VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
______________________

NGUYỄN LÊ THẠCH

QUAN NIỆM VỀ CON NGƢỜI TRONG TRIẾT HỌC
HIỆN SINH TÔN GIÁO K. JASPERS VÀ TÁC ĐỘNG CỦA NÓ
ĐẾN TƢ TƢỞNG TRIẾT HỌC PHƢƠNG TÂY THẾ KỶ XX

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

Hà Nội, 2016


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
______________________

NGUYỄN LÊ THẠCH

QUAN NIỆM VỀ CON NGƢỜI TRONG TRIẾT HỌC
HIỆN SINH TÔN GIÁO K. JASPERS VÀ TÁC ĐỘNG CỦA NÓ
ĐẾN TƢ TƢỞNG TRIẾT HỌC PHƢƠNG TÂY THẾ KỶ XX
Chuyên ngành: Triết học
Mã số: 62.22.03.01

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC


1.4. Những vấn đề đƣợc đặt ra và hƣớng nghiên cứu của luận án....... 32
Kết luận chƣơng ........................................................................................ 35
Chƣơng 2. NHỮNG ĐIỀU KIỆN VÀ TIỀN ĐỀ RA ĐỜI QUAN
NIỆM VỀ CON NGƢỜI TRONG TRIẾT HỌC HIỆN SINH CỦA
K. JASPERS .................................................................................................. 37
2.1. Những điều kiện kinh tế - xã hội cho sự ra đời quan niệm về
con ngƣời trong triết học hiện sinh của K. Jaspers ............................... 37
2.2. Những tiền đề tƣ tƣởng ra đời quan niệm về con ngƣời trong
triết học hiện sinh của K. Jaspers ............................................................ 44
2.3. K. Jaspers: cuộc đời và sự nghiệp .................................................... 52
Kết luận chƣơng ........................................................................................ 59
Chƣơng 3. QUAN NIỆM VỀ CON NGƢỜI TRONG TRIẾT HỌC
HIỆN SINH TÔN GIÁO CỦA K. JASPERS ............................................. 60
3.1. Khái quát tƣ tƣởng triết học hiện sinh tôn giáo của K. Jaspers .... 60
3.1.1. Tư tưởng về triết học và khoa học ................................................ 60
3.1.2. Hiện sinh hướng lên Siêu việt ....................................................... 62
3.1.3. Tư tưởng về tính không khách quan hóa của hiện sinh ................ 63
3.1.4. Tư tưởng về hiện sinh và sự giao tiếp ........................................... 65

2


3.1.5. Tư tưởng về sự sụp đổ hiện sinh và giải mã Siêu việt .................. 66
3.2. Tình huống giới hạn - nền tảng của quan niệm của K.Jaspers
về con ngƣời ............................................................................................... 67
3.3. Cái tôi kinh nghiệm, cái tôi ý thức và cái tôi hiện sinh................... 76
3.4. Hiện sinh và tự do .............................................................................. 82
3.5. Con ngƣời và Thƣợng đế ................................................................... 89
3.5.1. Siêu Việt – định hướng cơ bản của con người .............................. 89
3.5.2. Luận giải về yêu sách tuyệt đối..................................................... 95

