MỤC LỤC

MỤC LỤC…………………………………………………………….……………iiError! Bookm
DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ…………………..…...……..………...Error! Bookmark
LỜI MỞ ĐẦU…………………...……....…………………… ……..………………4
CHƢƠNG 1: KINH DOANH XĂNG DẦU VÀ CHÍNH SÁCH QUẢN LÝ

NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI KINH DOANH XĂNG DẦU....................................................Error! B
1.1. Kinh doanh xăng dầu ...............................Error! Bookmark not defined.
1.1.1. Xăng dầu và vai trò của xăng dầu trong phát triển kinh tế và đời
sống xã hội ............................................... Error! Bookmark not defined.
1.1.2. Đặc điểm của kinh doanh xăng dầu ........ Error! Bookmark not defined.
1.1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến kinh doanh xăng dầuError! Bookmark not defined.

1.2. Chính sách quản lý nhà nƣớc đối với kinh doanh xăng dầuError! Bookmark not defined
1.2.1. Mục tiêu của chính sách .......................... Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Những chính sách bộ phận ...................... Error! Bookmark not defined.
1.3. Chính sách quản lý nhà nƣớc đối với kinh doanh xăng dầu ở một
số nƣớc .....................................................Error! Bookmark not defined.
1.3.1. Chính sách quản lý nhà nước ở Mỹ đối với kinh doanh xăng dầuError! Bookmark
1.3.2. Chính sách quản lý nhà nước ở Trung Quốc đối với kinh doanh xăng
dầu ........................................................... Error! Bookmark not defined.
1.3.3. Chính sách quản lý nhà nước ở Malaixia đối với kinh doanh
xăng dầu .......................................... Error! Bookmark not defined.
1.3.4. Bài học rút ra từ các chính sách quản lý nhà nước đối với kinh doanh

xăng dầu của một số nước có thể áp dụng vào điều kiện của Việt NamError! Bookmar
Kết luận chƣơng 1 ................................................................................... 57
CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI
VỚI



2.2.7. Chính sách quản lý đo lường và chất lượng xăng dầuError! Bookmark not defined

2.2.8. Chính sách phòng cháy, chữa cháy và bảo vệ môi trườngError! Bookmark not def
2.3 Đánh giá chung về chính sách quản lý nhà nƣớc đối với kinh
doanh xăng dầu ........................................Error! Bookmark not defined.
Kết luận chƣơng 2 ..........................................Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH QUẢN LÝ NHÀ
NƢỚC

ĐỐI

VỚI

KINH

DOANH

XĂNG

DẦU....................................................Error! Bookmark not defined.
3.1. Các yếu tố ảnh hƣởng đến chính sách quản lý nhà nƣớc đối với

kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam trong thời gian tớiError! Bookmark not defined

3.1.1. Xu hướng biến động của thị trường xăng dầu thế giớiError! Bookmark not define

3.1.2. Quá trình tăng trưởng và phát triển kinh tế - xã hội trong nướcError! Bookmark n
3.1.3. Thực thi các cam kết hội nhập của Việt NamError! Bookmark not defined.


1. Tính cấp thiết của đề tài
Xăng dầu là mặt hàng chiến lược, có vai trò rất quan trọng trong tất
cả các lĩnh vực sản xuất, đời sống xã hội và bảo đảm an ninh quốc phòng.
Trong cân bằng năng lượng thế giới, xăng dầu và khí thiên nhiên chiếm tỷ
lệ khoảng 63%, phần còn lại thuộc về than đá (23%), điện hạt nhân và thuỷ
điện (12,5%), các dạng năng lượng khác (1,5%). Chi phí về xăng dầu là
một loại chi phí để sản xuất ra rất nhiều loại hàng hoá, ngay cả những hàng
hoá sử dụng rất ít xăng dầu trong quá trình sản xuất vẫn đòi hỏi phải có
xăng dầu để vận chuyển từ nơi sản xuất đến nơi tiêu thụ [33]. Ở Việt Nam,
chi phí về xăng dầu chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành của nhiều ngành
kinh tế: chiếm 40% giá thành của ngành vận tải ôtô, 22-52% trong ngành
điện, 5-17% trong ngành công nghiệp và 3-15% trong ngành nông nghiệp
[35]. Có thể nói rằng xăng dầu là nguồn nhiên liệu chính cho mọi hoạt
động của nền kinh tế. Vì vậy, không một quốc gia nào trên thế giới hoàn
toàn thả nổi hoạt động kinh doanh xăng dầu mà luôn có sự can thiệp của
Nhà nước ở các mức độ khác nhau với những công cụ khác nhau. Một sự
bất ổn của thị trường xăng dầu có thể tạo ra gánh nặng đối với các nền kinh
tế tuỳ thuộc vào mức độ mà một quốc gia phụ thuộc vào xăng dầu nhập
khẩu (về phương diện này thì hiện Việt Nam đang phải nhập khẩu phần lớn
lượng xăng dầu tiêu dùng trong nước) và việc tiêu thụ xăng dầu tương đối
so với tổng sản phẩm quốc dân (về phương diện này thì các quốc gia đang
phát triển chịu nhiều ảnh hưởng hơn so với các quốc gia công nghiệp phát
triển do có tỷ lệ tiêu thụ xăng dầu so với tổng sản phẩm quốc dân cao hơn).
Chính vì vậy, các chính sách quản lý nhà nước đối với kinh doanh xăng dầu
là thực sự có giá trị trong nghiên cứu, đặc biệt là đối với Việt Nam, một
nước đang phát triển và phải nhập khẩu phần lớn xăng dầu tiêu dùng trong
nước.


