SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:
"PHƢƠNG PHÁP GIẢI BÀI TẬP QUY LUẬT DI TRUYỀN SINH
HỌC 12"


PHẦN I: LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của dạy học sinh học là phát triển tư duy sáng tạo
và khả năng phân tích của học sinh, và vì thế việc vận dụng để giải các bài toán trong
sinh học có vai trò rất lớn trong quá trình hình thành cho học sinh những phẩm chất đó.
Hơn nữa với đặc thù của bộ môn Sinh học thì phần lớn nội dung và thời lượng giành cho
việc nghiên cứu về lí thuyết còn việc vận dụng kiến thức đã được học để giải quyết
những bài toán trong sinh học còn rất nhiều hạn chế. Chính vĩ lẽ đó mà một bộ phận
không ít học sinh đã bỏ qua kĩ năng này và gần như không biết vận dụng để giải quyết
các bài toán trong sinh học. Trong khi đó thì trong các đề thi môn Sinh học của các kì thi
như tốt nghiệp, Đại hoc – Cao đẳng, Học sinh giỏi thì phần bài tập chiếm tỷ lệ khoảng 10
– 20% theo cấu trúc đề thi của bộ giáo dục.
Bên cạnh đó học sinh không có hứng thú học môn sinh như các môn học tự nhiên khác
bởi nội dung trong sách giáo khoa toàn lý thuyết, ít đề cập đến bài tập cũng như các công
thức vận dụng để giải các bài tập đó và như vậy khó lôi cuốn các em học môn này.
Trong chương trình sinh học THPT phần cơ chế di truyền và biến dị ở cấp độ tế bào
chiếm một dung lượng kiến thức lớn, nội dung về lý thuyết đã khó, và việc vận dụng lý
thuyết để xây dựng những công thức tính toán cũng như sử dụng các công thức tính toán
vào để giải những bài tập liên quan đến nội dung này là điều không dễ. Mặt khác trong
sách giáo khoa toàn giới thiệu về lý thuyết không đề cập nhiều đến bài tập, nên học sinh
không có hứng thú nhiều đối với môn sinh học, trong khi đó các dạng bài tập về phần cơ
chế di truyền và biến dị ở cấp độ tế bào rất đa dạng và rất khó. Vì vậy để giúp các em
hứng thú cũng như yêu thích khi học môn sinh, vận dụng linh hoạt để giải được các bài
tập sinh học nói chung và phần bài tập về cơ chế di truyền – biến dị ở cấp độ tế bào tôi
mạnh dạn chọn đề tài:

tương đồng.
+ Thể một nhiễm: Tế bào lưỡng bội mất một cặp nhiễm sắc thể (2n -1)
+ Thể tam nhiễm: Trong tế bào lưỡng bội một cặp nhiễm sắc thể có ba chiếc(2n +1)


+Thể không nhiễm: Tế bào lưỡng bội mất 2 nhiễm sắc thể của một cặp (2n -2)
+Thể bốn nhiễm. Trong tế bào lưỡng bội một cặp nhiễm sắc thể có bốn chiếc (2n +2)
* Đột biến đa bội là dạng đột biến làm tăng 1 số nguyên lần bộ NST đơn bội của loài và
lớn hơn 2n (3n, 4n, 5n, 6n...) gồm :
- Tự đa bội: - Là dạng đột biến làm tăng 1 số nguyên lần bộ NST đơn bội của loài và lớn
hơn 2n gồm đa bội chẵn và đa bội lẽ
- Dị đa bội: Là dạng đột biến làm tăng số bộ NST đơn bội của hai loài trong một tế bào
I. 3. NGUYÊN PHÂN (phân bào nguyên nhiễm)
- Xảy ra tại cơ quan sinh dưỡng và vùng sinh sản của cơ quan sinh dục. Gồm 4 kỳ( Kỳ
đầu, kỳ giữa, kỳ sau và kỳ cuối).
- Nhiễm sắc thể nhân đôi ở pha S kỳ trung gian do đó NST tồn tại ở trạng thái kép từ kỳ
trung gian cho đến kỳ giữa, tồn tại ở trạng thái đơn ở kỳ sau, kỳ cuối và đầu kỳ trung
gian.
- Nhiễm sắc thể co xoắn cực đại ở kỳ giữa và vào kỳ sau mỗi nhiễm sắc thể kép bị tách
thành hai nhiễm sắc thể đơn phân ly về hai cực tế bào
- Mỗi tế bào mẹ qua NP một lần tạo thành hai tế bào con có nhân 2n giống hệt mẹ
I.4. GIẢM PHÂN (Phân bào giảm nhiễm)
- Xảy ra ở vùng chín cơ quan sinh dục, là quá trình tạo giao tử mang bộ NST đơn bội (n)
- Gồm hai lần phân bào liên tiếp, mỗi lần phân bào gồm 4 kỳ (Kỳ đầu, kỳ giữa, kỳ sau và
kỳ cuối). Lần phân bào I theo hình thức giảm nhiễm từ 2n nhiễm sắc thể đơn tạo hai tế
bào con có n NST kép. Lần phân bào II theo hình thức nguyên nhiễm từ n kép tế bào con
có n NST đơn
- NST ở trạng thái kép từ kỳ trung gian đến kỳ giữa II, sau đó ở trạng thái đơn và tháo
xoắn. Sự phân ly NST luôn xảy ra ở kỳ sau.
- Mỗi tế bào sinh tinh(tế bào sinh hạt phấn) tạo 4 tinh trùng (4 hạt phấn) đều mang bộ