Sartre, G. Marcel, K. Jaspers, v.v… về chủ đề con người với các giá trị đặc
trưng như tự do, tự quyết, quyết chọn, vươn lên, giải phóng, độc đáo, dấn
thân, tồn tại người, v.v…. Xu hướng tiếp cận này thêm lần nữa khẳng định,
vấn đề con người luôn là chủ đề trung tâm của mọi cuộc luận bàn triết học,
và chính triết học lấy đề tài con người là tôn chỉ, là mục đích nhân văn duy
nhất, cao cả nhất nhằm giải phóng con người, đem lại tự do đích thực cho
con người cá nhân.
Thứ nhất, trong mỗi một giai đoạn của lịch sử triết học, con người được
soi chiếu, nhìn nhận trong bối cảnh của lịch sử, văn hóa, tôn giáo, v.v… dưới
góc nhìn triết học của thời đại ấy. Nhà tư tưởng Hy Lạp cổ đại, Empedoc nói:
Con người đã, đang và sẽ luôn luôn là một hiện tượng thú vị nhất đối với con
người. M. Heidegger – nhà triết học hiện sinh người Đức cũng khẳng định:
“Con người là hữu thể duy nhất có đặc tính là biểu lộ bản chất của mình và
bản chất vạn vật” [Trích theo: 22; tr. 350]. Việc nghiên cứu con người như là
đối tượng nhận thức về chính mình được các nhà triết học nhìn nhận với tính
cách là sự tha hóa của chính con người do xã hội tạo nên. Tuy nhiên, theo
Husserl, nguy cơ lớn hơn chính là tha hóa tinh thần. Ông viết: “Hình thức tha
hóa chiếm ưu thế trong trong xã hội phương Tây chính là sự tha hóa tinh
thần” [Trích theo: 30; tr. 8]. Con người - với tư cách giá trị tối cao - trong
chính xã hội ấy đã bị nô dịch và tha hóa về mặt tinh thần. Việc chỉ ra sự tha
hóa, cũng như con đường hay cách thức khắc phục nó dường như đã trở thành
một trong những đề tài chủ yếu dường như của triết học phương Tây hiện đại.

4


Thứ hai, trong dòng chảy triết học phương Tây hiện đại thế kỷ XX,
nổi lên nhà triết học có tầm ảnh hưởng lớn tới tư tưởng đương thời, đó là K.
Jaspers. Vấn đề con người là vấn đề trung tâm của triết học hiện sinh tôn
giáo của K. Jaspers. Những nghiên cứu của ông không chỉ đề cập đến con

đẹp của truyền thống, bản sắc Việt Nam. Chúng ta cần giữ gìn những giá trị
truyền thống của dân tộc, mặt khác không ngừng mở rộng và tiếp biến những
tinh hoa văn hóa thế giới, để làm phong phú cho những giá trị văn hóa dân tộc,
làm cho đất nước ngày càng hội nhập sâu vào nền văn minh toàn cầu. Với ý
nghĩa đó, tác giả chọn đề tài: Quan niệm về con người trong triết học hiện sinh
tôn giáo K. Jaspers và tác động của nó tới tư tưởng triết học phương Tây thế kỷ
XX, làm đề tài luận án tiến sĩ của mình.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích của luận án là trình bày một cách có hệ thống những nội dung
cơ bản của quan niệm về con người trong triết học hiện sinh tôn giáo của K.
Jaspers, từ đó đưa ra đánh giá về tác động của nó tới tư tưởng triết học
phương Tây thế kỷ XX.
Để đạt được mục đích như trên, luận án có những nhiệm vụ như sau:
- Tổng quan tình hình nghiên cứu về quan niệm về con người trong triết
học hiện sinh tôn giáo của K. Jaspers và tác động của nó đến tư tưởng triết
học phương Tây thế kỷ XX.
- Làm rõ bối cảnh, những điều kiện và tiền đề ra đời quan niệm về con
người trong triết học hiện sinh tôn giáo của K. Jaspers.
- Phân tích làm rõ những nội dung cơ bản, những giá trị và hạn chế của
quan niệm về con người trong triết học hiện sinh tôn giáo của Jaspers.
- Đưa ra nhận định tác động của quan niệm Jaspers về con người đến
một số tư tưởng triết học phương Tây thế kỷ XX.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu:

6


Luận án có đối tượng nghiên cứu là quan niệm về con người trong
triết học hiện sinh tôn giáo của Jaspers và tác động của nó đến tư tưởng triết

trên cơ sở lập trường của triết học Mác – Lênin, luận án đưa ra những đánh
giá về những giá trị, hạn chế và tác động của quan niệm về con người trong
triết học hiện sinh tôn giáo của K. Jaspers đến tư tưởng triết học phương Tây
thế kỷ XX.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
Kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ những vấn đề cơ bản về con người
trong triết học hiện sinh tôn giáo Jaspers, từ đó có thể cung cấp cơ sở lý luận
cho những nhà quản lý xã hội, quản trị nhân lực, quản lý văn hóa, quản lý tôn
giáo, v.v... có cách nhìn cụ thể, khách quan đúng đắn trong việc hoạch định
chính sách về con người, về văn hóa và về tôn giáo trong giai đoạn hiện nay
và trong tương lai.
Kết quả của luận án có thể được dùng làm tài liệu tham khảo cho việc
nghiên cứu và giảng dạy các chuyên đề triết học, tôn giáo học cho sinh viên
và học viên cao học các trường đại học và các học viện.
7. Kết cấu của luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,
nội dung của luận án gồm 4 chương, với 15 tiết.

