SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Đề tài: Một số giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục kỹ
năng sống thông qua môn GDCD trong nhà trường THPT

Năm học: 2013 - 2014

1


PHÂN I: MỞ ĐẦU
1.1 Lý do chọn đề tài
Vấn đề học sinh thiếu kỹ năng sống, thiếu tính tự tin, tự lập, sống ích kỷ, vô
tâm, thiếu trách nhiệm với gia đình và bản thân đang là những cản trở lớn cho
sự phát triển của thanh thiếu niên khiến không ít các bậc cha mẹ, phải phiền
lòng vì con, trong một xã hội phát triển năng động như hiện nay. Nhiều vị phụ
huynh lo lắng trước tình trạng con của mình thiếu tự tin, luôn tỏ ra rụt rè khi có
cơ hội thể hiện mình trước đám đông hoặc các em không biết cách xử lý tình
huống dù là thật đơn giản như kêu gọi sự giúp đỡ từ người khác, tìm đường,
định hướng, đi xe buýt, tự bảo vệ bản thân...
Thêm nữa trước tình trạng bạo lực học đường ngày càng gia tăng thì kỹ năng
tự bảo vệ mình cũng cần được coi trọng khi các nhóm thanh niên xấu luôn lấy
sức mạnh cơ bắp hoặc đám đông để bắt nạt, ức hiếp các em hiền, ngoan , ít
nói....
Nhiều em học sinh có cuộc sống khép kín với thực tại, đắm chìm trong thế
giới ảo của Internet của thế giới game,... mà quên đi và đánh mất những cơ hội
kết bạn , thể hiện những khả năng tiềm ẩn của mình, lo sợ rụt rè khi tiếp xúc
với người khác trong cộng đồng, xã hội.
Trước những yêu cầu hết sức thiết thực, tôi xin trình bày, chia sẻ cùng các đồng
nghiệp về “Một số giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục kỹ năng sống thông qua
môn Giáo dục công dân trong nhà trường THPT”. Đây những điều rút ra được
thực tiễn mong muốn chia sẻ cùng đồng nghiệp nhằm đóng góp phần nào kinh

trong mỗi năm lại có đánh giá, khảo sát, rút kinh nghiệm.
3


Việc giáo dục kỹ năng sống cần được tiến hành ở mọi cấp học, tùy theo lứa
tuổi, giới tính ... chúng ta cần có những vấn đề khác nhau để đưa vào nội dung
giáo dục kỹ năng sống cho các em học sinh.
Phạm vi đề tài này chỉ giới hạn trong lứa tuổi phổ thông trung học, vì đây là lứa
tuổi có nhiều biến đổi về tâm sinh lý, và cũng vì đây là đối tượng chủ yếu trong
nhà trường phổ thông. Phạm vi đề tài chỉ đề cập tới nội dung lồng ghép giáo dục
kỹ năng sống thông qua bộ môn Giáo dục công dân cấp trung học phổ thông.
1.5: Hiệu quả của đề tài
Đề tài được thực hiện sẽ góp phần tăng cường kỹ năng sống cho học sinh, tạo ra
cho chúng ta một thế hệ học trò năng động, sáng tạo, bắt kịp được yêu cầu của
xu thế phát triển mạnh mẽ trên thế giới hiện nay. Đề tài được đưa vào thực hiện
sẽ góp phần tích cực thúc đẩy mạnh mẽ phong trào thi đua “Xây dựng trường
học thân thiện, học sinh tích cực”; Góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục: Mục
tiêu của giáo dục phổ thông là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện,
có đạo đức, có tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp; Trung thành với lý
tưởng độc lập dân tộc và Chủ nghĩa xã hội , hình thành bồi dưỡng nhân cách,
phẩm chất và năng lực công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và
bảo vệ Tổ quốc (Trích Điều 2- Luật Giáo dục 2005)

4


PHẦN II: NỘI DUNG
Chương 1: Cơ sở khoa học
1- Cơ sở lý luận
1.1: Khái niệm kỹ năng sống

