân rồi lần lượt đi qua chiếc ghế vào
lớp.
Nếu trời mưa, giáo viên cần sắp xếp bàn ghế gọn gàng để học sinh xếp hàng trong lớp.
Những chuẩn bị này, dù là rất nhỏ nhưng giáo viên cũng cần để ý tới để chủ động trong
mọi tình huống.
Khi sự chuẩn bị đã chu đáo, giáo viên sẽ tổ chức trò chơi học tập cho các em tham gia
sao cho học sinh hào hứng làm việc và thu được kết quả tốt, đó là điều hết sức quan
trọng.
4/ Tiến hành tổ chức Trò chơi học tập.
Với mỗi trò chơi giáo viên cần tiến hành qua 3 bước sau:
Bước1:
Giáo viên nêu mục đích và hướng dẫn cách chơi, luật chơi.
-Tên trò chơi hấp dẫn, dễ hiểu sẽ lôi cuốn các em tham gia chơi.
+ Ví dụ: “ Chiếc ghế nguy hiểm”; “ Bức thư bí mật”; “ Ô chữ kì diệu”…

13


- Mục đích trò chơi sẽ giúp các em định hình được mình tham gia chơi để làm gì? mình
sẽ tìm thấy kiến thức gì qua trò chơi này?...từ đó học sinh xác định nhiệm vụ của bản thân
trong khi chơi.
- Hướng dẫn cách chơi cụ thể giúp các em hiểu được từng bước hoạt động mà mình phải
tiến hành.
- Luật chơi rõ ràng giúp các em chơi tích cực, tự giác.
- Hình thức “thưởng- phạt” sẽ là động cơ thúc đẩy sự cố gắng của mình.
Bước2:
Học sinh tham gia chơi.( Học sinh có thể chơi thử nếu cần thiết).
Khi các em đã hiểu rõ mục đích, cách chơi và luật chơi, các em sẽ tham gia trò chơi
một cách chủ động, tự tin, hào hứng.ở bước này học sinh là người quyết định cho kết quả

- Sau 7 phút đội nào có đáp án gắn lên bảng lớp nhanh nhất và đúng nhất là thắng cuộc,
đội thắng cuộc sẽ được nhận một phần thưởng xứng đáng.
Bước 2:
Học sinh hoạt động theo các yêu cầu trên.
Giáo viên quan sát, nhắc nhở học sinh (nếu học sinh còn lúng túng ).
Bước 3:
Nhận xết, đánh giá.
- Đội trưởng báo cáo kết quả. Mỗi đội có thể trả lời thêm 1 số câu hỏi mà trọng tài đưa
ra:
+ Vì sao từ 3-5 tuổi hay mắc bệnh viêm não?
+Bệnh viêm não nguy hiểm như thế nào?
- Trọng tài phân định “thắng – thua”, thưởng cho đội thắng một tràng pháo tay.
- Em rút ra được kiến thức gì qua trò chơi này?
Với cách tiến hành như trên, các em sẽ chủ động tìm tòi và phát hiện kiến thức mới cho
bài học, hình thành kiến thức cho bản thân .
Tiết 52- trang 106:
Bước 1:
Giáo viên giới thiệu:
- Để thể hiện lại quá trình thụ phấn, thụ tinh ở thực vật có hoa, cô sẽ tổ chức cho các em
chơi trò: “Ghép chữ vào hình”.
- Có 2 đội chơi, mỗi đội 7 em, các em sẽ chọn tấm thẻ có ghi chú thích( hạt phấn; ống
phấn ; bao phấn ; bầu nhụy ; đầu nhụy ; noãn ; vòi nhụy ) để gắn vào sơ đồ câm: “Cơ
quan sinh sản ở thực vật có hoa” . Mỗi em chỉ được gắn một lần, bạn sau có thể sửa lại

15


cho bạn trước trong đội của mình, hết lượt mình, sẽ xuống đứng vào cuối hàng của đội.
Đội nào nhanh và đúng hơn là đội thắng cuộc, thời gian tối đa là 3 phút.
- Giáo viên cử học sinh tham gia chơi,(có đủ cả 3 đối tượng ).

nhiều kinh nghiệm trong việc lựa chọn và tổ chức trò chơi hơn , đảm bảo kiến thức và kỹ
năng bài học cho học sinh.
16


Tôi thấy rất vui, khi học sinh của mình có tiến bộ, không những về kiến thức mà các em
còn trở nên vui vẻ, nhanh nhẹn, cởi mở, khéo léo…trong hoạt động và trong giao tiếp,
đáp ứng đúng mục tiêu: Giáo dục toàn diện cho học sinh ngay từ bậc học đầu tiên mà Bộ
GD&ĐT đã đề ra. Từ đó tôi rút ra cho mình bài học như sau:
PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.
A. Kết luận.
Qua việc nghiên cứu một số biện pháp nâng cao hiệu quả của Phương pháp trò chơi
trong môn khoa học lớp 5, tôi rút ra một số kinh nghiệm sau:
1.Giáo viên và học sinh cần xác định rõ mục đích của mỗi trò chơi trong mỗi tiết học ,
từ đó có hướng đi đúng đắn cho việc làm tiếp theo của mình.
2. Giáo viên cần có sự chuẩn bị chu đáo về đồ dùng học tập để phục vụ trò chơi, đồ
dùng cần đảm bảo tính khoa học, thẩm mĩ, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ em ,
giáo viên cần có sự chuẩn bị về không gian, thời gian, thời điểm diễn ra trò chơi, không
lạm dụng trò chơi biến cả tiết học thành tiết chơi hoặc tổ chức quá nhiều trò chơi trong
tiết học tạo cho học sinh sự thái quá; giáo viên cần chuẩn bị về hình thức tổ chức, có luật
chơi rõ ràng, đơn giản, dễ nhớ, dễ thực hiện, không đòi hỏi thời gian dài cho việc huấn
luyện. Giáo viên cần xác định về số lượng học sinh tham gia sao cho đủ cả các đối tượng
đều được hoạt động.
3. Tổ chức trò chơi theo 3 bước:
Bước 1
- Giáo viên hướng dẫn.
-Giáo viên nêu tên và mục đích trò chơi.
- Giáo viên hướng dẫn cách chơi, luật chơi, thời gian chơi, hình thức khen thưởng .
- Cử số lượng thành viên trong mỗi đội chơi ( đủ 3 đối tượng ).
- Cử đội trưởng, trọng tài.

ứng mục tiêu mà Bộ GD&ĐT đã đề ra .

18