SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀOTẠO TỈNH THANH HOÁ
PHÒNG GD&ĐT NGA SƠN (TRƯỜNG MN NGA LĨNH)

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG
TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG LÀM QUEN VỚI CÁC
BÀI ĐỒNG DAO CHO TRẺ MẪU GIÁO 4 - 5 TUỔI
.

Người thực hiện: Nguyễn Thị Chung
Chức vụ : Giáo viên
Đơn vị công tác : Trường Mầm non Nga Lĩnh
SKKN thuộc lĩnh vực : Chuyên môn

THANH HOÁ, NĂM 2015

1


A . ĐẶT VẤN ĐỀ
Như chúng ta đã biết di sản văn hóa truyền thống của Việt Nam có rất nhiều
loại hình khác nhau, nó rất đa dạng và phong phú như: Âm nhạc, câu đố, thơ ca,
hò vè, ca dao, đồng dao…Có thể nói rằng đồng dao là một di sản quý báu của
dân tộc. Nó được kết thành qua quá trình lao động, sản xuất và sinh hoạt của con
người, được tích tụ cả trí tuệ và niềm vui sướng của bao thế hệ con người. Từ
thưở ấu thơ, mỗi chúng ta đều lớn lên qua tiếng ru ầu ơ của bà, của mẹ bằng lời
của các bài ca dao, đồng dao làm lay động tâm hồn mỗi con người. Đặc biệt, đối
với trẻ em, đồng dao chứa đựng những cảm xúc đặc biệt, mang lại cho thế giới
trẻ thơ nhiều điều thú vị và bổ ích. Đồng thời, đưa các em về đúng nghĩa “Tuổi
thơ đầy sự hồn nhiên và trong sáng”. Nó làm cho thế giới xung quanh của trẻ

quyết xác thực từ hiểu biết của mình qua đó giúp trẻ cách dùng từ nói đúng câu,
rõ ràng mạch lạc, diễn đạt một cách biểu cảm làm giàu ngôn ngữ cho trẻ. Hướng
trẻ đến cái chân, thiện, mỹ.

2


* Về phát triển thẫm mỹ: Trẻ nhận biết được cái đẹp và khám phá cái đẹp của
thế giới xung quanh qua các bài đồng dao góp phần giáo dục thẩm mỹ, trẻ biết
cái hay cái đẹp và hướng tới cái đẹp.
* Về phát triển tình cảm – kỹ năng xã hội: Qua các bài đồng dao giúp trẻ hình
thành cảm xúc ban đầu trong tâm hồn trẻ thơ, đem đến cho trẻ những gì tốt đẹp
nhất về phẩm chất đạo đức, hiểu được một cách sâu sắc về mối quan hệ xã hội.
Từ đó có thái độ tình cảm, các hành vi ứng xử đúng đắn với mọi người xung
quanh.
Tuy nhiên, thực tế hiện nay việc dạy đồng dao cho trẻ Mầm Non còn nhiều
hạn chế. Qua thực tế việc dạy đồng dao cho trẻ ở trường Mầm Non tuy có thực
hiện nhưng chưa thường xuyên chú ý khai thác các ưu thế của đồng dao đối với
sự phát triển của trẻ. Vì vậy cần có những biện pháp thích hợp để dạy đồng dao
cho trẻ, kết hợp lồng ghép vào trong giờ dạy, giờ chơi sẽ giúp cho giờ học không
trở nên khô khan cứng nhắc mà ngược lại nó sẽ thúc đẩy trẻ hoạt động tích cực
với bài học và dễ dàng cảm nhận tiếp thu giá trị giáo dục sẵn có trong những bài
đồng dao. Nhận thức được vấn đề này, trong công tác chăm sóc – giáo dục trẻ
Mầm Non bên cạnh việc ứng dụng công nghệ thông tin vào việc giảng dạy tôi
luôn tìm tòi, học hỏi và sáng tạo các hình thức, phương pháp giáo dục trẻ dựa
trên những tư liệu giáo dục sẵn có trong kho tàng văn hóa dân gian. Vì vậy, tôi
chọn nghiên cứu đề tài: “Một số biện pháp nâng cao chất lượng tổ chức hoạt
động làm quen với các bài đồng dao cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi” .