· Tham quan
NỘI DUNG CÁC MÔN KỸ NĂNG SỐNG
Cuộc sống của chúng ta có thể chia thành 3 mặt:
1. Thể chất/Sức khoẻ
2. Trí tuệ/Thực hành
3. Tình cảm/tinh thần
I/ Nhóm kỹ năng sống liên quan đến thể chất / sức khoẻ:
1. Chế độ dinh dưỡng
2. Dinh dưỡng cho trẻ từ 0 – 3 tuổi
3. Tư thế đúng
6


4. Phòng tránh một số bệnh thông thường
5. Ứng phó với cảm xúc
6. Ứng phó với stress
7. Sức khoẻ sinh sản
8. Tác hại của rượu.
9. Tác hại của thuốc lá.
10. Tác hại của ma tuý
11. HIV/AIDS
12. Sơ cấp cứu
13. Kỹ năng phòng tránh quấy rối/xâm hại tình dục
14. Phòng tránh các bệnh liên quan đến công việc văn phòng (đau vai, đau lưng,
mỏi mắt, nhức đầu…)
15. Thư giãn
16. Phòng ngừa tai nạn cho trẻ
17. Những hành vi gây hại đến sức khoẻ
II. Nhóm Kỹ năng liên quan đến môi trường sống
1. Kỹ năng sử dụng hiệu quả tài nguyên môi trường

1. Kỹ năng sáng tạo
2. Kỹ năng ra quyết định
3. Kỹ năng giải quyết vấn đề
4. Kỹ năng lập kế hoạch
5. Kỹ năng quản lý thời gian
6. Xây dựng thói quen đúng giờ
7. Kỹ năng quản lý tiền bạc
8. Kỹ năng đàm phán
9. Kỹ năng diễn đạt.
10. Tạo động lực làm việc.
11. Khởi sự kinh doanh
12. Kỹ năng giải quyết mâu thuẫn
13. Xin việc làm
14. Kỹ năng giới thiệu bản thân
15. Kỹ năng sử dụng các vật dụng, máy móc văn phòng: điện thoại, vi tính, máy
photocopy, máy scan, máy hủy giấy, máy lạnh,
16. Kỹ năng soạn thảo báo cáo, văn thư
17. Kỹ năng quản trị công việc
VI. Nhóm kỹ năng tổ chức đời sống gia đình
9


1. Kỹ năng quản lý tài chánh gia đình
2. Kỹ năng chăm sóc trẻ sơ sinh
3. Đặc điểm tâm lý của trẻ qua từng giai đoạn
4. Đặc điểm tâm lý nam nữ
5. Nghệ thuật hâm nóng tình yêu
6. Kỹ năng tổ chức đời sống gia đình.
7. Xây dựng tương lai cho con
8. Phòng tránh tai nạn cho trẻ

5- Kỹ năng tự nhận thức và đánh giá bản thân
6- Kỹ năng giao tiếp và ứng xử
7- Kỹ năng hợp tác và chia sẻ
8- Kỹ năng thể hiện tự tin trước đám đông
9- Kỹ năng đối diện và ứng phó khó khăn trong cuộc sống
11


