ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA SƢ PHẠM
––––––––––––––

LÃ THỊ THU HOÀI

XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP CHƢƠNG "CÂN BẰNG VÀ
CHUYỂN ĐỘNG CỦA VẬT RẮN" TRONG CHƢƠNG TRÌNH
SÁCH GIÁO KHOA VẬT LÝ 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
THEO TIẾP CẬN HỆ THỐNG.

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM VẬT LÝ

HÀ NỘI, 2008


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA SƢ PHẠM
––––––––––––––

LÃ THỊ THU HOÀI

XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP CHƢƠNG "CÂN
BẰNG
VÀ CHUYỂN ĐỘNG CỦA VẬT RẮN" TRONG CHƢƠNG
TRÌNH SÁCH GIÁO KHOA VẬT LÝ 10 TRUNG HỌC
PHỔ THÔNG THEO TIẾP CẬN HỆ THỐNG

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM VẬT
LÝ
Chuyên ngành: Lý luận và phƣơng pháp dạy học

Hiện nay, việc đổi mới phương pháp dạy học ở nước ta đã thu được
những thành tựu đáng kể, quá trình dạy học ngày càng phù hợp với tiến
trình nhận thức khoa học, học sinh có thể tham gia vào hoạt động tìm tòi,
sáng tạo giải quyết vấn đề. Tuy nhiên, để người giáo viên có thể kích thích


hứng thú học tập của học sinh, hay để rèn luyện cho học sinh phong cách
làm việc khoa học, lối tư duy logic sáng tạo hay tạo cho học sinh thói quen
tự suy nghĩ, tìm tòi tri thức,... không phải điều đơn giản. Quá trình dạy và
học là một quá trình phức tạp, phải qua một thời gian dài học sinh mới tích
lũy đủ những tri thức về một vấn đề nào đó hay những kĩ năng làm việc
khoa học. Do đó phương pháp giảng dạy phải linh hoạt, phù hợp với từng
bài học, từng giai đoạn phát triển nhận thức của học sinh. Vận dụng những
phương pháp dạy học mới, tích cực hơn trong quá trình nhận thức khoa học
của học sinh sẽ giúp học sinh hình thành từ sớm một phong cách học tập
tích cực, tự chủ và sáng tạo. Đối với môn vật lý, điều này càng có ý nghĩa
cực kỳ quan trọng. Trên thực tế, ở nhiều nơi, việc dạy và học môn này vẫn
theo kiểu cũ, giáo viên cung cấp kiến thức, học sinh tiếp nhận một cách thụ
động. Nhất là phần bài tập vật lý, nhiều khi đã không được chú trọng đúng
mức. Người giáo viên vật lý cần ý thức được rằng dạy bài tập chính là một
trong những cách để kiến thức vật lý được đào sâu, mở rộng cũng như vận
dụng linh hoạt trong trí óc của học sinh, hơn nữa còn là một công cụ để tìm
kiến thức mới cũng như phát triển tư duy sáng tạo. Đó là con đường để
những định luật, những hiện tượng hay khái niệm vật lý in dấu rõ nét nhất
lên não bộ người học. Vì vậy, để quá trình dạy học nói chung, và quá trình
dạy học bài tập nói riêng của chương "Cân bằng và chuyển động của vật rắn"
trong sách giáo khoa lớp 10, được trình bày theo quan điểm dạy học hiện đại,
sử dụng phương pháp dạy học tích cực rèn luyện cho học sinh tính tự chủ, sáng
tạo, tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu là: Xây dựng hệ thống bài tập chƣơng
"Cân bằng và chuyển động của vật rắn" trong chƣơng trình sách giáo

- Khách thể nghiên cứu: Tiếp cận hệ thống và điều khiển trong dạy học.
- Đối tượng nghiên cứu: quá trình dạy bài tập vật lý chương "Cân
bằng và chuyển động của vật rắn".


