1
Những vấn đề lý luận về chuyên chính vô sản và dân chủ trong tác
phẩm “Nhà nước và cách mạng” của V.I.Lênin
Trong cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, V.I.Lênin là người đã
có những cống hiến đặc biết xuất sắc trong việc bảo vệ, phát triển chủ nghĩa
Mác trên nhiều phương diện. Là người sáng lập ra nhà nước xã hội chủ nghĩa
đầu tiên trên thế giới, trước những thực tiễn mới của thời đại, V.I.Lênin đã
làm phong phú thêm lý luận chủ nghĩa xã hôi khoa học. Những tư tưởng về
chủ nghĩa xã hội của V.I.Lênin thực sự là di sản quý báu của nhân loại trên
con đường xây dựng một chế độ xã hội tốt đẹp và ưu việt.
Trong khi cách mạng Tháng Mười chưa nổ ra thì V.I.Lênin đã luận bàn
một cách sâu sắc các vấn đề cơ bản của cách mạng trước và sau khi giành
được chính quyền. Trong tác phẩm “Nhà nước và cách mạng”, Lênin không
những đã phân tích, luận giải một cách sâu sắc những quan điểm của C.Mác,
Ph.Ăngghen về Nhà nước, mà ông còn bổ sung, phát triển một cách cơ bản,
sâu sắc, toàn diện học thuyết của chủ nghĩa Mác về Nhà nước và về chuyên
chính vô sản và dân chủ. Cho đến nay, những tư tưởng của Người về chuyên
chính vô sản và dân chủ vẫn còn nguyên giá trị.Đây còn là cơ sở để Đảng ta
vận dụng trong xây dựng, đổi mới hệ thống chính trị và hoàn thiện nền dân
chủ xã hội chủ nghĩa trong sự nghiệp đổi mới đất nước.
1. Hoàn cảnh ra đời của tác phẩm
Cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, chủ nghĩa tư bản đã phát triển đến giai
đoạn tột cùng của nó - chủ nghĩa đế quốc, chấm dứt thời kỳ phát triển tương
đối hoà bình của thế giới những năm 70, 80 của thế kỷ 19. Đặc điểm kinh tế
nổi bật nhất của chủ nghĩa đế quốc là tập trung sản xuất cao dẫn đến hình
thành các tổ chức độc quyền làm cho mâu thuẫn nội tại của chủ nghĩa tư bản
diễn ra ngày càng gay gắt. Thế giới tư bản bước vào ngưỡng cửa của tổng
khủng hoảng; gắn liền với khủng hoảng là đói rét, bệnh tật, thất nghiệp, “tự
do kinh tế” và tự do chính trị” của chủ nghĩa tư bản bị thủ tiêu.





3
giai cấp vô sản thì một số phần tử cơ hội, xét lại trong Ban lãnh đạo của quốc
tế 2 tiêu biểu như: E.Bécxtanh, C.Cauxky lại tìm mọi cách chống lại các
nguyên lý về Nhà nước và cách mạng của chủ nghĩa Mác. Bọn chúng đã dùng
những giáo điều cũ rích và lỗi thời để hoài nghi, xét lại và phủ nhận chủ nghĩa
Mác. Cũng vào thời điểm này, bọn theo chủ nghĩa vô chính phủ mà tiêu biểu
như: N.I.Bukharin, Bacunin lại theo lý luận chống lại bất kỳ một Nhà nước
nào, kể cả hình thức Nhà nước chuyên chính vô sản của giai cấp công nhân.
Trên thực tế lúc đó, sự chống đối này của chủ nghĩa cơ hội và chủ nghĩa vô
chính phủ đối với chủ nghĩa Mác nói chung, lý luận của chủ nghĩa Mác về
Nhà nước và cách mạng nói riêng đã gây nhiều khó khăn và cản trở việc
giành chính quyền của giai cấp vô sản. Chính vì thế, Lênin đã khẳng định:
"Không đấu tranh chống những thiên kiến cơ hội chủ nghĩa về vấn đề "Nhà
nước" thì không thể đấu tranh giải phóng quần chúng cần lao khỏi ảnh hưởng
của giai cấp tư sản nói chung và của giai cấp tư sản đế quốc chủ nghĩa nói
riêng được" . Với những ý tưởng đó đã thúc giục Lênin bắt tay viết tác phẩm
"Nhà nước và cách mạng".
Đối với cách mạng Nga vào thời điểm này cũng rất phức tạp. Cuộc
cách mạng tháng hai năm 1917 đã giành thắng lợi, chính quyền Nga Hoàng đã
bị lật đổ, nhưng chính quyền ở Trung ương của nước Nga thì lại thuộc về tay
giai cấp tư sản, còn chính quyền ở địa phương của nước Nga thuộc về tay
công nông (Chính quyền ở địa phương hình thành hai phái: phái Mensêvích
ủng hộ và đi theo giai cấp tư sản; phái Bônsêvích đại diện chân chính cho giai
cấp công nhân và nông dân cách mạng). Từ tháng 2 đến tháng 6 năm 1917 là
thời kỳ rất căng thẳng. Cả những người Mensêvích và những người
Bônsêvích còn đang chờ đợi, thăm dò nhau. Nhưng đến tháng 6 năm 1917,
tình thế nước Nga đã xoay chuyển theo hướng có lợi cho giai cấp tư sản Nga.
Đó là, tại đại hội Xô Viết toàn Nga lần thứ nhất, phái Mensêvích đã ra lời