Số NST kép Số tâm động Số
crômatit

Hàm
ADN

Trung gian

0

2n

2n

4n

2m

Đầu

0

2n

2n

4n

2m


2n

0

2m

Gọi x là số lần NST nhân đôi ta có:
Tổng số tâm động trong các tế bào con được tạo ra

2n. 2x

lượng


Tổng số tâm động trong các tế bào con được tạo thêm: 2n. (2x -1)
I.1.3. TÍNH SỐ TẾ BÀO CON TẠO THÀNH
Tế bào sinh sản bằng cách phân đôi trở thành 2 tế bào con → số tế bào ở thế hệ sau gấp
đôi số tế bào ở thế hệ trước
* Từ 1 tế bào ban đầu :

+ Qua 1 đợt phân bào tạo 21 tế bào con

+ Qua 2 đợt phân bào tạo 22 tế bào con
=> Số tế bào con tạo thành từ 1 tế bào ban đầu qua x đợt phân bào

A= 2x

* Từ a tế bào ban đầu : Tổng số tế bào con sinh ra A = a. 2x
Mặt khác: Nếu có nhiều tế bào ban đầu nguyên phân và số lần nguyên phân không
như nhau

cũ của 1 NST ban đầu → số NST có chứa 1/ 2 NST cũ = 2 lần số NST ban đầu . Vì vậy
số NST trong tế bào con mà mỗi NST này đều được cấu thành từ nguyên liệu mới do môi
trường nội bào cung cấp là :
NST mới = 2n . 2x - 2. 2n = 2n (2x – 2 )
I.1.5. TÍNH THOI VÔ SẮC HÌNH THÀNH HAY PHÁ HỦY VÀ THỜI GIAN
NGUYÊN PHÂN
* Số thoi vô sắc xuất hiện và số thoi vô sắc bị phá hủy
Thoi vô sắc xuất hiện ở kỳ đầu và bị phá hủy ở kỳ cuối. Vậy có bao nhiêu thoi vô sắc
hình thành sẽ có bấy nhiêu thoi vô sắc bị phá hủy
Một tế bào nguyên phân x lần, số thoi vô sắc (TVS) xuất hiện hay phá hủy là : (2x – 1)
a tế bào nguyên phân x lần, số thoi vô sắc (TVS) xuất hiện hay phá hủy là : (2x – 1 ). a
* Thời gian của nguyên phân
- Thời gian của 1 chu kì nguyên phân : Là thời gian của 5 giai đọan , có thể được tính
từ đầu kì trước đến hết kì trung gian hoặc từ đầu kì trung gian đến hết kì cuối
Trong cùng một đơn vị thời gian chu kỳ nguyên phân tỉ lệ nghịch với số đợt nguyên
phân, số đợt nguyên phân tỉ lệ thuận với tốc độ nguyên phân
- Thời gian qua các đợt nguyên phân : Là tổng thời gian của các đợt nguyên phân liên
tiếp và phụ thuộc vào tốc độ nguyên phân
+ Nếu tốc độ nguyên phân không thay đổi : Khi thời gian của đợt nguyên phân
sau luôn luôn bằng thời gian của đợt nguyên phân trước .
TG = thời gian mỗi đợt x số đợt nguyên phân
+Nếu tốc độ nguyên phân thay đổi
Nhanh dần đều : khi thời gian của đợt phân bào sau ít hơn thời gian của đợt phân bào
trước là 1 hằng số


