Quan điểm về đặc trưng, bản chất của chủ nghĩa xã hội trong Tư tưởng
Hồ Chí Minh. Bước đi và biện pháp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở
Việt Nam. Đảng ta đã vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh như thế nào
trong công cuộc đổi mới hiện nay?
Hồ Chí Minh, vị lãnh tụ vĩ đại, người đã dành hết cuộc đời của bản thân để
mang độc lập tự do cho dân tộc Việt Nam. Sau bao nhiêu năm bôn ba tìm
đường cứu nước, Người đã tìm thấy con đường, giải pháp cho dân tộc chính
là: con đường con đường độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Từ đó
tư tưởng Hồ Chí Minh về Chủ nghĩa xã hội có nguồn gốc sâu xa từ chủ nghĩa
yêu nước, truyền thống nhân ái và tư tưởng cộng đồng làng xã Việt Nam,
được hình thành từ lâu đời trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc.
Hồ Chí Minh đã từng biết đến tư tưởng chủ nghĩa xã hội sơ khai ở phương
Đông, qua "thuyết đại đồng của " Nho giáo, chế độ công điền ở phương đông
là cơ sở kinh tế tạo nên sự cố kết cộng đồng bền chặt của người Việt Nam.
Khi ra nước ngoài khảo sát cách mạng thế giới, Nguyễn Ái Quốc đã tìm thấy
trong học thuyết Mác về lý tưởng một xh nhân đạo, về con đường thực hiện
ước mơ giải phóng các dân tộc bị áp bức khỏi ách nô lệ. Đến năm 1923,
Nguyễn Ái Quốc đến Liên Xô, lần đầu tiên biết đến "chính sách kinh tế mới"
của Lênin, được nhìn thấy thành tự của nhân dân xô-viết trên co đường xây
dựng xã hội mới.

1


I- Tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội:
1-Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội ở Việt
Nam:
Hồ Chí Minh tiếp cận tư tưởng chủ nghĩa xã hội từ quan điểm hình thái kinh
tế- xã hội của Mác. Luận điểm cơ bản của Mác-ăngghen về một xã hội mới
với những đặc trưng bản chất là xóa bỏ chế độ người bóc lột người dựa trên tư
hữu về tư liệu sản xuất, xóa bỏ tình trạng bị áp bức về chính trị, nô dịch về

mang đậm dấu ấn phong kiến phương đông, mâu thuận giai cấp không gay
gắt, quyết liệt, kéo dài, như ở phương tây, do đó hình thành quốc gia dân tộc
từ sớm; ngày từ buổi đầu dựng nước, chúng ta liên tục phải đấu tranh chống
ngoại xâm, hình thành chủ nghĩa yêu nước truyền thống; Là nước nông
nghiệp, lấy đất và nước làm nền tảng với chế độ công điền hình thành cộng
đồng thêm bền chặt. Tất cả điều này là giá trị cơ bản của tinh thần và tư tưởng
xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam: tinh thần yêu nước, yêu thường đùm bọc trong
họan nạn đấu tranh, cố kết cộng động quốc gia dân tộc.
Từ truyền thống văn hóa lâu đời, bản sắc riêng: đó là nền văn hóa lấy nhân
nghĩa làm gốc, trừ độc, trừ tham, trọng đạo lý; nền văn hóa mang tính dân
chủ; có tính chất khoan dung; một dân tộc trọng hiền tại; hiếu học...
Tư duy triết học phương đông: coi trọng hòa đồng, đạo đức nhân nghĩa. quan
niệm, chủ nghĩa xã hội là thống nhất với văn hóa, đạo đức, "chủ nghĩa xã hội
là giai đoạn phát triển cao hơn so với chủ nghĩa tư bản về mặt văn hóa và
giải phóng con người".
Hồ Chí Minh tiếp cận chủ nghĩa xã hội từ yêu cầu thực tiễn của chủ nghĩa xã
hội và xu hướng phát triển của thời đại.

