Đề tài: Tổ chức ôn tập (tổng kết) phần Văn học trong chƣơng trình Ngữ văn Trung học phổ thông ở Trung
tâm giáo dục thƣờng xuyên Mƣờng Khƣơng theo hƣớng phát huy tính tích cực, chủ động của học viên

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO LÀO CAI

SỞTHƢỜNG
GIÁO XUYÊN MƢỜNG KHƢƠNG
TRUNG TÂM GIÁO DỤC

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM


Tổ chức ôn tập (tổng kết) phần Văn học trong chương
trình Ngữ văn Trung học phổ thông ở Trung tâm Giáo
dục thường xuyên Mường Khương theo hướng phát
huy tính tích cực, chủ động của học viên.

 
Họ và tên: Nguyễn Thị Thuý
Chức vụ : Giáo viên
Tổ chuyên môn: Văn hoá
Đơn vị công tác:
Trung tâm Giáo dục thường xuyên Mường Khương

Ngày 28 tháng 4 năm 2014

Giáo viên: Nguyễn Thị Thúy - Trung tâm giáo dục thường xuyên Mường Khương

1



3
5
5
6

Giáo viên: Nguyễn Thị Thúy - Trung tâm giáo dục thường xuyên Mường Khương

13

13
13
14
14
15
16
17
20
20
23

2


Đề tài: Tổ chức ôn tập (tổng kết) phần Văn học trong chƣơng trình Ngữ văn Trung học phổ thông ở Trung
tâm giáo dục thƣờng xuyên Mƣờng Khƣơng theo hƣớng phát huy tính tích cực, chủ động của học viên

A. ĐẶT VẤN ĐỂ
Việc nâng cao hiệu quả dạy học Ngữ Văn luôn là nỗi trăn trở của mỗi một
giáo viên tâm huyết, yêu nghề. Nỗi trăn trở đó xuất phát từ đặc thù của môn học
cũng nhƣ từ thực tiễn đối tƣợng của hoạt động dạy học là học viên đang học tại các

Giáo viên: Nguyễn Thị Thúy - Trung tâm giáo dục thường xuyên Mường Khương

3


Đề tài: Tổ chức ôn tập (tổng kết) phần Văn học trong chƣơng trình Ngữ văn Trung học phổ thông ở Trung
tâm giáo dục thƣờng xuyên Mƣờng Khƣơng theo hƣớng phát huy tính tích cực, chủ động của học viên

Với học viên, dù sau này họ có chọn văn chƣơng làm bộ môn gắn bó của đời
mình hay không thì những hiểu biết về văn học dân tộc và văn học nhân loại (ở bất
kì thời đại nào) sẽ là hành trang đi suốt cuộc đời để làm nên cái gọi là “trình độ văn
hoá” của mỗi ngƣời. Trong dòng chảy bất tận của văn học dân tộc và nhân loại, có
lẽ mọi ngƣời không thể nào quên những đỉnh cao văn học nhƣ Bình Ngô đại cáo
của Nguyễn Trãi, Truyện Kiều của Nguyễn Du, Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc của
Nguyễn Đình Chiểu, Nhật kí trong tù của Hồ Chí Minh, Những ngƣời khốn khổ
của V. Huy- Gô, Lão Gô- ri- ô của Ban- Dắc… và sẽ còn rất nhiều những đỉnh cao
có khả năng tạo ra sự đối thoại . Để có thể cũng có sâu sắc hơn về vốn tri thức ấy,
việc tổ chức cho học viên ôn tập phần văn học có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Nhà trƣờng Trung học phổ thông có vai trò hết sức quan trọng trong việc
dạy văn học vì số lƣơng tiết dạy khá nhiều, và vì thế việc ôn tập phần văn học càng
trở nên quan trọng. Hoà nhập với việc đổi mới chƣơng trình, sách giáo khoa,
phƣơng pháp kiểm tra đánh giá, ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học Ngữ
văn hiện nay, rút kinh nghiệm giảng dạy của đồng nghiệp và bằng thực tế giảng dạy
của mình, tôi xin giới thiệu sáng kiến kinh nghiệm: Tổ chức ôn tập (tổng kết)
phần Văn học trong chương trình Ngữ văn Trung học phổ thông ở Trung tâm
Giáo dục thường xuyên Mường Khương theo hướng phát huy tính tích cực,
chủ động của học viên.

Giáo viên: Nguyễn Thị Thúy - Trung tâm giáo dục thường xuyên Mường Khương


nhà trƣờng. Đây là vấn đề đang đƣợc sự quan tâm của toàn ngành giáo dục cũng
nhƣ toàn xã hội hiện nay. Do vậy, trong nhiều năm trở lại đây việc cố gắng tìm ra
một số phƣơng pháp giảng dạy bộ môn Ngữ văn hữu hiệu để nhằm nâng cao chất
lƣợng giáo dục nói chung và tạo sự hứng thú cho các em học viên nói riêng là một
vấn đề đặt ra cho mỗi giáo viên cũng nhƣ toàn ngành giáo dục.
Đến nay có rất nhiều giải pháp hữu hiệu mà tôi cho rằng nó mang lại hiệu quả
cao nhƣ việc cải cách sách giáo khoa đến việc thay đổi phƣơng pháp giáo dục theo
hƣớng tích cực, chủ động của học viên nhằm nâng cao chất lƣợng giáo dục trong
xu thế mới hiện nay.

