MỤC LỤC

Trang
A. .Đặt vấn đề ……………………………………………………

2

B.Giải quyết vấn đề……………………………………….............

3

I. Cơ sở lí luận……………………………………………………. 3
II.Thực trạng của vấn đề nghiên cứu…………………………….

3

1.Thực trạng trước khi khảo sát…………………………….

3

2.Kết quả khảo sát…………………………………………..

4

III. Các giải pháp thực hiện………………………………………

5

1.Giải pháp cụ thể……………………………………………

5

Góp phần đẩy mạnh, hướng dẫn hoạt động nhận thức cho học sinh .
Giúp học sinh phát triển kỹ năng học tập, tự chiếm lĩnh tri thức.
Kích thích hứng thú nhận tức cho học sinh.
Phát triển trí tuệ, Giáo dục nhân cách và hình thành một số kỹ năng sống cho
học sinh.
Trong chương trình địa lí 12 có rất nhiều bài học có thể tích hợp nội dung di
sản, giúp quá trình học tập của học sinh trở nên hấp dẫn hơn, học sinh hứng thú học
tập và hiểu bài sâu sắc hơn, phát triển tư duy độc lập, sáng tạo của học sinh.
Tuy nhiên trong điều kiện day học hiện nay các tư liệu về lí luận dạy học tích
hợp di sản trong môn địa lí hầu như chưa được chú trọng, các phương tiện dạy học
có tích hợp các di sản còn hạn chế.Việc khai thác các di sản văn hóa ở trên địa bàn
nhà trường như là nguồn tri thức ,là phương tiện dạy học,giáo dục nhưng rất ít
được quan tâm hoặc có thường mang tính tự phát.Vai trò thế mạnh của những di
sản văn hóa ở địa phương vẫn chưa được vận dụng , phát huy có hiệu quả trong
giáo dục.
Để gúp học sinh có những hiểu biết về những giá trị của di sản ,qua đó giáo
dục học sinh ý thức giữ gìn ,bảo vệ các di sản , hình thành tình yêu quê hương,đất
nước,lòng tự tôn dân tộc trong mỗi học sinh .
Chính vì nguyên nhân trên đã thúc đẩy tôi đổi mới phương pháp dạy
học,thực hiện đa dạng hóa tổ chức dạy học .Tôi xin đưa ra kinh nghiệm : “Tích
hợp di sản để nâng cao chất lượng dạy và học môn Địa lý 12- THPT”
2


B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. Cơ sở lí luận
Di sản văn hóa dù dưới dạng vật thể hoặc phi vật thể đều có thể sử dụng
trong quá trình giáo dục ,dạy học dưới nhiều hình thức : tạo môi trường ,tạo công
cụ hoặc là nguồn cung cấp chất liệu để xây dựng nội dung dạy học giáo dục
Di sản là nguôn nhận thức ,một phương tiện trực quan trong dạy học nói

