TRẬT TỰ THẾ GIỚI SAU “CHIẾN TRANH LẠNH” VÀ CÁC XU THẾ
QUAN HỆ QUỐC TẾ ĐƯƠNG ĐẠI

1. Trật tự thế giới và cuộc đấu tranh cho một trật tự thế giới mới công
bằng dân chủ và tiến bộ
1.1. Khái niệm trật tự thế giới.
Trật tự thế giới là trạng thái ổn định tương đối của kết cấu hệ thống quan hệ
quốc tế do tương quan so ánh lực lượng giữa các chủ thể cấu thành hệ thống đó
tạo nên, quy định vị trí, vai trò của các chủ thể, đồng thời chế định các chuẩn mực,
nguyên tắc quan hệ quốc tế và các hành vi của các chủ thể trong đời sống quốc tế
ở một giai đoạn lịch sử nhất định.
Trong tiến trình phát triển lịch sử xã hội loài người, cùng với sự phát triển
của con người và các hình thức cộng đồng người, thì các mối quan hệ xã hội ngày
càng đa dạng và phức tạp. Khi giai cấp và nhà nước xuất hiện, cũng là thời điểm
đánh dấu sự hình thành một hình thức quan hệ xã hội mới: quan hệ giữa các quốc
gia– quan hệ quốc tế.
Trong lịch sử của quan hệ quốc tế cho thấy, tham gia vào đời sống quốc tế
không chỉ có những quốc gia, mà còn bao gồm nhiều chủ thể quốc tế khác với tính
cách là những thực thể chính trị- xã hội. Đồng thời, nội dung, hình thức, quan hệ
cũng ngày càng phong phú và đa dạng; quy mô và phạm vi quan hệ ngày càng sâu
rộng. Toàn bộ các chủ thể và mối quan hệ tác động qua lại, đan xen nhau giữa các
chủ thể đó tạo nên một hệ thống cấu trúc quan hệ quốc tế trong một giai đoạn lịch
sử nhất định.
Các mối quan hệ quốc tế mặc dù diễn ra phức tạp và biến đổi không ngừng,
với những tác động nhiều chiều, song vẫn gắn bó với nhau trong một chỉnh thể có
tính hệ thống và tuân theo quy luật xã hội khách quan. Chính vì vậy, cũng như mọi
hiện tượng xã hội khác, quan hệ quốc tế với tính hệ thống chỉnh thể của nó là
những quá trình vận động không ngừng theo những quy luật nhất định. Quá trình


vận động đó, đến một giới hạn nào đó sẽ đạt tới trạng thái ổn định tương đối- trạng

đổi về chất của mối tương quan đó và phá vỡ trật tự thế giới hiện tồn, cùng các
hệ thống cấu trúc của quan hệ quốc tế, mở ra một quá trình hình thành trật tự thế
giới mới, một hệ thống quan hệ quốc tế mới.
Sự vận động, biến đổi cục diện quốc tế trong các thời điểm lịch sử xác định,
sẽ dần dần tạo nên sự hình thành trật tự thế giới. Trật tự thế giới phản ánh trạng
thái tồn tại, tính tương đối ổn định, vị thế, vai trò cũng như ràng buộc, chế định lẫn
nhau giữa các chủ thể cấu thành hệ thống quan hệ quốc tế. Sự biến đổi của cục
diện quốc tế dần dần phá vỡ sự ổn định của trật tự đó để lại tạo nên một trật tự thế
giới mới. Sự tồn tại của các trật tự thế giới quy định tính ổn định bền vững tương
đối trong cấu trúc của hệ thống chủ thể quan hệ quốc tế. Sự phá vỡ trật tự thế giới
tất nhiên cũng là sự biến đổi của các hệ thống quan hệ quốc tế.
Trật tự thế giới được hình thành và tồn tại trong một giai đoạn lịch sử nào đó có
vai trò chi phối, chế định các hoạt động của các chủ thể thông qua các điều kiện, nhân
tố, chuẩn mực thích ứng mà nó tạo ra. Cho nên, khi trật tự thế giới cũ bị phá vỡ thì
không thể không tạo nên sự biến đổi các điều kiện, các nhân tố và chuẩn mực nguyên
tắc quan hệ quốc tế tương ứng của trật tự quốc tế đó.
1.2. Cơ sở hình thành một trật tự thế giới.
Sự hình thành trật tự thế giới trong một giai đoạn lịch sử- cụ thể được quy
định bởi các lực tương tác giữa các lự lượng trính trị- xã hội trên thế giới. Tiềm lực
sức mạnh tổng hợp của các chủ thể và sự tham gia vào đời sống quốc tế của nó là
nhân tố trực tiếp tạo nên kết quả tổng hoà trong tương quan so sánh lực lượng giữa
các chủ thể. Đồng thời, chính tương quan so sánh lực lượng này tạo nên trạng thái
cân bằng ổn định tương đối của hệ thống cấu trúc. Trong hệ thống cấu trúc đó, các
chủ thể có vị thế, vai trò và ảnh hưởng lớn hơn sẽ trở thành những mắt khâu chủ
yếu, những điểm nút các cấu trúc hệ thống quan hệ quốc tế; vì vậy, sự rung chuyển,
đứt gãy của các điểm nút, các mắt khâu chủ yếu sẽ gây nên sự trấn động, rung
chuyển của kết cấu trật tự thế giới.


