VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN THỊ KIỀU LÝ

THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH
AN SINH XÃ HỘI TỪ THỰC TIỄN
QUẬN HẢI CHÂU, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG

HÀ NỘI, năm 2016


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN THỊ KIỀU LÝ

THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH
AN SINH XÃ HỘI TỪ THỰC TIỄN
QUẬN HẢI CHÂU, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

Chuyên ngành: Chính sách công
Mã số: 60.34.04.02

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC


Trần Thị Kiều Lý


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
CHƢƠNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH
SÁCH AN SINH XÃ HỘI............................................................................... 8
1.1. An sinh xã hội: Khái niệm, đặc điểm, nhu cầu .......................................... 8
1.2. Khái niệm chính sách an sinh xã hội........................................................ 11
1.3. Thực hiện chính sách an sinh xã hội: Khái niệm, ý nghĩa tầm quan
trọng của việc thực hiện chính sách an sinh xã hội......................................... 14
1.4. Các phương pháp, các bước tổ chức thực hiện chính sách an sinh xã
hội .................................................................................................................... 16
1.5. Những yêu cầu cơ bản đối với việc tổ chức thực hiện chính sách an
sinh xã hội ....................................................................................................... 21
1.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc tổ chức thực hiện chính sách an sinh xã
hội .................................................................................................................... 24
1.7. Tổ chức bộ máy để thực hiện chính sách an sinh xã hội ......................... 28
CHƢƠNG 2. THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH AN SINH XÃ HỘI, TỪ
THỰC TIỄN QUẬN HẢI CHÂU, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG .................. 31
2.1. Thực trạng chính sách an sinh xã hội tại quận Hải Châu, thành phố Đà
Nẵng ................................................................................................................ 31
2.2. Tổ chức thực hiện chính sách an sinh xã hội ở quận Hải Châu, thành
phố Đà Nẵng.................................................................................................... 33
2.3. Kết quả thực hiện chính sách an sinh xã hội trên địa bàn quận Hải
Châu, thành phố Đà Nẵng ............................................................................... 40
2.4. Đánh giá chung về thực hiện chính sách an sinh xã hội, từ thực tiễn
quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng ............................................................... 53



: Đối tượng chính sách

HĐND

: Hội đồng nhân dân

LĐ-TB&XH

: Lao động - Thương binh và Xã hội

NHCSXH

: Ngân hàng Chính sách xã hội

UBND

: Ủy ban nhân dân

UBMTTQ

: Ủy ban Mặt trận Tổ quốc


DANH MỤC CÁC BẢNG
Số hiệu
bảng
2.1.
2.2.


y tế, nâng cao chất lượng khám chữa bệnh, chăm sóc sức khoẻ nhân dân, xây
dựng Đà Nẵng thành trung tâm khám, chữa bệnh chất lượng cao. Phấn đấu
đến năm 2020, toàn dân tham gia bảo hiểm y tế. Tiếp tục thực hiện có hiệu
quả chương trình thành phố “5 không”, “3 có” và các chính sách an sinh xã
hội, nâng cao thu nhập và chất lượng cuộc sống của nhân dân”.
Ở quận Hải Châu, ASXH luôn là vấn đề mang tính chiến lược, lâu dài,
vừa mang tính cấp bách, được Đảng bộ và chính quyền quận quan tâm. Nghị
quyết Đại hội Đảng bộ quận lần thứ V, giai đoạn 2015-2020 đã chỉ rõ: “Phát
1