3


Cách Mạng Việt Nam đầu thế kỷ 20 đặt ra yêu cầu khách quan là tìm một ý
thức hệ mới đủ sức vạch ra đường lối và phương pháp cách mạng đúng đắn
đem lại thắng lợi cho cách mạng Việt Nam. Cách mạng Việt Nam đòi hỏi có
một giai cấp tiên tiến đại diện cho phương thức sản xuất mới, có hệ tư tưởng
độc lập, có ý thức tổ chức và trở thành giai cấp tự giác đứng lên làm cách
mạng. Hồ Chí Minh sớm nhìn thấy phong trào yêu nước Việt Nam đang rơi
vào khủng hoảng về đường lối, vì vậy cách mạng chưa đem lại gỉai phóng dân
tộc. Tư tưởng độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội xuất phát từ thực
tiễn cách mạng dân tộc.

dung dị, dễ hiểu.
Hồ Chí Minh có quan niệm tổng quát khi coi chủ nghĩa cộng sản, chủ nghĩa
xã hội như một chế độ xã hội bao gồm các mặt rất phong phú, hoàn chỉnh,
tỏng đó con người được phát triển toàn diện, tự do. Trong một xã hội như thế,
mọi thiết chế, cơ cấu xã hội đều nhằm tới mục tiêu giải phóng con người.
Hồ Chí Minh diễn đạt quan diểm của mình về chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam
trên một số mặt nào đó của nó, như chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội…Với
cách diễn đạt như thế của Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội, chúng ta không
nên tuyệt đối hóa từng mặt, hoặc tách riêng rẽ từng mặt của nó mà cần đặt
trong một tổng thể chung. Về mặt chính trị, Hồ Chí Minh nêu chế độ dân chủ,
mọi người được phát triển toàn diện với tinh thần làm chủ.
Hồ Chí Minh quan niệm về chủ nghĩa xã hội ở nước ta bằng cách nhấn mạnh
mục tiêu vì lợi ích của Tổ quốc, của nhân dân, là “làm sao cho dân ta giàu
nước mạnh”, là “làm Tổ quốc ta giàu mạnh, đồng bào ta sung sướng”, “ là
nhằm nâng cao đời sống vật chất và văn hóa của nhân dân” là làm cho mòi

5


người được ăn no mặc ấm, được sung sướng, tự do, là “nước ta hoàn toàn độc
lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai
cũng được học hành” như “ham muốn tột bậc mà người đã trả lời các nhà báo,
tháng 1-1946.
Hồ Chí Minh nêu chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam trong ý thức động lực của toàn
dân dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Xây dựng một xã hội
như thế là trách nhiệm, nghĩa vụ, quyền lợi của cả dân tộc. Cho nên, với động
lực xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, sức mạnh tổng hợp kết hợp với
sức mành thời đại.
Đặc trưng tổng quát của chủ nghĩa xã hội Việt Nam, theo Hồ Chí Minh, cũng
theo Hồ Chí Minh, cũng theo lí luận của Mác-Lênin, nghĩa là trên những mặt

tổng hợp quyện chặt ngay trong cấu trúc nội tại của nó, là một hệ thống giá trị
làm nền tảng điều chỉnh các mối quan hệ xã hội, đó là độc lập, tự do, bình
đẳng, công bằng, dân chủ, bảo đảm quyền con người bác ái, đoàn kết hữu
nghị… trong đó có những giá trị taọ tiền đề, có giá trị hạt nhân. Tất cả những
giá trị đó đã đạt được thì loài người sẽ vươn đến lý tưởng cao nhất của chủ
nghĩa xã hội, đó là “ liên hợp tự do của những người lao động” mà C. Mác và
Ăngghen đã dự báo. Ở đó, cá tính của con người được phát triển đầy đủ, năng
lực của con người được phát huy cao nhất, giá trị của con người được thưc
hiện toàn diện. Nhưng theo Hồ Chí Minh, đó là một quá trình phấn đấu khó
khăn, gian khổ, lâu dài, dần dần và không thể nôn nóng.
3- Bước đi và biện pháp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam:
Muốn có chủ nghĩa xã hội thì nhiệm vụ quan trọng nhất là phát triển sản xuất.
Sản xuất là mặt trận chính của chúng ta. Trong sản xuất cần đạt được: tính

7


chất sở hữu công cộng: lấy nhà máy, xe lửa, ngân hàng làm của chung; chủ
nghĩa xã hội là không có người bóc lột người, ai cũng phải lao động, có quyền
lao động, thực hiện công bằng, bình đẳng; chủ nghĩa xã hội phải gắn với phát
triển khoa học kỹ thuật và văn hóa của nhân dân; chủ nghĩa xã hội là do quần
chúng nhân dân tự xây dựng nên dưới sự lãnh đạo của Đảng.
Có thể khái quát bản chất của chủ nghĩa xã hội theo tư tưởng Hồ Chí Minh là:
Chế độ độ nhân dân làm chủ; có nền kinh tế phát triển cao, dựa trên lực
lượng sản xuất hiện đại và chế độ công hữu về tư liệu sản xuất; một xã hội
phát triển cao về văn hóa, đạo đức; một xã hội công bằng, hợp lý; là công
trình tập thể của nhân dân do nhân dân xây dựng dưới sự lãnh đạo của Đảng.
Để thực hiện tốt con đường bước đi xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam,
Hồ Chí Minh còn vạch ra rõ mục tiêu và động lực của chủ nghĩa xã hội.
Trước hết, về chế độ chính trị: nhân dân làm chủ, quyền lực thuộc về dân,