“Trật tự thế giới” là kết quả ảnh hưởng tương quan so sánh lực lượng giữa

ích và giai cấpdân tộc nhất định. Có như vậy, mới thấy được hết tính đa dạng, phức
tạp trong cuộc đấu tranh giữa các lực lượng chính trị- xã hội trên thế giới cho một
trật tự thế giới mới.
Phân tích đặc điểm, xu thế biến đổi của trật tự thế giới hiện nay, chúng ta
cần phải phân biệt sự biến đổi của phương thức sản xuất, các quan hệ kinh tế trong
phạm vi mỗi nước và toàn cầu, cùng với nó là những biến đổi đời sống chính trị
quốc gia và quốc tế. Như vậy, chỉ có đi vào nghiên cứu sự phát triển của lực lượng
sản xuất, của cách mạng khoa học- công nghệ, của các quan hệ kinh tế; đồng thời
phân tích nội dung, đặc điểm cuộc đấu tranh giai cấp, đấu tranh dân tộc, các mẫu
thuẫn xã hội đang diễn ra trong phạm vi mỗi quốc gia và trên thế giới mới có thể
rút ra kết luận khách quan, khoa học về một trật tự thế giới.
Những luận chứng trên đây lại càng được khẳng định khi trong đời sống
thực tế hiện thực, một trật tự thế giới bao hàm trật tự trật tự kinh tế thế giới và trật
tự chính trị thế giới, phản ánh quan hệ chính trị quốc tế và quan hệ kinh tế quốc tế.
Hiện nay, cuộc đấu tranh cho trật tự kinh tế quốc tế cũng không kém phần gay go,
quyết liệt, phức tạp so với cuốc đấu tranh cho trật tự chính trị quốc tế. Bởi vậy, trật
tự kinh tế thế giới và trật tự chính trị thế giới, tuy chúng không đồng nhất mà mang
tính độc lập tương đối, song là một thể thống nhất biện chứng. Trong mối quan hệ
đó, trật tự kinh tế thế giới là yếu tố cơ bản quyết định, là nền tảng của trật tự thế
giới; còn trật tự chính trị thế giới mang tính định hướng, tác động quan trọng tới
trật tự kinh tế thế giới và trật tự thế giới nói chung.
1.3. Lịch sử hình thành trật tự thế giới trong thế kỷ XX.
Xuất phát từ quan niện về trật tự thế giới và từ sự hình thành của trật tự thế
giới được quy định bởi các nhân tố thời đại, các yếu tố kinh tế, chính trị, xã hội…
và sự tương tác lẫn nhau giữa các chủ thể trong hệ thống quan hệ quốc tế. Do đó,
có thể thấy trong thế kỷ XX định hình một số trật tự thế giới như sau:


- Trước cách mạng tháng Mười Nga năm 1917
Cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX chủ nghĩa tư bản chuyển sang chủ nghĩa đế