3


Đối với chương trình : nhìn chung các tài liệu về lí luận dạy học giáo dục
chung và tài liệu của môn Địa nói riêng có đề cập đến phương tiện dạy học là các
di sản văn hóa nhưng vẫn đang còn rất nhiều hạn chế.
Thời gian giành cho các phần di sản trong chương trình không nhiều ,nội
dung đề cập dến nó cũng còn sơ sài , các tài liệu liên quan trong nhà trường như :
các mô hình , sa bàn các loại bản đồ phục chế , hình vẽ , tranh ảnh ,phim video,các
bản đồ ,đồ thị ,sơ đồ bảng biểu, đang còn thiếu.
Đối với giáo viên : Việc chuẩn bị lựa chọn di sản phục vụ cho việc dạy học
còn nhiều khó khăn do thiếu tài liệu liên quan tốn thời gian, giáo viên chưa được
tiếp cận với di sản nhiều lần để hiểu rõ di sản.
Về các di sản địa phương bao gồm các di sản di vật ,những đồ vật thể hiện
văn hóa đời thường và các di sản văn hóa đời thường và các di sản phi vật thể gần
gủi với nhà trường là tiềm năng trực tiếp dễ khai thác và phát huy thường xuyên
hiệu quả , nhưng giáo viên chưa yêu cầu hoặc chưa có kế hoạch sử dụng những di
sản này.
Các bài học về địa phương do giáo viên tự biên soạn và tự tìm tài liệu nên có
nhiều mặt hạn chế về kiến thức .Các tài liệu của các cơ quan có trách nhiệm liên
quan như : Sở Văn hóa và thể thao du lịch , Ban Tuyên giáo tỉnh… còn chưa phổ
biến
Đối với học sinh : Việc tìm hiểu các di sản được tích hợp trong bài học còn thụ
động do giáo viên chưa hướng dẫn cụ thể về cách thức thu thập, xử lý thông tin có
liên quan đến di sản. Học sinh còn thờ ơ chưa quan tâm đến các nội dung này, chưa
hứng thú học tập ,do phương pháp giảng dạy tích hợp di sản chưa kích thích sự tìm
tòi ,sáng tạo ,chủ động của học sinh.

2. Kết quả :
Trước thực trạng trên tôi đã tiến hành khảo sát 02 lớp : 12A3, 12A4 với nội

26,1
8
17,4
26
56,5

III. Giải pháp
4


1. Giải pháp cụ thể :
Sau nhiều năm được phân công giảng dạy bộ môn địa lí ,tôi nhận thấy việc tích
hợp các di sản vào dạy học phải sử dung phương pháp dạy học tích cực , dạy học
theo hướng phát huy tinh tích cực ,chủ động sáng tạo của người học . Dạy học tích
cực còn là tổ chức các hoạt động học tập của học sinh dạy học chú trọng rèn luyện
phương pháp tự học ,tăng cường tự học cá thể , phối hợp với học tập hợp tác ,kết
hợp đánh giá của thầy cô với tự đánh giá của học trò . Kết hợp nhiều hình thức :
Dạy học trên lớp , thông qua thực địa , qua các bài kiểm tra, đánh giá…
Dựa vào quan điểm trên thì trong chương trình sách giáo khoa Địa lí 12 có rất
nhiều bài học có thể tích hợp nội dung di sản dưới nhiều hình thức. Tôi xin đưa ra
một số phương pháp tích hợp di sản trong dạy học nhằm phát huy tính tích cực học
tập của học sinh.
1.1.Bài học nội khóa :
Để dạy một bài học nội khóa có sử dụng di sản đạt kết quả cao ,ngoài các
phương pháp tạo các tình huống có vấn đề và điều khiển người học giải quyết vấn
đề đó tạo nên hứng thú học tập ,ghi nhớ được nội dung tốt thì người giáo viên còn
phải thống kê các bài có sử dụng di sản cho từng khối, lớp
Lập kế hoạch làm việc với cán bộ di tích , di sản ,các nghệ nhân ….để sưu tầm
tư liệu tranh ảnh hiện vật của di sản có liên quan đến nội dung bài học phục vụ thiết
kế bài dạy.