Giảm dần đều : khi thời gian của đợt phân bào sau nhiều hơn thời gian của đợt phân bào
trước là 1 hằng số. Vậy : Thời gian qua các đợt phân bào liên tiếp là tổng của dãy cấp số
cộng mà mỗi số hạng là thời gian của 1 đợt nguyên phân.
TG = ( a1 + ax ) = [ 2a1 + ( x – 1 ) d ].


Đầu I

0

2n

2n

4n

2m

Giữa I

0

2n

2n

4n

2m

Sau I

0

2n


Giữa II

0

n

n

2n

m

Sau II

2n

0

2n

0

m

Cuối II

n

0

QUA GIẢM PHÂN
+ SỐ NST ĐƠN MÔI TRƢỜNG CẦN CUNG CẤP :
Tế bào này là tế bào sinh dục sơ khai nên trảiqua vùng sinh sản và vùng chín nên tế bào
sinh dục trải qua nguyên phân và giảm phân . Vậy số NST cung cấp tính theo cả nguyên
phân và giảm phân là:
Số NST cung cấp cho vùng sinh sản là : 2n(2k-1)
Số NST cung cấp cho vùng chin ( giảm phân tạo giao tử) :
Vậy số NST cần cung cấp là: 2n(2k-1) + 2n. 2k = 2n(2x2k-1)
Số NST đơn môi trường cung cấp cho A tế bào sinh dục sơ khai qua vùng sinh sản và
chín tạo giao tử là: A. 2n(2x2k-1) trong đó k là số lần nguyên phân.
+ SỐ NST BỊ TIÊU BIẾN QUA GIẢM PHÂN
Một tế bào sinh trứng (tế bào sinh noãn) có bộ NST 2n qua giảm phân tạo một trứng
hoặc 1 noãn tham gia vào quá trình thụ tinh tạo hợp tử còn 3 thể định hướng sẽ bị tiêu
biến. Vậy số NST bị tiêu biến qua thể định hướng là 3.n


Với b tế bào sinh trứng (tế bào sinh noãn) có bộ NST 2n qua giảm phân tạo 1.b trứng
hoặc 1.b noãn tham gia vào quá trình thụ tinh tạo hợp tử còn 3.b thể định hướng sẽ bị
tiêu biến. Vậy số NST bị tiêu biến qua thể định hướng là 3.n.b
* XÁC ĐỊNH SỐ THOI VÔ SẮC XUẤT HIỆN (PHÁ HỦY)
Một tế bào sinh tinh (tế bào sinh hạt phấn) hoặc một tế bào sinh trứng (tế bào sinh noãn)
qua hai lần giảm phân xuất hiện cũng như bị phá hủy 3 thoi vô sắc ( 1 thoi ở lần phân bào
thứ nhất + 2 thoi ở lần phân bào thứ 2)
Với a tế bào sinh tinh (tế bào sinh hạt phấn) hoặc a tế bào sinh trứng (tế bào sinh noãn)
qua hai lần giảm phân xuất hiện cũng như bị phá hủy 3.a thoi vô sắc
I.2.3. HIỆU SUẤT THỤ TINH: Hiệu suất thụ tinh là tỷ lệ phần trăm giao tử được thụ
tinh hình thành nên hợp tử tính trên tổng số giao tử được sinh ra
- Hiệu suất thụ tinh của tinh trùng = Số tinh trùng thụ tinh /Tổng số tinh trùng hình thành
- Hiệu suất thụ tinh của trứng