Cuộc chiến tranh đế quốc (1914- 1918) gây sự trấn động to lớn làm rung
chuyển hệ thống đế quốc chủ nghĩa và trật tự thế giới lúc đó. Tuy nhiên, kết cục cả
cuộc chiến mang lại thất bại của liên minh Đức- Áo- Hung và sự thắng lợi của phe
Hiệp ước Anh- Pháp- Nga, sau được bổ sung thêm Nhật, Italia, Mỹ… Các nước
thắng trật đã ký kết hoà ước Vécxây (1919), để chia chác những quyền lợi đã giành
được trong cuộc chiến tranh và đưa ra những điều kiện áp đặt, chia cắt, làm suy
yếu các nước đế quốc bại trận, phân chia lại quyền lợi, xác lập lại vị trí, vai trò, ảnh
hưởng trên thế giới; củng cố lại trật tự thế giới do sự khống chế của các nước đế
quốc, đầu sỏ. Sau chiến tranh, các điều khoản của hiệp ước Vécxây lại một lần nữa
củng cố lại trật tự thế giới vốn có sau chiến tranh và điều chỉnh lại những vị trí và
quyền lực của các nước đế quốc thắng trận. Chính vì vậy, cục diện thế giới được
xác lập lại sáu hội nghị Vécxây lại tiềm ẩn những mâu thuẫn mới đe doạ đến sự tồn
tại của trật tự thế giới.
- Trật tự thế giới từ cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười Nga năm 1917
đến năm 1945
Trong cuộc chiến tranh thế giới lần thứ nhất, nước Nga tham chiến trong
liên minh với Anh, Pháp. Cuộc chiến tranh này làm cho chế độ Nga Hoàng bị sa
lầy vào chiến tranh, ngày càng suy yếu, kiệt quệ. Mâu thuẫn xã hội ở nước Nga
ngày càng gay gắt. Nước Nga trở thành trung tâm cách mạng thế giới. Hoàn cảnh
lịch sử đó làm cho tình thế cuộc cách mạng vô sản ngày càng trở nên chín muồi.
Ngày 7 tháng 11 năm 1917 dưới sự lãnh đạo của Đảng Bônsêvích và V.I. Lênin,
cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười Nga bùng nổ và giành thắng lợi.
Cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười Nga đã mở ra thời đại mới- thời đại quá
độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới: mở ra cục
diện quốc tế mới, một hình thức quan hệ quốc tế mới- quan hệ giữa các quốc gia có
chế độ chính trị xã hội khác nhau. Cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười


Nga vĩ đại đã tác động to lớn tới quan hệ quốc tế, tới toàn bộ các chủ thể, thức tỉnh
và cổ vũ các dân tộc trên vùng lên đấu tranh để giải phóng khỏi ách thống trị của

xã hội.
Trước hết, cần khẳng định rằng, sự khác biệt về chế độ chính trị- xã hội, sự
đối đầu toàn diện về kinh tế, chính trị, tư tưởng và quân sự giữa Liên Xô và các
nước đế quốc là một đặc trưng nổi bật trong quan hệ quốc tế trước chiến tranh thế
giới thứ hai. Chính mâu thuẫn này đã thúc đẩy tất cả các nước đế quốc Anh, Pháp,
Ý, Đức, Mỹ, Nhật liên kết với nhau thực hiện chính sách nhất quán chống Liên Xô
bằng những âm mưu và thủ đoạn thâm độc; can thiệp, bao vây, phá hoại và tấn
công xâm lược bằng quân sự hòng xoá bỏ chế độ xã hội chủ nghĩa. Chính vì thế,
các nước đế quốc Anh, Pháp, Mỹ muốn lợi dụng chủ nghĩa phát xít Đức- Ý- Nhật
để tiêu diệt Liên Xô, tìm mọi cách hướng sức mạnh chiến tranh của chủ nghĩa phát
xít nhằm vào Liên Xô. Mỹ, Anh, Pháp đã liên tiếp lẩn tránh và bác bỏ thẳng thừng
đề nghị của Liên Xô thành lập liên minh chống chủ nghĩa phát xít trước và trong
những năm đầu chiến tranh thế giới thứ hai.
Đồng thời, cùng với mâu thuẫn trên, thì mâu thuẫn giữa các cường quốc đế
quốc với nhau cũng rất gay gắt. Các nước bị thiệt thòi trong chiến tranh thế giới thứ
nhất, nhất là Đức vẫn còn ôm mộng phục thù, đòi lập lại một trật tự thế giới mà
trong đó những tham vọng về quyền lợi của nó phải được thực hiện. Chính vì vậy,
các thế lực phát xít, đại biểu cho các tập đoàn tư bản mới đầy tham vọng và cực
đoan lần lượt xuất hiện và lên nắm chính quyền ở Ý, Đức và Nhật, tiếp đó dẫn đến
sự ra đời của liên minh phát xít Đức- Ý- Nhật. Đối thủ cần loại bỏ của chủ nghĩa
phát xít, không chỉ là Liên Xô mà gồm cả Anh, Pháp, Mỹ… Mục tiêu của chủ nghĩa
phát xít là tiêu diệt Liên Xô đồng thời làm suy yếu và giành giật thị trường, lãnh thổ
của các đế quốc khác nhằm thiết lập một trật tự thế giới do sự sắp đặt của chủ nghĩa
phát xít.
Khi nguy cơ chiến tranh thứ hai ngày càng rõ ràng, Anh, Pháp, Mỹ vẫn
không những không tìm biện pháp ngăn chặn, mà còn có những nhân nhượng,


dung túng, khuyến khích hành động chiến tranh của Đức. Thậm chí đến ngày 22
tháng 6 năm 1941 khi Đức tiến công Liên Xô nghĩa là chiến tranh thế giới đã nổ ra