- Các đoạn vi deo về các địa điểm trên
- Một số mặt hàng tiểu thủ công nghiệp có giá trị về văn hóa như : gốm Bát
Tràng,dệt thổ cẩm, dệt lụa……
- Máy chiếu
b. Học sinh:
- Sách vở, đồ dùng học tập,át lát địa lí Việt Nam,sưu tầm về một số tranh ảnh
theo nội dung trên
- Một số tài liệu về các di sản địa phương: Thành nhà Hồ, vườn quốc gia Bến
En , Am Tiên , Làng nghề đúc đồng Thiệu Trung, suối cá thần Cẩm
Lương….
3.Tiến trình dạy học
Hoạt động Giáo viên- Học sinh
Nội dung
GV: yêu cầu học sinh thảo luận theo
2.Du lich:
nhóm bàn.
a. Tài nguyên du lịch:
Yêu cầu các nhóm dựa vào kiến thức
sgk,át lát địa lí việt nam, tư liệu đã
chuẩn bị trước hãy:
-Chứng minh nước ta có tài nguyên du
lịch phong phú và đa dạng ?
-Chia tài nguyên du lịch nhận biết
được qua át lát Việt Nam thành hai
nhóm:tài nguyên du lịch tự nhiên và tài
nguyên du lịch nhân văn ?
- Các tài nguyên để phát triễn du lịch
có được coi là di sản không ? tại sao
?liên hệ các di sản ở địa phương được
khai thác và phát triễn du lịch?

31.6sgk nhận xét về thực trạng hoạt
động du lịch ở nước ta?Tham khảo
bảng số liệu ở niên gián thống kê để
chứng minh: khách du lịch và doanh
thu du lịch ở nước ta tăng nhanh?
GV: yêu cầu học sinh dựa vào hình
35.5 hoặc át lát địa lí Việt Nam cho
biết : nước ta có mấy vùng du lịch ,
các trung tân du lịch lớn của nước ta?

Địa hình : nhiều bãi biển và các hang
động đẹp , có hai di sản thiên nhiên thế
giới vịnh Hạ Long và động Phong Nha
Nguồn nước : nhiều sông hồ ,nguồn
nước khoáng ,nước nóng ...
Sinh vật : Các vườn quốc gia ,nhiều
loại động vật hoang dã...
+ Tài nguyên nhân văn đa dạng : có
nhiều di tích được xếp hạng ,nhiều di
sản văn hóa thế giới: Phố cổ Hội An,
Cố đô Huế, Không gian văn hóa cồng
chiêng Tây Nguyên…
→Phát triển du lịch góp phần quan
trọng vào việc bảo vệ môi trường ,bảo
tồn các di sản

b.Tình hình phát triển và các trung tâm
du lịch chủ yếu :
- Ngành du lịc phát triển nhanh từ đầu
thập kỉ 90 của thế kỉ XX đến nay : Số

Văn – Hà Giang( di sản thiên nhiên thuộc mạng lưới công viên địa chất toàn
cầu),Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương…
VD 3 : BÀI 36 .Vấn đề phất triển kinh tế -xã hội ở vùng duyên hải nam trung
bộ
( Giáo viên tích hợp vào phần 2 b .du lich biển )
- Sau khi cho học sinh tìm hiểu về du lịch biển, giáo viên chuẩn bị một số tài
liệu về di sản của vùng thông qua hệ thống máy chiếu như:
Di sản phố cổ Hội An , Thánh địa Mỹ Sơn
Khu dự trữ sinh quyển Cù Lao Chàm (Quảng Nam )
- Ngoài ra giáo viên cũng phải cung cấp thêm một số hình ảnh về bãi biển đẹp
như : Mỹ Khê ( Đà Nẵng) , Quy Nhơn ( Bình Định ), Nha Trang ( Khánh
Hòa ) , Cà Ná (Ninh Thuận ), Mũi Né ( Bình Thuận ).
1.2 Bài học ngoại khóa –trải nghiệm di sản
Tham quan ngoại khóa trải nghiệm di sản có một vị trí quan trọng trong day
học phổ thông .Những dấu vết hiện vật tại di sản không chỉ có tác dụng cụ thể hóa
kiến thức môn học, mà còn để lại ấn tượng mạnh mẽ nâng cao hứng thú học tập và
rèn luyện kỹ năng quan sát ,tư duy của học sinh .
Tổ chức tham quan ngoại khóa là hình thức phổ biến có hiệu quả trong giáo
dục ở trường phổ thông. Tuy nhiên việc tổ chức cho học sinh tham quan phải đòi
hỏi nhiều công sức để chuẩn bị và tiến hành:
*Kế hoạch đối với một bài học tiến hành tại di sản :
- Lựa chọn được vấn đề dạy học di sản phù hợp
- Xây dựng được kế hoạch chuẩn bị , tiến hành học một cách chi tiết cho từng
nội dung, thời gian, phương tiện.
8