Thể bốn nhiễm của một cặp NST có số NST trong tế bào là: 2n + 2
Thể không nhiễm của một cặp NST(thể khuyết nhiễm) có số NST trong tế bào là: 2n + 1
Thể một nhiễm kép của một cặp NST có số NST trong tế bào là: 2n - 1- 1
Thể đa bội chẵn có số NST trong tế bào là : 4n, 6n, 8n......
Thể đa bội lẽ có số NST trong tế bào là: 3n, 5n, 7n.....
II.2. XÁC ĐỊNH GIAO TỬ CỦA THỂ BA NHIỄM, THỂ TỰ ĐA BỘI
* Thể ba nhiễm: của một cặp NST (2n – 1) tạo các loại giao tử gồm loại mang 2 NST
và loại mang 1 NST của cặp. Do vậy khi xác định tỷ lệ giao tử của các thể ba nhiễm
người ta dùng sơ đồ hình tam giác. Các loại kiểu gen thường gặp của cơ thể 2n +1 là :
AAA, AAa, Aaa, aaa….. Ví dụ: Xác định giao tử của cơ thể có kiểu gen AAA
A

A

Từ
Từhình
hìnhtam
tamgiác
giáctatacó
cógiao
giaotử
tửlưỡng
lưỡngbội
bộilàlàmột
mộtcạnh
cạnhgiác
giác
tam
tamvà
vàgiao

bộilàlà3/6AA
3/6AAhay
hay½½AA
AAvà
vàgiao
giaotử
tửđơn
đơnbội
bộilàlà
A 2/6A,
2/6A,1/6a
1/6a

Tương tự với cách xác định như vậy ta có bảng tóm tắt sau :
Kiểu gen

Tỷ lệ giao tử 2n

Tỷ lệ giao tử n

AAa

1/6AA, 2/6Aa

2/6A, 1/6a

AAA

3/6AA hay ½ AA


tỷ lệ giao tử của các cơ thể này ta dùng sơ đồ hình chữ nhật để tổ hợp. Các kiểu gen của
cơ thể 4n thường gặp : AAAA, AAAa, AAaa, Aaaa, aaaa... Ví dụ: Xác định giao tử của
cơ thể có kiểu gen: AAaa
A

a

A

a

Từ hình chữ nhật ta có các giao tử lưỡng bội là một
cạnh giác hình chữ nhật ( nếu giao tử lưỡng bội là
cạnh này thì giao tử lưỡng bội khác sẽ là cạnh đối
diện) và đường chéo( nếu giao tử lưỡng bội là đường
chéo này thì giao tử lưỡng bội khác sẽ là đường chéo
còn lại ta có giao tử lưỡng bội là 1/6AA: 4/6Aa:1/6aa

Tương tự với cách xác định như vậy ta có bảng tóm tắt sau :

Kiểu gen

Tỷ lệ các loại giao tử 2n

AAAA

AA

AAAa


Loại giao tử mang 4n NST chiếm: C64.a2.b4 /(a +b)6 = 15/ 64
Loại giao tử mang 5n NST chiếm: C65.a.b5 /(a +b)6 = 6/ 64
Loại giao tử mang 6n NST chiếm: C66. b6 /(a +b)6 = 1/ 64
Kết luận: Khi cơ thể đa bội chẵn giảm phân , các NST trong bộ đa bội phân ly ngẫu
nhiên và không đồng đều. Do vậy nếu xét ở mức độ cơ thể các loại giao tử không và có
khả năng thụ tinh xuất hiện theo biểu thức Newtơn sau:
(a +b)n = Cn0.an + Cn1.an-1.b + Cn2.an-2.b2 + .....+ Cnn-1. a.bn-1 + Cnn.bn
Trong đó a: Số NST ở cực 1; b: Số NST ở cực 2; n: Số NST trong bộ đa bội
Trong các kiểu giao tử nói trên chỉ có các loại giao tử mang ½ số NST trong bộ đa bội
mới có khả năng thụ tinh, các kiểu giao tử khác không có khả năng này.
Tỷ lệ giao tử có khả năng thụ tinh tính trên tổng số giao tử được hình thành là:
Cnn/2.an/2.bn/2
II.3. Xác định số trƣờng hợp thể lệch bội khi xảy ra đồng thời 2 hoặc nhiều đột biến
lệch bội
Nếu bài toán là số các trường hợp thể lệch bội khi xảy ra đồng thời 2 hoặc nhiều đột biến
. Gọi n là số cặp NST, ta có:
- Thể lệch bội đơn: Cn1 = n
- Thể lệch bội kép:số trƣờng hợp thể 1 kép = Cn2 = n(n – 1)/2
- Đồng thời nhiều (a) thể lệch bội khác nhau:
Với lệch bội thứ 1 có (n) cách chọn


Với lệch bội thứ 2 có (n-1) cách chọn
Với lệch bội thứ 3 có (n-3) cách chọn
….
Với lệch bội thứ k có (n-k+1) cách chọn
Do đó số trường hợp xảy ra = (n)(n-1)(n-2)…(n-k+1) = n!/(n –k)!= Ank
TỔNG QUÁT :Số trƣờng hợp thể lệch bội khi xảy ra đồng thời k đột biến lệch bội
khác nhau là :
Ank = n!/(n –k)!