10- Kỹ năng đánh giá người khác.
Chia thành bốn nhóm như sau:
a. Nhóm kỹ năng tự nhận thức bản thân (tổ chức trò chơi Tôi là ai trong giờ
sinh hoạt giáo viên chủ nhiệm).
b. Nhóm kỹ năng giao tiếp ứng xử (cách giao tiếp trong môi trường học đường,
với bố mẹ, người lớn tuổi).
c. Kỹ năng hợp tác và chia sẻ (bài tập kỹ năng làm việc nhóm và giải quyết
xung đột trong học đường).
d. Nhóm kỹ năng phân biệt hành vi hợp lý và chưa hợp lý (phân biệt hành vi
dũng cảm và liều mạng, hành vi yêu thương và lạm dụng tình dục...).
Đưa nội dung giáo dục kỹ năng sống vào nhà trường phổ thông:
2- Cơ sở thực tiễn
2.1. Về phía giáo viên:
- Đội ngũ giáo viên GDCD đa số được đào tạo chính quy, tâm huyết, có kinh
nghiệm giảng dạy. Tuy nhiên một số còn là giáo viên kiêm nhiệm nên tinh thần
trách nhiệm với bộ môn còn chưa cao. Hầu hết giáo viên giảng dạy Giáo dục
công dân còn thiếu kinh nghiệm trong việc lựa chọn phương pháp giảng dạy,
hình thức kiểm tra đánh giá còn đơn điệu. Một bộ phận giáo viên coi môn
GDCD là môn phụ, không chịu áp lực về thi cử nên có tâm lý dạy cho xong.
- Giáo viên chưa chủ động giao việc về nhà cho học sinh.
- Chưa nắm bắt được đặc điểm của từng học sinh, từng lớp, do vậy trong khâu tổ
chức dạy và học còn gặp lúng túng, đôi khi chưa thể hiện sự linh hoạt trong hoạt



Chương 2: Thực trạng vấn đề mà đề tài đã đề cập đến
Việc chọn đề tài “Một số giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục kỹ năng sống
cho học sinh trong nhà trường Trung học phổ thông” đã đề cập tới việc trao đổi,
chia sẻ kinh nghiệm lồng ghép, tích hợp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh
trong nhà trường Trung học phổ thông, thay đổi quan niệm môn học Giáo dục
công dân là môn khô khan, khó học, khó nhớ mà là môn học vui nhộn thông qua
các trò chơi, thông qua việc trang bị các kỹ năng hết sức cần thiết mà giáo viên
khéo léo đưa vào. Thay bằng việc học sinh thấy học giáo dục công dân là căng
thẳng, là bắt buộc, các câu trả lời của học sinh với giáo viên có khi là khiên
cưỡng sang thạng thái đối lập: Học sinh thấy thoải mái khi bày tỏ quan điểm,
thấy được học Giáo dục công dân là cần thiết cho cuộc sống của các em, các em
từ yêu thích đến say sưa, hứng thú học tập bộ môn.
Đề tài đã đề cập tới giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục kỹ năng sống thông
qua bộ môn, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục kỹ năng sống cho học sinh
nói chung.
Chương 3: Những giải pháp mang tính khả thi
Việc đưa nội dung giáo dục kỹ năng sống vào giảng dạy trong nhà trường phổ
thông đã được đưa ra bàn bạc trước đây và theo như nội dung cuộc trao đổi giữa
Tiến sĩ Phùng Khắc Bình, Vụ trưởng Vụ Công tác học sinh, sinh viên Bộ GDĐT và giới báo chí thì:
"Bộ đã triển khai nhiều phong trào vào trường học như sức khỏe, an toàn giao
thông, kỹ năng sống... đặc biệt, phong trào “trường học thân thiện, học sinh
tích cực” đã được các thầy cô giáo, học sinh hưởng ứng tích cực đã giảm được
phần nào tình trạng trên. Năm học tới Bộ sẽ đưa kỹ năng sống vào chương
trình giảng dạy trong nhà trường."