8


B. NỘI DUNG
Chƣơng 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
1.1. Những tài liệu có liên quan đến triết học hiện sinh và những
điều kiện tiền đề ra đời quan niệm của K. Jaspers về con ngƣời
Ở Việt Nam, hiện nay có khá nhiều công trình nghiên cứu, sách dịch về
triết học hiện sinh đã được công bố. Có thể khái quát ở một số loại nghiên cứu
chủ yếu sau:

với siêu hình học theo đúng nghĩa của thuật ngữ này, đến với một trong
những loại hình độc đáo của bản thể luận triết học.
Có thể thấy rằng, triết học hiện sinh là triết học về ý nghĩa cuộc nhân
sinh hay nói một cách khác, triết học hiện sinh là triết học về con người cá
nhân. Đây là triết học tập trung vào vấn đề về con người, thân phận con
người, vấn đề ý nghĩa của cuộc sống, vấn đề ý nghĩa đích thực của cuộc nhân
sinh, của cái chết… Các vấn đề này thể hiện tính độc đáo của triết học hiện
sinh so với những loại hình triết học khác, bởi vì trước đó, triết học luôn đi
tìm những nguyên nhân cội rễ của vạn vật, bàn những chuyện xa xôi huyền vi
của tạo hóa, mà không đi thẳng vào vấn đề của con người, của tồn tại người.
Triết học hiện sinh đặt lại vấn đề là: không gì có thể có ý nghĩa sâu sắc hơn
với con người, ý nghĩa lớn lao hơn với con người bằng chính con người. Do
vậy, E. Mounier nhận định: “Bất cứ khuynh hướng nào trong triết học hiện
sinh đều là triết học về con người, trước khi là triết học về vũ trụ. Theo Thiên
Chúa giáo hay không, triết học hiện sinh đều mang nặng tính chất bi đát của
kinh nghiệm con người về định mệnh của mình” [Trích theo: 22, tr. 23]. Mặt
khác, với cách nói bình dị và lời nói nhẹ nhàng, gần gũi, triết học hiện sinh đã
đi vào đời sống và hướng dẫn đời sống bằng những suy tư triết học. Bởi vậy,
triết học hiện sinh đã được chào đón một cách nồng nhiệt, và với ý nghĩa đó,
nó đã tạo nên một phong trào sâu rộng trong quần chúng. Triết học hiện sinh,
đã đánh thức con người từ bỏ những giấc mơ tìm hiểu vũ trụ để chỉ đi tìm ý

10


nghĩa của cuộc sống, của cái chết của chính bản thân, của nhân loại mình,
bằng ý nghĩa của cuộc nhân sinh. Chính vì vậy, dù thuộc “khuynh hướng
Thiên Chúa giáo hay vô thần, triết học hiện sinh cũng đã mang lại yếu tố tôn
giáo cho cái thế giới lạnh lùng của triết cổ điển” [22, tr. 24]. Trong triết học
Jaspers, với tính chất tự do của các nhân vị hiện sinh, thì việc áp dụng khoa

