ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA KINH TẾ
------***------

NGUYỄN NGỌC MẠNH

CHÍNH SÁCH KINH TẾ CỦA MỸ
ĐỐI VỚI KHU VỰC CHÂU Á - THÁI BÌNH DƢƠNG
GIAI ĐOẠN 2000-2004

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC KINH TẾ

Hµ néi - 2005


2

đại học quốc gia hà nội
khoa kinh tế
------***------

Nguyễn Ngọc Mạnh

chính sách kinh tế của Mỹ
đối với khu vực châu á - Thái Bình Dƣơng
giai đoạn 2000-2004
Chuyên ngành: Kinh tế đối ngoại
Mã số: 5.02.12

luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế



1
1

1.1.3. Lý thuyết Kinh tế chính trị quốc tế

1
3

1.2. Những nhân tố tác động tới chính sách kinh tế của Mỹ ở khu vực châu Á - Thái Bình Dƣơng

1
6

1.2.1. Bối cảnh kinh tế quốc tế

1
6

1.2.2. Vị thế của Mỹ ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương

2
0

1.2.3. Châu Á - Thái Bình Dương trở thành một trong ba trung tâm của nền kinh tế thế giới

2
2

1.3. Những có hội và thách thức đối với lợi ích của Mỹ ở khu vực châu Á - Thái Bình Dƣơng

2.1.2. Những mục tiêu chủ yếu trong chính sách kinh tế của Mỹ đối với khu vực châu Á - Thái Bình Dương

3
6

2.2. Một số nội dung cơ bản trong chính sách kinh tế của Mỹ đối với khu vực châu Á - Thái Bình Dƣơng giai
đoạn 2000-2004

4
1

2. 2.1. Tăng cường hợp tác kinh tế trong toàn khu vực

4
1

2.2.2. Mở rộng viện trợ và tăng cường sử dụng các biện pháp kinh tế nhằm đạt được lợi ích kinh tế của Mỹ

4
4

2.2.3. Tích cực thâm nhập thị trường và phát triển các mối quan hệ thương mại với các nước Đông Bắc Á

4
9

2.2.4. Đẩy mạnh quan hệ thương mại song phương với các nước Đông Nam Á

6


8
3

3.3. Tác động đối với Việt Nam

8
7

3.4. Những vấn đề rút ra có ý nghĩa tham khảo đối với Việt Nam trong việc thực hiện chính sách kinh tế
với Mỹ

9
1

KẾT LUẬN

9
5

TÀI LIỆU THAM KHẢO

9
7

PHỤ LỤC

1
0
1


Tổng sản phẩm quốc nội
Hiện đại hoá

GDP
HĐH
JETRO
IMF
M&A
NAFTA
NICs
OCED
OPIC
R&D
TNC
UNCTAD
USAID
USD
TDP

WB
WIPO
WTO

Tổ chức ngoại thương Nhật Bản
Quỹ Tiền tệ quốc tế
Thôn tính và sáp nhập
Khu vực mậu dịch tự do Bắc Mỹ
Các nước công nghiệp hoá mới
Tổ chức Phát triển và Hợp tác Kinh tế
Tổ chức đầu tư hải ngoại

sách kinh tế đối với khu vực châu Á - Thái Bình Dương nhằm đáp ứng
những nhu cầu và lợi ích của Mỹ là một điều tất yếu, đặc biệt khi Mỹ xem
khu vực châu Á - Thái Bình Dương là trọng điểm mở rộng quan hệ kinh tế
và các quan hệ an ninh - chính trị trong chiến lược toàn cầu của mình.
Việc nghiên cứu và tìm hiểu về chính sách kinh tế của Mỹ đối với
khu vực châu Á - Thái Bình Dương thực sự là một yêu cầu cấp bách và có
ý nghĩa quan trọng cả về lý luận và thực tiễn đối với việc hoạch định chính
sách kinh tế đối ngoại thích ứng trong thời kỳ hiện nay, nhất là khi Việt


7

Nam đang tích cực triển khai đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa dạng
hoá, đa phương hoá các quan hệ đối ngoại và Mỹ đang trở thành đối tác
thương mại và đầu tư lớn nhất của Việt Nam.
2. Tình hình nghiên cứu
Sau khi chiến tranh lạnh kết thúc đến nay, trước những diễn biến phức
tạp của tình hình kinh tế - chính trị ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương,
Mỹ đã có những cách nhìn mới đối với khu vực và về cơ bản, chính sách
kinh tế của Mỹ đối với khu vực châu Á - Thái Bình Dương vẫn nhằm thực
hiện ý đồ phục vụ cho nhu cầu và lợi ích của Mỹ. Nội dung chính sách và
những tác động của nó trong thời gian qua đã thu hút được sự quan tâm của
nhiều học giả trong và ngoài nước. Cho đến nay đã có nhiều công trình khoa
học đề cập đến chính sách kinh tế của Mỹ đối với khu vực châu Á - Thái
Bình Dương. Có thể kể ra các công trình nghiên cứu như: Cuốn sách "Chính
sách kinh tế của Mỹ đối với châu Á - Thái Bình Dương sau chiến tranh lạnh"
do TS. Đinh Quý Độ chủ biên. Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, Hà Nội năm
2000. Cuốn sách "Chính sách kinh tế Mỹ dưới thời Tổng thống Bill Clinton"
do TS. Vũ Đăng Hinh chủ biên, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội
2002. Cuốn sách "Chính sách của Hoa Kỳ đối với ASEAN trong và sau