14



qua môn Giáo dục công dân trong nhà trường Trung học phổ thông:
Giải pháp 1: Giáo viên môn Giáo dục công dân phối kết hợp với Giáo viên chủ
nhiệm và các lực lượng gióa dục khác trong nhà trường để tăng cường giáo dục
kỹ năng sống cho học sinh như:
1. Đưa giáo dục kỹ năng sống vào hoạt động sinh hoạt chủ nhiệm. - Tự khám
phá bản thân - Tính năng động - Kỹ năng giải quyết vấn đề - Khả năng phản hồi
tích cực.
2. Đưa giáo dục kỹ năng sống vào giờ chào cờ: - Kỹ năng tự bảo vệ - Kỹ năng
trình bày - Kỹ năng thuyết trình thuyết phục - Kỹ năng quản lý thời gian - Kỹ
năng tự điều chỉnh cảm xúc...
3. Đưa giáo dục kỹ năng sống vào trong các giờ học bộ môn: - Kỹ năng tự giải
quyết vấn đề - Kỹ năng hoạt động nhóm -Kỹ năng hợp tác, ứng xử - Kỹ năng
phản hồi và đánh giá tích cực.
Những nội dung tạm thời phân chia như trên chỉ mang tính chất tương đối, một
giáo viên có đầu tư kỹ lưỡng về nội dung lồng ghép thì chắn chắn có thể thực
hiện tốt mục tiêu của mình trong giáo dục chuyên môn cũng như giáo dục kỹ
năng sống cho học sinh.
Tuy nhiên, không nên quá tham lam để đưa quá nhiều nội dung kỹ năng sống
cần giáo dục trong một tiết học, chỉ nên làm sao việc giáo dục kỹ năng sống
diễn ra một cách nhẹ nhàng và đều đặn qua các tiết học, đây là điều cốt lõi dẫn
đến thành công, ứng dụng chiến thuật mưa dầm thấm lâu.
Giải pháp thứ 2: Lồng ghép, tích hợp giáo dục kỹ năng sống trong nội dung
chương trình giáo dục công dân

16


Ở đay tôi muốn tập trung vào việc đưa kỹ năng sống vào lồng ghép giảng dạy
môn Giáo dục công dân. Mục đích là xây dựng cho các em những kỹ năng hết
sức cần thiết trong cuộc sống sau:

của Hà ?
3. Nếu có mặt ở đó em sẽ xử sự như thế nào?
Việc giáo viên đưa ra tình huống, giúp giảm lối học thụ động, sách vở, tăng
cường khả năng vận dụng kiến thức vào thực tế, khuyến khích học sinh tích cực
xem xét, thảo luận về một tình huống, một câu chuyên, nhân vật có thật trong
thực tế. Với những tình huống giáo viên đưa ra, học sinh tiếp nhận lý thuyết
bằng cách giải quyết những vấn đề thực tế. Từ đó tăng cường khả năng suy nghĩ
độc lập, kiên định khi tiếp cận tình huống dưới nhiều góc độ, tăng cường tính
sáng tạo để tìm giải pháp cho vấn đề, kỹ năng đánh giá các giải pháp đã lựa
chọn. Phát triển kỹ năng giao tiếp, ứng xử, tinh thần tập thể, tính trách nhiêm và
tự khẳng định mình của học sinh. Nâng cao lòng tin vào khả năng giải quyết vấn
đề trong tương lai.
Khi dạy phạm trù Hạnh phúc, giáo viên hướng dẫn lớp tiến hành một trò chơi “
vẽ cây tâm trí ” bằng cách đặt câu hỏi sau : theo em hạnh phúc thể hiện như thế
nào?. Giáo viên yêu cầu các em vẽ ra những điều làm cho các em hạnh phúc
bắng cách thể hiện qua các nhánh cây. Với mỗi biểu hiện học sinh dùng bút màu
để vẽ ra. Nhóm nào vẽ càng nhiều nhánh cây thể hiện những điều làm các em
hạnh phúc, biểu thị một vòng tròn khép kín, đẹp sẽ là nhóm thắng cuộc. Sau
phần hoạt động của học sinh, giáo viên có thể kết luận hạnh phúc là gì? Định
hướng trong nhận thức và cách xác định giá trị, làm tăng thêm kỹ năng hợp tác,
lắng nghe, chia sẻ giữa các bạn trong nhóm và lớp học. Học sinh sẽ tiếp cận với
phạm trù hạnh phúc một cách sâu sắc, toàn diện.