(ví dụ Bb) là do rối loạn giảm phân I.
- Nếu xuất hiện giao tử (n + 1), trong đó 2 NST của cặp đột biến có cấu trúc giống nhau
(ví dụ AA, aa) là do rối loạn giảm phân II.
II.5. XÁC ĐỊNH DẠNG ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NST


Dựa vào hình thái và cách phân bố gen để xác định kiểu đột biến
* Dựa vào hình thái
- NST không thay đổi về kích thước, đó là đột biến đảo đoạn hoặc chuyển đoạn trong một
NST hay chuyển đoạn tương hỗ (trường hợp đoạn chuyển đi bằng đoạn nhận về)
- NST thay đổi kích thước, đó là đột biến mất đoạn (ngắn hơn) hoặc đột biến lặp đoạn
(dài hơn) hay đột biến chuyển đoạn giữa 2 NST không tương đồng (tương hỗ và không
tương hỗ).
* Dựa vào trình tự gen
- Trình tự gen lặp lại là đột biến lặp đoạn.
- Trình tự gen đảo ngược là đột biến đảo đoạn.
- Trình tự gen thay đổi không theo quy luật và không thay đổi số lượng gen là đột biến
chuyển đoạn trong một NST.
- Chỉ thiếu một số gen là đột biến mất đoạn hay đột biến chuyển đoạn không tương hỗ
(chỉ cho đi mà không nhận lại).
- Thêm một số gen là chuyển đoạn không tương hỗ (nhận mà không cho đi).
- Vừa mất vừa thêm một số gen là chuyển đoạn tương hỗ.
II.6. XÁC ĐỊNH SỐ KIỂU GIAO TỬ TRƢỜNG HỢP XẢY RA TRAO ĐỔI ĐOẠN
Xét bộ NST lưỡng bội của loài là 2n trong quá trình giảm phân hình thành giao tử xảy ra
hiện tượng trao đổi đoạn thì số kiểu giao tử là:
* Trƣờng hợp xảy ra trao đổi đoạn một điểm ở k trong số n cặp NST tƣơng đồng
cấu trúc khác nhau (n>k)
Xét một cặp gồm 2 NST cấu trúc khác nhau, quá trình giảm phân xảy ra trao đổi đoạn 1
điểm sẽ tạo ra 4 kiểu giao tử.
Với k cặp gồm 2 NST cấu trúc khác nhau, quá trình giảm phân xảy ra trao đổi đoạn 1

ra một loại trứng trong tổng số 2n .3k loại
* Trƣờng hợp xảy ra trao đổi đoạn hai điểm cùng lúc (trao đổi đoạn kép) ở k trong
số n cặp NST tƣơng đồng cấu trúc khác nhau (n>k)
Trao đổi đoạn hai điểm cùng lúc(trao đổi đoạn kép) có nghĩa là có tế bào xảy ra trao đổi
đoạn tại điểm một, có tế bào xảy ra trao đổi tại điểm hai, có tế bào khác trao đổi đoạn hai
điểm cùng lúc cũng ở cặp NST tương đồng đó.
Xét một cặp NST tương đồng có cấu trúc khác nhau quá trình giảm phân xảy ra trao đổi
đoạn hai điểm cùng lúc sẽ tạo ra 8 kiểu giao tử khác nhau ( gồm: hai kiểu giao tử không
trao đổi đoạn, hai kiểu giao tử trao đổi đoạn điểm một, hai kiểu giao tử trao đổi đoạn
điểm hai, hai kiểu giao tử trao đổi kép)