Lênin viết: “chuyên chính dân chủ cách mạng của giai cấp vô sản và nông nông
dân hoàn toàn chỉ là một nhiệm vụ tạm thời, chốc lát của những người xã hội chủ
nghĩa, nhưng trong thời kỳ cách mạng dân chủ, làm ngơ trước nhiệm vụ ấy thì thật
phản động”1.
1

V.I.Lênin toàn tập, tập 11, Nxb Tiến bộ, M.1979, tr.94


6
Trong tác phẩm “Nhà nước và cách mạng”, V.I.Lênin đã nêu bật tính tất
yếu của chuyên chính vô sản.
Khi phân tích vấn đề nhà nước để đưa đến kết luận về tính quy luật của
cách mạng bạo lực, của việc giai cấp vô sản phải đập tan nhà nước quan liêu thay
vào đó nhà nước của chính mình thì Lênin đã dẫn chúng ta vào vấn đề chuyên
chính vô sản. Chuyên chính vô sản là một trong những tư tưởng đặc sắc và trọng
yếu nhất của chủ nghĩa Mác về vấn đề nhà nước2; là đỉnh cao vai trò cách mạng
của giai cấp vô sản trong lịch sử3. Với tư tưởng này, một mặt, Lênin đã làm nổi
bật một trong những vấn đề cốt lõi của chủ nghĩa xã hội khoa học là vấn đề
chuyên chính vô sản; mặt khác, cũng nói lên sự bổ sung và phát triển một cách
có hệ thống, toàn diện và sâu sắc lý luận của chủ nghĩa Mác của Lênin về vấn đề
Nhà nước, nhất là Nhà nước của giai cấp vô sản.
Bên cạnh nêu lên tính tất yếu của chuyên chính vô sản, Lênin đã chỉ ra các
thuộc tính cơ bản của chuyên chính vô sản, tích hợp lại những thuộc tính đó giúp
chúng ta nhìn nhận một cách đầy đủ hơn về chuyên chính vô sản. Lênin đã trích
dẫn một đoạn trong bức thư C.Mác gửi Vai-đờ-mai-e để nhấn mạnh tính tất yếu
của chuyên chính vô sản4; để khẳng định sự khác nhau về chất của học thuyết
Mác về nhà nước với các lý luận gia tư sản. Theo đó, Mác khẳng định rằng: mác
không có công phát hiện ra giai cấp và đấu tranh giai cấp, điều cống hiến mới
của Mác là chứng minh rằng: Sự tồn tại của các giai cấp chỉ gắn với những giai

