MỤC LỤC

1


I-

Đặt vấn đề

Dòng họ Civil Law và dòng họ pháp luật XHCN là một trong những
dòng họ pháp luật lớn và điển hình trên thế giới. Mỗi dòng họ có những
đặc trưng nhất định tạo nên những giá trị pháp lí khác nhau. Việc tìm
hiểu và so sánh hai hệ thống pháp luật này nói chung cũng như về cấu
trúc nguồn luật nói riêng là điều hữu ích. Bởi vậy, em xin chọn đề tài:
“Cấu trúc nguồn luật ở các hệ thống pháp luật thuộc dòng họ pháp
luật XHCN và cấu trúc nguồn luật ở các hệ thống pháp luật thuộc
dòng họ Cilvil Law dưới góc đọ so sánh.”
Giải quyết vấn đề
Điểm tương đồng về cấu trúc nguồn luật giữa dòng họ Civil Law và
II-

1.

dòng họ pháp luật XHCN. Lí giải
Điểm tương đồng dễ nhận thấy nhất giữa hai dòng họ Civil Law và
dòng họ pháp luật XHCN chính là sự thừa nhận cả ba thành tố : Văn bản
thành văn, các nguyên tắc chung của pháp luật và tập quán pháp là
2


nguồn của pháp luật. Điều này có thể thấy rõ khi nhìn vào cấu trúc

gia này không còn giữ vai trò tuyệt đối nữa nhưng nó vẫn được coi là
nguồn luật quan trọng nhất trong hệ thống các nguồn pháp luật. Còn
Việt Nam, một quốc gia thuộc dòng họ pháp luật Xã hội chủ nghĩa thì
pháp luật thành văn (văn bản quy phạm pháp luật) cũng được coi là loại
nguồn hình thức chủ yếu, cơ bản và quan trọng nhất của pháp luật. Bởi
lẽ, các cơ quan nhà nước ở Việt Nam khi giải quyết các vụ việc pháp lý
thực tế thuộc thẩm quyền của mình đều chủ yếu dựa vào các VBQPPL.
VBQPPL là văn bản do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành
theo thủ tục, trình tự luật định, trong đó có quy tắc xử sự chung được
Nhà nước bảo đảm thực hiện, nằm điều chỉnh các quan hệ xã hội theo
định hướng xã hội chủ nghĩa.

4


Sở dĩ có những điểm giống nhau này là do: xuất phát từ quá trình
hình thành và phát triển pháp luật của hai dòng họ đều dựa trên cơ sở lý
luận pháp luật, pháp luật được xây dựng cùng quá trình hình thành và
phát triển các học thuyết nghiên cứu pháp luật. Với cả hai dòng họ thì
pháp luật ra đời đều do nhu cầu của thực tế. Ngoài ra, trong quá trình
xây dựng hệ thống pháp luật các nước Xã hội chủ nghĩa đã kế thừa, học
hỏi những yếu tố tiến bộ, phù hợp với quốc gia mình để hoàn thiện pháp
luật.
2.

Những điểm khác biệt về cấu trúc nguồn luật dòng họ Civil Law
và Xã hội chủ nghĩa. Lí giải.
a.

Ngoài những nguồn luật giống nhau được kể trên thì mỗi dòng

xử. Học thuyết có thể gợi ý cho các nhà lập pháp các giải pháp pháp lí
mới, gợi ý cho các thẩm phán cách giải thích luật phù hợp với nhu cầu
mới của xã hội.
+ Trong khi đó dòng họ pháp luật Xã hội chủ nghĩa lại thừa nhận các
điều ước của quốc tế là loại nguồn luật chính thức, mà Civil Law lại xếp
nó vào danh sách các nguồn luật thành văn.
+Tuy nhiên, việc phân chia những điểm khác nhau này cũng chỉ là
tương đối vì trên thực tế các nước Xã hội chủ nghĩa cũng có sự dụng tiền
lệ pháp (án lệ, quyết định, phán quyết của tòa) như một loại nguồn luật
góp phần bổ sung cho những thiếu sót, những lỗ hổng của pháp luật
thành văn và khắc phục được tình trạng thiếu pháp luật; tạo điều kiện
cho việc áp dụng pháp luật được dễ dàng, thuân lợi hơn. Tuy nhiên, ở
các nước Xã hỗi chủ nghĩa hiện nay án lệ vẫn chưa được thừa nhận một
cách chính thức. Trong điều kiện có nhiều thay đổi thì tư tưởng, học
thuyết pháp lý cũng dần được tiếp nhận và sử dụng. Ví dụ : Điều 2 của
Hiến pháp hiện hành nước Việt Nam quy định : “Nhà nước Cộng hoà xã
hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của
7


nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về
nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp
nông dân và đội ngũ trí thức. Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự
phân công và phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện
các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp”. Quy định này của Hiến pháp
được xây dựng trên cơ sở sự kế thừa tư tưởng của chủ nghĩa Mác –
Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật; tư tưởng chủ
quyền nhân dân; tư tưởng nhà nước pháp quyền và tiếp nhận các yếu tố
hợp lý của học thuyết phân chia quyền lực nhà nước.
+ Ngoài ra, trong cấu trúc nguồn luật XHCN có thể bao gồm cả

9


thì được tôn trọng và phát huy”. Trong khi đó vai trò của tập quán pháp
ở dòng họ Civil Law lại không được xác định rõ ràng và tồn tại nhiều
quan điểm lý luận khác nhau. Có quan điểm cho rằng: “tập quán đóng
vai trò chủ đạo trong các nguồn của pháp luật, chính tập quán là nền
tảng cho pháp luật xác định những phương pháp áp dụng”. Đối lập với
quan điểm trên, trường phái pháp luật thực định lại phủ nhận vai trò của
tập quán, cho rằng tập quán pháp chỉ là nguồn luật bổ trợ cho pháp luật
thành văn.
Có điểm khác biệt trên là do hai dòng họ pháp luật này bao gồm
những quốc gia thuộc các hình thức nhà nước khác nhau, mỗi quốc gia
lại có những phong tục tập quán hoàn toàn khác nhau. Trong quá trình
nghiên cứu luật học thì tư duy của các nhà làm luật về tập quán pháp
cũng có sự khác nhau nên khi áp dụng lại đứng ở những vai trò khác
nhau.
+ Các nguyên tắc chung của pháp luật: Các nguyên tắc chung của
pháp luật là các nguyên tắc pháp lý được chấp nhận trong luật quốc gia
của hầu hết các nước. Các nguyên tắc chung của pháp luật được coi là
10


nguồn luật đặc thù của hệ thống pháp luật châu Âu lục địa. Là các
nguyên tắc pháp lí được chấp nhận trong luật quốc gia. Đây là một dạng
luật không thành văn, có nguồn gốc án lệ. có giá trị bắt buộc đối với tất
cả các cơ quan nhà nước. Đây là nguồn bổ sung cho lỗ hổng của luật
thành văn. Nguyên tắc chung của pháp luật thường bắt nguồn từ luật La
mã. Còn ở các nước xã hội chủ nghĩa, việc sử dụng các nguyên tắc
chung của pháp luật sử dụng để hạn chế những lõ hổng về pháp luật.

-

Giáo trình luật so sánh, Trương Đại học Luật Hà Nội, Nxb –
CAND, Hà Nội, 2008.

-

Luật so sánh ( tiếng Việt ), Michael Bogdan, Nxb, Kluwer,
Norstedts Juridik, Tano,2002.

-

/>
-

giua-civil-law-va-common-law.1335/
/>
13


-

/>
14