Với k cặp gồm 2 NST cấu trúc khác nhau, quá trình giảm phân xảy ra trao đổi đoạn 2
điểm cùng lúc sẽ tạo ra 8k kiểu giao tử.
Vậy còn (n-k) cặp còn lại không xảy ra trao đổi đoạn sẽ tạo ra 2n-k kiểu giao tử
Nhƣ vậy xét cả n cặp tƣơng đồng trong đó có k cặp NST trao đổi đoạn hai điểm
không cùng lúc, số kiểu giao tử của loài là:: 8k. 2n-k = 23k. 2n-k = 2n+2k kiểu giao tử
Lưu ý: Số loại giao tử thực tế được tạo ra từ một tế bào sinh tinh hoặc một tế bào sinh
trứng:
- Từ một tế bào sinh tinh trùng có trao đổi đoạn 2 chỗ cùng lúc trên k cặp NST của loài sẽ
có 4 loại tinh trùng trong tổng số 22n+k loại
- Từ một tế bào sinh trứng có trao đổi đoạn 2 chỗ cùng lúc trên k cặp NST chỉ tạo ra một
loại trứng trong tổng số: 22n+k loại
C. VẬN DỤNG GIẢI CÁC BÀI TOÁN VỀ DI TRUYỀN VÀ BIẾN DỊ Ở CẤP ĐỘ
TẾ BÀO
I. CƠ CHẾ DI TRUYỀN Ở CẤP ĐỘ TẾ BÀO
I.1. BÀI TẬP TỰ LUẬN
Bài 1: Có một số tế bào sinh dưỡng của cùng một loài thực hiện quá trình nguyên phân
trong 2 giờ. 1/4 số tế bào trãi qua 3 lần nguyên phân, 1/3 số tế bào trãi qua 4 lần nguyên
phân, số còn lại trải qua 5 lần nguyên phân. Tổng số tế bào con thu được ở các

Số trứng không thụ tinh là :
Số tinh trùng thụ tinh là :

x

80
4
x= x
100
5

4
x
x
5
5

4
x
5

Số tinh trùng không thụ tinh là :

4
16
4x  x  x .
5
5

Theo giả thiết : bộ NST lưỡng bội bằng số hợp tử, ta có:

không được thụ tinh, nhưng chỉ có 80% số trứng được thụ tinh là nở thành ong thợ, 60%
số trứng không được thụ tinh là nở thành ong đực, các trường hợp còn lại đều không nở
và bị tiêu biến. Các trứng nở thành ong thợ và ong đực nói trên chứa tổng số 155136
NST, biết rằng số ong đực con bằng 2% số ong thợ con.
a. Tìm số ong thợ con và số ong đực con.


b. Tổng số trứng được ong thợ đẻ ra trong lần nói trên là bao nhiêu?
c. Nếu số tinh trùng trực tiếp thụ tinh với các trứng chiếm 1% so với tổng số tinh trùng
hình thành thì tổng số NST trong các tinh trùng và tế bào trứng bị tiêu biến là bao nhiêu?
Bài giải
a. Gọi x là số ong thợ, y là số ong đực theo bài ra ta có y = 0,02x
Ta có 32x + 16 x 0,02x =155136; x = 4800; y = 96
b. Tổng số trứng đẻ là (4800x100/80) + (96x100/60) = 6160
c. Tổng số nhiễm sắc thể bị tiêu biến
- Số trứng thụ tinh đẻ ra: 4800 x 100/80 = 6000 trứng
- Số tinh trùng không thụ tinh: (6000 x 100) – 6000 = 594000
- Số trứng không thụ tinh đẻ ra: 96 x 100/60 = 160 trứng
- Số trứng không thụ tinh không nở: 160 – 96 = 64
- Số trứng thụ tinh không nở: 6000 – 4800 = 1200
- Tổng số nhiễm sắc thể bị tiêu biến: (32 x 1200) + 16(64 + 594000) = 9543424 NST
Bài 4 : Một tế bào sinh dục sơ khai của 1 loài thực hiện nguyên phân liên tiếp một số đợt
đòi hỏi môi trường nội bào cung cấp nguyên liệu hình thành 504 nhiễm sắc thể (NST)
đơn mới. Các tế bào con sinh ra từ đợt nguyên phân cuối cùng đều giảm phân bình
thường tạo 128 tinh trùng chứa NST Y.
a. Số đợt nguyên phân của tế bào sinh dục sơ khai?
b. Xác định bộ NST 2n của loài?
c. Trong quá t nh nguyên phân đó có bao nhiêu thoi tơ vô sắc được hình thành?
d. Tính số lượng NST đơn môi trường cung cấp cho toàn bộ quá t nh tạo giao tử từ 1 tế
bào sinh dục sơ khai