Thái Đỉnh viết: “Cuộc khám phá vũ trụ vừa cho ta thấy khoa học thực nghiệm
chưa hoàn thành được công việc. Triết học phải tiếp tục công việc mà khoa học
vừa bỏ dở; như thay thế chế độ thì cũng phải thay nhân viên, triết gia vào thay
cho khoa học gia, và từ đây bắt đầu kỷ nguyên của hiện sinh” [22, tr. 206].
Tư tưởng triết học tôn giáo Jaspers là sự kế thừa và kết tinh của tư
tưởng triết học Kierkegaard và Nietzsche. Triết học Jaspers có chứa đựng
trong nó tất cả mọi hình thái hiện sinh con người, trong cả không gian và thời
gian. Trong đó, trong không gian con người luôn ý thức tương quan giữa
mình và siêu việt, còn trong thời gian là cả một sự tri ân, ghi nhận những
đóng góp của những triết gia đi trước. Với những lý lẽ đó, theo Jaspers thì con
người là một cái gì đó mà chúng ta không thể biết một cách tường tận và sáng
tỏ như khoa học thực nghiệm. Việc con người trong hiện sinh tôn giáo của
ông chỉ có thể cảm nghiệm được bản chất của họ ở tận nguồn tư tưởng và
hành động. Ông đã viết trong tác phẩm Triết học của mình như sau: “không
thể biết được họ một cách rõ rệt, minh bạch mà ta chỉ có thể cảm nghiệm
được bản chất của họ ở tận nguồn tư tưởng và hành động của ta. Tóm lại, theo
nguyên tắc, con người còn vượt xa những gì họ biết về chính họ” [47, tr. 124]
có nghĩa là con người luôn phải quyết định và sự quyết định đó là quyết định
về chính bản thân mình; tức là tự do của con người phải được công nhận, chịu
sự phục tùng của những nguyên tắc. Con người, được tự do nhưng luôn luôn
thấy được đó là một tặng vật của Chúa. Jaspers nhận định: “Càng tự do thật
sự con người càng tin có Thiên Chúa. Vì khi tự do thật sự ta mới chắc chắn ta
không tự do mà có. Là người, không bao giờ chúng ta có thể tự mãn. Vì luôn
luôn chúng ta hướng vượt xa hơn và hơn lên mỗi khi ta cần ý thức sâu xa
rằng: Thiên Chúa có. Đồng thời ý thức ấy càng soi sáng cho ta hiểu rõ ràng

12


được chính ta và ta không đáng giá gì” [Trích theo: 47, tr. 126]. Chính Jaspers


trang, được chia làm ba chương, nhóm tác giả đã chỉ ra sự phát triển trong tư
tưởng triết học của Husserl, nội dung cơ bản của Hiện tượng học. Tuy không
trực tiếp đề cập đến triết học Jaspers, công trình chuyên sâu về triết học này bằng việc nêu ra tư tưởng triết học của Husserl và của các triết gia hiện sinh
chịu ảnh hưởng bởi triết học Husserl - là tư liệu quan trọng cho tác giả luận án
có những khảo nghiệm, so sánh giữa triết gia Jaspers với các nhà triết học
cùng thời khác.
Trong cuốn sách Triết học tư sản hiện đại xuất bản năm 1975, tác giả
Hoàng Việt đã phân tích sự hình thành, các đặc điểm của triết học tư sản hiện
đại và các trường phái chủ yếu như chủ nghĩa hiện sinh, chủ nghĩa cấu trúc,
thuyết kỹ trị. Mặc dù dung lượng hạn chế, nhưng tác phẩm đã nêu ra những
vấn đề có tính chất cơ bản về triết học phương Tây hiện đại.
Trong cuốn sách Phê phán văn học hiện sinh chủ nghĩa (263 trang, Nxb
Văn học 1978), nhà nghiên cứu Đỗ Đức Hiểu đã đặt ra cho mình nhiệm vụ là:
phê phán triết học hiện sinh và văn học hiện sinh và đề cao vai trò, nhiệm vụ
của văn học xã hội chủ nghĩa trong thời đại mới. Ở một phương diện nào đó,
công trình ra đời trong bối cảnh lịch sử như vậy có tác dụng đáng kể đối với
đời sống tinh thần của đất nước, dân tộc lúc bấy giờ. Vì vậy, cuốn sách thực sự
là tư liệu tham khảo quan trọng cho nghiên cứu luận án.
Trong cuốn Mấy trào lưu triết học phương Tây của nhà nghiên cứu
Phạm Minh Lăng được Nxb Đại học và trung học chuyên nghiệp phát hành
năm 1984. Với 354 trang, tác giả đã phân tích, làm rõ được nội dung các
khuynh hướng triết học hiện đại phương Tây: chủ nghĩa duy linh - nhân vị,
chủ nghĩa hiện sinh, chủ nghĩa thực dụng phê phán và nêu rõ ảnh hưởng của
các trào lưu này ở miền Nam Việt Nam trước năm 1975. Tuy nhiên, công
trình này chỉ là những khảo cứu chung về những chủ đề nêu trên, chứ không
đi vào phân tích chuyên sâu một nhà hiện sinh cụ thể nào. Vì vậy, việc nghiên
cứu của tác giả luận án không có sự trùng lặp với công trình này.