Giáo viên: Nguyễn Thị Thúy - Trung tâm giáo dục thường xuyên Mường Khương

5


Đề tài: Tổ chức ôn tập (tổng kết) phần Văn học trong chƣơng trình Ngữ văn Trung học phổ thông ở Trung
tâm giáo dục thƣờng xuyên Mƣờng Khƣơng theo hƣớng phát huy tính tích cực, chủ động của học viên

Điều đáng quan tâm nhất là chất lƣợng học viên của trƣờng tôi đang giảng dạy
rất thấp, điều đó do nhiều nguyên nhân khác nhau, khách quan có, chủ quan có.
Nhƣng theo tôi, một phần không nhỏ là do chính đội ngũ giáo viên chƣa thực sự đặt
mình vào đối tƣợng học viên, chƣa thu hút và tác động đƣợc sự yêu thích học tập
cho các em. Chƣa tạo cho các em một sự hứng thú, yêu thích việc học và chƣa kịp
thời động viên khích lệ để các em có một sự tự tin nào đó trong quá trình học tập.
Cho nên có nhiều học viên mang tâm lý chán nản với việc học.
Đặc biệt đối với bộ môn Ngữ Văn cũng nằm trong hoàn cảnh tƣơng tự nhƣ
thế. Qua nhiều năm giảng dạy tại Trung tâm Giáo dục thƣờng xuyên Mƣờng
Khƣơng, tôi nhận thấy rằng, có một bộ phận không nhỏ học viên thiếu sự mặn mà
và không yêu thích bộ môn văn. Chính vì thế có nhiều lúc các em lên lớp lại tỏ ra
thái độ không quan tâm, không muốn học hoặc không chú ý nghe giảng, thậm chí

chép trong giờ chính khóa và trong các lò luyện thi. Thầy cô đọc trƣớc, học
viên chép sau, hay thầy cô vừa đọc vừa ghi bảng rồi học viên chép theo.
Đối với các bài khái quát về giai đoạn văn học hay khái quát về tác gia thầy
cô cũng thƣờng tóm tắt rồi đọc cho học viên chép. Đối với bài “giảng văn”
thầy cô cũng thƣờng nêu “câu hỏi thu từ”, rồi giảng, sau đó đọc chậm cho
học viên chép các kết luận, nhận định. Trong cách dạy này học viên tiếp
thu hoàn toàn thụ động, một chiều.
Dạy nhồi nhét. Dạy nhồi nhét cũng là hiện tƣợng phổ biến do thầy cô
sợ dạy không kĩ, ảnh hƣởng đến kết quả làm bài thi của học viên, cho nên
dạy từ a đến z, không lựa chọn trọng tâm, không có thì giờ nêu vấn đề cho
học viên trao đổi, sợ “cháy” giáo án. Kết quả của lối dạy này cũng là làm
cho học viên tiếp thu một cách thụ động, một chiều.
Dạy học văn như nhà nghiên cứu văn học. Một hiện tƣợng thƣờng
thấy là cách giảng văn trên lớp nhƣ cách nghiên cứu văn học của các học
giả, nhƣ cách học của sinh viên văn học. Đó là cách phân tích sâu về tâm lí,
về kĩ thuật ngôn từ, về phƣơng pháp sáng tác… Trong khi đố đối với học
viên môn ngữ văn chỉ cần dạy cho học viên đọc hiểu, tiếp nhận tác phẩm
nhƣ một độc giả bình thƣờng là đủ, nghĩa là chỉ cần nắm bắt đúng ý nghĩa,
tƣ tƣởng của tác phẩm, một vài nét đặc sắc về nghệ thuật đủ để thƣởng
thức và gây hứng thú.
Học viên học thụ động, thiếu sáng tạo. Tƣơng ứng với cách dạy học
nhƣ trên học viên tất nhiên chỉ tiếp thu một cách thụ động mà thôi. Tính
chất thụ động thể hiện ở việc học thiếu hứng thú, học đối phó, và về nhà
chỉ còn biết học thuộc để trả bài và làm bài. Cách học đó tất nhiên cũng
không có điều kiện tìm tòi, suy nghĩ, sáng tạo, cũng không đƣợc khuyến
khích sáng tạo.
Học viên không biết tự học. Cách học thụ động chứng tỏ học viên
không biết tự học, không có nhu cầu tự tìm hiểu, nghiên cứu, khô ng biết
cách chủ động tự đọc sách giáo khoa để tìm hiểu kiến thức, không biết cách
phân biệt cái chính và cái phụ, không biết tìm kiến thức trọng tâm để học,