B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

bắt đầu nhận ra trong xã hội những mối quan hệ, những tình cảm gia đình, tình
bạn, tình cô cháu…Trẻ cũng dần nhận ra có một xã hội ràng buộc con người với
nhau trong lịch sử đấu tranh cách mạng, trong tình làng nghĩa xóm. Đây cũng là
đối tượng miêu tả của đồng dao làm nên sự phong phú, hấp dẫn của đời sống
tinh thần mỗi con người. Qua các bài đồng dao, trẻ dần dần tiến tới hiểu được
nghĩa thực đến nghĩa bóng, từ nghĩa văn cảnh đến ý tưởng mà tác giả muốn
truyền đạt đến người nghe.
Với những đặc điểm nổi bật như vậy, đồng dao thực sự là một món ăn tinh
thần không thể thiếu của trẻ em nói chung và lứa tuổi mầm non nói riêng.
II. THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1. Thuận lợi:
* Về cơ sở vật chất:
Ban giám hiệu nhà trường luôn tạo điều kiện về cơ sở vật chất như: phòng
học phù hợp với các nhóm lớp, đầy đủ các tủ góc, đồ dùng đồ chơi cho cô và trẻ,
tài liệu phục vụ cho các chủ đề.
* Về bản thân:
Năm học 2014 - 2015 được sự phân công của BGH nhà trường tôi được
đứng lớp 4 - 5 tuổi, bản thân tôi luôn cố gắng học tập không ngừng nâng cao
trình độ chuyên môn, học hỏi kinh nghiệm của các đồng nghiệp, chuẩn bị đầy đủ
các bài đồng dao cho trẻ theo chủ đề.
* Về học sinh:
- Đối với nhóm lớp 4 - 5 tuổi tôi trực tiếp phụ trách phần đông là các cháu đã
học qua lớp mẫu giáo bé. Trẻ đi học đều, đúng theo độ tuổi của mình, trẻ rất
hăng say khi được cô giáo cho tìm hiểu và làm quen với các bài đồng dao.
* Về phụ huynh :
- Đa số phụ huynh nhiệt tình có nhận thức về việc học tập của con em mình.
Phụ huynh rất vui khi trẻ đọc thuộc các bài đồng dao vì những bài đồng dao đều
mang tính giáo dục cao, giúp trẻ phát triển ngôn ngữ, tình cảm, thẩm mĩ một
cách tự nhiên, đáng yêu.
2 . Những khó khăn:

Qua việc đánh giá thực trạng của lớp tôi thu được kết quả như sau:
Kết quả khảo sát
Không đạt
Cháu đạt
T
K
TB
Y
Số
Số
Số
Số
%
%
%
%
trẻ
trẻ
trẻ
trẻ
1

Trẻ thuộc đồng dao

28

8

29



21

5
8
7

17

8

29

29

10

37

25

10

37

Trẻ có khả năng phát
28
5 17
5 17 7
25

3. Hướng dẫn trẻ học các bài đồng dao qua các hoạt động có chủ định
* Với Hoạt động làm quen với tác phẩm văn học.
Như chúng ta đã biết các tác phẩm văn học sẽ giúp trẻ cảm nhận được vẻ đẹp
trong mối quan hệ giữa con người với con người, vẻ đẹp cao thượng của các
nhân vật trong tác phẩm.
VD: Chủ đề “Gia đình”. Đề tài: Trò chuyện về các thành viên trong gia đình.
Tôi sẽ lựa chọn những bài đồng dao nói về tình cảm gia đình yêu thương, kính
trọng và giúp đỡ nhau. Trong phần gây hứng thú tôi cùng trẻ đọc bài đồng dao
“Bà còng đi chợ trời mưa”. Khi trẻ đọc xong tôi hỏi trẻ:

7


- Trong bài đồng dao có những nhân vật gì?
- Những ai đã giúp đỡ bà Còng?
- Khi bà làm rơi tiền cái tôm, cái tép đã làm gì?
- Nếu là con khi nhìn thấy người khác đánh rơi tiền các con sẽ làm thế nào?
- Qua bài đồng dao này các con phải như thế nào với ông bà của mình? Và
với mọi người xung quanh?
- Tôi cho trẻ đọc bài đồng dao: “Bà còng đi chợ trời mưa” qua tranh minh
họa