Bởi vì đây là những nước phát triển năng động nhất trong khu vực châu Á Thái Bình Dương, đồng thời Đông Á được Mỹ xếp vào điểm quan trọng
trong chiến lược "Hướng về châu Á - Thái Bình Dương" của Mỹ.
Về thời gian, luận văn tập trung nghiên cứu vào giai đoạn 2000-2004
vì đây là thời điểm chuyển giao quyền lực từ Đảng Dân chủ sang Đảng


10

Cộng hoà (nhiệm kỳ đầu của Tổng thống G. Bush), đồng thời trong giai
đoạn này cục diện kinh tế và chính trị thế giới cũng có nhiều thay đổi, cùng
với sự phục hồi và phát triển mạnh mẽ của khu vực châu Á - Thái Bình
Dương, đã trở thành nhân tố chi phối lợi ích của Mỹ ở khu vực này.
5. Phƣơng pháp nghiên cứu:
Luận văn sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch
sử để nghiên cứu chính sách cũng như quan hệ kinh tế của Mỹ với khu vực
châu Á - Thái Bình Dương. Bên cạnh đó các phương pháp như thống kê,
phân tích - tổng hợp, so sánh, quy nạp, diễn dịch, lôgic… cũng sẽ được sử
dụng để làm rõ thêm những luận cứ khoa học.
Trong quá trình thực hiện luận văn, người viết sẽ kết hợp việc thu
thập thông tin, tổng hợp, phân tích, đánh giá với việc tranh thủ các cơ hội
để có thể trao đổi với các chuyên gia am hiểu về lĩnh vực này để kiểm
nghiệm kết quả nghiên cứu của mình.
Luận văn cũng sẽ sử dụng nguồn tài liệu phong phú ở trong nước và
nước ngoài để làm sáng tỏ những vấn đề cần nghiên cứu.
6. Đóng góp của luận văn
Thứ nhất, trình bày một cách hệ thống một số lý thuyết cơ bản về
quan hệ kinh tế quốc tế, đặc biệt chú trọng đến những lý thuyết đang được
giới hoạch định chính sách Mỹ sử dụng trong việc hoạch định chính sách
kinh tế đối ngoại.
Thứ hai, làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc thực hiện chính



12

10. Vũ Văn Hòa (2002) “Chính sách đối ngoại cứng rắn của chính phủ
Bush và những hệ lụy”, Tạp chí Châu Mỹ ngày nay, số 3.
11. Hoàng Xuân Hòa (2002), “Quan hệ Mỹ – Trung Quốc – Nhật Bản,
quá khứ và tương lai”, Tạp chí Châu Mỹ ngày nay, số 3.
12. Học Viên quan hệ quốc tế (2003), Quan hệ của Mỹ với các nước lớn ở
khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.
13. Đào Lê Minh, Nguyễn Ngọc Mạnh (2000), “Chiến lược kinh tế của
Mỹ đối với khu vực Châu Á - Thái Bình Dương” Tạp chí Châu Mỹ
ngày nay, số 4.
14. Bùi Thành Nam (2002), “Vấn đề thâm hụt thương mại Mỹ”, Tạp chí
Châu Mỹ ngày nay, số 1.
15. Bruce Odessey, Warner Rose, John Shaffer (2002), “Khái quát về
luật thương mại Mỹ”, Tạp chí Châu Mỹ ngày nay, số 4
16. Trần Anh Phương (2003), “Một vài suy nghĩ về quan hệ an ninh, đối
ngoại Mỹ – Nhật năm 2002”, Tạp chí Châu Mỹ ngày nay, số 2.
17. Najam Rafique (2003), “Quan hệ Mỹ – Trung: Ba nguyên tắc hợp
tác”, Tạp chí Châu Mỹ ngày nay, số 3.
18. B. Riplay và James M. Lindsay (chủ biên) (2002), Chính sách đối
ngoại của Hoa Kỳ sau chiến tranh lạnh, Nhà xuất bản chính trị quốc
gia Hà Nội.
19. Lê Văn Sang - Lê Kim Sa (2002), “ Tình hình kinh tế Mỹ và tác động
tới khu vực Châu Á - Thái Bình Dương”, Nghiên cứu quốc tế, số 39.


13


Evidence”. McGraw – Hill.
32. James M.McCormick, (1992) “American Foreign Policy and
Process”. Columbia University Press.
33. Thomas G.Moore (2001), “In pursuit of open markets: U.S
economics strategy in the Asia – Pacific” Asian Affairs, an
American Review, Washington.
34. Office of the United States Trade Representative (1997), USTR
Strategic Plan FY 1997 – 2002.
35. Joan E.Spero and Jeffrey A.Hart, “The Politics of Intenational
Economic Relations”. New York, St.Martin’s
36. Trade Policy Agenda and Annual Report of the President of US
(2000-2001), Internet: http:/ustr.gov/report/tpa/2001/content.htlm