BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
-----

0

-----

NGUYỄN THỊ THANH HẢI

HOÀN THIỆN HỆ THỐNG CHỈ TIÊU ĐÁNH GIÁ
HIỆU QUẢ KINH DOANH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP
XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH GIAO THÔNG THUỘC
BỘ GIAO THÔNG VẬN TẢI

LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ

HÀ NỘI - NĂM 2013

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sỉ - Luận Văn A-Z
Mail:
Phone: 0972.162.399


ii

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
-----

0

LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của
riêng tôi. Các kết quả nêu trong luận án này là trung thực và
chưa từng được ai công bố trong bất cứ công trình nào khác.

Tác giả

Nguyễn Thị Thanh Hải

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sỉ - Luận Văn A-Z
Mail:
Phone: 0972.162.399


iv

MỤC LỤC
TRANG PHỤ BÌA
LỜI CAM ĐOAN
MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC BẢNG
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ
DANH MỤC CÁC HÌNH
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
PHẦN MỞ ĐẦU ........................................................................................

1

TỔNG QUAN VỀ CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ NGHIÊN CỨU ...............
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỆ THỐNG CHỈ TIÊU ĐÁNH

42

Kết luận chương 1 ...........................................................................

65

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HỆ THỐNG CHỈ TIÊU ĐÁNH GIÁ
HQKD TRONG CÁC DN XDCTGT THUỘC BỘ GTVT …………...

67

2.1. Tổng quan về các DN XDCTGT thuộc Bộ GTVT ………….
2.1.1. Quá trình thành lập và phát triển …………………………
2.1.2. Mô hình tổ chức sản xuất kinh doanh và tổ chức quản lý
sản xuất kinh doanh ............................................................
2.1.3. Lĩnh vực kinh doanh ……………………………………...

67

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sỉ - Luận Văn A-Z
Mail:
Phone: 0972.162.399

67
72
75


v


HQKD trong các DN XDCTGT thuộc Bộ GTVT .................
3.3. Quan điểm hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD
trong các DN XDCTGT thuộc Bộ GTVT ..............................
3.4. Yêu cầu và nguyên tắc hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu đánh
giá HQKD của các DN XDCTGT ..........................................
3.4.1. Yêu cầu của hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD của DN
XDCTGT ...........................................................................
3.4.2. Nguyên tắc hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD
của DN XDCTGT ..............................................................

105

3.5. Sử dụng bảng điểm cân bằng để hoàn thiện hệ thống chỉ
tiêu đánh giá HQKD trong các DN XDCTGT thuộc Bộ
GTVT .......................................................................................
3.5.1. Tầm nhìn, sứ mệnh và chiến lược kinh doanh của các DN
XDCTGT thuộc Bộ GTVT ........................................................

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sỉ - Luận Văn A-Z
Mail:
Phone: 0972.162.399

109
111
114
114
116

118
119

142
143


vii

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1. Mục tiêu, chỉ tiêu và biện pháp của bảng điểm cân bằng …. 64
Bảng 2.1. Cơ cấu các đối tượng tham gia trả lời phiếu khảo sát ……... 81
Bảng 2.2. Số lượng lao động trong các DN tham gia khảo sát ……….

82

Bảng 2.3 Loại hình các DN tham gia khảo sát ……………………….. 82
Bảng 2.4. Vốn điều lệ của các DN tham gia khảo sát ……................... 82
Bảng 2.5. Thời gian hoạt động của các DN tham gia khảo sát ………. 83
Bảng 2.6. Tình hình sử dụng các chỉ tiêu đánh giá HQKD theo Quyết
định số 224/2006/QĐ-TTg ngày 06/10/2006 của Thủ tướng Chính
phủ trong các DN được khảo sát ………............................................... 87
Bảng 2.7. Các chỉ tiêu phản ánh khả năng sinh lời …………………... 89
Bảng 2.8. Các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả sử dụng tài sản …………… 90
Bảng 2.9. Các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả sử dụng vốn vay ………….

91

Bảng 2.10. Các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả sử dụng chi phí ………….

93



Bảng 3.2. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động của Phòng kỹ
thuật …………………………………………………………………..

