Bài tập dạng P
2
O
5
tác dụng với NaOH hoặc KOH
Bồi dỡng học sinh giỏi lớp 9
Với dạng bài tập P
2
O
5
tác dụng với NaOH hoặc KOH
A : Đặt vấn đề
I -Lời mở đầu:
Nghị quyết Quốc hội khóa X kỳ họp thứ 8 về công tác đổi mới giáo dục
phổ thông với mục tiêu là xây dựng nội dung chơng trình và phơng pháp giáo
dục toàn diện cho thế hệ trẻ, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực phục
vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc , phù hợp với thực tiễn
và truyền thống Việt Nam, tiếp cận trình độ giáo dục ở các nớc phát triển trong
khu vực và trên thế giới.
Để thực hiện tốt mục tiêu giáo dục ngời giáo viên cần có sự hiểu biết và
nắm bắt chắc chắn những sự thay đổi về nội dung và phơng pháp giảng dạy
cũng nh những yêu cầu trong công tác đổi mới phơng pháp - đó chính là lấy
học trò làm trung tâm , phát huy tính tích cực học tập của học sinh . Học sinh
tự tìm tòi kiến thức, vận dụng những kiến thức đã học vào quá trình giải các
bài tập vào thực tế đời sống .
Đối với bộ môn hóa học thì đây là một môn khoa học thực nghiệm , học
sinh cần nghiên cứu các kiến thức trên cơ sở các thí nghiệm biểu diễn, thí
nghiệm thực hành v.v. Qua đó học sinh phải biết tổng hợp kiến thức đồng thời
vận dụng các kiến thức đã học vào gải các dạng bài tập là một vấn đề hết sức
quan trọng . Thông qua việc giải các bài tập ấy nhằm giúp học sinh cũng cố
các kiến thức đã học một cách có hệ thống , đồng thời phân loại đợc các dạng

và giải các dạng bài tập này một cách dễ dàng hơn.
2 - Kết quả của thực trạng trên:
Có một lần khi luyện toán cho một nhóm học sinh khi giải đến dạng bài
tập P
2
O
5
tác dụng với dd NaOH ( hoặc KOH ) tôi phát hiện ra sai lầm của học
sinh nh sau :
Ví dụ: Cho 14,2 g P
2
O
5
tác dụng với 150 g dd KOH 11,2% . Tính khối lợng
muối tạo thành.
Học sinh thờng giải nh sau :
Nhóm học sinh thứ nhất :
n P
2
O
5
=
142
2,14
= 0,1mol
n KOH =
56.100
112.150
= 0,3 mol
P

n KOH = 0,1 mol
m K
3
PO
4
= 0,1.212 = 21,2 g
Nhóm học sinh thứ hai :
P
2
O
5
+ 4KOH 2 K
2
HPO
4
+H
2
O
Theo PT: n KOH = 4 n P
2
O
5
Bài ra : n KOH = 3n P
2
O
5
=> P
2
O
5

O
Theo PT : n KOH = 5 n P
2
O
5
Bài ra : n KOH = 3n P
2
O
5
=> P
2
O
5
d- sản phẩm tính theo KOH
Và học sinh tính đợc : nK
3
PO
4
= nK
2
HPO
4
=
5
1
nKOH =
5
3,0
=0,06 mol
m K

nhất.
Đầu năm học 2005 - 2006 tôi đã tiến hành khảo sát chất lợng bộ môn hóa
học ở hai lớp 9 kết quả thu đợc nh sau :
Lớp Số học sinh Giỏi Khá TB Yếu- Kém
9A 41 0 5 19 17
9B 40 0 8 20 12