Tình hình trên đã làm thay đổi tương quan so sánh lức lượng có lợi cho các
lức lượng cách mạng, dân chủ và tiến bộ trên thế giới, làm thay đổi căn bản cục
diện quốc tế. Đặc biệt với sự ra đời của hàng loạt các nước xã hội chủ nghĩa ở châu
Á, châu Âu, xã hội chủ nghĩa hiện thực từ một nước trở thành hệ thống thế giới.
Những thành tựu to lớn trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội đã làm chuyển
biến căn bản đời sống chính trị, kinh tế, văn hoá xã hội của các nước vốn trước kia
là các nước kém phát triển, khẳng định sức sống và tính ưu việt của chủ nghĩa xã
hội do Liên Xô đứng đầu trở thành thành trì của hoà bình, là chỗ dựa vững chắc
cho phong trào giải phóng dân tộc và độc lập dân tộc, cho các lực lượng cách mạng
và tiến bộ trên thế giới trong cuộc đấu tranh vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ
và tiến bộ xã hội.
Trong giai đoạn này, hệ thống tư bản chủ nghĩa cũng có sự biến đổi to lớn về
tương quan so sánh lực lượng có lợi cho Mỹ.
Trước hết, chiến tranh thế giới thứ hai không những không làm cho tiềm lực
của Mỹ suy kiệt. Mà còn giúp Mỹ thu được những lợi nhuận khổng lồ do cung cấp
vũ khí, tài chính, kinh tế cho các bên tham chiến; hơn nữa, nước Mỹ không bị
chiến tranh tàn phá trong khi đó các nước tư bản khác ở châu Âu, châu Á đều bị
tàn phá và kiệt quệ. Thông qua kế hoạch Macxan, Mỹ vừa hỗ trợ, vừa kiểm soát
nền kinh tế của các nước này, Mỹ trở thành nước hùng mạnh nhất phe đế quốc,
chiếm 52% GNP thế giới, nước độc quyền về vũ khi hạt nhân, khống chế các nước
tư bản khác trong liên minh quân sự Bắc Đại Tây Dương (NATO); tiềm lực và ưu
thế vượt trội về kinh tế, chính trị, quân sự của Mỹ, tạo điều kiện cho Mỹ vượt lên
trở thành kẻ giữa vai trò lãnh đạo, chỉ huy hệ thống tư bản chủ nghĩa thế giới và
mở rộng ảnh hưởng của Mỹ ra khu vực khác trên thế giới. Mỹ trở thành siêu cường
có tham vọng bá chủ thế giới, sắp đặt trật tự thế giới theo ý đồ và lợi ích của Mỹ.


Như vậy, sự biến đổi to lớn và sâu sắc của cục diện quốc tế sau chiến tranh
thế giới thứ hai dần dần tạo nên trật tự thế giới hai cực: chủ nghĩa xã hội do Liên
Xô đứng đầu và chủ nghĩa tư bản do Mỹ cầm đầu. Đây là hai thế giới đối lập nhau.