18


+ VD2: Bài 12 Công dân với tình yêu, hôn nhân và gia đình. Giáo viên dùng
phương pháp kể chuyện, với những câu chuyện phù hợp, hấp dẫn, lôi cuốn sự
tập trung của học sinh. Thông qua những câu chuyện, tác động trực tiếp tới suy
nghĩ, cảm xúc của người học. Qua đó giúp học sinh hình thành kỹ năng xác định

thử thách của cuộc sống vầ nâng cao chất lượng cuộc sống của mỗi cá nhân. Mặt
khác việc tích hợp giáo dục kỹ năng sống vào bộ môn thông qua những phương
pháp hướng đến học sinh, phương pháp dạy học tương tác, cùng tham gia, đề cao
vai trò chủ động , tự giác của học sinh sẽ có những tác động tích cực đến mối
quan hệ giữa thầy, cô giáo và học sinh, giữa học sinh với học sinh. Đồng thời học
sinh sẽ cảm thấy mình được tham gia giải quyết các vấn đề có liên quan đến cuộc
sống của bản thân, học sinh sẽ thích thú và tích cực học tập hơn. Trên cơ sở đó
chất lượng giáo dục cũng được nâng lên.
Để việc tham gia rèn luyện kỹ năng sống của học sinh được hiệu quả, cần hội
tụ 4 yếu tố: bản thân các em, gia đình, nhà trường và xã hội. Gia đình phải
thương yêu, định hướng, hỗ trợ tạo điều kiện nhưng không bắt ép các em, cha mẹ
cần dành nhiều thời gian lắng nghe con mình hơn. Gia đình động viên giúp các
em tránh xa tệ nạn xã hội, bố trí thời gian học tập, vui chơi phù hợp. Gia đình
phải là nơi xây dựng cho các em thái độ yêu thích môn học, không coi nhẹ môn
học. Chính việc làm này sẽ giúp học sinh hoàn thiện hơn về nhân cách, đạo đức,
nâng cao được chất lượng giáo dục.Với nhà trường, quan tâm đào tạo và lồng
ghép tích cực để tạo cơ hội cho học sinh rèn luyện kỹ năng sống. Đội ngũ cán bộ,
giáo viên các trường học không chỉ nâng cao chất lượng chuyên môn nghiệp vụ,
mà còn thường xuyên quan tâm đến đời sống, tâm tư tình cảm của học sinh, lựa
chọn nội dung phù hợp để tích hợp giáo dục kỹ năng sống cho các em học sinh.
Thiết nghĩ việc tích hợp giáo dục kỹ năng sống chỉ là một trong rất nhiều các
biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, cần khẳng đinh việc tích hợp giáo
dục kỹ năng sống không phải là giải pháp vạn năng để giải quyết được tât cả
những tồn tại trên. Tuy nhiên trong quá trình giảng dạy, giáo viên cần tích cực
chủ động áp dụng các biện pháp khác nhau để có thể làm cho chất lượng giáo dục
bộ môn ngày càng được nâng cao. Bản thân tôi nhận thấy không chỉ môn GDCD