Đặc biệt dạng bài tập P
2
O
5
tác dụng với KOH hoặc NaOH các em đều
mắc phải sai lầm nh đã nêu ở trên
Để khắc phục tình trạng này của học sinh bản thân tôi là một giáo viên dạy
hóa học và đợc giao nhiệm vụ bồi dỡng học sinh giỏi tôi thấy cần thiết phải đa
ra một giải phấp tốt nhất nhằm giúp các em học sinh khi giải toán không mắc
phải những sai lầm và từ đó các em có kỹ năng vận dụng giải bài tập hóa học
một cách tốt hơn , đặc biệt với dạng bài tập P
2
O
5
tác dụng với dd kiềm cần có
một hệ thống tổng quát chung cho các trờng hợp xảy ra- chọn hớng viết phơng
trình phản ứng xảy ra nhanh nhất , tính toán thuận lợi nhất để các em làm
quen.
Kết quả đã thành công đối với các em học sinh do tôi trực tiếp giảng dạy và
bồi dỡng .
Chính vì vậy sau đây tôi xin nêu một sáng kiến nhỏ của tôi nhằm giúp học
sinh về phơng pháp giải bài tập dạng P
2

+ H
2
O (1)
H
3
PO
4
+ 2NaOH Na
2
HPO
4
+ 2H
2
O (2)
Sáng kiến kinh nghiệm năm 2006 3
Bài tập dạng P
2
O
5
tác dụng với NaOH hoặc KOH
H
3
PO
4
+ 3NaOH Na
3
PO
4
+ 3H
2

2
PO
4
3- Nếu Nếu 1 <
a
b
<2 xảy ra cả phản ứng (1) và phản ứng (2) taọ ra
NaH
2
PO
4
và Na
2
HPO
4
4 - Nếu
a
b
= 2 phản ứng (2) vừa đủ tạo ra Na
2
HPO
4
5 - Nếu Nếu 2 <
a
b
<3 xảy ra cả phản ứng (2) và phản ứng (3) taọ ra
Na
3
PO
4

của các chất tham gia.
Bài toán này có thể sẽ xảy ra các phản ứng sau :
P
2
O
5
+ 3H
2
O 2H
3
PO
4
(1)
H
3
PO
4
+ KOH KH
2
PO
4
+ H
2
O (2)
H
3
PO
4
+ 2KOH K
2

43
POnH
nKOH
=
a
b
=
2,0
3,0
=1,5 => 1 <
a
b
<2
Vậy xảy ra phản ứng (2) và (3) tạo ra hai muối là KH
2
PO
4
và K
2
HPO
4
Phần tính toán học sinh viết phơng trình phản ứng xảy ra và tính.
Cách 1 : Nếu viết phơng trình song song thì lập hệ phơng trình toán học để
tính
Cụ thể : H
3
PO
4
+ KOH KH
2

=+
3,02
2,0
yx
yx
giải ra ta đợc



=
=
1,0
1,
y
ox
Nh vậy m KH
2
PO
4
= 0,1. 136 =13,6 g
m K
2
HPO
4
= 0,1. 174 = 17,4 g
Cách 2 : Hoặc nếu viết phơng trình phản ứng nối tiếp nh sau :
H
3
PO
4

2
O
nKH
2
PO
4
=n K
2
HPO
4
= nKOH d =0,1 mol
Vậy nKH
2
PO
4
thu đợc sau cùng là : 0,2- 0,1 = 0,1 mol
nK
2
HPO
4
= 0,1 mol
mKH
2
PO
4
= 0,1. 136 = 13,6g
mK
2
HPO
4

(2)
H
3
PO
4
+ NaOH NaH
2
PO
4
+ H
2
O (3)
H
3
PO
4
+2 NaOH Na
2
HPO
4
+2 H
2
O (4)
H
3
PO
4
+ 3NaOH Na
3
PO

b
=
2,0
48,0
= 2,4 => 2<
a
b
< 3
Xảy ra hai phản ứng (4) và (5) tạo ra hai muối Na
2
HPO
4
và Na
3
PO
4
.Khi xác
định đợc muối tạo thành ở phản ứng (4) và (5) học sinh tiến hành giải theo hai
Sáng kiến kinh nghiệm năm 2006 5