viên không cố gắng học ngữ văn. Thực tế học sinh một số trƣờng chuyên
khoa học tự nhiên coi nhẹ học văn vẫn đƣợc lên lớp. Rõ ràng tâm lí cá
nhân, môi trƣờng học tập, nếp sống, quan niệm sống của đông đảo dân cƣ
đã có nhiều thay đổi. Đó là một vấn đề rộng lớn, ngoài tầm kiểm soát của
nhà trƣờng và bộ môn mà chúng ta phải chấp nhận. Tuy nhiên ở đây còn c ó
vấn đề thuộc phƣơng pháp dạy học ngữ văn và chúng ta chỉ có thể nói
nguyên nhân về phƣơng pháp dạy học văn mà thôi.
Về phía thầy giáo, xã hội ta là xã hội tƣ duy theo kiểu giáo điều đã lâu
năm, không biết đối thoại, không cho đối thoại, thậm chí t heo lối phong
kiến xƣa, coi đối thoại là hỗn, là láo, thầy bảo gì chỉ biết cắm đầu nghe. Xã
hội nhƣ thế thì nhà trƣờng nhƣ thế không sao khác đƣợc. Nếu trong giờ học
mà tổ chức đối thoại, thảo luận thì cũng là thảo luận vờ vịt. Xã hội sao thì
nhà trƣờng nhƣ vậy. Nếu không thay đổi xã hội khó mà thay đổi giáo dục.
Về nguyên nhân ở phương pháp dạy học văn
Theo tôi, thực trạng dạy học văn nhƣ trên không phải do một lí do
cục bộ nào, không phải do giáo viên thiếu nhiệt tình dạy học, không cố
gắng, mà chủ yếu là do trên tổng thể ở nƣớc ta cho đến nay nói chung vẫn
tồn tại một quan niệm sai lầm, cũ kĩ, lạc hậu về việc dạy học nói chúng và
dạy học văn nói riêng. Nói một cách khác cho đến nay lí luận dạy học đặc
biệt là lí luận dạy học ngữ văn ở ta vẫn còn chƣa hề đổi mới hoặc chỉ mới
là hô hào mà chƣa thực sự có quan niệm mới về dạy học. Sơ bộ tập hợp, có
mấy nguyên nhân chủ yếu sau.

Giáo viên: Nguyễn Thị Thúy - Trung tâm giáo dục thường xuyên Mường Khương

8


Đề tài: Tổ chức ôn tập (tổng kết) phần Văn học trong chƣơng trình Ngữ văn Trung học phổ thông ở Trung
tâm giáo dục thƣờng xuyên Mƣờng Khƣơng theo hƣớng phát huy tính tích cực, chủ động của học viên

nhào nặn các dữ liệu mới và kinh nghiệm đã đƣợc tích luỹ. Học tập thực
chất không phải là học thuộc mà là tự biến đổi tri thức của mình trên cơ sở
các tác động của bên ngoài và của hoạt động của ngƣời học. Do đó việc áp
đặt kiến thức chỉ có tác dụng tạm thời, học xong là quên ngay, không để lại
dấu ấn trong tâm khảm ngƣời học, không trở thành kiến thức hữu cơ của
một bộ óc biết suy nghĩ và phát triển.
Thứ ba, chƣa xem học viên là chủ thể của hoạt động học văn, chƣa
trao cho các em tính chủ động trong học tập. Coi học viên là chủ thể của
hoạt động học tập của mình thì học viên phải là ngƣời chủ thể trong các
hoạt động học tập, là ngƣời chủ động kiến tạo các kiến thức của mình mà
GV chỉ là ngƣời tổ chức các hoạt động học tập cho học viên. Giáo án của
Giáo viên: Nguyễn Thị Thúy - Trung tâm giáo dục thường xuyên Mường Khương

9


Đề tài: Tổ chức ôn tập (tổng kết) phần Văn học trong chƣơng trình Ngữ văn Trung học phổ thông ở Trung
tâm giáo dục thƣờng xuyên Mƣờng Khƣơng theo hƣớng phát huy tính tích cực, chủ động của học viên

giáo viên phải là kế hoạch hoạt động của học viên để tự kiến tạo kiến thức,
chứ không phải là Giáo án để giáo viên giảng và bình ở trên lớp.
Thứ tƣ, chƣa xem dạy học tác phẩm văn học là là dạy học đọc văn,
một hoạt động có quy luật riêng của nó. Nhiều tài liệu thƣờng nói dạy học
văn là dạy cảm thụ văn học. Nói nhƣ vậy là chƣa thật chính xác, bởi vì học
viên không phải cảm thụ các dòng chữ in, mà trƣớc hết phải đọc để biến
các kí hiệu chữ thành nghĩa, thành thế giới hình tƣợng, trên cơ sở đó mới
cảm thụ thế giới nghệ thuật bằng ngôn từ. Cảm thụ văn học khác hẳn cảm
thụ âm nhạc hay hội hoạ, là cảm thụ trực tiếp âm thanh và màu sắc, bố cục
bức tranh. Trong văn học chính ngƣời đọc phải tự kiến tạo bức tranh mà
mình sẽ thƣởng thức. Đọc không hiểu thì không có gì để cảm thụ cả. Vì thế


Đề tài: Tổ chức ôn tập (tổng kết) phần Văn học trong chƣơng trình Ngữ văn Trung học phổ thông ở Trung
tâm giáo dục thƣờng xuyên Mƣờng Khƣơng theo hƣớng phát huy tính tích cực, chủ động của học viên