chủ nghĩa” – đại biểu cho lực lượng sản xuất mới, cho xu thế phát triển của lịch sử
và “ những căn cứ phát triển của xã hội ấy” – mâu thuẫn nội tại và sự tất yếu phải
thay thế nó và vào “tính chất không thể điều hòa được giữa những quyền lợi đối
lập của giai cấp vô sản và giai cấp tư sản (đấu tranh giai cấp và phục hồi giai cấp
vẫn còn trong thời kỳ quá độ).
Về những thuộc tính của chuyên chính vô sản, trước hết Lênin cho rằng
chuyên chính vô sản là “nhà nước nửa nhà nước”, nhà nước không hoàn toàn theo
nghĩa đen – nhà nước kiểu mới – nhà nước đang “tự tiêu vong”, nhà nước đấy
không phải dùng để trấn áp đa số nhân dân lao động mà là để trấn áp thiểu số bọn
bóc lột, mở rộng dân chủ cho nhân dân lao động trên các lĩnh vực kinh tế, chính
trị, xã hội. Nền chuyên chính cách mạng của giai cấp vô sản là nền dân chủ cao
nhất trong lịch sử. Trong nền chuyên chính đó, sức sáng tạo, tính nhân đạo, tính
quần chúng được khẳng định.

5

V.I.Lênin toàn tập, tập 33, Nxb Tiến bộ, M.1976, tr.44
V.I.Lênin toàn tập, tập 33, Nxb Tiến bộ, M.1976, tr.42
7
V.I.Lênin toàn tập, tập 33, Nxb Tiến bộ, M.1976, tr.106
6


8
Tuy nhiên, nhà nước chuyên chính vô sản là nhà nước đang “tự tiêu vong”
và sẽ tiêu vong nhưng không phải vì thế mà phủ nhận bạo lực cách mạng. Nhà
nước tư sản bị thay thế bởi nhà nước vô sản không phải bằng con đường “tiêu
vong” được mà nó vẫn phải tuân theo quy luật chung, bằng một cuộc cách mạng
bạo lực. Trong tác phẩm, Lênin đã dùng thuật ngữ “nhà nước tiêu vong” vừa nói
lên tính chất tuần tự lẫn tính chất tự phát của quá trình8, và đạt được mục đích nhà

không có của) và chuyên chính kiểu mới (chống giai cấp tư sản)”10.
Chuyên chính vô sản là sự lãnh đạo hay sự thống trị về chính trị của giai
cấp vô sản – đây là thuộc tính cơ bản nhất của chuyên chính vô sản.
V.I.Lênin cho rằng định nghĩa về nhà nước chuyên chính vô sản của
C.Mác, Ph.Ăngghen trong “Tuyên ngôn của Đảng cộng sản” là “tuyệt hay”: “Nhà
nước, tức là giai cấp vô sản được tổ chức thành giai cấp thống trị”, đây là sự
khẳng định tính chất giai cấp của nhà nước mới. Sự thống trị của giai cấp vô sản
không chia sẽ với ai và trực tiếp dựa vào lực lượng vũ trang của quần chúng 11.
Trong thực tế, giai cấp vô sản lãnh đạo thông qua đội tiền phong, thông qua
đường lối chính trị, chiến lược, sách lược đấu tranh cách mạng, và bằng chính cả
tính gương mẫu mọi mặt của từng đảng viên. Cho nên, Lênin mới mệnh danh cho
Đảng vô sản là: người thầy, người dẫn đường, người lãnh đạo của nhân dân lao
động12. Và chính việc lôi kéo được đông đảo quần chúng nhân dân lao động, giai
cấp vô sản mới trở thành lãnh tụ cách mạng, mới đem lại cho cách mạng tính chất
nhân dân, tính chất triệt để thực sự. Nghiên cứu vấn đề này, Lênin cũngkhông
quên liên hệ với quy luật của cách mạng bạo lực. Việc đập tan nhà nước quan liêu
cũ là “điều kiện tiên quyết của bất cứ cuộc cách mạng nhân dân nào”13. Cách
mạng nhân dân phải lôi cuốn được tối đa nhân dân tham gia một cách tích cực.
“họ đã để lại trên trên tất cả tiến trình của cách mạng, dấu vết những yêu sách của
họ, dấu vết những cố gắng của họ nhằm xây dựng theo cách thức của họ một xã
hội mới đang thay thế cho xã hội cũ đang bị phá hủy”14.
Khi giai cấp tư sản lỗi thời, phản động, không thể có khả năng phát động
một phong trào nào có tính chất nhân dân. Lênin cho rằng vào năm 1871 trên lục
địa châu Âu, ở bất cứ nước nào giai cấp vô sản cũng phải là đã số trong nhân dân.
Cách mạng chỉ có bao gồm được cả giai cấp công nhân và nông dân thì mới có
10