14


15


Còn trong cuốn Chủ nghĩa hiện sinh, lịch sử, sự hiện diện ở Việt Nam
(Nxb Tổng hợp TP. HCM 2006), tác giả giả Nguyễn Tiến Dũng đã trình bày
một cách khái lược các điều kiện kinh tế - xã hội dẫn tới sự hình thành chủ
nghĩa hiện sinh. Thông qua đó, tác giả trình bày khái quát triết học hiện sinh,
cũng như các chủ đề của nó. Phần chương ba, tác giả đã trình bày sự du nhập
của triết học hiện sinh vào Việt Nam. Trong cuốn sách này, tác giả Nguyễn
Tiến Dũng cũng trình bày một cách ngắn gọn tư tưởng triết học Jaspers từ
trang 42 đến trang 44. Mặc dù không phải là công trình chuyên biệt về triết
học Jaspers, nhưng cuốn sách có giá trị tham khảo nhất định cho những
nghiên cứu về những vấn đề đặt ra trong luận án này.
Cuốn Đại cương lịch sử triết học phương Tây hiện đại nửa cuối thế kỷ
IXX – nửa đầu thế kỷ XX (Nxb Tổng hợp Tp. HCM 2008), của nhóm tác giả Đỗ
Minh Hợp – Nguyễn Anh Tuấn – Nguyễn Thanh là sự tìm tòi khảo cứu công
phu của nhóm tác giả với hơn 500 trang, được chia làm chín chương. Công
trình trình bày những trường phái triết học chính của phương Tây, trong đó có
chủ nghĩa hiện sinh qua một số nhà hiện sinh tiêu biểu như Jaspers, Heidegger,
v.v. Nội dung cuốn sách này là cơ sở cung cấp những tri thức khoa học cho
những người nghiên cứu và tìm hiểu triết học phương Tây. Tất nhiên, do mục
đích ban đầu của mình, cuốn sách không phải là sự nghiên cứu chuyên sâu về
Jaspers, vì vậy nó chỉ đề cập đến triết gia Jaspers một cách khái quát.
Cuốn sách Martin Heidegger và tư tưởng hiện đại (Nxb Văn học 2006)
của tác giả Bùi Giáng - một người nghiên cứu lâu năm, có bề dày về chủ
nghĩa hiện sinh, là cuốn sách thể hiện sự công phu, tâm huyết trong việc tìm
tòi, nghiên cứu về triết học phương Tây nói chung và triết học Heidegger nói
riêng. Cuốn sách đã trình bày những chủ đề cơ bản của chủ nghĩa Hiện sinh,
và là cơ sở quan trọng cho việc nghiên cứu, so sánh giữa tư tưởng Heidegger

Ấn phẩm Đâu là căn nguyên tư tưởng? hay con đường triết lý từ Kant
đến Heidegger của nhà nghiên cứu Lê Tôn Nghiêm (Nxb Văn học 2007) là
công trình chuyên sâu làm rõ con đường tư tưởng từ triết học Kant tới triết