6. Phạm vi nghiên cứu
Việc dạy học bài tập chương "Cân bằng và chuyển động của vật rắn"
(Vật lý 10 THPT) một số lớp 10 Trường THPT DL Lômônôxốp và một số
trường THPT ở Hà Nội.
7.Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
Ý nghĩa lý luận
Góp phần kiểm chứng và phản chiếu lại các lý luận về tổ chức hoạt
động nhận thức cho học sinh trong dạy học vật lý nói chung và dạy bài tập
vật lý nói riêng.
Minh họa khả năng vận dụng lý thuyết hệ thống và tiếp cận hệ thống,
tiếp cận điều khiển trong dạy học vật lý.
Ý nghĩa thực tiễn
Vận dụng tiếp cận HT&ĐK vào quá trình dạy học, cải tiến cũng như
đề xuất PPDH theo tiếp cận HT&ĐK nhằm tích cực hóa hoạt động dạy và
học của giáo viên và học sinh. Từ đó nâng cao chất lượng của hoạt động
dạy học, bám sát mục tiêu của chương trình.
8. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ
lục, nội dung của luận văn bao gồm 3 chương:
Chƣơng 1: Giới thiệu một số tiếp cận cơ bản trong lý luận dạy học
Chƣơng 2: Thực tiễn dạy học phần BT chƣơng "Cân bằng và chuyển
động của vật rắn" ở lớp 10 nhà trƣờng THPT
Chƣơng 3: Một số đề xuất cải tiến việc xây dựng và DH phần BT
chƣơng theo quan điểm của TCHT&ĐK


1.1.1.2. Các thành tố của hoạt động học theo tiếp cận hoạt động
Với việc học tập của người học thì hai thành tố chính là hoạt động lĩnh
hội và hoạt động tự điều khiển nhận thức. Trong đó hoạt động tự điều khiển
nhận thức là quan trọng nhất. Chính hoạt động đó mới giúp cho học sinh
không chỉ lĩnh hội được kiến thức mà còn hình thành được phương pháp
hoạt động trí óc - hay còn gọi là phương pháp tư duy. Kiến thức có thể mất
đi nhưng phương pháp tư duy thì còn mãi và giúp họ vững vàng trong mọi
việc của cuộc sống, khi áp dụng nó.
1.1.1.3. Tính thống nhất hai mặt khi tiếp cận HĐ trong dạy học
Tính thống nhất hai mặt thể hiện ở ba ý: thứ nhất là thống nhất giữa
truyền thụ và điều khiển sư phạm của HĐ dạy, thứ hai là thống nhất giữa
lĩnh hội và tự điều khiển nhận thức của HS, và cuối cùng là sự thống nhất,
cộng tác qua lại và chi phối lẫn nhau giữa HĐ dạy và HĐ học. Tất cả
những sự thống nhất đó có nguyên nhân là chúng xuất phát từ một mục tiêu
và nội dung dạy học duy nhất. Đồng thời chúng cùng có một định hướng là
sao cho đạt được mục tiêu dạy học cao nhất. Chính xuất phát điểm cũng
như cái đích chung buộc các thành tố của QTDH phải có sự thống nhất và
cộng tác tối đa liên tục trong suốt quá trình.
1.1.2. Dạy và học theo tiếp cận tâm lý nhận thức
1.1.2.1. Bộ máy học - trung tâm HĐ nhận thức
Trong quá trình dạy học, người giáo viên là người quyết định trực tiếp
NDDH. Thông qua các phương pháp sư phạm khác nhau, giáo viên sẽ cố
gắng chuyển tải tốt nhất những NDDH đó tới học sinh. Tuy nhiên, hiệu quả
thực sự của việc học lại phụ thuộc chủ yếu vào năng lực xử lý, chọn lọc
thông tin của học sinh mà ta còn gọi là tâm lý nhận thức. Mỗi học sinh có
một tâm lý nhận thức khác nhau. Chính vì vậy mà với cùng một giáo viên,
cùng một NDDH, cùng một phương pháp truyền đạt nhưng kết quả ở
mỗi học sinh không giống nhau. Do đó trong QTDH, người dạy cần đặc
biệt lưu ý tới tâm lý nhận thức của lứa tuổi cũng như của từng đối tượng
học sinh. Từ đó có thể sử dụng những phương pháp tác động đặc thù với