Hình ảnh tranh minh hoạ bài đồng dao "Bà còng đi chợ trời mưa"
Cuối giờ học tôi có thể củng cố bài học bằng cách cho trẻ thi đua theo tổ,
nhóm, cá nhân đọc các bài đồng dao nói về gia đình tổ nào thuộc nhiều bài
đồng dao thì tổ đó chiến thắng. Bằng biện pháp này trẻ tham gia một cách
tích cực hào hứng sôi nổi mà không gò bó, ép buộc giúp trẻ nhớ lâu nội dung
bài dạy và thuộc nhiều bài đồng dao.
* Với hoạt động khám phá khoa học về môi trường xung quanh
Mỗi bài đồng dao là một bài học đơn giản ban đầu về thế giới xung quanh

Khi tìm hiểu về con kiến : Đầu tiên tôi cho trẻ đọc bài đồng dao “Con Kiến”.
Tôi đặt câu hỏi :
- Các con vừa đọc bài đồng dao gì ?
- Con Kiến
- Các con biết gì về con kiến ?
- Nhỏ nhưng hay leo cây...
- Cuối cùng tôi cho trẻ quan sát qua hình ảnh, hoặc tranh vẽ để đàm thoại về con
kiến.

9


Hình ảnh "Con Kiến"
Đồng dao tạo điều kiện để dẫn dắt trẻ hòa nhập vào cuộc sống giúp trẻ có
những cơ hội gần gũi với thế giới xung quanh. Từ những bài đồng dao còn giúp
trẻ biết thể hiện, bộc lộ tình cảm trước cái đẹp, sáng tạo cái đẹp. Những bài đồng
dao mang tính giáo dục cao và phù hợp với lứa tuổi mầm non. Nó còn nâng cao
tình cảm tâm hồn của các em. Trẻ biết yêu cảnh thiên nhiên quê hương, trẻ cảm
nhận trách nhiệm bảo vệ và làm đẹp thêm cho quang cảnh sống xung quanh
mình .
* Với hoạt động khám phá khoa học Làm quen với Toán :
- Trong quá trình tổ chức hoạt động tôi không giải quyết ngay vào vấn đề như
thế sẽ làm cho tâm lý trẻ trở nên nặng nề và kiến thức truyền đạt đến với trẻ trở
nên cứng nhắc. Mà tôi đã lồng ghép đan xen các bộ môn khác, ở đây tôi có thể
sử dụng những bài đồng dao có nội dung liên quan đến bài dạy, tôi cho trẻ đọc
hoặc hát các bài đồng dao ở phần giới thiệu bài nhằm gợi cảm xúc gây ấn tượng.
Đồng thời gián tiếp giao nhiệm vụ luôn cho trẻ, từ đó kích thích trẻ hướng sự
chú ý của mình vào bài học sẽ tốt hơn
Ví dụ : Chủ đề : Thế giới động vật
Đề bài ;‘‘Dạy trẻ xác định phía trước , phía sau của trẻ và của bạn khác”. Để

Trôi tuột ra khơi
Gặp lúc yên trời
Đội nhà đi dạo
Cho trẻ đọc và giúp trẻ phối hợp các cơ quan phát âm để trẻ có thể dễ dàng
phát âm đúng “ a, u, i, ô…” Khi đọc tôi cần nhấn mạnh vào những từ có các
nguyên âm cần luyện như: “Ba ba”, “cuốn”, “tuột” …
Sau khi luyện cho trẻ phát âm các nguyên âm qua đồng dao được thành thạo tôi
đã tiến hành luyện cho trẻ phát âm các phụ âm qua việc dạy đồng dao. Chọn các
bài đồng dao có chứa nhiều phụ âm theo mục đích luyện tập .
Ví dụ : Bài "Trăng mọc"
Mùng một lưỡi trai
Mùng hai lá lúa
Mùng ba câu liêm
Mùng bốn lưỡi liềm
Mùng năm liềm giật
.....
Khi đọc tôi hướng dẫn cho trẻ nhấn mạnh vào các phụ âm cần luyện tập khi đọc
phải cong lưỡi uốn lưỡi như: Lưỡi trai, lá lúa, lưỡi liềm ...
Dạy trẻ phát âm bằng hình thức này giúp trẻ say mê, hào hứng luyện tập vì
vừa được học vừa được chơi. Trẻ có điều kiện nghe đi nghe lại, đọc đi đọc lại
làm cho cơ quan phát âm được luyện tập nhiều lần .
Bên cạnh đó, tôi còn cho trẻ xem hiện tượng về trăng trên màn hình để trẻ được
trải nghiệm về những hiện tượng của trăng trong thiên nhiên.
11