20



Luật chơi: Người chơi xếp thành hình tròn, quay mặt ra ngoài, tay nắm tay. Sau
đó tìm cách đổi chỗ cho nhau, sao cho tất cả thành viên đều quay mặt vào trong
hình tròn mà không được chéo tay nhau (trong quá trình đổi vị trí không được
buông tay ra).
Ý nghĩa: Đây là trò chơi nhằm trang bị cho các teen kĩ năng "giải quyết vấn đề".
Lúc đầu, có thể những người tham gia trò chơi này sẽ "bó tay" và cho rằng đây
là công việc không thể thực hiện được. Nhưng khi được thảo luận, các bạn sẽ
tìm ra giải pháp và thực hiện rất thành công. "Khi gặp một vấn đề nào đó trong
cuộc sống, nếu tham khảo ý kiến của nhiều người, chắc chắn sẽ tìm ra được giải
pháp tốt"- một bạn học sinh đã nói về "công dụng" của trò chơi mà bạn học
được.
Trò chơi: Chuyền bóng
Số lượng: 10 bạn là tốt nhất.
Luật chơi: Người chơi xếp thành hình tròn với yêu cầu là phải biết tên của nhau.
Lần lượt người chơi sẽ chuyền bóng cho người đối diện, rồi người tiếp theo
(theo chiều kim đồng hồ) cho đến hết vòng tròn. Khi chuyền bóng cho người
nào, bạn phải gọi tên người đó. Lúc đầu, chỉ cần 1 trái bóng, sau đó tăng thêm
2, thêm 3, thêm 4 để gia tăng độ khó cũng như tốc độ chuyền. Trò chơi sẽ kết
thúc khi bóng chạm đất. Trò chơi này có thể có 2 - 3 nhóm tham gia, nhóm nào
giữ bóng lâu chạm đất nhất sẽ giành phần thắng.
Ý nghĩa: Khi có 1 trái bóng, công việc của người chơi xem ra khá dễ dàng.
Nhưng khi có nhiều trái bóng thì tình hình sẽ khác. Điều này cho thấy, với
những vấn đề đơn giản, bạn có thể giải quyết một cách dễ dàng. Nhưng với vấn
đề phức tạp, rắc rối hoặc cùng lúc xuất hiện nhiều vấn đề thì bạn cần biết ưu
22


tiên giải quyết vấn đề nào trước, vấn đề nào sau, tránh để xảy ra tình trạng "ùn
tắc", dễ dẫn bạn đến thất bại. Ngoài ra, sự bình tĩnh cũng là điều quan trọng khi
đối mặt với những tình huống như vậy.

Máy bay nào đáp xuống mục tiêu an toàn (bắt lấy 1 đồ vật): Thắng.
Mục đích: Gây bầu khí sôi động và có sự tranh đua.
Vật dụng: Số khăn để bịt mắt, đồ vật
Một số khó khăn khi gặp phải:
Lồng ghép giáo dục kỹ năng sống là nội dung có lẽ là khó nhất và phụ thuộc
rất nhiều vào tài biến hóa của giáo viên bộ môn và của nội dung bài học.
Không thể thực hiện lồng ghép vào tất cả các tiết học của bộ môn, mà chỉ có thể
áp dụng ở một số tiết học với nội dung phù hợp.
Để có thể thực hiện tốt phần nội dung này đòi hỏi giáo viên môn Giáo dục
công dân phải luôn liên hệ nội dung bài học với thực tế cuộc sống, tận dụng sức
mạnh của hoạt động nhóm để giúp các học sinh giải quyết những vấn đề khó.Có
thể dẫn chứng một ví dụ dễ như sau:
Cho các em học sinh chia thành nhiều nhóm nhỏ để ôn bài cũ hoặc giải bài tập
mang tính chất liên hoàn (có thể chia thành nhiều công đoạn) để các em có thể
rút ngắn thời gian hoàn thành công việc.
24


Sau đó cho các em tự trình bày vấn đề của nhóm hoặc cá nhân, tự bảo vệ ý
kiến của mình, trong khi đó, các bạn khác sẽ theo dõi, quan sát và phản biện,
góp ý kiến chia sẻ sao cho bài tập, sản phẩm của bạn mình được hoàn thiện hơn.
Vấn đề ở đây chính là phương thức tổ chức lớp học để học sinh có thể phát
huy kỹ năng hợp tác, làm việc nhóm, tạo động lực làm việc cho học sinh.
Cái khó nảy sinh chính là nội dung chương trình sẽ là bước cản cho việc lồng
ghép nội dung giáo dục kỹ năng sống vào, nếu như không khéo, vô hình trung
giáo viên sẽ tự nâng cao gánh nặng cho chính bản thân hoặc cho học sinh.Và
đây chính là yếu tố biện minh cho việc không thực hiện nội dung lồng ghép
giáo dục kỹ năng sống trong bộ môn.Vai trò Ban giám hiệu phải được chú trọng
ở bước giải quyết khó khăn này.
Cần có những tiết thao giảng, dạy mẫu, có những giờ trao đổi, rút kinh nghiệm