- Kế hoạch phải báo cáo với tổ chuyên môn, lãnh đạo nhà trường để duyệt
thực hiện và có kế hoạch hỗ trợ.
- Giáo viên tiến hành khảo sát thực địa tìm hiểu kỹ về vị trí địa lí , địa hình ,

+ Hiểu được giá trị văn hóa- tâm linh của di sản
- Kĩ năng:
+ Tìm kiếm và xử lý thông tin qua học tập ngoài thực địa.
+ Liên hệ giữa kiến thức tìn hiểu qua tài liệu và thực tế để làm giàu tri thức .
9


- Thái độ : Có ý thức giữ gìn và trân trọng những di sản văn hóa của dân tộc
Việt Nam.
II, Tổ chức các hoạt động học tập
1. Chuẩn bị của giáo viên .
a. Tiền trạm địa điểm dạy học tại thực địa :
- Thống nhất với chính quyền địa phương, bảo vệ của khu di sản về kế hoạch
cho học sinh đến tìm hiểu tại di sản.
- Liệt kê các địa điểm mà giáo viên yêu cầu học sinh tham quan, có thể từ 1
đến 2 địa điểm : Huyệt đạo , giếng tiên , đền nưa .
- Làm các thủ tục đảm bảo vấn đề an ninh an toàn cho học sinh khi đến tìm
hiểu di sản.
b. Thiết bị dạy học và cơ sở vật chất :
- Chuẩn bị hình ảnh tư liệu , các thiết bị cần thiết khác.
- Xác định được vị trí của địa điểm để học sinh khảo sát nghiên cứu.
- In ấn tài liệu học tập như phiếu đánh giá học tập trước và sau khi tham quan
2. Tổ chức dạy học.
a.Chuẩn bị tại lớp( 01 tiết )
* Yêu cầu đối với giáo viên :
- Giáo viên phổ biến về nội dung tham quan: Quan sát di sản Am Tiên- huyệt
đạo linh thiêng, tìm hiểu đền Nưa – địa danh huyền thoại.
- Giáo viên ra nhiệm vụ cho học sinh tự sưu tầm thông tin hiện vật tranh ảnh
liên quan đến nội dung thực địa từ các nguồn thông tin khác nhau.
- Tìm một số câu hỏi liên quan đến địa danh thông qua phiếu học tập số 1:

- Biết được những thông tin cơ bản nhất về địa điểm sẻ đến học tập : Đường đi vẽ
sơ đồ điểm tham quan , các thông tin khác ….?
- Hiểu chủ đề mình sẻ nghiên cứu: Nguồn gốc hình thành ,đặc điểm, ý nghĩa lịch
sử,văn hóa ,tâm linh
-Viết được báo cáo sau khi đi thực tế .
*Tiến trình hoạt động:
Hoạt động của Giáo Viên
GV: Dùng máy chiếu để giới thiệu sơ
lược vế các địa điểm sẻ tham quan về
đường đi ,vị trí của: Am tiên- Đền
Nưa( Đỉnh núi Nưa-huyệt đạo linh
thiêng, Giếng Tiên, Bàn cờ tiên, Vườn
đào tiên, Đền Nưa)
GV: Yêu cầu một vài học sinh lên trình
bày những hiểu biết của mình về các
địa danh nêu trên
GV: Chia lớp thành 4 nhóm thảo luận
theo các câu hỏi ở phiếu học tập