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sỉ - Luận Văn A-Z
Mail:
Phone: 0972.162.399

137


ix

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1. Mô hình tháp hệ số tài chính ……………………………..

43

Sơ đồ 1.2. Mối liên hệ giữa các chỉ tiêu trong mô hình Dupont ……..

44

Sơ đồ 2.1. Cơ cấu tổ chức của TCT Công trình giao thông 4 ………..

73

Sơ đồ 2.2. Cơ cấu tổ chức của một CTCP công trình giao thông …....

75

Phone: 0972.162.399

99
136


x

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 1.1. Mô hình ma trận đánh giá HQKD của Keegan, Eiler và
Jones (1989) ………………………………………………………….

53

Hình 1.2. Mô hình Kim tự tháp của Lynch và Cross …………………

54

Hình 1.3. Mô hình kết quả và yếu tố quyết định của Fitzgerald ……...

55

Hình 1.4. Mô hình Đầu vào - Quy trình - Đầu ra - Kết quả của Brown

56

Hình 1.5. Mô hình câu hỏi đánh giá HQKD (Performance
Measurement Questionnaire) ………………………………………...



CTGT

Công trình giao thông

DN

DN

DNNN

DNNN

ĐTXD

Đầu tư xây dựng

EPS

Lợi nhuận một cổ phiếu phổ thông

GTVT

Giao thông vận tải

HĐQT

Hội đồng quản trị

HQKD


TSCÐ

Tài sản cố định

XDCTGT

XDCTGT

XN

Xí nghiệp

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sỉ - Luận Văn A-Z
Mail:
Phone: 0972.162.399


1

PHẦN MỞ ĐẦU

1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
Trong điều kiện cạnh tranh và nguồn lực ngày càng khan hiếm, để đứng
vững trên thị trường và không ngừng phát triển, DN cần phải sử dụng có hiệu
quả các nguồn lực của mình. Muốn sử dụng hiệu quả các nguồn lực có hạn,
DN cần phải đánh giá được hiệu quả sử dụng các nguồn lực. Nói cách khác,
DN phải đánh giá đúng đắn HQKD của DN.
Đánh giá HQKD có vai trò quan trọng trong quản trị DN. Theo Zairi:
“đánh giá HQKD như là máu của DN, nếu thiếu nó thì không thể ra được

với các chỉ tiêu phi tài chính để đánh giá HQKD của DN ngày càng phổ biến
(Kaplan và Norton, 1992).
Nền kinh tế nước ta chuyển sang hoạt động theo cơ chế kinh tế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã hơn 20 năm. Tuy nhiên, các DN Việt
Nam, đặc biệt các DN nhà nước vẫn bị ảnh hưởng nặng nề của thức quản lý
DN theo cơ chế tập trung. Trong hơn 20 năm qua, mặc dù cơ chế quản lý kinh
tế đã thay đổi, môi trường kinh doanh và phương pháp quản trị, v.v... đã có
nhiều thay đổi những hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD vẫn chưa có những
thay đổi tương ứng. Các chỉ tiêu đánh giá HQKD của DN lệ thuộc chủ yếu
vào các số liệu tài chính, không gắn với thị trường và chiến lược của DN.
Cũng trong gần 20 năm qua, ở nước ta cũng chưa có nhiều các công trình
nghiên cứu về hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD và ảnh hưởng của nó đến
hoạt động kết quả của DN.
Hoạt động trong nền kinh tế thị trường, để đứng vững và thắng thế
trước các đối thủ cạnh tranh, các DN cần phải có chiến lược và mọi hoạt động
của DN cần phải tập trung vào thực hiện chiến lược. Để thực hiện thành công
chiến lược, các DN cần phải có hệ thống đánh giá HQKD phù hợp với chiến
lược. Hệ thống đánh giá này không chỉ giúp cho các nhà quản trị đánh giá
được liệu DN có thực hiện thành công chiến lược hay không mà còn phải giúp
cho DN huy động được mọi nguồn lực tập trung vào thực hiện chiến lược,
tránh tập trung quá mức vào các mục tiêu ngắn hạn.
Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sỉ - Luận Văn A-Z
Mail:
Phone: 0972.162.399