11

V.I.Lênin toàn tập, tập 33, Nxb Tiến bộ, M.1976, tr.43

thuyết của Mác là đấu tranh giai cấp, nhưng chủ nghĩa cơ hội lại đóng khung
việc thừa nhận đấu tranh giai cấp trong phạm vi quan hệ tư sản. Vì thế, Lênin
vạch rõ: chủ nghĩa cơ hội chính là không nâng việc thừa nhận đấu tranh giai cấp
lên điều chủ yếu nhất; tức là thừa nhận đấu tranh giai cấp trong thời kỳ quá độ từ
chủ nghĩa tư bản lên chuyên chính vô sản, thời kỳ lật đổ và thủ tiêu hoàn toàn
giai cấp tư sản. Lênin kết luận: “Kẻ nào chỉ thừa nhận có đấu tranh giai cấp
không thôi thì kẻ đó vẫn chưa phải là một người Mác xít, kẻ ấy có thể vẫn chưa
thoát khỏi khuôn khổ tư tưởng tư sản và chính trị tư sản. Đóng khung chủ nghĩa
15

V.I.Lênin toàn tập, tập 33, Nxb Tiến bộ, M.1976, tr.66
V.I.Lênin toàn tập, tập 33, Nxb Tiến bộ, M.1976, tr.49
17
V.I.Lênin toàn tập, tập 33, Nxb Tiến bộ, M.1976, tr.32
16


11
Mác trong học thuyết đấu tranh giai cấp là cắt xén, xuyên tạc chủ nghĩa Mác, thu
nó lại thành cái mà giai cấp tư sản có thể tiếp nhận được”18. Người nêu rõ thêm:
“Trên thực tế, thời kỳ ấy tất nhiên là thời kỳ đấu tranh giai cấp ác liệt chưa từng
thấy mang những hình thức hết sức gay gắt”19.
Trong tác phẩm, V.I.Lênin đã tiên đoán về những hình thức chính trị khác
nhau của chuyên chính vô sản trong bước quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ
nghĩa cộng sản “bước chuyển từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa cộng sản, cố
nhiên không thể không đêm lại rất nhiều hình thức chính trị khác nhau, nhưng
thực c hất của những hình thức ấy tất nhiên sẽ chỉ là một, tức là :chuyên chính vô
sản”20. Lựa chọn hình thức nhà nước chuyên chính vô sản thích hợp cũng như
sáng tạo ra những hình thức mới là trách nhiệm cao cả của giai cấp vô sản có
chính quyền.

góc độ tiếp cận thống nhất dân chủ với Nhà nước và chế độ dân chủ với
chế độ Nhà nước, Lênin chỉ rõ: “Chế độ dân chủ là một hình thức Nhà
nước, một trong những hình thái của Nhà nước. Cho nên, cũng như mọi
Nhà nước, chế độ dân chủ là việc thi hành có tổ chức, có hệ thống sự
cưỡng bức đối với người ta. Một mặt thì như thế. Nhưng mặt khác chế độ
dân chủ có nghĩa là chính thức thừa nhận quyền bình đẳng giữa những
công dân, thừa nhận cho mọi người được quyền ngang nhau trong việc
xác định cơ cấu Nhà nước và quản lý Nhà nước” 21.
Luận điểm trên cho thấy, việc Lênin khẳng định trước sau như một
rằng, dân chủ được xem như một hình thức nhà nước, một chế độ chính trị
xã hội, thì bất luận trong xã hội có phân chia giai cấp, nó phải mang bản
chất của giai cấp cầm quyền, giai cấp thống trị xã hội. Không thể có lý do
gì để tách vấn đề nhà nước với vấn đề giai cấp ra khác nhau, vì vậy cũng
không thể tách rời vấn đề dân chủ khỏi vấn đề giai cấp. Theo Lênin, đây
cũng chính là điểm phân định giữa lập trường quan điểm giai cấp cách
mạng và phản cách mạng, mácxít và phi mácxít, nó còn là đối tượng của
cuộc đấu tranh trên lĩnh vực lý luận và tư tưởng từ trước tới nay.
Trong thời đại đế quốc chủ nghĩa và cách mạng vô sản, để bảo vệ lợi
ích giai cấp của mình, các học giả tư sản cùng phần tử cơ hội xét lại như
Bestanh, Cauxky... cố tình làm rối vấn đề nhà nước, đánh đồng các kiểu
nhà nước ở mọi thời đại, tìm cách đánh tráo bản chất giai cấp của nhà
nước, cũng vì vậy họ cào bằng khi quan niệm về dân chủ, ca tụng chế độ
dân chủ tư sản và cho nó là đỉnh cao giá trị của xã hội loài người. Phê
21