Do đó muốn đổi mới phƣơng pháp dạy học văn thật sự, vấn đề không chỉ là
gợi ra một vài phƣơng pháp, một vài biện pháp kĩ thuật, mà phải xây dựng lại một
cách cơ bản quan niệm dạy học mới, vũ trang các khái niệm mới mới mong có sự
đổi mới đích thực về phƣơng pháp dạy học ngữ văn.
Muốn xác lập hệ thống các phƣơng pháp dạy học ngữ văn trƣớc tiên chúng ta
cần xác định nội dung môn học, xác định các hoạt động cơ bản để đạt đƣợc kết quả
của môn học, rồi từ đó mà xác định các phƣơng pháp cụ thể đặc thù của bộ môn.
Phƣơng pháp dạy học ngữ văn phụ thuộc vào đặc trƣng của bộ môn.
Hơn nữa trong quá trình giảng dạy, tôi nhận thấy những mặt thuận lợi và khó
khăn đối với việc giảng dạy bộ môn này nhƣ sau:
Trung tâm giáo dục thƣờng xuyên Mƣờng Khƣơng còn gặp nhiều khó khăn về
cơ sở vật chất, trang thiết bị cho việc dạy học còn hạn chế hơn so với các trƣờng
cùng cấp trong tỉnh. Mặt khác, các em đều là trụ cột gia đình đi học còn vƣớng bận
việc gia đình và địa phƣơng, điều kiện xã hội hết sức khó khăn nhƣ từ việc tiếp cận
thông tin văn hóa thƣờng ngày đến việc đƣờng giao thông đi lại rất khó khăn cũng
nhƣ điều kiện sống của nhân dân nơi đây là rất thấp nên đã ảnh hƣởng không nhỏ
đến việc học tập của các em học viên.
Phần nhiều học viên là con em của nhiều dân tộc thiểu số (chiếm hơn 90%),
mặt khác các em học viên thuộc nhiều dân tộc khác nhau (gồm dân tộc H.Mông,
Nùng, Tày, Pa Dí, Dao…), độ tuổi lại không đồng đều cho nên năng lực học tập
của các em cũng không đồng nhất. Do đó gặp rất nhiều hạn chế trong tiếp thu bài
giảng, và tất nhiên cũng khó khăn hơn nhiều cho giáo viên khi tiếp cận và giảng
dạy đối với những học viên này so với các em học viên khác.
Hơn nữa phần lớn học viên đến từ nhiều xã khác nhau trên khắp cả huyện, đặc
biệt phần lớn lại là con em làm nghề nông nghiệp, điều kiện sống hết sức khó khăn.
Có nhiều em không có điều kiện đến trƣờng, chƣa kể đến việc có nhiều phụ huynh

Qua những lần dự giờ thăm lớp theo kế hoạch chuyên môn của tổ, nhà trƣờng,
đặc biệt khi làm nhiệm vụ thanh tra hoạt động sƣ phạm nhà giáo theo quyết định
của Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Lào Cai, tôi nhận thấy nhiều giáo viên dạy
Ngữ văn đƣợc thanh tra khi dạy phần ôn tập văn học đã không chú ý đến việc hình
thành kĩ năng khái quát hoá từ những gì cụ thể. Giáo viên chủ yếu mới dừng lại ở
cấp độ tƣờng thuật, mô tả thông tin chứ chƣa hƣớng học viên tới tầng sâu của thông
tin, ví nhƣ chỉ cho học viên nêu lại hoàn cảnh sáng tác, chủ đề tác phẩm… Cũng có
những giáo viên chủ động tìm tòi đƣa thêm kiến thức, nhƣng lại là những phần kiến
thức hầu nhƣ ít liên quan đến bài học khiến bài dàn trải. Những câu hỏi đƣa ra miễn
cƣỡng, gƣợng ép, chƣa tiếp nối uyển chuyển giữa các phần kiến thức. Nhƣ thế, rõ
ràng giáo viên chƣa nhận thức rõ vai trò quan trọng việc ôn tập, chƣa xác định đúng
bản chất của đổi mới phƣơng pháp, tâm lí sợ học viên không biết nên phải nói hết,
khả năng linh hoạt trong giờ dạy còn hạn chế. Điều đó đã góp phần đưa đến thực
tế: người học ngại học, người dạy ngại dạy.
Ôn tập là để cũng cố những kiến thức đã học, mặt khác còn là dịp để tổng kết
quá trình học một học kì hay một năm. Việc tổng kết sẽ giúp chúng ta nâng cao
nhận thức, nâng cao trình độ hiểu biết của mình. Thế nhƣng, trong thực tế phần lớn
giờ ôn tập văn học còn rất nhiều điều bất cập, chƣa đạt đƣợc mục đích yêu cầu nêu
trên. Những ngƣời thầy tâm huyết với nghề, quan ngại trƣớc thực tế dạy- học Ngữ
văn đã thấy vấn đề: cần tiếp tục chú trọng hơn nữa việc đổi mới phƣơng pháp dạy
học Ngữ văn ở đây, tôi nhấn mạnh đến vấn đề rất cụ thể: đổi mới cách dạy phần ôn
tập (tổng kết) Văn học.
Để thực hiện tốt việc ôn tập văn học theo theo tinh thần đổi mới , phát huy tính
tích cực, chủ động, sáng tạo của học viên, bản thân tôi đã không ngừng đổi mới về
Giáo viên: Nguyễn Thị Thúy - Trung tâm giáo dục thường xuyên Mường Khương

12


Đề tài: Tổ chức ôn tập (tổng kết) phần Văn học trong chƣơng trình Ngữ văn Trung học phổ thông ở Trung

thời gian qua. Chính phủ, Bộ giáo dục và Đào tạo đã và đang thực hiện nhiều giải
pháp tích cực để nâng cao chất lƣợng đào tạo mà khâu then chốt là không ngừng
đổi mới phƣơng pháp dạy học. Xét một cách tổng thể, nhiều vấn đề về lí thuyết
dạy học đã đƣợc phổ biến, rút kinh nghiệm, song đôi lúc chƣa phù hợp ở một số
địa phƣơng. Vì thế tôi mạnh dạn đƣa ra phƣơng pháp tổ chức ôn tập (tổng kết)
phần Văn học trong chƣơng trình Ngữ văn Trung học phổ thông ở Trung tâm giáo
Giáo viên: Nguyễn Thị Thúy - Trung tâm giáo dục thường xuyên Mường Khương