17


học Heidegger. Ở đây tác giả cũng phân tích tư tưởng triết học của
Heidegger về con người và so sánh tư tưởng này của ông với các nhà hiện
sinh khác, trong đó có Jaspers. Tuy nhiên, do mục đích của mình, cuốn sách
chưa tập trung trình bày, phân tích chi tiết và thấu đáo về những tư tưởng
triết học Jaspers.
Nhà triết học Trần Đức Thảo đã công bố công trình của mình về Vấn đề
con người và chủ nghĩa lý luận không có con người (Nxb TP. HCM 2000) và
cuốn Sự hình thành con người (Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội 2004). Đây là hai
công trình được tác giả nghiên cứu trong nhiều năm về vấn đề con người. Hai
công trình này đã phân tích, trình bày những vấn đề cơ bản của lý luận con
người; sự hình thành con người, ý thức ban đầu về cái tôi; mối liên hệ về sinh
học, xã hội học và tâm lý... sau phần dẫn luận cho vấn đề con người. Đây cũng là
công trình nghiên cứu của một nhà nghiên cứu, một nhà triết học Việt Nam hiện
đại nghiên cứu về con người với những giá trị gần gũi với chủ nghĩa hiện sinh.
Vì vậy, công trình nghiên cứu của ông mang tính lý luận và thực tiễn sâu sắc.
Công trình này bàn về con người và có liên quan trực tiếp ở mức độ nào đó đến
hướng nghiên cứu của luận án và hữu ích cho việc nghiên cứu luận án về mặt
phương pháp luận. Tuy nhiên, công trình này, ít trình bày cụ thể về con người
trong triết học hiện sinh tôn giáo Jaspers.
Cuốn sách Giới thiệu vài nét về các chủ nghĩa: cấu trúc, hiện sinh,
phân tâm, thực dụng trong văn học của nhóm tác giả Nguyễn Đức Nam,
Phong Hiền, Hoàng Ngọc Hiến, Hoàng Trinh, Hoàng Việt, được xuất bản
trước năm 1975. Đây là tài liệu tham khảo dùng cho học viên các lớp bồi

chủ nghĩa thực dụng (pragmatism), hiện tượng học (phenomenology) của
Husserl, chủ nghĩa hiện sinh (existentialism)…, từ đó đưa ra những nhận định
về các đặc điểm, nội dung, giá trị, hạn chế của quan niệm về con người trong
các trào lưu này.
Trong bài viết khác trong cuốn Kỷ yếu Hội thảo này nhan đề “Tư tưởng
đạo đức học của F.Nietzsche”, tác giả Đỗ Minh Hợp đã phân tích những tư
tưởng triết học, đạo đức học của Nietzsche thông qua các tác phẩm của ông,

19


từ đó rút ra bảy nhận xét về những tư tưởng đạo đức học cơ bản trong triết
học Nietzsche. Theo tác giả, F.Nietzsche xem giá trị không phải là quan hệ
của con người với tự nhiên, mà là quan hệ giữa các khát vọng của con người
với tư cách một sinh thể [Xem: 68, tr. 378].
Ngoài ra, cũng còn nhiều bài viết liên quan khác trong cuốn Kỷ yếu Hội
thảo Quốc tế này như “Sự hình thành, phát triển và đặc điểm cơ bản của chủ
nghĩa hiện sinh” của Nguyễn Thị Thường; “Vài nét về chủ nghĩa hiện sinh ở
miền Nam Việt Nam những năm 60 – 70 của thế kỷ XX” của Đặng Thị Lan; hay
“Quan niệm về tự do trong triết học hiện sinh của Simone de Beauvoir” của Bùi
Thị Tỉnh, v.v… Các bài viết này đều trình bày về những vấn đề triết học con
người, xã hội, văn hóa, tôn giáo, đạo đức, mỹ học trong triết học phương Tây
hiện đại. Các bài viết trên ít nhiều đề cập đến chủ đề của luận án nghiên cứu. Tất
cả nội dung đó cũng được tác giả kế thừa trong luận án của mình.
Gần đây trên Tạp chí Triết học, số 6/2012, đăng bài “Vấn đề tồn tại
người trong triết học hiện sinh của K. Jaspers” của tác giả Luyện Thị Hồng
Hạnh. Trong bài viết, tác giả đã khái quát được những nét khái quát về quan
điểm triết học Jaspers. Mặc dù, chưa nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề con
người trong triết học tôn giáo của Jaspers, song bài viết có ý nghĩa tham khảo
nhất định cho nghiên cứu luận án.