tiến bộ.
Thứ hai, trật tự thế giới hai cực bị tác động thường xuyên bởi cuộc “Chiến
tranh lạnh” do chủ nghĩa đế quốc phát động và tiến hành. Mặc dù nguyên tắc quan
hệ Đông- Tây đã đạt được những thoả thuận qua hội nghị Ianta và Pốtxđam cũng
như được khẳng định trong Hiến trương Liên hợp quốc. Song Mỹ và phương Tây
với bản chất hiếu chiến, phản động không bao giời từ bỏ âm mưu xoá bỏ Liên Xô
và chủ nghĩa xã hội trên thế giới, ngăn chặn sự phát triển của các lực lượng cách
mạng và tiến bộ. Vì vậy, sau chiến tranh thế giới thứ hai, Mỹ và phương Tây đã
tiến hành cuộc “chiến tranh lạnh” chống Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa,
gây căng thẳng, đối đầu giữa hai hệ thống, tìm mọi thủ đoạn thâm độc, xảo quyệt
để chống chủ nghĩa xã hội thế giới. Cuộc “Chiến tranh lạnh” và các chính sách thù
địch của Mỹ và phương Tây chống lại các nước xã hội chủ nghĩa làm cho sự phân
cực, phân tuyến các chủ thể quan hệ quốc tế về hai cực càng rõ rệt, mang tính đối
kháng gay gắt.
Thứ ba, trật tự thế giới hai cực tồn tại trong trạng thái cân bằng bên miệng
hố chiến tranh.
Trong tư duy chính trị và hành động thực tiễn, chủ nghĩa đế quốc luôn theo
đuổi các chiến lược xóa bỏ chủ nghĩa xã hội. Vì vậy, chủ nghĩa đế quốc luôn muốn
tạo ra ưu thế sức mạnh, nhất là về quân sự, để khi cần thiết có điều kiện thuận lợi
sẽ loại bỏ chủ nghĩa xã hội. Để đối phó với Mỹ và phương Tây nên Liên Xô và các
nước xã hội chủ nghĩa phải tăng cường sức mạnh phòng thủ của mình. Từ đó, dẫn
đến các vòng xoáy của cuộc chạy đua vũ trang, bao gồm các vũ khí chiến tranh
thông thường và vũ khí huỷ diệt hàng loạt. Đặc biệt, nhờ sự phát triển mạnh mẽ
của cuộc cách mạng khoa học- công nghệ hiện đại, sự ứng dụng rộng rãi và nhanh
chóng của các thành tựu khoa học- công nghệ vào lĩnh vực quân sự, làm cho cuộc


chạy đua vũ trang trở nên cực kỳ tốn kém và vô cùng nguy hiểm. Cả hai siêu
cường Xô, Mỹ và hai khối chính trị - quân sự đối lập, trong các kho tàng đầy ắp
các vũ khí hiện đại, công nghệ cao mà sức công phá của nó có thể huỷ diệt nhiều

Mặt khác, do sự lớn mạnh của Tây Âu, Nhật Bản, Trung Quốc trong quan hệ
quốc tế, các quan hệ song phương và đa phương giữa các nước lớn cùng có những
biến đổi mạnh mang tính đa dạng hơn. Đồng thời, trong cả hai hệ thống xã hội chủ
nghĩa và tư bản chủ nghĩa, xu hướng độc lập, tự chủ, đa dạng, đa phương trong
quan hệ quốc tế của các chủ thể cũng phát triển và vượt ra ngoài sự kiểm soát và
khống chế của Liên Xô, Mỹ như trước kia để tìm kiếm và theo đuổi lợi ích dân tộc
của mình, và do đó làm cho mối quan hệ quốc tế đa dạng, phong phú hơn.
- Giai đoạn từ 1991 đến nay
Cuối thập niên 80 đầu thập niên 90, chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và
Đông Âu sụp đổ sau hơn 70 năm tồn tại (ở các nước Đông Âu là gần ½ thế kỷ).
Đây là một trong những sự kiện làm rung chuyển thế giới, tác động trực tiếp và sâu
xa đến cục diện thế giới. Trật tự thế giới hai cực với tính đối lập trực tiếp và phân
tuyến triệt để giữa hai lực lượng Xô, Mỹ và hai hệ thống xã hội chủ nghĩa và tư
bản chủ nghĩa, thực tế đã bị phá vỡ.
Sự tan rã của chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu, thúc đẩy xu thế đa
trung tâm và đa cực của trật tự thế giới trong thập niên đầu của thế kỷ XXI.
Sau khi Liên Xô và Đông Âu sụp đổ, với tham vọng bá chủ thế giới và với
tiềm lực kinh tế, chính trị, quân sự của một siêu cường duy nhất. Mỹ coi đây là
thời cơ thuận lợi nhất để thực hiện giấc mơ bá chủ thế giới, có thể sắp đặt và điều
khiển thế giới theo ý muốn của Mỹ. Ở thập kỷ cuối cùng của thế kỷ XX, những âm
mưu và hành động của Mỹ đã cho thấy, Mỹ không hề giấu giếm tham vọng đó. Dư
luận thế giới đã có sự lo ngại, trật tự thế giới hình thành theo xu hướng một cực do
Mỹ khống chế.
Thực tế cho thấy, hiện nay, Mỹ vẫn có tiềm lực rất mạnh, vẫn có khả năng
nhất định khuyếch trương bạo lực, dùng áp lực kinh tế, chính trị, quân sự áp đặt ý
đồ của Mỹ với các dân tộc, buộc các đồng minh cũng Mỹ bao vây, cấm vận, can