13


Đề tài: Tổ chức ôn tập (tổng kết) phần Văn học trong chƣơng trình Ngữ văn Trung học phổ thông ở Trung
tâm giáo dục thƣờng xuyên Mƣờng Khƣơng theo hƣớng phát huy tính tích cực, chủ động của học viên

dục thƣờng xuyên Mƣờng Khƣơng theo hƣớng phát huy tính tích cực, chủ động
của học viên cụ thể nhƣ sau:
2.1. Phương pháp tổ chức ôn tập (tổng kết) Văn học hiện nay
Phƣơng pháp dạy phần ôn tập (tổng kết) Văn học đang đƣợc sử dụng rộng
rãi ở nhà trƣờng phổ thông nói chung và Trung tâm giáo dục thƣờng xuyên Mƣờng
Khƣơng nói riêng hiện nay là giáo viên hƣớng dẫn học viên làm việc bằng cách hệ
thống hoá những tác giả, tác phẩm đã học trong học kì, trong năm, khẳng định một
lần nữa những nét chính về nội dung tƣ tƣởng và phong cách nghệ thuật dựa trên
sách giáo khoa. Có thầy cô còn khái quát hoá kiến thức cho các em dựa tên mô
hình không gian, ví nhƣ ở lớp 10 học Văn học dân gian, Văn học trung đại Việt
Nam, sử thi ấn Độ, Thơ Đƣờng, tiểu thuyết Minh - Thanh của Văn học Trung
Quốc, Thơ Hai- Cƣ của Nhật Bản; hoặc theo mô hình văn học dân tộc: Pháp có V.
Huy- Gô, H. Ban- Dắc; Nga có A. P u- Skin, Sê- Khốp; Văn học Việt Nam có
Thạch Lam, Nam Cao, Xuân Diệu…trong chƣơng trình Văn học 11. Nội dung ôn
tập trong sách giáo khoa có những vấn đề lớn, sâu đòi hỏi độ tƣ duy cao nên trong
thực tế giáo viên chỉ chọn một số nội dung đơn giản, dễ dạy. Số câu hỏi, nội dung

giờ học có khi cả thầy và trò cùng thảo luận và khám phá bài học).
Ở đây, tôi không có tham vọng đƣa ra một cách dạy mới thay thế cách dạy
phong phú đa dạng mà lâu nay giáo viên vẫn thƣờng sử dụng và còn tiếp tục đƣợc
sử dụng. Tôi chỉ xin giới thiệu một cách dạy mà ở đó tính chủ động, tích cực của
học viên đƣợc phát huy.
Thời gian gần đây trên các chƣơng trình phát sóng của Đài truyền hình Việt
Nam xuất hiện nhiều sân chơi tri thức bổ ích, thú vị, thu hút sự quan tâm yêu thích
không chỉ của học viên, sinh viên mà của toàn xã hội nhƣ: Ai thông minh hơn học
sinh lớp 5, Đấu trƣờng 100, Ai là triệu phú, Đƣờng lên đỉnh Olympia, … ở các nhà
trƣờng, các lớp vẫn thƣờng xuyên tổ chức những cuộc thi vui về hiểu biết xã hội,
kiến thức nhƣ: Em yêu khoa học, Tài trí tuổi trẻ… thu hút sự quan tâm của đông
đảo học viên. Tại sao chúng ta không biến việc ôn tập phần Văn học (cũng nhƣ ôn
tập tiếng Việt, Làm văn, Lí luận văn học và các bộ môn khác) thành một hoạt động
tƣơng tự nhƣ thế? Thời gian cho hoạt động ôn tập theo phƣơng pháp này đƣợc cân
đối cho phù hợp với tiết dạy và khả năng tiếp nhận của học viên.
2.3.Cách tiến hành
Để tiến hành hoạt động dạy- học theo yêu cầu trên ta chia lớp thành 4 đội
tham dự. Mỗi tổ thành một đội do tổ trƣởng làm đội trƣởng (hoặc một học viên khá
giỏi, nhanh trí, có khả năng thuyết phục ngƣời khác), các thành viên của đội đƣợc
bố trí chỗ ngồi sao cho thuận tiện khi trao đổi, đƣa ra đáp án. Thay vì thuyết giảng
hoặc gọi học viên trả lời thì giáo viên soạn nội dung cần dạy dƣới dạng câu hỏi và
tất cả đều có quyền trả lời. Việc tổ chức hoạt động ôn tập này, giáo viên nên dùng
giáo án điện tử để thuận tiện cho sử dụng câu hỏi sinh động hơn trong tiết học và
nhất là thu hút đƣợc học viên.
Trong quá trình tổ chức hoạt động dạy học theo hình thức này cần chú ý đến
vấn đề thời gian, cần tránh tối đa thời gian “chết” do phải ổn định tổ chức. Vì vậy
khâu tổ chức lớp học hết sức quan trọng. Ở những Trung tâm hoặc trƣờng có
phòng học bộ môn nên sử dụng cho tiết học này, vừa chủ động đƣợc thời gian vừa
không ảnh hƣởng đến lớp học khác.