những giá trị chuyển hóa để đi vào hiện sinh với những chứng nghiệm
(experiencing), cũng như thấu hiểu (understanding) và cảm ngộ (discerning),
với những trạng thái chân thật và công phu. Công trình này không đề cập trực
tiếp tới vấn đề nghiên cứu của luận án, nhưng nó có ý nghĩa quan trọng trong
việc cung cấp những giá trị, góc nhìn hiện sinh.
Trong cuốn sách chuyên khảo nhan đề Chủ nghĩa hiện sinh (Nxb Thế
giới 2011), tác giả Jacques Colette đã phân tích những chủ đề cơ bản của triết
học hiện sinh như hiện sinh, tự do, siêu việt, thời gian, giao tiếp, v.v… qua
những nhà hiện sinh tiêu biểu trong đó có Jaspers. Tác giả đã phân tích những
tư tưởng như hiện sinh, siêu việt, ý thức triết học, v.v…Tuy nhiên, cuốn sách
chỉ đề cập khái lược “thoảng qua” về triết học hiện sinh Jaspers, mà chưa đi

21


sâu phân tích sâu tư tưởng triết học Jaspers. Nhưng những gì cuốn sách cung
cấp là sự gợi mở cho hướng nghiên cứu của luận án.
Trong tác phẩm Triết học thế kỷ XX (Nxb Thời đại 2011), nhà nghiên
cứu Remo Bodei đã cho thấy, triết học của nền văn hóa phương Tây có nguồn
gốc nguyên sâu xa từ văn hóa triết học Hy Lạp cổ đại và đã trở thành triết học
có ảnh hưởng trong chủ nghĩa duy lý trong thời kỳ Khai sáng. Tuy nhiên,
trong thế kỷ XX, đã xuất hiện chủ nghĩa hiện sinh như một loại hình đặc trưng
của chủ nghĩa phi duy lý tập trung vào các chủ đề về tự do, số phận và khát
vọng cá nhân, v.v… Mặc dù không trực tiếp nói về triết học hiện sinh Jaspers,
cuốn sách cũng là nguồn tư liệu quan trọng cho việc nghiên cứu của luận án.
Trong cuốn Con người và tư tưởng phương Tây (Nxb Từ điển Bách
khoa 2007), tác giả Crane Brinton đã mô tả vị trí, phương hướng của vùng đất
văn hóa và tri thức, lược bỏ một số tên tuổi nổi tiếng, lướt qua một vài mốc
ranh giới trong nỗ lực làm sáng tỏ con người phương Tây, cảm nhận được
những vấn đề quan trọng đối với con người và số phận con người. Đây là tác

Cuốn Truy tầm triết học (Nxb Văn hóa thông tin 2001) của G. Tresdey,
K. J. Struhl và R. E. Olsen, là công trình khảo cứu đồ sộ với nhiều chủ đề về
con người, về tôn giáo, thể xác, linh hồn, tự do, v.v… Cuốn sách cho thấy,
những đóng góp triết học của những nền văn hóa phương Tây với những khái
niệm triết lý tương đồng, để vạch ra những đường lối khác nhau mà các
truyền thống khác đã đáp ứng với các vấn nạn triết học muôn thuở. Tuy
nhiên, cuốn sách này chưa trình bày chuyên sâu về triết học Jaspers và những
tiền đề ra đời quan niệm của ông về con người.
Ba là, loại công trình là số lượng các luận án Tiến sĩ, luận văn Thạc sĩ
nghiên cứu về các đề tài có liên quan đến về triết học hiện sinh nói chung và
những điều kiện tiền đề ra đời quan niệm của K. Jaspers về con người nói riêng.
Luận án phó Tiến sĩ triết học của tác giả Lê Kim Châu nhan đề Chủ
nghĩa hiện sinh và một vài ảnh hưởng của nó ở miền Nam Việt Nam (Viện
Triết học 1996, 128 trang) là công trình chuyên sâu của tác giả, đã làm rõ
những điều kiện tiền đề ra đời chủ nghĩa hiện sinh, những nội dung tư tưởng

23