V.I.Lênin toàn tập, tập 33, Nxb Tiến bộ, M.1976, tr.123


13
phán quan điểm sai trái ấy, trong tác phẩm, Lênin đã khẳng định rằng chỉ



14
chủ là cụ thể, dân chủ thực chất quyền lực thuộc về nhân dân, rằng dân chủ
vô sản sẽ thay thế dân chủ tư sản sau thắng lợi của cuộc cách mạng vô sản,
và chỉ dưới chế độ xã hội chủ nghĩa mới thực sự đem lại quyền lực cho nhân
dân lao động. Vậy sự khác nhau căn bản giữa dân chủ vô sản và dân chủ tư
sản ở điểm nào ? Theo Lênin, để phân biệt giữa chế độ dân chủ vô sản và
dân chủ tư sản phải dựa trên quan điểm giai cấp, phải soi xét dưới quan điểm
duy vật lịch sử mới đem lại sự đúng đắn và khoa học.
Kế thừa và phát triển tư tưởng của Mác, trong Nhà nước và cách
mạng, Lênin đã chỉ rõ thực chất của chế độ dân chủ tư sản, rằng: “xã hội tư
bản chủ nghĩa, xét trong những điều kiện phát triển thuận lợi nhất của nó,
đem lại cho ta một chế độ dân chủ ít nhiều trong chế độ cộng hòa dân chủ.
Nhưng chế độ dân chủ ấy bao giờ cũng bó hẹp khuôn khổ chật hẹp của sự
bóc lột tư bản chủ nghĩa và do đó, thực ra nó luôn luôn là một chế độ dân
chủ đối với một thiểu số, vẫn chỉ là một chế độ dân chủ đối với riêng những
giai cấp có của, đối với riêng bọn giàu có mà thôi” 23.
Tiếp tục làm rõ bản chất, cơ cấu dân chủ tư sản là dân chủ thuộc về
giai cấp tư sản bóc lột, sự mở rộng một số quyền hạn nhất định mang tính
nới lỏng, rất vụn vặt, "nhỏ nhặt" và hình thức đối với giai cấp vô sản và quần
chúng nhân dân lao động; cắt nghĩa cho điều đó, Lênin viết: "Dân chủ cho
thiểu số rất nhỏ, dân chủ cho người giàu, đó là nền dân chủ tư sản chủ nghĩa
thì chúng ta thấy khắp nơi, trong những chi tiết "nhỏ nhặt" (gọi là nhỏ nhặt)
của luật tuyển cử (điều kiện cư trú, phụ nữ tham gia...) vì thực chất "chế độ
dân chủ tư sản ấy – một thứ dân chủ tất nhiên là bó hẹp, chà đạp lên người
nghèo một cách kín đáo, và vì vậy hoàn toàn giả dối và dối trá –không dẫn
một cách đơn giản trực tiếp ưu ái "đến một chế độ dân chủ ngày càng hoàn
bị hơn" như các giáo sư theo phái tự do và bọn cơ hội tiểu tư sản vẫn tưởng
tượng”24.

bằng sự tham gia ngày một đông của họ vào công cuộc cải tạo xã hội chủ
nghĩa, phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng chế độ mới xã hội chủ nghĩa.
Rằng “Thật ra, chỉ có ở dưới chủ nghĩa xã hội thì trong mọi lĩnh vực của đời
sống xã hội và cá nhân mới bắt đầu có một sự tiến lên mau chóng, thật sự,
thực sự có tính chất quần chúng, lúc đầu được đa số dân cư tham gia, rồi sau
được toàn thể dân cư tham gia” 27
25