có thành công hay không một phần quan trọng dựa vào “cái duyên” này của giáo
viên. Tạo không khí văn chƣơng trong khi ôn tập (tổng kết) phần văn học có thể
thực hiện bằng nhiều cách khác nhau:
Gợi lại không gian lịch sử, xã hội, văn hoá của những tác phẩm trong bài ôn
tập: ở lớp 10 khi ôn tập phần văn học Việt Nam trung đại ( Văn học Lí – Trần ) ta
có thể gợi lại không gian lịch sử - văn hoá lúc đó - các cuộc kháng chiến chống
quân xâm lƣợc Tống, Nguyên- Mông; sự phát triển của Phật giáo. Ở lớp 11 khi ôn
tập cuối học kì I ta có thể gợi lại bối cảnh nông thôn Việt Nam những năm 19301945. Phần văn học nƣớc ngoài cũng có thể làm tƣơng tự.
Tạo không khí văn chƣơng bằng cách đƣa ra một nhận định tổng quát đòi hỏi
học viên phải tƣ duy và chƣa thể giải quyết ngay, từ đó dẫn dắt các em tìm hiểu
các nội dung ôn tập để trả lời đƣợc vấn đề vừa nêu ra. Mặt khác giáo viên cũng có
Giáo viên: Nguyễn Thị Thúy - Trung tâm giáo dục thường xuyên Mường Khương

16


Đề tài: Tổ chức ôn tập (tổng kết) phần Văn học trong chƣơng trình Ngữ văn Trung học phổ thông ở Trung
tâm giáo dục thƣờng xuyên Mƣờng Khƣơng theo hƣớng phát huy tính tích cực, chủ động của học viên

thể sƣu tầm những giai thoại về nhà văn ( những câu về bút danh nhà văn, về công
việc viết văn, về đời tƣ…) tạo thêm những hiểu biết lí thú, sôi động của tiết học.
Cũng có thể tạo bầu không khí bằng cách giao lƣu đối thoại trực tiếp giữa giáo
viên- học viên, học viên- học viên ( ví dụ đội 1 trả lời, giáo viên có thể hỏi cách
nghĩ của đội 2) tạo nên không khí vui vẻ, phấn khởi trong suốt tiết học. Điều này
phụ thuộc nhiều vào sự nhanh trí, phản ứng linh hoạt của giáo viên.
Tạo đƣợc bầu không khí văn chƣơng thực sự là một nghệ thuật. Nó đòi hỏi sự
khéo léo, thông minh và tế nhị của ngƣời thầy để làm sao giờ học viên động mà
hiệu quả, vui vẻ mà nghiêm túc. Việc tạo không khí văn chƣơng trong giờ ôn tập
văn học đƣợc thực hiện xen kẽ các nội dung hoặc trong quá trình trả lời câu hỏi
của học viên. Tuyệt nhiên không lạm dụng, làm mất thời gian của việc ôn tập. Điều


Đề tài: Tổ chức ôn tập (tổng kết) phần Văn học trong chƣơng trình Ngữ văn Trung học phổ thông ở Trung
tâm giáo dục thƣờng xuyên Mƣờng Khƣơng theo hƣớng phát huy tính tích cực, chủ động của học viên

C. Tâm trạng tuyệt vọng của nhân vật trữ tình
D. Nỗi buồn, sự phẫn uất và khát vọng sống, ý thức vƣợt lên của nhân vật trữ tình.
Câu trả lời đúng là D
Câu hỏi trắc nghiệm điền khuyết
Ví dụ : Hoàn thành lời nhận định của nhà văn Vũ Ngọc Phan trong cuốn
Nhà văn Việt Nam hiện đại: “Ở nƣớc ta, một năm có thể kể nhƣ …... của ngƣời”.
A. Năm mƣơi năm
B. Bốn mƣơi năm
C. Ba mƣơi năm
D. Hai mƣơi
năm
Câu trả lời đúng là C
2.5.2. Kiểm tra kiến thức bằng câu hỏi trả lời ngắn
Giáo viên ra những câu hỏi là tên một trào lƣu, một con số về thời gian , sự
kiện văn học, tên tác giả, tác phẩm, nhân vật. Cần soạn những câu hỏi có trọng
tâm, liên hệ mật thiết với ngƣời học (có thể hỏi những câu đòi hỏi học viên phải
chịu khó tìm tòi, đọc nhiều, hiểu biết rộng mới trả lời đƣợc). Những câu hỏi trả lời
ngắn giúp giáo viên đánh giá đƣợc đầy đủ năng lực cảm thụ, khái quát hoá ở học
viên.
Học viên có thể giơ tay để giành quyền ƣu tiên trả lời. Nhƣng cũng có thể tạo
điều kiện để các đội tham gia cùng trả lời bằng cách viết lên bảng mêka. Sau 30
giây các đội phải đƣa ra đáp án đúng. Đội nào trả lời đúng sẽ đƣợc tính điểm.
Ví dụ 1 : Ai là ngƣời Châu Á đầu tiên nhận đƣợc giải Nobel văn học? Năm
nào? Cho tác phẩm gì?
Đáp án : R. Tagor. Năm 1913. Tập Thơ Dâng
Ví dụ 2 : Hai chủ đề nổi bật trong truyện ngắn Thuốc của Lỗ Tấn là gì?