triển văn hóa – xã hội đồng bộ với tăng trưởng kinh tế. Công tác chính sách –
xã hội được quan tâm, phát triển sâu rộng, cải thiện đời sống vật chất, tinh
thần của nhân dân. Tập trung giải quyết tốt các vấn đề xã hội như tạo việc
làm, giảm nghèo, nâng cao chất lượng giáo dục, y tế”.
Trong những năm qua, quận đã triển khai, tổ chức thực hiện nghiêm túc
và hiệu quả các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về ASXH.
Ngoài những chính sách ưu đãi của trung ương, thành phố, quận đã huy động
cả hệ thống chính trị từ quận đến phường và các tổ chức, cá nhân tham gia
tích cực vào việc thực hiện chính sách ASXH bằng những việc làm cụ thể
như: huy động bảo đảm nguồn lực tạo điều kiện cho người nghèo từng bước
ổn định cuộc sống, hỗ trợ phương tiện làm ăn, học bổng, nhà ở, các điều kiện
sinh hoạt và nâng cao thu nhập; đẩy mạnh xã hội hóa các dịch vụ bảo hiểm;
tham gia huy động, đóng góp quỹ đền ơn đáp nghĩa; thường xuyên chăm sóc,
phụng dưỡng các Bà mẹ Việt Nam anh hùng. Từ những việc làm thiết thực,
cụ thể nêu trên, đã tác động một cách tích cực, trực tiếp đến các đối tượng, đã
giúp cho các đối tượng chính sách ổn định cuộc sống, tiếp tục củng cố niềm
tin của các đối tượng chính sách đối với Đảng và Nhà Nước.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn còn một số tồn tại,
hạn chế như: vấn đề tạo việc làm và giảm nghèo chưa bền vững, tỉ lệ hộ cận

thực hiện chính sách một cách có hiệu quả hơn trong thời gian tới.
Đã có khá nhiều bài viết trên các sách báo, tạp chí, bài luận văn, đề tài
khoa học, công trình nghiên cứu liên quan đến lĩnh vực ASXH. Dưới đây là
một số đề tài, mà tác giả được biết:
- Bài viết của tác giả V Văn Phúc, tạp chí Cộng sản “An sinh xã hội ở
nước ta, một số vấn đề lý luận thực tiễn”. Bài viết đã nêu ra các trụ cột chính
trong cấu trúc của hệ thống ASXH, vạch ra những hạn chế, thách thức trong
việc thực hiện chính sách ASXH hiện nay, đồng thời đề ra các quan điểm,
3


mục tiêu, yêu cầu, các giải pháp đổi mới nhằm hoàn thiện hệ thống ASXH
trong giai đoạn mới[26].
- Bài viết của tác giả Nguyễn Văn Chiêu, Khoa Khoa học quản lý,
Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc Gia Hà Nội “An
sinh xã hội và định hướng nghiên cứu nhằm nâng cao vai trò của khoa học xã
hội vào quá trình hoạch định chính sách an sinh xã hội ở Việt Nam”. Bài viết
đã chỉ ra vai trò của hệ thống ASXH đối với sự phát triển kinh tế xã hội hiện
nay, đồng thời đề ra những định hướng nghiên cứu nhằm phát huy vai trò của
khoa học xã hội vào quá trình hoạch định chính sách ASXH ở Việt Nam[12].
- Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Mai Ngọc Anh, trường Đại học
Kinh tế Quốc dân với đề tài “An sinh xã hội đối với nông dân trong điều kiện
kinh tế thị trường ở Việt Nam”. Trong phạm vi luận án này, tác giả chủ yếu
đề cập đến các nhân tố, điều kiện xây dựng và hoàn thiện hệ thống ASXH
hiện đại đối với nông dân. Từ đó làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn trong
việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống ASXH đối với nông dân trong điều kiện
kinh tế thị trường[2].
- Luận văn thạc sĩ kinh tế của tác giả Nguyễn Chương Phát, trường Đại
học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh với đề tài “Ảnh hưởng của hệ thống An
sinh xã hội tới vấn đề nghèo đói hộ nông dân huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái”,

ASXH. Từ đó, đề xuất các giải pháp góp phần từng bước hoàn thiện chính
sách và bảo đảm thực hiện chính sách ASXH.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Thứ nh t là hệ thống, làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về tổ chức thực
hiện chính sách ASXH.
Thứ hai khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng tình hình; đặc biệt là nêu
phương pháp, cách thức thực hiện; nêu rõ những thành tựu và hạn chế, bất cập của
tổ chức thực hiện chính sách ASXH ở quận Hải Châu từ năm 2010 đến năm 2015.
5