V.I.Lênin toàn tập, tập 33, Nxb Tiến bộ, M.1976, tr.109
V.I.Lênin toàn tập, tập 33, Nxb Tiến bộ, M.1976, tr.109
27
V.I.Lênin toàn tập, tập 33, Nxb Tiến bộ, M.1976, tr.122-123
26


16
Trong thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa cộng sản, theo
Lênin, bản chất của chế độ dân chủ vô sản còn thể hiện ở chỗ: “dân chủ cho
tuyệt đại đa số nhân dân và trấn áp bằng vũ lực bọn bóc lột, bọn áp bức nhân
dân, nghĩa là tước bỏ dân chủ đối với bọn chúng”, và đến xã hội cộng sản chủ
nghĩa - là lúc xã hội đạt tới "một nền dân chủ thực sự hoàn bị, thật sự không hạn
chế”, đó cũng chính là lúc chế độ dân chủ tiêu vong.
Trong tác phẩm, Lênin cũng đã nêu lên quan niệm về bình đẳng, công
bằng và quyền tự do dân chủ trong thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư lên chủ nghĩa
xã hội.
Thấy hết tính chất nguy hiểm quan điểm phi mácxít, cơ hội chủ nghĩa của
Cauxky, trong tác phẩm, Lênin chỉ rõ: “đó đúng là chủ nghĩa cơ hội thuần túy và
ti tiện nhất, như thế là trên đầu lưỡi thì thừa nhận cách mạng mà trên thực tế thì
từ bỏ cách mạng”28. Cũng vì vậy, theo Lênin, muốn có tự do dân chủ, bình đẳng,
công bằng cho mọi tầng lớp nhân dân lao động thì không thể "đóng khung" ở

để chống lại bọn cơ hội chủ nghĩa, chống lại sự xuyên tạc bôi nhọ của kẻ thù
về nhà nước và nền chuyên chính vô sản. Trải qua những biến động dữ dội
của tình hình quốc tế hiện nay, một lần nữa, tư tưởng chuyên chính vô sản của
Lênin lại thể hiện sức sống mãnh liệt của mình. Một sức sống không chỉ có
giá trị trong quá khứ mà còn có giá trị cho hiện tại và cả tương lai của chủ
nghĩa xã hội và lịch sử nhân loại. Một sức sống không chỉ được phát triển khi
nó mới ra đời mà còn được phát triển ngay cả khi nó đi vào thoái trào. Một
sức sống không chỉ có ý nghĩa với nước Nga Xô Viết mà còn đối với cả loài
người tiến bộ.
Trong giai đoạn hiện nay, nước ta đang ở giai đoạn đầu của quá trình
xây dựng chủ nghĩa xã hội. Nước ta đi lên chủ nghĩa xã hội từ một nước nông
nghiệp lạc hậu với những tàn tích của chế độ thuộc địa nửa phong kiến và
những hậu quả nặng nề của chiến tranh. So với đặc điểm nước Nga sau những
năm 1917, nước ta có rất nhiều những đặc điểm tương đồng. Chính vì vậy,
những lý luận trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước Nga mà
Lênin xây dựng trước và sau năm 1917 có ý nghĩa to lớn với sự nghiệp cách
mạng nước ta hiện nay.
Những năm trước đây và một số năm đầu đổi mới, chúng ta chưa dùng
thuật ngữ "Hệ thống chính trị", mà dùng thuật ngữ "Hệ thống chuyên chính
vô sản", để chỉ hệ thống cơ cấu tổ chức các cơ quan quyền lực lãnh đạo và
quản lý, điều hành xã hội. Hiện nay, thuật ngữ "Hệ thống chính trị xã hội chủ
nghĩa" được sử dụng chính thức trong các văn kiện của Đảng, Nhà nước; đó
là sự kế thừa và phát triển tư tưởng về "Hệ thống chuyên chính vô sản". Mục
tiêu tổng quát của hệ thống chính trị nước ta được thể hiện trong “Cương lĩnh
xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội” như sau: "Toàn
bộ tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị nước ta trong giai đoạn mới là


19
nhằm xây dựng và từng bước hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, bảo

Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện đại hội đaị biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb CTQG, H.2011,