nhân dân, cơm no áo ấm cho mọi người Việt Nam. Thực tiễn phát triển đất
nước cho thấy, độc lập dân tộc là điều kiện tiên quyết để thực hiện chủ nghĩa
xã hội là cơ sở đảm bảo vững chắc cho độc lập dân tộc.
Hiện nay, chúng ta đang tiến hành đổi mới toàn diện đât nước vì muc tieu dân
giầu nước manh, xã hội công bằng dân chủ văn minh là tiêp tục con đường
cách mạng độc lập gắn liền với tư tưởng Hồ Chí Minh. Đổi mới, vì thế,l là
quá trình vận dụng và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh, kiên định mục tiêu
độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, chứ không phải là thay đổi mục tiêu.
Tuy nhiên, khi chấp nhận kinh tế’ thị trường, chủ dộng hội nháp kinh tế quốc
tế, chúng ta phải tận dụng các mặt tích cưc của nó, đồng thời ngăn chặn

11


những mặt tiêu cực của nó, bảo dẩm nhịp độ phát triển nhanh bền vững trên
tất cả các mặt xã hội, sử dụng thành tựu khoa học kĩ thuật để xây dựng nền
kinh tế phát triển, xã hội công bằng, tinh thần đạo đức trong sạch.
Phát huy quyền làm chủ của nhân dân, khơi dậy mạnh mẽ tất cả các nguồn
lực, trước hết là nội lực để đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước
gắn với phát triển kinh tế tri thức.
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế tri thức là con đường
tất yếu phải đi của đất nước ta. Chúng ta phải tranh thủ thành tựu của cách
mạng khoa học và công nghệ, của điều kiện giao lưu, hội nhập quốc tế để
nhanh chóng biến nước ta thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại, sánh
vai với các cường quốc năm châu theo nguyện ước của Hồ Chí Minh.
Hồ Chí Minh đã chỉ dẫn: xây dựng chủ nghĩa xã hội là sư nghiệp toàn dân, do
Đảng lãnh đạo, phải đem tài dân, sức dân, của dân làm lợi cho dân. Theo tinh
thần đó ngày nay công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với sự phát triển kinh tế
tri thức phải dựa vào nguồn lực trong nước là chính.
Nguồn lực của nhân dân ,của con người Việt Nam bao gồm trí tuệ, tài năng

máu thịt với nhân dân, hết lòng hết sức phục vụ nhân dân. Xây dựng nhà nước
pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân. Bằng các giải pháp thiết thực, cụ thể,
hình thành một đội ngũ cán bộ liêm khiết tận trung với nước tận hiếu với dân.
Giáo dục mọi tầng lớp nhân dân ý thức biết cách làm giàu cho đất nước , hăng
hái đẩy mạnh tăng gia sản xuất kinh doanh gắn liền với tiết kiệm để xây dựng
nước nhà.
Đất nước Việt Nam ngày càng phát triển, trở nên năng động và được bạn bè
thế giơi đánh giá cao… sở dĩ chúng ta được như ngày hôm nay là nhờ có con

13


đương đúng đắn mà Hồ Chủ tịch đã vạch ra. Những thành tựu quan trọng mà
nhân dân ta đã đạt được trong thời gian qua, đặc biệt là trong hơn 20 năm đổi
mới, là một thực tế không ai có thể phủ nhận được. Con đường đi tới của cách
mạng nước ta đang có nhiều cơ hội thuận lợi, nhưng cũng gặp không ít thách
thức, khó khăn, nhất là sau khi nước ta gia nhập WTO. Chúng ta tin tưởng
rằng, dưới sánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội, với sự kiên
định mục tiêu, lý tưởng và đạo đức xã hội chủ nghĩa cùng sự lãnh đạo sáng
tạo, đúng đắn của Đảng, nhân dân ta sẽ từng bước thực hiện thắng lợi sự
nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã
hội chủ nghĩa

14