Thứ a, đề xuất các giải pháp để tổ chức thực hiện hiệu quả chính sách trên địa
bàn quận và kiến nghị các nội dung nhằm góp phần hoàn thiện thể chế, chính sách
ASXH trong cả nước nói chung và quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng nói riêng.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Chính sách ASXH, cụ thể là nghiên cứu giải pháp và công cụ chính
sách ASXH dưới góc độ khoa học chính sách công. Tuy nhiên, ASXH là một
chính sách rộng lớn, bao trùm nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, vì vậy
người viết không có tham vọng đi sâu nghiên cứu sự tác động của chính sách
ASXH trên tất cả các lĩnh vực đó, mà chỉ giới hạn trong các chính sách giảm
nghèo; chính sách Bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và chính sách đối với người
có công với cách mạng.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
Nghiên cứu tại quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng, nghiên cứu tình
hình thực hiện chính sách ASXH trong các lĩnh vực nêu trên, giai đoạn từ
năm 2010 đến nay và đề ra giải pháp hoàn thiện chính sách ASXH từ thực
tiễn quận Hải Châu trong thời gian tới.
5. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn
được cơ cấu gồm ba chương:
Chương 1. Những vấn đề lý luận về thực hiện chính sách an sinh xã
hội.
Chương 2. Thực hiện chính sách an sinh xã hội từ thực tiễn quận Hải
Châu, thành phố Đà Nẵng.
Chương 3. Giải pháp hoàn thiện, nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện
chính sách an sinh xã hội ở quận Hải Châu.
7


CHƢƠNG 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH
AN SINH XÃ HỘI
1.1. An sinh xã hội: Khái niệm, đặc điểm, nhu cầu
1.1.1. Khái niệm an sinh xã hội
- Trong cuốn „„Cẩm nang an sinh xã hội” của Tổ chức Lao động Quốc
tế (ILO) cho rằng: ASXH là hình thức bảo vệ mà xã hội cung cấp cho các
thành viên của mình thông qua một số biện pháp được áp dụng rộng rãi để
đương đầu với những khó khăn, các cú sốc về kinh tế và xã hội làm mất hoặc
suy giảm nghiêm trọng thu nhập do ốm đau, thai sản, thương tật do lao động,
mất sức lao động hoặc tử vong, cung cấp, cung cấp chăm sóc y tế và trợ cấp
cho các gia đình nạn nhân có trẻ em [15].
- Theo Ngân hàng Thế giới (WB): ASXH là những biện pháp công cộng
nhằm giúp cho các cá nhân, hộ gia đình và cộng đồng đương đầu và kiềm chế
được nguy cơ tác động đến thu nhập nhằm giảm tính dễ bị tổn thương và những
bấp bênh thu nhập[1].
- Hiệp hội An sinh quốc tế (ISSA) coi ASXH là thành tố của hệ thống
chính sách công liên quan đến sự bảo đảm bảo an toàn cho tất cả các thành
viên trong xã hội chứ không chỉ có công nhân. Những vấn đề mà ISSA quan

dân”[12, tr.3].
- Trong “Chiến lược an sinh xã hội giai đoạn 2011 – 2020” ghi nhận: “An
sinh xã hội là sự bảo đảm mà xã hội cung cấp cho mọi thành viên trong xã hội
thông qua việc thực thi hệ thống các cơ chế, chính sách và biện pháp can thiệp
trước các nguy cơ, rủi ro có thể dẫn đến suy giảm hoặc mất đi nguồn sinh kế”
[16].
Trên cơ sở nghiên cứu những quan điểm của các tổ chức, các nhà khoa
9


học trong và ngoài nước, theo tác giả: “An sinh xã hội là mạng lưới các chương
trình, hệ thống chính sách cụ thể từ nhà nước hoặc các tổ chức xã hội nhằm trợ
giúp, hỗ trợ, ảo vệ cá nhân và toàn xã hội, đặc iệt là các cá nhân gặp phải rủi
ro hay khó khăn trong cuộc sống, ảo đảm mức sống tối thiểu và góp phần nâng
cao đời sống của họ, từ đó, thúc đẩy sự phát triển và tiến ộ xã hội”.
1.1.2. Nhu cầu, đặc điểm của an sinh xã hội
Trong quá trình phát triển của xã hội loài người, con người không
ngừng tiến hành lao động sản xuất của cải vật chất nhằm duy trì sự sống và
tồn tại của mình. Tuy vậy, không phải lúc nào người lao động c ng đảm bảo
chắc chắn duy trì được việc làm thường xuyên và thu nhập ổn định. Đó là
những lúc gặp rủi ro như ốm đau, bệnh tật, tai nạn lao động dẫn đến bị mất
hoặc giảm việc làm.v.v. Hơn nữa, hoạt động lao động sản xuất của con người
không phải lúc nào c ng thuận lợi vì còn bị phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên,
môi trường, xã hội.v.v. Vì thế, sự cần thiết phải có các biện pháp phòng tránh
và khắc phục rủi ro đã trở thành một nhu cầu của con người. Đặc biệt trong
nền sản xuất công nghiệp, khi mà số lượng người lao động có thu nhập chính
từ tiền lương tăng lên thì sự hụt hẫng về thu nhập trong các trường hợp gặp
rủi ro hoặc khi không còn khả năng lao động càng trở thành mối đe dọa đối
với cuộc sống của họ. Chính vì thế, một trong những nhu cầu xã hội hiện đại
là bảo vệ sự an toàn cho tất cả các thành viên trong xã hội trước các nguy cơ