Hình ảnh về "Trăng"
Với các bài học khác tôi cũng có thể sử dụng những bài đồng dao bằng mọi
hình thức và ở mọi lúc mọi nơi để giáo dục trẻ những bài học bổ ích một cách
hợp lý và phù hợp.

lĩnh vực đời sống không còn xa lạ với ngành giáo dục nói chung và ngành học
mầm non nói riêng. Việc ứng dụng tin học vào giảng dạy là việc làm cần thiết và
được khuyến khích rất nhiều. Đặc biệt sử dụng công nghệ thông tin vào tổ chức
các hoạt động cho trẻ mầm non sẽ tạo ra những điều mới lạ kích thích sự tò mò
của trẻ.
Khi tổ chức cho trẻ học các bài đồng dao, tôi đã lựa chọn những bài, những trò
chơi dân gian sao cho phù hợp với trẻ trong lớp, do đó có những bài đồng dao
tôi lựa chọn lại không có tranh in sẵn. Để giải quyết được vấn đề đó tôi đã lên
mạng tìm kiếm, chỉnh sửa ghép tranh ảnh cho phù hợp với nội dung từng bài,
chèn các hình ảnh minh họa, chọn các hiệu ứng cho các nhân vật…Sau đó coppy
sử dụng phần mềm power point để trình chiếu các bài đồng dao cho trẻ. Trẻ hoạt
động rất hứng thú vì hình ảnh sống động kết hợp có âm thanh.
VD: Với bài đồng dao “Đi cầu đi quán”

13


Hình ảnh thiết kế giáo án điện tử bằng trình chiếu power point
Ngoài ứng dụng Công nghệ thông tin để thiết kế giáo án điện tử, tôi còn sưu
tầm các hình ảnh minh họa cho các bài đồng dao và bật cho trẻ quan sát một số
hình ảnh sau:

Hình ảnh bài đồng dao "Cưỡi ngựa nhong nhong"

14


Hình ảnh bài đồng dao "Xin lửa"
Nhờ việc ứng dụng công nghệ thông tin tôi đã thu hút được trẻ vào hoạt
động rất tích cực, trẻ hứng thú hoạt động và chăm chú học bài, trẻ thuộc lời rất

các bài đồng dao cũ, để giúp trẻ nhớ lâu khắc sâu.
Không những cho trẻ làm quen ở mọi lúc, mọi nơi tôi còn khéo léo lồng
ghép các bài đồng dao vào các hoạt động chuyển tiết, hoạt động góc, trước giờ
ăn trưa, hoạt động chiều, từ đó tạo cho trẻ hứng thú, mạnh dạn, tự tin hơn trong
cuộc sống.
Hoạt động ngoài trời cũng là một trong những thời điểm mà trẻ được chơi
kết hợp đọc đồng dao có kết quả nhất.
- VD: Ở chủ đề “Trường mầm non” sau khi cho trẻ quan sát có mục đích trò
chuyện về trường mầm non tôi cho trẻ chơi trò chơi vận động, trò chơi dân gian
kết hợp đọc đồng dao như cho trẻ đi qua đường hẹp lên chọn đồ dùng học tập,
vừa đi vừa đọc đồng dao bài “Đi đâu mà vội mà vàng”…
VD: Ở chủ đề “Thế giới động vật” tôi cho trẻ đọc bài: “Con rùa, Con cò lặn lội
bờ sông”…….
VD: Ở chủ đề “Bản thân” tôi cho trẻ chơi và đọc “Thằng bờm có cái quạt mo,
cái bống là cái bống bang”, “Tay đẹp”, “Bà còng đi chợ trời mưa”……
Khi xác định được tầm quan trọng của đồng dao, tôi không những dạy trẻ
trên từng tiết học mà dạy ở mọi lúc mọi nơi là phương pháp dạy tốt nhất để trẻ
tiếp thu mọi kiến thức, tạo điều kiện cho bài dạy trên lớp đạt hiệu quả .