3

Để đánh giá đúng đắn HQKD, các DN cần phải sử dụng các chỉ tiêu
đánh giá HQKD tin cậy và phù hợp để đo lường HQKD. Kế toán, đặc biệt là

4

kế hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị DN, với mong muốn nghiên
cứu sâu về hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD trong các DN XDCTGTVT
nhằm đưa ra những đề xuất góp phần hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu đánh giá
HQKD trong các DN này, tác giả chọn đề tài: “Hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu
đánh giá hiệu quả kinh doanh trong các DN xây dựng công trình giao
thông thuộc Bộ Giao thông vận tải” làm đề tài nghiên cứu cho luận án tiến sĩ
của mình.
2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Đề tài tập trung nghiên cứu để đạt được các mục đích sau:
- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về HQKD và xu hướng
đánh giá HQKD của DN theo yêu cầu hội nhập và phát triển.
- Nghiên cứu, đánh giá thực trạng hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD
trong các DN XDCTGT thuộc Bộ GTVT hiện nay.
- Đề xuất hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD trong các DN
XDCTGT, giúp cho các DN này có thể đánh giá đúng đắn HQKD đáp ứng
yêu cầu hội nhập và phát triển trong điều kiện toàn cầu hóa.
3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Đối tượng nghiên cứu của luận án là các vấn đề lý luận về HQKD và hệ
thống chỉ tiêu đánh giá HQKD. Luận án cũng nghiên cứu thực trạng hệ thống
chỉ tiêu đánh giá HQKD và phương hướng hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu đánh
giá HQKD trong các DN XDCTGT thuộc Bộ GTVT. Do hạn chế về thời gian
và khả năng nên luận án không nghiên cứu hiệu quả xã hội.
Phạm vi nghiên cứu của đề tài được giới hạn trong các DN XDCTGT
thuộc Bộ GTVT. Các DN này tập trung chủ yếu ở 7 tổng công ty, gồm: Tổng
công ty XDCTGT 1; Tổng công ty XDCTGT 4; Tổng công ty XDCTGT 5;

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sỉ - Luận Văn A-Z
Mail:

cầu quản trị ngắn hạn và dài hạn (chiến lược) của các DN này như thế nào?
Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sỉ - Luận Văn A-Z
Mail:
Phone: 0972.162.399


6

- Hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD trong các DN XDCTGT thuộc Bộ
GTVT cần được hoàn thiện như thế nào để đáp ứng yêu cầu quản trị ngắn hạn
và dài hạn (chiến lược) của DN?
5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
5.1. Thiết kế nghiên cứu
Xuất phát từ các câu hỏi nghiên cứu của luận án, tác giả đã sử dụng các
phương pháp nghiên cứu sau:
Nghiên cứu lý thuyết: Thông qua các phương tiện thông tin đại chúng,
internet, các bài báo, sách in và sách điện tử, v.v... để nghiên cứu các vấn đề
lý luận liên quan đến đề tài nghiên cứu và xu hướng phát triển của hệ thống
chỉ tiêu đánh giá HQKD đang được các DN ở một số nước phát triển áp dụng
trong thời gian vừa qua.
Nghiên cứu thực trạng: Mục đích nghiên cứu để trả lời các câu hỏi liên
quan đến thực trạng hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD trong các DN
XDCTGT đã đáp ứng yêu cầu quản trị DN trong ngắn hạn, dài hạn và thực
hiện mục tiêu chiến lược như thế nào; sự cần thiết phải hoàn thiện hệ thống
chỉ tiêu đánh giá HQKD của DN. Để trả lời cho các câu hỏi này tác giả đã sử
dụng các phương pháp nghiên cứu định tính như phỏng vấn trực tiếp, phỏng
vấn qua điện thoại các nhà quản trị và các nhân viên kế toán của một số DN,
trực tiếp khảo sát tại DN và sử dụng phiếu khảo sát.
Phiếu khảo sát được gửi đến các DN bằng thư điện tử, đường bưu điện
và gặp mặt trực tiếp để phỏng vấn và gửi phiếu khảo sát. Các câu hỏi trong