độ BHXH, bảo đảm đời sống người nghỉ hưu được ổn định, từng bước được
cải thiện… Đẩy mạnh các hoạt động nhân đạo, từ thiện. Thực hiện các chính
sách bảo trợ trẻ mồ côi, lang thang cơ nhỡ, người già neo đơn, nạn nhân chiến
tranh, người tàn tật. Đặc biệt Nghị quyết đã nhấn mạnh phải xây dựng luật
BHXH, luật về bảo vệ người tàn tật và trẻ em mồ côi. Đến Đại hội IX của
Đảng, lần đầu tiên trong Nghị quyết đã sử dụng thuật ngữ ASXH và chủ
trương: “Mở rộng hệ thống bảo hiểm xã hội và an sinh xã hội” [17, tr.34].
11


Trên cơ sở những nội dung cơ bản trong Cương lĩnh năm 1991, Cương
lĩnh xây dựng và phát triển đ t nước trong thời kỳ quá độ (bổ sung, phát triển
năm 2011) đã có một số điểm mới quan trọng, xác định rõ hơn định hướng,
như: Gắn nghĩa vụ với quyền lợi; cống hiến với hưởng thụ; lợi ích cá nhân và
lợi ích tập thể cộng đồng xã hội. Tạo môi trường để người lao động có việc
làm tốt hơn. Khuyến khích làm giàu hợp pháp đi đôi với xóa nghèo bền vững;
giảm dần tình trạng chênh lệch giàu nghèo giữa các vùng, miền, tầng lớp dân
cư. Một trong những định hướng lớn mà Đảng ta chỉ rõ phải thực hiện là:
“Hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội. Thực hiện tốt chính sách đối với người
có công và gia đình người có công với nước” [14, tr.79].
Bảo đảm ASXH là một nội dung mới, được bổ sung, phát triển trong
định hướng thực hiện tiến độ và công bằng xã hội đã từng được nêu trong các
kỳ Đại hội trước. Đến Đại hội XI, bảo đảm ASXH đã được khẳng định ngay
trong phần tiêu đề của Báo cáo chính trị trình Đại hội XI của Đảng: “Thực
hiện có hiệu quả tiến bộ và công bằng xã hội, bảo đảm an sinh xã hội trong
từng bước và từng chính sách phát triển” [14, tr.227]. Nhận thức mới của
Đảng ta về ASXH là kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế và thực hiện
chính sách ASXH, đảm bảo tiến bộ và công bằng xã hội, càng phát triển kinh
tế thì xã hội ngày càng phải được an sinh. Phát triển hệ thống ASXH phù hợp
với phát triển kinh tế chính là thực hiện tiến bộ, cong bằng xã hội và là một

Chính sách ASXH là phương tiện, công cụ quản lý có hiệu lực mọi mặt
đời sống vật chất và tinh thần nhằm phòng ngừa, hạn chế và khắc phục rủi ro
đối với các thành viên trong xã hội. Chính sách ASXH được ban hành là thực
hiện nghĩa vụ công dân và công bằng xã hội, đây không phải là sự “đền bù”,
bởi lẽ không ai mong muốn gặp phải những cản trở, khó khăn trong cuộc sống và
sự hy sinh của người có công với cách mạng là cao quý, vì đại nghĩa, bằng xương
và máu, bằng tài sản và tính mạng thì không gì có thể so sánh được, không gì có
13