Hoạt động của học sinh
Học sinh xem và đặt các câu hỏi có
liên quan

Học sinh chia sẻ kiến thức ,thông tin
của mình với cả lớp
Các nhóm làm việc : bầu nhóm trưởng
thư kí nhóm,phân công công việc cho
các thành viên
Học sinh giới thiệu kết quả sưu tầm của
cá nhân,thảo luận bổ sung câu hỏi câu

- Tìm hiểu về thực trạng , nguồn gốc lịch sử của các địa điểm tham quan
- Ý nghĩa của nó đối với nhân dân địa phương và quốc gia
*Yêu cầu đối với học sinh:
- Học được phương pháp phân tích , quan sát các sự vật từ thực tế
- Tìm hiểu được các mối quan hệ giữa lí thuyết và thực tế
*Tiến trình dạy học :
Hoạt động Giáo viên
Chuẩn bị vào địa điểm dạy học GV
nhắc nhở học sinh về các qui định khi
học ở thực địa :
+ Chú ý đi lại quan sát ,nghiên cứu,ghi
chép
+ Giữ gìn ,bảo vệ môi trường
+ Theo sát GV
GV: Phát mẫu viết báo cáo cho các
nhóm

Hoạt động của học sinh
Học sinh chấp hành nghiên chỉnh các
qui định đề ra

Học sinh nhận phiếu

PHIẾU HỌC TẬP SỐ
Câu hỏi :Hãy hoàn thành báo cáo thực địa theo nội dung gợi ý sau:
Phần mở đầu: Giới thiệu sơ lược về địa điểm di sản lịch sử
- Xác định vị trí ,giới hạn của địa điểm thực địa
- Vẽ sơ đồ địa điểm đó
Phần nội dung: Mô tả cụ thể từng địa danh
12

Lớp 12A4(46 học
sinh)

Có biết
Số
học
sinh
34

%

83,0

41

89,1

Không chắc
chắn
Số
%
học
sinh
3
7,3
2

4,3

Không biết

tạo hơn trong việc giảng dạy sau này

2,Ý kiến đề xuất :
Để thực hiện tốt việc dạy tích hợp di sản trong bộ môn Địa lí đặc biệt là phần
nội dung bài nội khóa và ngoại khóa thì nhà trường nên tạo điều kiện tốt nhất hỗ
trợ về vật chất cho giáo viên bộ môn đến các nơi có di sản sưu tầm tài liệu phục vụ
cho việc dạy học
Nhà trường và giáo viên nên phất động học sinh tham gia sưu tầm tài liệu ,
tranh ảnh , hiện vật về di sản để phục vụ cho hoạt động dạy học ( Có thể phát động
trong các đợt thi đua chào mừng những ngày lễ lớn sẻ tạo hứng thú học tập và
bước đầu tập dượt nghiên cứu khoa học cho học sinh)
Các tài liệu được sử dụng phải đảm bảo phù hợp với từng đối tượng của học
sinh
Sử dụng CNTT đặc biệt là phần nềm power poin vào dạy học phải đảm bảo
mục tiêu giáo dục , mục tiêu môn học, luôn phát huy tính tích cực của học sinh
trong dạy học .
Tổ chức cho học sinh chăm sóc bảo vệ các di sản văn hóa ở địa phương nhằm
giáo dục cho học sinh ý thức trách nhiệm trong việc giữ gìn , phất huy các giá tri
văn hóa mà cha ông đẻ lại . Mà còn làm tăng mối quan hệ gắn bó giữa nhà trường
và địa phương ,gắn việc dạy học lịch sử với thực tế cuộc sống.
Trong các bài kiểm tra định kì và thường xuyên giáo viên nên thiết kế một câu
hỏi có nội dung liên quan đến di sản mà học sinh được tiếp cận .

14


Với kinh nghiệm: “Tích hợp di sản để nâng cao chất lượng dạy và học môn
địa lí 12 – THPT ” mong các đồng nghiệp góp ý, bổ sung để tôi có thêm nhiều kinh
nghiệm trong giảng dạy bộ môn đạt hiệu quả cao hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!