17


Hàng ngày vào buổi hoạt động chiều tôi dành thời gian để ôn luyện cho trẻ
ngoài ra còn cho trẻ làm quen khi đi dạo đi chơi, nghe hát ru…Kết hợp với giờ
đón trả trẻ, giờ chuyển tiết, hoạt động ngoài trời và đặc biệt tôi chú trọng tổ
chức cho trẻ chơi dân gian .Vì ở trẻ lứa tuổi mẫu giáo hoạt động vui chơi là hoạt
động chủ đạo “Trẻ chơi mà học, học mà chơi ”. Những trò chơi qua các bài
đồng dao gây hướng thú cho trẻ, trẻ dễ thuộc bài đồng dao, hầu như mọi trẻ đều
thích.
Ví dụ : Như trò chơi “Nu na nu nống”, “Lộn cầu vồng”, “rồng rắn lên

đồng dao. Ngoài ra phụ huynh còn ủng hộ số tiền 5.500.000 đ để thuê trang
phục, mua các xuất quà nhỏ làm phần thưởng cho các cháu tham gia chơi các trò
chơi dân gian ở ngày hội ngày lễ của lớp và nhà trường tổ chức.
IV. KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM QUÁ TRÌNH NGHIÊN CỨU
Qua một thời gian áp dụng những biện pháp trên, cùng với sự chỉ đạo của
Ban giám hiệu nhà trường, sự góp ý của các bạn đồng nghiệp trong trường qua
các buổi dự giờ. Lớp học của tôi đã thu hoạch được những kết quả như sau:
* Đối với giáo viên:
+ Nắm chắc nội dung, phương pháp tổ chức một giờ dạy đồng dao cho trẻ.
+ Có nhiều kinh nghiệm trong việc sưu tầm và tuyển chọn các tác phẩm đồng
dao phù hợp với chủ đề.
* Đối với trẻ:
+ Qua một thời gian áp dụng những biện pháp trên tôi nhận thấy trẻ tôi đang dạy
có khả năng phát âm rõ ràng.
+ Biết thể hiện tình cảm giao lưu giữa bạn bè, giữa trẻ và cô, thích đọc và nghe
về các bài đồng dao.
* Kết quả cụ thể như sau:
Kết quả khảo sát
Cháu đạt
Không đạt
T
K
TB
Y
Số
Số
Số
Số
%
%


36

15

54

9

32
8
9

4

29
32

8
6

14

0

0

29

2

chức hoạt động làm quen với các bài đồng dao cho trẻ 4 - 5 tuổi trong năm học,
tôi đã thu được những kết quả rất đáng phấn khởi, không chỉ là thành công của
sáng kiến mà còn rút ra một số kinh nghiệm sau:
- Muốn dạy trẻ đạt kết quả cao thì giáo viên luôn phải trau dồi kiến thức, luôn
tìm tòi sáng tạo, sưu tầm các bài đồng dao phù hợp với chủ đề làm phong phú
kho tàng văn hóa dân gian Việt Nam. Từ đó mới đề ra một số biện pháp tốt để
hướng dẫn cho trẻ.
- Để giúp trẻ đi vào tác phẩm và tạo sự hứng thú thì đồ dùng trực quan là không
thể thiếu. Cần tổ chức cho trẻ được thực hành, trải nghiệm qua các đồ dùng, đồ
chơi mang tính sáng tạo, luôn cải biên tạo ra sự mới lạ hấp dẫn, gây sự chú ý của
trẻ sẽ giúp trẻ ghi nhớ lâu hơn về tác phẩm.
- Thường xuyên trò chuyện với trẻ, khơi gợi trẻ để trẻ hứng thú ghi nhớ nội dung
của từng bài đồng dao.
- Khuyến khích trẻ thường xuyên thích thú các trò chơi dân gian kết hợp với lời
các bài đồng dao.
- Tạo môi trường hoạt động ngôn ngữ phong phú phù hợp với trẻ như: Xem
sách,
tranh, nghe đọc, xem các hình ảnh, nghe giọng thu âm các bài đồng dao để trẻ
hứng thú vào bài học.
- Ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy.
- Sử dụng tốt mô hình rối, rối dẹt, rối tay và các phương tiện đồ dùng trực quan.
- Phải nắm vững phương pháp, biện pháp tổ chức.
- Lựa chọn bài đồng dao có nội dung tư tưởng rỏ ràng thái độ ca ngợi phê phán
cụ thể.
- Kết cấu câu ngắn gọn, lối gieo vần giàu hình ảnh.
- Lồng ghép các môn học một cách sáng tạo, sinh động để lôi cuốn trẻ vào giờ
học .
- Cho trẻ được đọc đồng dao ở mọi lúc mọi nơi ...
- Phối kết hợp chặt chẽ với phụ huynh trong việc dạy trẻ ở nhà.
- Luôn gần gũi động viên, khuyến khích để trẻ phát triển tính tư duy, tích cực, tự

Nguyễn Thị Chung

21