thể đền bù được.
Chính sách công là tập hợp những quyết định mang tính chính trị nhằm
vạch ra những đường hướng hành động ứng xử cơ bản của chủ thể quản lí với
các vấn đề, hiện tượng tồn tại trong đời sống để thúc đẩy và quản lí sự phát
triển nhằm đạt tới những mục tiêu nhất định cho trước. Khái niệm chính sách
công được diễn đạt khái quát như sau: Chính sách công là tập hợp các quyết
định chính trị có liên quan của nhà nước nhằm chọn các mục tiêu cụ thể với
giải pháp và công cụ thực hiện giải quyết các vấn đề của xã hội theo mục tiêu
xác định của Đảng chính trị cầm quyền.
Từ những quan niệm, ta có thể định nghĩa về chính sách ASXH như
sau: “Chính sách an sinh xã hội là tập hợp các quyết định chính trị- pháp lý
có liên quan nhằm lựa chọn mục tiêu, giải pháp và công cụ chính sách để giải
quyết các v n đề liên quan theo mục tiêu tổng thể của chính sách đã được xác
định” .
1.3. Thực hiện chính sách an sinh xã hội: Khái niệm, ý nghĩa tầm
quan trọng của việc thực hiện chính sách an sinh xã hội.
1.3.1. Khái niệm thực hiện chính sách an sinh xã hội
Tổ chức thực hiện chính sách ASXH là một khâu quan trọng hợp thành
chu trình chính sách, là toàn bộ quá trình chuyển hóa ý chí của chủ thể chính
sách đến đối tượng chính sách, được hiện thực bởi các công cụ chính sách bao

khi được thực hiện. Thực tiễn là chân lý, kết quả thực hiện chính sách là
thước đo, là cơ sở đánh giá một cách chính xác, khách quan chất lượng và
hiệu quả của chính sách. Việc đưa chính sách vào thực tiễn cuộc sống là một
quá trình khó khăn, phức tạp, chịu sự tác động của nhiều yếu tố giúp các nhà
hoạch định và tổ chức thực hiện chính sách có kinh nghiệm để đề ra được
các giải pháp hữu hiệu trong thực hiện chính sách.

15


1.4. Các phƣơng pháp, các bƣớc tổ chức thực hiện chính sách an
sinh xã hội
1.4.1. Xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện chính sách an sinh xã
hội
Để thực hiện một cách hiệu quả chính sách an sinh xã hội, cần phải tiến
hành xây dựng kế hoạch thực hiện một cách chi tiết, cụ thể, rõ ràng từ kế hoạch
tổ chức điều hành, kế hoạch chuẩn bị các nguồn lực để thực hiện, kế hoạch
kiểm tra, đôn đốc thực thi chính sách phù hợp với tình hình thực tế của địa
phương; nhưng phải đảm bảo tuân thủ theo đúng quan điểm, mục tiêu, yêu cầu
của chủ thể ban hành. Khi xây dựng kế hoạch thực hiện, phải quy định cụ thể
thời gian, lộ trình triển khai thực hiện; đồng thời xác định rõ các bên tham gia,
có sự phân công, phân định rõ trách nhiệm cho từng cơ quan, tổ chức, từng cán
bộ, công chức, tránh chồng chéo nhiệm vụ giữa cơ quan này với cơ quan khác;
đặc biệt là phải đảm bảo cung cấp đủ nguồn lực tài chính, con người, cơ sở vật
chất, các công cụ, phương tiện thực hiện, đảm bảo việc triển khai thực hiện
diễn ra thuận lợi, mang lại hiệu quả cao.
1.4.2. Phổ biển, tuyên truyền chính sách an sinh xã hội
Phổ biến, tuyên truyền chính sách ASXH là họat động mang tính thông
tin, là hình thức công khai chính thống chính sách cho các cơ quan có thẩm
quyền, các đối tượng chính sách và các bên tham gia hiểu rõ về mục đích, yêu

trong suốt quá trình thực hiện chính sách diễn ra suôn sẻ, thuận lợi, không bị
chồng chéo, thiếu sót hoặc bị tắc nghẽn.
Việc phân công, phối hợp trong thực hiện chính sách là một trong những
vấn đề vướng mắc và yếu ở nước ta hiện nay. Có những chính sách khi ban hành
xong không thể triển khai thực hiện do sự phân công, phân nhiệm cho các cơ
quan chủ quản và cơ quan phối hợp thực hiện không rõ ràng hoặc chồng chéo,
không có sự thống nhất giữa các cơ quan chủ quản và cơ quan phối hợp nên xảy
17