a. Ở vùng chín mỗi tế bào sinh dục có một lần nhân đôi NST ở kì trung gian của lần phân
bào I nên số lượng NST cung cấp bằng số lượng NST có trong tế bào ban đầu trước khi
bước vào giảm phân. Suy ra số lượng NST đơn có trong các tế bào trước khi thực hiện
giảm phân là 2560 NST đơn.
- Số lượng NST đơn có trong 10 tế bào sinh dục sơ khai là 2560 – 2480 = 80
- Bộ NST lưỡng bội của loài 2n =

80
8
10

b. Với hiệu suất thụ tinh 10% để tạo ra 128 hợp tử thì số lượng giao tử cần phải có:
128.100/10 = 1280 giao tử
- Số lượng tế bào sinh dục con khi chưa bước vào vùng chín được tạo ra từ nhóm tế bào
trên: 2560/8 = 120 tế bào


Nếu các tế bào này là tế bào sinh trứng thì chỉ tạo được 320 tế bào trứng, không đủ hoàn
tất quá t nh thụ tinh. Vậy nhóm tế bào trên là tế bào giới tính đực. Vì tạo được:
320  4  1280 tinh trùng.
c. Gọi số đợt nguyên phân của mỗi hợp tử trong nhóm B là k. Suy ra số lần nguyên phân
của hợp tử trong nhóm A là 2k. Theo giả thiết ta có phương t nh:
(2 k  64  2 2 k  64)  8  10240 =

2 k  2 2k 

10240
 20
8  64



(bộ NST của loài 2n=38, có 219 loại trứng)
Số đợt nguyên phân của tế bào sinh dục đực: 2k
Số đợt nguyên phân của tế bào sinh dục cái: 2k
b. Theo giả thiết các tế bào trứng đều được thụ tinh, vậy có 64 hợp tử. Để tạo ra 64 hợp tử
phải có 64 tinh trùng được thụ tinh với trứng trong tổng số tinh trùng được tạo ra.


64
100  6,25%
1024

256 × 4 = 1024. Hiệu suất thụ tinh của tinh trùng

c. Số lượng NST đơn mới tương đương cung cấp cho tế bào sinh dục cái:
- Ở vùng sinh sản: (64-1) × 38 NST = 2394 NST
- Ở vùng chín: 64 × 38 NST = 2432 NST
Tổng số NST đơn mới tương đương cung cấp cho 1 tế bào sinh dục cái để tạo ra các
trứng: = 2349 + 2432 = 4826 NST
Bài 7 : Ba hợp tử của một loài, lúc chưa nhân đôi số lượng NST đơn trong mỗi tế bào
bằng 20. Hợp tử 1 có số đợt nguyên phân bằng

1
4

số lần nguyên phân của hợp tử 2. Hợp

tử 2 có số đợt nguyên phân liên tiếp bằng 50% số đợt nguyên phân của hợp tử 3. Số
lượng NST đơn lúc chưa nhân đôi trong tất cả các tế bào con sinh ra từ 3 hợp tử bằng
5480.


C. 11264

D. 4095

Giải
Thoi vô sắc được hình thành ở vùng sinh sản là : 210 – 1 = 1023
Thoi vô sắc được hình thành ở vùng chín tạo giao tử là: 3. 210 = 3072
Như vậy thoi vô sắc được hình thành trong các kỳ phân bào của quá trình là:
1023 + 3072 = 4095. Suy ra chọn đáp án là D
Câu 2: Ruồi giấm có bộ nhiễm sắc thể 2n = 8. Trên mỗi cặp nhiễm sắc thể thường
xét hai cặp gen di hợp, trên cặp nhiễm sắc thể giới tính xét một gen có hai alen nằm ở
vùng không tương đồng của nhiễm sắc thể giới tính X. Nếu không xảy ra đột biến thì khi
các ruồi đực có kiểu gen khác nhau về các gen đang xét giảm phân có thể tạo ra tối đa
bao nhiêu loại tinh trùng?
A. 128.