Thực tế ở Việt Nam trong những năm qua, hoạt động kinh doanh

nhập khẩu và 4 lần điều chỉnh giá bán lẻ trong nước). Việc quản lý các
điều kiện kinh doanh xăng dầu còn bị buông lỏng trong nhiều năm là
nguyên nhân chủ yếu làm cho thị trường xăng dầu phát triển lộn xộn.
Chính sách quy hoạch phát triển hệ thống các công trình xăng dầu chưa
được quan tâm đúng mức, có sự mất cân đối lớn trong đầu tư kết cấu hạ
tầng phục vụ kinh doanh xăng dầu, có nơi quá dày như ở các vùng đô thị,
có nơi lại quá mỏng như ở các vùng sâu, vùng xa...
Chính vì những lý do trên mà cần phải hoàn thiện chính sách quản lý
nhà nước đối với kinh doanh xăng dầu để hoạt động này diễn ra theo đúng
quy định của pháp luật, đảm bảo quyền lợi của người tiêu dùng, thúc đẩy
hoạt động sản xuất kinh doanh và tránh thất thu cho ngân sách nhà nước.
2. Tình hình nghiên cứu
Từ trước đến nay các tài liệu trong nước nghiên cứu về hoạt động
kinh doanh xăng dầu và chính sách quản lý nhà nước đối với hoạt động này
không nhiều. Luận án tiến sỹ duy nhất nghiên cứu về kinh doanh xăng dầu
được tiến hành từ năm 1995 của Nguyễn Cao Vãng với đề tài “ Kinh doanh
xăng dầu theo cơ chế thị trường ở nước ta hiện nay”. Và năm 2001, Bộ
Thương mại (nay là Bộ Công thương- cơ quan quản lý nhà nước đối với
các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu) thực hiện đề tài khoa học cấp bộ
“Đổi mới cơ chế quản lý Nhà nước đối với mặt hàng xăng dầu trong tình
hình mới”. Một vài năm trở lại đây, khi giá dầu thô thế giới biến động theo
chiều hướng tăng do những bất ổn của tình hình chính trị thế giới kéo theo
việc giá bán lẻ xăng dầu trong nước liên tục bị điều chỉnh tăng thì trên các
tạp chí khoa học trong nước xuất hiện một loạt các nghiên cứu liên quan
đến thị trường xăng dầu và vai trò quản lý của nhà nước đối với thị trường
này. Tuy nhiên, các nghiên cứu này chỉ tập trung vào việc lý giải tại sao
nhà nước phải bình ổn giá xăng dầu và bình ổn bằng cách nào.