DN trên địa bàn Hà Nội. Tại DN, tác giả thông qua các tài liệu kế toán là các
báo cáo tài chính và các báo cáo thường niên để tìm hiểu thực tế các chỉ tiêu
đánh giá HQKD được sử dụng trong các DN. Các cuộc phỏng vấn sâu các nhà
quản trị, kế toán trưởng và đội trưởng thi công được thực hiện để đánh giá sự
hài lòng của họ đối với các chỉ tiêu đánh giá HQKD trong phục vụ quản trị
DN, làm cơ sở cho các quyết định khen thưởng, bổ nhiệm và sự cần thiết phải

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sỉ - Luận Văn A-Z
Mail:
Phone: 0972.162.399


8

hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD trong các DN được phỏng vấn.
Các câu hỏi phỏng vấn trực tiếp hoặc qua điện thoại được đưa ra dựa trên các
câu hỏi trên phiếu khảo sát với các đề nghị người được phỏng vấn trả lời rõ
hơn hoặc đưa ra minh chứng cho những câu trả lời của mình. Kết quả phỏng
vấn được tác giả ghi vào sổ tay để tổng hợp dưa ra các kết luận về thực trạng
hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD trong các DN XDCTGTVT.
Cùng với nghiên cứu thực trạng hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD
trong các DN XDCTGT thuộc Bộ GTVT, tác giả còn nghiên cứu các nhân tố
ảnh hưởng đến hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD của các DN này như hình
thức sở hữu, tỷ lệ vốn của nhà nước trong DN, tổ chức quản lý sản xuất kinh
doanh, nhận thức của các nhà quản trị về vai trò tầm quan trọng của hệ thống
chỉ tiêu đánh giá HQKD trong DN, hiểu biết của các nhà quản trị về xu hướng
đánh giá HQKD trên thế giới, v.v...
5.2. Thu thập và xử lý dữ liệu
Thu thập dữ liệu sơ cấp: Các dữ liệu sơ cấp được tác giả thu thập thông
qua các phiếu khảo sát và các buổi phỏng vấn sâu.

phiếu khảo sát được tác giả tính toán theo tỷ lệ để đánh giá tình hình sử dụng
các chỉ tiêu cũng như sự hài lòng của các nhà quản trị đối với kết quả đánh giá
HQKD từ hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiện tại của DN.
Các phương pháp sử dụng để trình bày kết quả nghiên cứu: phương
pháp so sánh, phương pháp phân tích, tổng hợp, phương pháp quy nạp,
phương pháp diễn giải, v.v...
5.3. Hạn chế của phương pháp nghiên cứu
Vấn đề đánh giá HQKD chưa được coi trọng ở Việt Nam. Trong phần
lớn các DN, các nhà quản trị DN chỉ coi chúng là những chỉ tiêu để báo cáo
thành tích mà không coi chúng là công cụ để quản trị DN. Nhận thức này đã
ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng khảo sát của luận án. Bên cạnh đó, việc
không thể thực hiện được việc kiểm định kết quả trả lời của những người

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sỉ - Luận Văn A-Z
Mail:
Phone: 0972.162.399


10

được khảo sát cũng ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng khảo sát. Kết quả
trả lời các câu hỏi khảo sát mang tính chủ quan và phụ thuộc rất lớn vào nhận
thức và hiểu biết về vai trò, tầm quan trọng của hệ thống chỉ tiêu đánh giá
HQKD trong các DN và xu hướng sử dụng những chỉ tiêu này trên thế giới.
Một hạn chế nữa là sự hiểu biết về chiến lược cũng như vai trò và tầm
quan trọng của chiến lược trong hoạt động của DN. Đối với nhiều nhà quản trị
ở Việt Nam, chiến lược là những gì to tát, xa vời và khó thực hiện. Trong hoạt
động, các nhà quản trị DN thường quan tâm đến mục tiêu trước mắt và những
gì được đánh giá để quyền lợi của họ không bị ảnh hưởng. Do hạn chế về
nhận thức nên khó có thể kiểm định được kết quả trả lời các câu hỏi liên quan