Quang Minh
Càng lên cao, sương mờ càng sánh đặc quyện trong cây lá. Sương không chỉ xuất
hiện trong những ngày ít nắng mà chờn vờn bao phủ khắp Am Tiên suốt những
tháng đầu năm từ sáng sớm đến chính ngọ. Sương ẩn hiện khắp lối đi, hòa quyện
trong vườn đào, ôm ấp những cánh hồng mỏng manh bung nở đón xuân, khiến du
khách bước đến cứ ngỡ như lạc giữa chốn bồng lai tiên cảnh.
16


Là di tích lịch sử gắn với cuộc khởi nghĩa Bà Triệu chống quân Ngô vào năm 248,
tương truyền Am Tiên từng là nơi cất giấu vũ khí, lương thực và rèn luyện binh
đao. Bởi vậy ngày nay, cứ đến ngày 18 - 20 tháng Giêng, tại chùa Am Tiên (nằm
trong quần thể di tích lịch sử đền Nưa) dòng người dâng hương tưởng niệm lại đổ
về nườm nượp.
Cách cửa đền không xa là một trong ba huyệt đạo thiêng của quốc gia (một là ở núi
Đá Chông, Ba Vì, Hà Nội; hai là ở núi Bà Đen, Tây Ninh), nơi giao hòa, đắc địa
của trời đất. Bởi vậy, người người hành hương về đây không chỉ cầu sức khỏe, tài
lộc mà còn cầu cho quốc thái dân an, nhà nhà hạnh phúc.

Làn sương mờ ảo trong vườn đào hồng cổ thụ. Ảnh: Trịnh
Quang Minh
Rời huyệt thiêng trong cảm giác thư thái, tĩnh tại của tâm hồn, "động đào" tiếp
bước đưa chân lữ khách đến giếng Tiên. Gọi là "động đào" bởi lẽ dọc hai bên
đường là bạt ngàn đào hồng khoe sắc, lối đi như trải thảm với những cánh đào rơi
rớt theo gió xuân mơn mởn. Dường như sắc đào thắm bao nhiêu thì nước giếng
Tiên trên đỉnh Am Tiên trong và đầy bấy nhiêu.
Lòng giếng rất cạn, chỉ sâu chừng 3 m, lại ở tận đỉnh núi cao nhưng kỳ lạ thay nước
giếng không bao giờ cạn dù nắng hạn kéo dài. Nước giếng từ trong núi chảy ra nên
rất tinh khiết, được nhiều người thường xuyên tới đây xin về làm nước cúng trong
các dịp lễ, thờ tổ tiên và cầu mong sức khỏe, sinh con theo ý nguyện.

Ngoài ra đền còn thờ Mẫu Thoải - người hầu cận tâm phúc của Thánh mẫu
Thượng ngàn; thờ bà Nguyễn Thị Liễu - tùy tướng cận vệ của Bà Triệu. Đến cuối
đời vua Tự Đức có viên tri huyện Nông Cống tên là Cao Bá Đạt vì cúng lễ chu đáo
nên được chúa Ngàn Nưa phù hộ săn được hươu trong rừng để tiến vua. Mặc dù đã
hoang phế nhưng vẫn được nhân dân thờ cúng rất đông trước khi vào rừng, lên núi.
Trước sự linh ứng của đền Nưa, triều đình đã cho phép trích công quỹ tôn tạo Đền
Nưa khang trang để xứng đáng với các vị thánh mẫu.
Hằng năm, lễ hội đền Nưa diễn ra từ ngày 18 - 20 tháng giêng âm lịch được tổ
chức trang trọng và lưu giữ được những nét văn hoá tín ngưỡng dân gian. Với giá
trị tinh thần và ý nghĩa lịch sử, Di tích lịch sử - văn hoá, danh lam thắng cảnh núi
Nưa đã được Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch công nhận là di tích, thắng cảnh
cấp quốc gia.

19