một câu hỏi chung cho cả 4 đội lần lƣợt trả lời để xếp loại cho điểm ( hoặc ra cho
mỗi đội một câu hỏi khác nhau). Các đội cử ngƣời đại diện phát biểu, tranh luận.
Đây là phần sôi động nhất của tiết học, là lúc mà vai trò cá nhân xuất sắc đƣợc
phát huy. Cũng qua đó giáo viên phần nào nắm bắt đƣợc năng lực, sở trƣờng của
học viên, chuẩn bị cho mục tiêu cao hơn (Lựa chọn để bồi dƣỡng học viên giỏi
chẳng hạn). Khi soạn những câu hỏi hùng biện cần bám sát trọng tâm ôn tập, khai
thác những nội dung “có tính vấn đề” để học viên tranh luận, đƣa ra nhận xét đánh
giá. Những nhận xét đánh giá của các em có thể khác nhau, có khi trái ngƣợc nhau.
Giáo viên tôn trọng ý kiến của từng học viên, nhƣng vẫn phải uốn nắn những lệch
lạc để các em có định hƣớng đúng đắn về kiến thức cũng nhƣ tƣ tƣởng, tình cảm…
Phần trả lời câu hỏi hùng biện và phát biểu cảm nghĩ có thể thực hiện bằng
cách: Các đội viết vào tờ bóng kính, trình chiếu bằng máy chiếu hắt để các đội
cùng quan sát, bổ sung. Việc làm này giúp các em tự tin, bản lĩnh khi thuyết trình
một vấn đề trƣớc tập thể.
Ví dụ 1 : Một tác phẩm văn học có thể đƣợc cảm nhận khác nhau hay không?
Vì sao?
Đáp án:
- Cảm nhận văn học là một hành động chủ quan và rất đa dạng. Ngƣời đọc
có quyền lí giải tác phẩm văn học theo sự hiểu biết, theo cách nghĩ của mình và sự
lí giải ấy có thể theo nhiều cách khác nhau
- Sự khác nhau này xuất phát từ các nguyên nhân sau:

Giáo viên: Nguyễn Thị Thúy - Trung tâm giáo dục thường xuyên Mường Khương

19


Đề tài: Tổ chức ôn tập (tổng kết) phần Văn học trong chƣơng trình Ngữ văn Trung học phổ thông ở Trung
tâm giáo dục thƣờng xuyên Mƣờng Khƣơng theo hƣớng phát huy tính tích cực, chủ động của học viên


về lí thuyết khô cứng thành tƣ duy sáng tạo – con đƣờng nhanh nhất, đúng đắn
nhất nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo cho học viên. Nhìn một cách
tổng thể, việc ôn tập văn học theo cách này chính là đã tạo ra một môi trƣờng hoạt
động - giao lƣu nhằm kích thích hứng thú học tập của học viên. Chúng ta đã và
Giáo viên: Nguyễn Thị Thúy - Trung tâm giáo dục thường xuyên Mường Khương

20


Đề tài: Tổ chức ôn tập (tổng kết) phần Văn học trong chƣơng trình Ngữ văn Trung học phổ thông ở Trung
tâm giáo dục thƣờng xuyên Mƣờng Khƣơng theo hƣớng phát huy tính tích cực, chủ động của học viên

đang tìm kiếm con đƣờng nâng cao hiệu quả học tập, phát huy tính tích cực sáng
tao, tôn trọng chủ thể học viên thì đây sẽ là cách làm có thể coi là hiệu quả bởi nó
phù hợp với trình độ, tâm lí lứa tuổi của đa số học viên, nhất là phù hợp với nhiều
địa phƣơng (nhất là vùng sâu, vùng xa của chúng ta). Nói nhƣ một nhà phƣơng
pháp: không nhảy xuống nƣớc làm sao có đƣợc lý thuyết bơi. Những tìm tòi thể
nghiệm của bản thân tôi trong quá trình dạy học những năm qua đã thu đƣợc
những kết quả nhất định.
Trong mấy năm gần đây khi tổ chức cho học viên các khối lớp ôn tập theo
cách này bản thân tôi thấy rất có hiệu quả. Chính học viên khi đƣợc hỏi cũng rất
thích thú với cách làm này. Nhiều học viên Trung tâm giáo dục thƣờng xuyên
Mƣờng Khƣơng đã thực sự trƣởng thành. Sau khi ra trƣờng họ đã trở thành trụ cột
gia đình vững chắc hoặc tiếp tục mang những tri thức tiếp thu đƣợc ở trƣờng cống
hiến cho những trọng trách mà họ đƣợc giao phó ở địa phƣơng hoặc cao hơn nữa là
những chức vụ đảm nhận đó ở huyện nhà. Đó là kết quả giáo dục tích cực, từ một
phƣơng pháp đúng đắn. Không nặng nề bởi những vấn đề lí thuyết, cách làm của
chúng tôi khá thiết thực và rất dễ vận dụng.
Tôi còn thấy cùng một cách ôn tập nhƣ thế nhƣng nếu có sự hỗ trợ của công
nghệ thông tin ( sử dụng giáo án điện tử ) thì hiệu quả giờ học còn cao hơn nhiều.

lƣợng

Tỷ lệ

Không nắm
được
Số
Tỷ lệ
lƣợng

Giáo viên: Nguyễn Thị Thúy - Trung tâm giáo dục thường xuyên Mường Khương

21


Đề tài: Tổ chức ôn tập (tổng kết) phần Văn học trong chƣơng trình Ngữ văn Trung học phổ thông ở Trung
tâm giáo dục thƣờng xuyên Mƣờng Khƣơng theo hƣớng phát huy tính tích cực, chủ động của học viên