Tác giả Nguyễn Ngọc Quang trước đây đã bảo vệ luận án tiến sỹ “Hoàn
thiện hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính trong các DN xây dựng ở Việt
Nam” (2002). Trong luận án này, tác giả Nguyễn Ngọc Quang đã nghiên cứu
thực trạng hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính trong các DN xây dựng và đề
xuất hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính cho các DN này. Mặc dù
đạt được những thành công trong đề xuất hoàn thiện chỉ tiêu phân tích tài
chính cho các DN xây dựng nhưng khía cạnh nghiên cứu của luận án tập
trung vào phân tích tài chính. Nội dung của luận án chưa đề cập đến đánh giá
hiệu quả cũng như những tác động của hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD đối
với hoạt động của DN và phương hướng hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu đánh giá
HQKD trong DN.
Luận án tiến sỹ: “Phân tích HQKD trong các DN khai thác khoáng sản
Việt Nam” (2008) của tác giả Nguyễn Thị Mai Hương thực hiện tại trường
Đại học Kinh tế quốc dân năm 2008. Trong luận án của mình, tác giả Nguyễn
Thị Mai Hương đã nghiên cứu thực trạng và đề xuất các biện pháp hoàn thiện
các chỉ tiêu và phương pháp phân tích HQKD trong các DN khai thác khoáng
sản ở Miền Trung. Tương tự như tác giả Nguyễn Ngọc Quang, trong luận án
của mình, tác giả Nguyễn Thị Mai Hương chỉ tập trung nghiên cứu và phân
tích các chỉ tiêu đánh giá HQKD và các nhân tố ảnh hưởng đến HQKD của

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sỉ - Luận Văn A-Z
Mail:
Phone: 0972.162.399


12

DN dưới góc độ hiệu quả tài chính trong ngắn hạn mà chưa đánh giá dưới góc
độ quản trị chiến lược và thực hiện mục tiêu chiến lược. Các đề xuất của tác
giả luận án tập trung vào hoàn thiện nội dung và phân tích HQKD để giúp cho

Nhóm thứ hai là các đề tài nghiên cứu hoàn thiện phân tích tình trạng
tài chính và HQKD của các DN. Theo hướng này, các đề tài nghiên cứu đều
tập trung đánh giá thực trạng phân tích HQKD của các DN hiện nay trên các
khía cạnh: tài liệu sử dụng cho phân tích, phương pháp phân tích và nội dung
(các chỉ tiêu) phân tích HQKD. Từ thực trạng phân tích HQKD của các DN,
các tác giả nghiên cứu đã đề xuất các giải pháp hoàn thiện phương pháp, nội
dung phân tích và nâng cao chất lượng của tài liệu sử dụng cho phân tích
HQKD. Tiêu biểu cho nhóm đề tài này là các công trình nghiên cứu của các
tác giả sau:
“Phân tích HQKD tại Công ty TNHH Tân Bảo Vũ” của Nguyễn Thị
Nhất Linh (Đại học Kinh tế quốc dân, 2008) nghiên cứu và đánh giá thực
trạng phân tích HQKD của Công ty TNHH Tân Bảo Vũ.
Luận văn thạc sỹ “Hoàn thiện phân tích HQKD tại TCT Tài Nguyên và
Môi Trường Việt Nam” của học viên cao học Vương Thị Thu Hiền (Đại học
Kinh tế quốc dân, 2010) nghiên cứu nội dung và phương pháp phân tích
HQKD của TCT Tài nguyên và Môi trường Việt Nam.
“Hoàn thiện phân tích HQKD ở công ty Viễn Thông Hà Nội” của học
viên cao học Nguyễn Thị Phương Trang (Đại học Kinh tế quốc dân, 2010).
Trong luận văn của mình, tác giả đã nghiên cứu thực trạng phân tích HQKD
của công ty Viễn thông Hà Nội để đề xuất các giải pháp hoàn thiện phân tích
HQKD ở công ty này. Trong số các giải pháp đề xuất, tác giả có đề xuất hoàn
thiện các chỉ tiêu phân tích HQKD của Công ty Viễn thông Hà Nội.
“Phân tích HQKD tại công ty TNHH Hoàng Thủy” của Nguyễn Thị
Hồng Điệp (Đại học Thương Mại, 2009) nghiên cứu thực trạng phân tích
HQKD của công ty TNHH Hoàng Thủy, v.v...

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sỉ - Luận Văn A-Z
Mail:
Phone: 0972.162.399


Phone: 0972.162.399