thiệp, thậm chí tiến hành chiến tranh, hòng thực hiện vai trò lãnh đạo của Mỹ. Tuy
nhiên, những năm gần đây thực tiễn cục diện thế giới đã chứng tỏ rõ ràng rằng, Mỹ

khu vực, ra sức vận động đòi cải cách cơ cấu tổ chức Liên hiệp quốc, mở rộng số
uỷ viên thường trực Hội đồng bảo an trong đó, Nhật Bản chiếm một ghế trong tổ
chức đầy quyền lực này… tương xứng với tầm vóc kinh tế của Nhật Bản…
Liên minh Tây Âu (EU) với chương trình mở rộng các nước thành viên, nhất
thể hoá về tiền tệ, kinh tế và chính trị đầy tham vọng và có tính hiện thực đang
thực sự là một trung tâm kinh tế, chính trị lớn trên thế giới. Hiện nay, Liên minh
châu Âu là một thực thể kinh tế- chính trị trải dần trên một diện tích từ Bắc Âu đến
Nam Âu, từ Đại Tây Dương đến Ban Căng với 26 thành viên, chiếm gần hết diện
tích châu Âu (trừ Nga), với số dân 500 triệu người, có một tiềm lực kinh tế còn
mạnh hơn Nhật Bản. EU có trình độ công nghệ cao, chiếm giữ nhiều lĩnh vực kinh
tế mũi nhọn, có quan hệ truyền thống với kinh tế, văn hoá, ngôn ngữ, chủng tộc với
nhiều quốc gia và khu vực trên thế giới. Những năm gần đây, EU và các thành viên
chủ chốt của nó ngày càng trở nên năng động hơn, chủ động mở rộng và tăng
cường các quan hệ quốc tế. Thông qua một số tổ chức như “Khối thịnh vượng
chung” của các quốc gia năm trong Liên hiệp Anh: “Cộng đồng Pháp ngữ”, các
cuộc đối thoại Á- Âu (ASEM); EU với ASEAN; quan hệ song phương và đa
phương giữa Pháp, Đức, Anh…với Nga, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản,
ASEAN...hoặc tham gia vào giải quyết các điểm nóng ở châu Phi, Trung Đông…
đã cho thấy EU đang thật sự cạnh tranh với quyền bá chủ của Mỹ.
Trong các hội nghị quốc tế, các quan hệ song phương và đa phương, trên
diến đàn Liên hiệp quốc, các nước Đức, Anh, Pháp…công khai bày tỏ quan điểm
đòi thiết lập trật tự thế giới đa cực, bác bỏ tham vọng của Mỹ trở thành một cực
duy nhất của trật tự thế giới mới.
Trung Quốc đang trở thành một đối thủ đáng gờm của Mỹ trong thế kỷ
XXI. Là một quốc gia rộng lớn với gần 1,3 tỷ người, Trung Quốc cũng đầy tham
vọng trong quan hệ quốc tế. Với những thành tựu kỳ diệu đạt được về kinh tế trong
quá trình cải cách,mở cửa, tốc độ tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc tăng liên tục.


Nhiều chiến lược gia kinh tế nhận định thế kỷ XXI là thế kỷ Trung Quốc, Trung

người tiến bộ, các quốc gia dân tộc đang phát triển ngày càng thức tỉnh. Xu thế giữ
vững độc lập dân chủ, tự lực tự cường, mở rộng hợp tác quốc tế, khát vọng vì một
thế giới hoà bình, công bằng, bình đẳng và tiến bộ ngày càng mạnh mẽ.
Tất cả các động thái to lớn đó, rõ ràng làm cho tham vọng bá chủ thế giới
của Mỹ là không có khả năng thực hiện. Thế giới sau “Chiến tranh lạnh”, trật tự
hai cực đã tan rã, đang trong quá trình vận động theo xu hướng hình thành đa
trung tâm đa cực. Mặc dù hiện nay, cục diện thế giới còn diến biến phức tạp, song
xu thế đa cực ngày càng bộc lộ rõ. Đối với loài người tiến bộ, cuộc đấu tranh vì
một trật tự thế giới mới; hoà bình, công bằng, dân chủ và tiến bộ ngày càng sâu
rộng và mạnh mẽ.
1.4. Cuộc đấu tranh của các lực lượng cách mạng và tiến bộ trên thế giới
hướng về một trật tự thế giới: Hoà bình, công bằng, dân chủ và tiến bộ.
Cuộc đấu tranh vì một trật tự thế giới mới: Hoà bình, công bằng, dân chủ và
tiến bộ của các lực lượng cách mạng và tiến bộ đang đứng trước những thử thách
lớn.
Trước hết, đó là do tham vọng tranh giành vai trò chủ đạo trong trật tự thế
giới của các nước lớn, của trung tâm kinh tế, chính trị trên thế giới chi phối, tác
động.
Thứ hai, từ thực trang tình hình các lực lượng cách mạng và tiến bộ nay.
Sau khi chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu sụp đổ, chủ nghĩa xã hội
hiện thực, phong trào cộng sản- công nhân quốc tế, phong ttrào cách mạng thế giới
tạm lâm vào thoái trào và mặc dù hiện nay đang đứng trước hồi phục và phát triển,
song vẫn còn nhiều khó khăn. Tình hình đó làm cho cuộc đấu tranh vì một trật tự
thế giới mới công bằng, dân chủ và tiến bộ còn rất gay go quyết liệt và phức tạp,
lâu dài hơn.