B. 192.

C. 24.

D. 16

Giải
Mỗi nhiễm sắc thể chứa 2 cặp gen di hợp, mà ruồi giấm có 4 cặp nhiễm sắc thể thì có 3
cặp nhiểm sắc thể thường sẽ chứa 6 cặp gen dị hợp ta sẽ có số loại giao tử tạo ra từ các
gen trên NST thường là 26 = 64 giao tử. Trên NST giới tính gồm một gen có 2 alen trong
vùng không tương đồng của X nên sẽ có 3 giao từ là X A; Xa và Y. Vậy số loại giao tử
của các ruồi đực tạo ra là 64 x 3 = 192 giao tử. Suy ra chọn đáp án là B
Câu 3: Tế bào xôma của một loài nguyên phân 4 lần liên tiếp đã sinh ra các tế bào con có

Suy ra đáp án là B
Câu 5: Khi quan sát một tế bào ruồi giấm nguyên phân một số lần, ở kì sau của lần
nguyên phân cuối cùng người ta đếm được có 256 NST. Số lần NP của tế bào là
A. 2

B.3

C. 4

D. 5

Giải
Theo đề ra ta có ở kỳ sau của lần nguyên phân cuối cùng người ta đếm được có 256 NST.
Vậy ta có: 4n. 2k = 256 ( với k là số lần nguyên phân). Ruồi giấm cò bộ NST lưỡng bội
là 2n = 8. Suy ra 2k = 256/16 . Suy ra 2k = 16 Suy ra 2k = 24. Suy ra k = 4. Đáp án đúng là
C
Câu 6: Ở một loài có bộ NST 2n=20. Một nhóm tế bào nguyên phân cùng một số lần, ở
lần cuối cùng đếm được 320 NST đang xếp thành 1 hàng ở mặt phẳng xích đạo. Số lượng
tế bào ban đầu là bao nhiêu biết số lượng tế bào ban đầu gấp 4 lần số đợt nguyên phân:
A. 16

B. 6

C. 8

D. 10

Giải
Theo đề ra ta có 2n. 2k = 320 và X = 4k ( Với X là số tế bào ban đầu, k là số lần nguyên
phân). Với 2n = 20. suy ra 2k = 320/20 = 16 =24 . Suy ra k = 4. Vậy X = 16.

1512

NST
Giải
Theo đề ra ta có Tế bào này là tế bào sinh dục sơ khai nên trải qua vùng sinh sản và vùng
chín nên TB sinh dục này trải qua nguyên phân và giảm phân nên số NST cung cấp tính
theo cả nguyên phân và giảm phân.
Nên số NST cung cấp cho vùng sinh sản là 2n.(25 -1)= 24. 31 = 744 NST.
Số NST cung cấp cho vùng chín ( giảm phân tạo giao tử)= 2n. 2k =24. 25 =768 NST
Vậy số NST cần cung cấp là 744+768= 1512 NST. Suy ra đáp án là D
Câu 9: Trong cơ quan sinh sản của một loài động vật, tại vùng sinh sản có 5 TB sinh dục
A,B,C,D,E trong cùng một thời gian phân chia liên tiếp 1 số lần môi trường nội bào cung
cấp 702 NST đơn. Các TB con sinh ra chuyển qua vùng chín giảm phân và đòi hỏi môi
trường cung cấp thêm nguyên liệu tương đương 832 NST đơn để hình thành 128 giao tử.
Bộ NST và giới tính của loài là:
A. 2n=28; cái

B. 2n=52; cái

C. 2n=24; đực

D. 2n=26; đực

Giải
Theo bài ra ta có
2n.( 2xa – 1) +2n.( 2xb – 1) +2n.( 2xc – 1) +2n. ( 2xd – 1) +2n. ( 2xe – 1) = 702 (1) và
2n.2xa +2n.2xb +2n. 2xc +2n. 2xd +2n. 2xe = 832 (2). Từ (1) và (2) ta có 2n = 26.
Số tế bào con sinh ra ở vùng sinh sản chuyển qua vùng chín tham gia hình thành giao tử
là: 2xa +2xb + 2xc + 2xd +2xe = 832/ 26 = 32 tế bào.Từ 32 tế bào mà tạo ra 128 giao tử.
Giao tử được hình thành do một tế bào là 128/32 = 4.