Những kích thích này có thể tác động lên nhiều giác quan (mắt - thị
giác, tai - thính giác...) sau đó được các nơron thần kinh nhận truyền lên
não bộ, cụ thể ở đây là truyền đến vùng limbic - gây hứng thú. Từ đó bán
cầu phải sẽ tập hợp các dữ liệu, trong đó có những dữ liệu có từ trước khi
học và cả những dữ liệu xuất hiện ngay ở trong thông tin vừa nhận (dữ liệu
hỗn hợp).
Tập hợp dữ liệu sẽ được phân tích, so sánh, tổng hợp, liên hệ,... (các
thao tác tư duy) hay nói cách khác, não bộ sẽ xử lý các dữ liệu để định danh
được tri thức mới. Cuối cùng tri thức mới được tiếp nhận.
Nói một cách khác, quá trình xử lý thông tin trong não người được
diễn ra như sau: thông tin sau khi được đón nhận bởi giác quan nó được các
nơron dẫn truyền tới hệ thần kinh trung ương. Tại đây, sau khi vượt qua rào
cản thứ nhất (limbic) nó được truyền tới bán cầu não phải, nơi tiếp nhận và
chứa đựng các thông tin hỗn hợp: bao gồm thông tin nhận được từ bên
ngoài (cảm giác về những kích thích bên ngoài) và thông tin đã được lưu
giữ (những trải nghiệm, kinh nghiệm - cái mà người học đã có). Sau khi
thông tin tới bán cầu não phải, muốn tới được bán cầu não trái (chuyển từ
cái không đồng nhất sang cái đồng nhất), chúng phải vượt qua "rào cản thứ
hai" đó là trạng thái "T". Trạng thái "T" chỉ xuất hiện khi thông tin đưa vào
bán cầu phải được đầy đủ, và người học tìm ra được mối liên hệ với những
gì chủ thể đã biết. Cuối cùng khi đã vượt qua trạng thái "T", thông tin sẽ
được bán cầu não trái xử lý (đọc tên hoặc đưa ra kiến thức mới).


TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.

Dƣơng Trọng Bái, Tô Giang. Bài tập cơ học. Nxb Giáo dục.



Bùi Quang Hán. Giải toán vật lý 10 tập 1. Nxb Giáo dục.

9.

Trần Trọng Hƣng. 423 bài tóan vật lý 10. Nxb Trẻ.

10. PGS.TS. Vũ Thanh Khiết. 121 bài tập vật lí 10 nâng cao, phần cơ
nhiệt. Nxb Tổng hợp Đồng Nai.
11. Vũ Thanh Khiết. Bài tập cơ bản nâng cao vật lý THPT, Tập 1. Nxb
Đại học Quốc gia Hà Nội.
12. PGS.TS. Nguyễn Thị Mỹ Lộc (chủ biên), GSTSKH Lâm Quang
Thiệp, TS. Lê Viết Khuyến, PGS.TS. Đặng Xuân Hải. Một số vấn
đề về giáo dục học đại học. Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội.
13. Nguyễn Hữu Lƣơng (dịch). Dạy và học hợp quy luật hoạt động trí
óc. Nxb Văn hóa thông tin, 2002.
14. Nguyễn Đức Minh, Ngô Văn Khoát. Hỏi đáp về những hiện tượng
vật lý, Tập I Cơ học. Nxb Khoa học và Kỹ thuật, 1970.


15. Phan Trọng Ngọ. Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà
trường. Nxb Đại học sư phạm Ngoại ngữ, 2005.
16. Tài liệu bồi dưỡng giáo viên (thực hiện chương trình SGK lớp 10),
2006.
17. [y]: Nguyễn Đức Thâm (chủ biên) - Nguyễn Ngọc Hƣng - Phạm
Xuân Quế. Phương pháp dạy học vật lý ở trường PT. Nxb Giáo dục
18. Nguyễn Đức Thâm, Nguyễn Ngọc Hƣng. Tổ chức hoạt động nhận
thức cho học sinh trong dạy học vật lý ở trường phổ thông. Nxb ĐH
Quốc gia Hà Nội, 2001.
19. Phạm Hữu Tòng. Lý luận dạy học vật lý. Nxb Giáo dục, 2001.