Thứ ba là, các quốc gia có chủ quyền, chủ yếu là thế giới thứ ba (các nước
đang phát triển, chậm phát triển) đang chịu tác động sấu sắc của quá trình toàn cầu
hóa với nhiều bất lợi, thách thức. Nhiều quốc gia vẫn đang lâm vào những khó

chng li s c quyn, cng quyn ca mt s nc ln mu cu li ớch ca
i a s cng ng quc t.
Nh võy, sau s tan ró ca trt t th gii hai cc, quan h quc t ang hỡnh
thnh mt trt t th gii mi a cc. Cỏc ch th quc t, vi li ớch ca mỡnh u
cú tham vng to ra mt trt t th gii cú li cho mỡnh v hng mi n lc hot
ng ca mỡnh cho trt t th gii ú. Tuy nhiờn, s hỡnh thnh trt t th gii l
khỏch quan, kt qu tng quan so sỏnh lc lng gia cỏc ch th trờn th gii v
cỏc nhõn t thi i quyt nh. Chớnh vỡ vy, din bin ca quỏ trỡnh ny cũn rt
phc tp; tuy nhiờn, s bin i ca tỡnh hỡnh th gii, ca cc din quc t gn
õy cho thy xu hng a trung tõm, a cc ca trt t th gii mi ngy cng
mnh v mang tớnh hin thc. ng thi, mc tiờu ca cỏc lc lng cỏch mng v
tin b th gii u tranh vỡ mt trt t th gii mi: ho bỡnh, cụng bng, dõn ch
v tin b mc dự ang gp vụ vn khú khn, tr ngi song cng ngy cng mnh
m hn.
2. Xu th quan h quc t v mi quan h gia cỏc quc gia cú ch
quyn trong quan h quc t
2.1. Xu th quan h quc t hin nay
Thế kỷ XX, loài ngời đã chứng kiến sự ra đời của một chế độ xã hội mới - chế
độ xã hội chủ nghĩa ở một loạt nớc; chứng kiến những thắng lợi vang dội của phong
trào giải phóng dân tộc và độc lập dân tộc; sự sụp đổ hoàn toàn của hệ thống thuộc
địa của chủ nghĩa đế quốc, sự phá sản chủ nghĩa thực dân cũ và đang phá sản của
chủ nghĩa thực dân mới.
Cuối thập niên 80, đầu thập niên 90, loài ngời cũng phải nhìn thấy một thực tế
phũ phàng: chế độ xã hội chủ nghĩa sụp đổ ở Liên Xô và Đông Âu sau mấy chục
năm tồn tại và phát triển.


Hiện nay, loài ngời đang bớc vào thế kỷ mới, thiên niên kỷ mới. Vào những
năm tháng này, tình hình thế giới tiếp tục biến đổi mau chóng, phức tạp và chứa
đầy những nhân tố khó lờng.