Các luận án nước ngoài liên quan đến kinh doanh xăng dầu và các

nước đối với kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam. Đã có những kiến nghị về
giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với lĩnh vực kinh doanh
xăng dầu. Tuy nhiên, hiện tại vẫn chưa có nghiên cứu nào tại Việt Nam đề
cập một cách tổng thể, toàn diện về chính sách quản lý của nhà nước đối
với kinh doanh xăng dầu. Trong khi đó, việc ban hành và thực thi chính
sách quản lý của nhà nước đối với kinh doanh xăng dầu ở nước ta trên thực
tế còn mang tính đối phó với sự thay đổi, tính ngắn hạn, chưa thực sự chủ
động, chưa đưa ra được những chính sách có tính chiến lược, những
nguyên tắc và phương pháp thống nhất để tạo điều kiện thuận lợi cho các
cơ quan thực thi cũng như các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu.
3. Mục đích nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của Luận án là làm rõ cơ sở lý luận về chính
sách quản lý nhà nước đối với kinh doanh xăng dầu trong điều kiện hội
nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng và trong điều kiện nền kinh tế thế
giới có những biến động khó lường. Trên cơ sở vận dụng các lý luận cơ
bản vào phân tích, đánh giá thực trạng chính sách quản lý nhà nước đối
với kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam, Luận án đề xuất một số giải pháp cụ
thể để hoàn thiện khung chính sách về quản lý nhà nước đối với kinh
doanh xăng dầu nhằm tạo một môi trường kinh doanh bình đẳng, cạnh
tranh để nâng cao hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp kinh doanh
trong lĩnh vực này, đảm bảo lợi ích chung của toàn xã hội cũng như đạt
mục tiêu về yêu cầu an ninh năng lượng quốc gia, tạo điều kiện cho sự
phát triển ổn định, bền vững của nền kinh tế.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu
Kinh doanh xăng dầu hiểu theo nghĩa đầy đủ bao gồm các hoạt động:
thăm dò; khai thác dầu mỏ; chế biến dầu mỏ thành các sản phẩm xăng dầu;


xuất, nhập khẩu xăng dầu; phân phối xăng dầu; dịch vụ kho, cảng và vận

học, các nhà quản lý, hoạch định chính sách hoạt động trong lĩnh vực kinh
doanh xăng dầu để có cái nhìn toàn diện hơn về thực trạng của các chính
sách quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh xăng dầu. Ý kiến
chuyên gia sẽ được thu thập qua các cuộc gặp gỡ, trao đổi và qua việc gửi
xin ý kiến trực tiếp vào luận án.
- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết, tổng hợp từ các công trình
nghiên cứu, các bài viết và tài liệu có liên quan đến nội dung về chính sách
quản lý nhà nước đối với kinh doanh xăng dầu.
- Phương pháp phân tích so sánh, thống kê.
6. Những đóng góp của Luận án
Luận án có những đóng góp cơ bản sau:
- Những đóng góp mới về mặt học thuật, lý luận
Luận án chỉ rõ các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh xăng
dầu chính là các yếu tố ảnh hưởng đến cung và cầu về xăng dầu. Những
nhân tố ảnh hưởng đến cung về xăng dầu: (1) Hạn ngạch của tổ chức các
nước xuất khẩu dầu mỏ OPEC, (2) Lượng dầu trong kho dự trữ của Tổ
chức năng lượng thế giới IEA, (3) Tình hình chính trị trên thế giới, (3) Hoạt
động đầu tư, thăm dò và khai thác các mỏ dầu khí mới. Những nhân tố ảnh
hưởng đến cầu về xăng dầu: (1) Sự tăng trưởng của kinh tế thế giới, (2) Sự
đầu cơ của các quốc gia và các hãng xăng dầu lớn trên thế giới, (3) Yếu
tố thời tiết, (4) Việc sử dụng nhiên liệu thay thế và sự tiến bộ của khoa học
kỹ thuật.


Bên cạnh các chính sách phổ biến trong quản lý nhà nước về kinh
doanh xăng dầu, bao gồm các chính sách về điều kiện gia nhập thị trường,
chính sách về tổ chức thị trường, chính sách về quản lý đo lường và chất
lượng xăng dầu, chính sách về phòng cháy chữa cháy và bảo vệ môi
trường, luận án bổ sung một số chính sách khác cần đưa vào áp dụng tùy
theo điều kiện phát triển và tính chất của từng nền kinh tế, đó là chính sách

xăng dầu.
7. Kết cấu của Luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ
lục, Luận án được chia thành 3 chương:
- Chương 1. Kinh doanh xăng dầu và chính sách quản lý nhà nước
đối với kinh doanh xăng dầu.
- Chương 2. Thực trạng chính sách quản lý nhà nước đối với kinh
doanh xăng dầu ở Việt Nam.
- Chương 3. Giải pháp hoàn thiện chính sách quản lý nhà nước đối
với kinh doanh xăng dầu.