8

26,6%

10

33,3%

9

30,2%


Tỷ lệ

4

23,5%

7

41,2%

4

23,5%

Không nắm
được
Số
Tỷ lệ
lƣợng

2

11,8%

Dạy bằng hình thức một sân chơi khoa học:
Lớp 10A
Tổng số
học
viên
31


3

10,4%

Không nắm
được
Số
Tỷ
lƣợng
lệ

0

0%

Lớp 11A
Tổng số
học
viên
20

Mức độ nắm kiến thức
Tốt

Khá

Trung bình

Số

lƣợng
lệ

0

0%

Sự chuyển biến của học viên cần có quá trình lâu dài. Nhƣng để quá trình
đó diễn ra thuận chiều thì đây là thực tế khả quan. Một giờ học mà cả thầy và trò
hăng say khám phá, vẫn còn thấy thiếu một cái gì đó phải tiếp tục tìm hiểu, tôi cho
rằng đó là một giờ học có hiệu quả. Tôi rất tin vào cách làm này.

Giáo viên: Nguyễn Thị Thúy - Trung tâm giáo dục thường xuyên Mường Khương

22


Đề tài: Tổ chức ôn tập (tổng kết) phần Văn học trong chƣơng trình Ngữ văn Trung học phổ thông ở Trung
tâm giáo dục thƣờng xuyên Mƣờng Khƣơng theo hƣớng phát huy tính tích cực, chủ động của học viên

C. KẾT LUẬN
Nhƣ tôi đã nói, với đề tài này còn rất nhiều hạn chế. Song tôi tin rằng nó lại rất
phù hợp với điều kiện thực tế giảng dạy ở đơn vị trƣờng tôi và các đơn vị trƣờng
học thuộc nhiều cấp học khác nhau trên địa bàn huyện Mƣờng Khƣơng và trong
toàn tỉnh Lào Cai.
Vì với đề tài này là kết quả của quá trình nghiên cứu và tìm hiểu những đặc
điểm của học viên nơi tôi công tác trong nhiều năm qua cũng nhƣ nhiều ý kiến
thảo luận, góp ý của các đồng nghiệp. Nên tôi tin tƣởng rằng nó sẽ rất cần thiết để
cho nhiều giáo viên giảng dạy bộ môn Ngữ Văn
Đổi mới phƣơng pháp dạy học yêu cầu giáo viên phát huy tối đa tính chủ

* Những ý kiến đề xuất
Đây là một hình thức dạy học hợp lí, hấp dẫn, đáp ứng hoàn toàn quan điểm
giáo dục về vị trí của giáo viên và học viên trong cơ chế dạy học văn hiện nay: học
viên đóng vai trò chủ thể, là một nhân cách, một cá thể tiếp nhận sáng tạo; giáo
viên đóng vai trò hƣớng dẫn tổ chức, cố vấn khoa học. Ở đây không chỉ có hỏi đáp trong những tình huống có vấn đề mà còn có không khí thi đua sôi nổi giữa cá
nhân - cá nhân, tập thể - tập thể làm cho học viên cảm thấy yêu mến hơn việc học
tập, yêu mến hơn trƣờng lớp, thầy cô, bạn bè. Tuy nhiên để hình thức học tập này
thành công, đạt hiệu quả cao hơn những giờ dạy hoàn toàn theo hình thức truyền
thống, cũng cần đòi hỏi nhiều ở cả thầy và trò.
- Đối với giáo viên
Trƣớc hết để phục vụ cho tổ chức hoạt động dạy học này, ngƣời giáo viên
phải có sự chuẩn bị tốt ở nhà. Giáo viên phải chịu khó suy nghĩ, đặt ra nhiều câu
hỏi, kiểu câu hỏi và có đáp án đầy đủ. Việc soạn hệ thống câu hỏi này tuy có vất vả
nhƣng cũng thật thú vị ngay cả đối với ngƣời thầy. Hơn nữa, sự vất vả nếu có chỉ ở
năm đầu tiên. Bộ câu hỏi này ta có thể lƣu lại cho các năm học sau, các lớp khác
(cùng chƣơng trình) và có thể thay đổi bổ sung thêm hàng năm. Sự chuẩn bị của
ngƣời giáo viên càng cẩn thận, chu đáo thì càng đảm bảo sự thành công của giờ
học.
Khi bƣớc vào giờ học, ngƣời giáo viên chỉ đóng vai trò ngƣời hƣớng dẫn tổ
chức, ngƣời dẫn chƣơng trình kiêm giám khảo. Công việc này không vất vả, nhƣng
đòi hỏi ở ngƣời giáo viên những đức tính nhƣ: vui vẻ, khoa học trong dẫn dắt cuộc
thi, khách quan, công bằng trong nhận xét và cho điểm để tạo nên hứng thú thi đua
ở học viên.
Ngƣời giáo viên Ngữ văn ở trƣờng phổ thông phải có kiến thức sâu rộng về
các bộ môn Văn học Việt Nam, Văn học nƣớc ngoài, Lí luận văn học, Làm văn,
Tiếng Việt. Đồng thời có kĩ năng hƣớng dẫn học viên tiếp cận một cách khoa học
có hiệu quả.
Giáo viên cần tích cực trao đổi trong nhóm, tổ chuyên môn để tạo đƣợc tiếng
nói chung thống nhất. Đồng thời từng bƣớc rút kinh nghiệm cho các giờ dạy.
Giáo viên cần động viên, khuyến khích, tạo cơ hội và điều kiện cho học