thức to lớn. Khoảng cách giàu nghèo giữa các nớc phát triển và đang phát triển,
chậm phát triển càng chênh lệch lớn.
Các cuộc xung đột vũ trang, xung đột dân tộc, sắc tộc và tôn giáo, chạy đua vũ
trang, chiến tranh cục bộ, can thiệp lật đổ, khủng bố... vẫn diễn biến phức tạp, kéo
dài và tiềm ẩn ở nhiều nơi trên thế giới.
Cuộc đấu tranh cho một trật tự thế giới mới ngày càng quyết liệt và phức tạp.
Sau khi Liên Xô và Đông Âu sụp đổ, Mỹ càng có tham vọng thiết lập trật tự thế
giới một cực do Mỹ điều khiển: các nớc phát triển và các nớc lớn khác đang tìm
cách tăng cờng thế lực cạnh tranh, chống lại Mỹ để thực hiện thế giới đa cực. Các
nớc đang phát triển, các dân tộc khác đang ra sức đấu tranh đòi thiết lập một trật tự
thế giới mới hoà bình, công bằng, dân chủ và tiến bộ.
Cộng đồng thế giới đang đứng trên nhiều vấn đề toàn cầu nghiêm trọng: ô
nhiễm môi trờng sinh thái, bùng nổ dân số, đói nghèo, bệnh tật, an ninh thế giới...
mà không một quốc gia riêng lẻ nào có thể tự giải quyết, đòi hỏi sự hợp tác đa ph ơng.
Khu vực Đông Nam á, Châu á - Thái Bình Dơng sau khủng hoảng tài chính kinh tế có khả năng phát triển năng động nhng vẫn tiềm ẩn những nhân tó gây mất
mổn định.
Trong đặc điểm tình hình quốc tế nh trên, đang nổi lên những xu thế quan hệ
quốc tế:
- Hoà bình ổn định và hợp tác để phát triển ngày càng trở nên cấp thiết và là
đòi hỏi bức xúc của các dân tộc.
Các nớc xã hội chủ nghĩa đang điều chỉnh sách lợc để tồn tại và phát triển; các
nớc chậm phát triển và đang phát triển cần thời gian để xây dựng; các nớc lớn và
các nớc phát triển cũng cần sự ổn định để tăng cờng thế lực,
ảnh hởng.


- Quốc tế hoá, toàn cầu hoá và khu vực hoá là một xu thế ngày càng rõ nét
trong đời sống quốc tế. Do sự phát triển của cách mạng khoa học - công nghệ hiện
đại của lực lợng sản xuất, sự bùng nổ của thông tin, sự ra đời của Intert... sự giao lu
về kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội... cũng nh do nhu cầu động cơ, mục tiêu lợi ích

cách mạng và tiến bộ trên thế giới đang kiên trì đấu tranh vì hoà bình, độc lập dân
tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội.
Mặc dù đang ở trong tình thế khó khăn, song các nớc xã hội chủ nghĩa vẫn giữ
vững ổn định chính trị, phát triển kinh tế - xã hội, sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ
quốc, đổi mới và cải cách vẫn đang tiếp tục đợc đẩy mạnh theo định hớng XHCN,
lòng tin của nhân dân với Đảng cộng sản và chế độ xã hội chủ nghĩa ngày càng
cao.
Phong trào độc lập dân tộc, các nớc không liên kết càng tăng cờng đoàn kết,
đấu tranh bảo vệ quyền lợi chủ quyền dân tộc, tăng cờng hợp tác quốc tế, tìm tòi
con đờng phát triển đất nớc, tích cực đấu tranh vì một trật tự thế giới mới về kinh
tế, chính trị, vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội.
Phong trào công nhân, các Đảng cộng sản ở nhiều nớc trên thế giới đang phục
hồi, củng cố, giành đợc nhiều thắng lợi mới trong cuộc đấu tranh vì hòa bình, dân
sinh, dân chủ và tiến bộ xã hội. Các phong trào hoà bình, dân chủ trên thế giới cũng
ngày càng trở thành lực lợng to lớn. Nh vậy, thực tế cho thấy, xu thế này ngày càng
tỏ rõ sự chuyển biến mạnh mẽ, biểu hiện chiều hớng phát triển tốt hơn của các lực
lợng cách mạng và tiến bộ trong những thập niên đầu thế kỷ XXI.
Các xu thế trên đây, tạo ra và thúc đẩy tính đa phơng, đa dạng trong quan hệ
quốc tế và chính sách đối ngoại của các nớc.
1.3. Thnh tu v kinh nghim ca nn ngoi giao cỏch mng Vit Nam.
Di s lónh o ca ng Cng sn Vit Nam, trong my chc nm qua,
cựng vi thng li chung ca s nghip cỏch mng, nn ngoi giao cỏch mng Vit
Nam ó t c nhiu thnh tu to ln v cung cp nhng bi hc quý bỏu.
Ngoi giao cỏch mng ó gúp phn tớch cc vo vic thit lp v m rng
quan h quc t ca ng v Nh nc ta vi cỏc ng cng sn anh em trong
phong tro cng sn, cụng nhõn quc t, cỏc nc anh em, bố bn v cỏc lc lng
chớnh tr - xó hi trờn th gii.