SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:
" MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHÂT LƢỢNG MÔN TIN
HỌC 6 BẰNG PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC TRỰC QUAN"


A. ĐẶT VẤN ĐỀ.
I. Lý do chọn đề tài.
Thực hiện Nghị quyết 40/2000/NQ-QH của Quốc hội và chỉ thị số 14/2001 CTTTg của
thủ tướng chính phủ về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông. Đến nay việc đổi mới
giáo dục phổ thông đã trở thành nền nếp sâu rộng từ đổi mới nội dung chương trình sách
giáo khoa, cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học, phương pháp dạy học, đặc biệt là chú
trọng đến đối tượng dạy học. Phần lớn giáo viên đứng lớp đã thích nghi với chương trình,
phương pháp mới nhất là sử dụng, khai thác triệt để tác dụng thiết bị thực hành, của trang
thiết bị, phương tiện dạy học như bảng phụ, tranh ảnh, thiết bị thí nghiệm - thực hành,
máy chiếu qua đầu, máy chiếu đa chức năng.
Xuất phát từ cuộc vận động ứng dụng đẩy mạnh công nghệ thông tin vào dạy học của
BGD, SGD, PGD và ban lãnh đạo nhà trường nhằm nâng cao chất lượng dạy học. Đặc
biệt là bộ môn Tin học nói chung và bộ môn tin học lớp 6 nói riêng việc sử dụng công
nghệ thông tin là rất cần thiết
Do hạn chế về nhiều mặt CSVC, trang thiết bị, trình độ giáo viên... mà đôi khi
phương pháp dạy học đã không tận dụng hết những thành tựu khoa học công nghệ hiện
đại, để truyền tải nhiều thông tin cho người học một cách trực quan nên chất lượng dạy
và học có mặt hạn chế.
Sự thành công của một tiết dạy ngoài phương pháp dạy của giáo viên và cách học
của học sinh, còn cần sự có mặt của đồ dùng dạy học. Chính vì cậy mà bản thân tôi luôn
cố gắng tìm tòi, nghiên cứu, trao đổi với đồng nghiệp và ứng dụng. Trong qúa trình tìm
tòi, nghiên cứu, học hỏi và ứng dụng đó bản thân tôi đã tìm ra một số giải pháp hữu ích
góp phần rất lớn trong việc nâng cao chất lượng bộ môn Tin học lớp 6.
Sau đây tôi xin trình bày một số giải pháp về việc sử dụng phương pháp dạy học

dễ, vì Tin học nó gắn liền với một công cụ riêng của môn học là máy tính. “Tin học là
ngành khoa học nghiên cứu các quá trình có tính chất thuật toán nhằm mô tả biến đổi
thông tin. Là khoa học dựa trên máy tính điện tử nghiên cứu cấu trúc, các tính chất
chung của thông tin, các quy luật và phương pháp thu thập, lưu trử, tìm kiếm thông tin,
xử lý thông tin một cách tự động chính xác qua công cụ là máy tính điện tử”. Vậy làm thế
nào để cho học sinh dễ hiểu một cách nhanh chóng chính xác và có kỉ năng thực hành là
một nhiệm vụ rất quan trọng của người giáo viên dạy Tin học hiện nay.
Để giảng dạy tốt bộ môn Tin học có chất lượng, đạt kết cao thì người thầy giáo
ngoài tin thông về bộ môn Tin học, cần nắm chắc phương pháp dạy học trực quan.
Phương pháp dạy học trực quan là phương pháp dạy học mà từ các hình ảnh, hoạt động
trực quan đến tư duy trừu tượng hay còn gọi trực quan hoá thông tin thông qua các công
cụ trực quan.


II. CƠ SỞ THỰC TIỄN.
Từ dạy và học thụ động sang dạy và học tích cực, giáo viên không còn đóng vai trò
đơn thuần là người truyền đạt kiến thức, giáo viên trở thành người thiết kế, tổ chức hướng
dẫn các hoạt động độc lập để học sinh tự chiếm lĩnh nội dung học tập, chủ động các mục
tiêu kiến thức, kĩ năng, thái độ theo yêu cầu chương trình. Trên lớp, học sinh hoạt động là
chính nhưng khi soạn giáo án, giáo viên phải đầu tư công sức, thời gian rất nhiều so với
kiểu dạy và học thụ động mới có thể thực hiện trên lớp với vai trò là người gợi mở, xúc
tác động viên, cố vấn, trọng tài trong các hoạt động tìm tòi hào hứng tranh luận sôi nổi
của học sinh. Để làm được điều này thì đòi hỏi người giáo viên phải có trình độ chuyên
môn sâu rộng, có trình độ sư phạm lành nghề mới tổ chức, hướng dẫn các hoạt động của
học sinh mà nhiều khi diễn biến ngoài tầm dự kiến của giáo viên.
Khó khăn lớn nhất hiện nay ở các trường học khi áp dụng phương pháp dạy học
trực quan vào giảng dạy vẫn là trang thiết bị nghe nhìn, phương tiện dạy học... còn nhiều
thiếu thốn và bất cập. Để áp dụng phương pháp này vào dạy Tin học thì đòi hỏi phải có
đèn chiếu (máy chiếu qua đầu - Over head) hay đèn chiếu (Projecter), máy vi tính đó là
chưa kể đến việc nếu áp dụng đồng loạt thì mỗi lớp cũng đều phải được trang bị.


43

5

6B

43

6C

43

Lớp

Cộng 129

Yếu

TB

Kém

%

SL

%

SL


8

18.6 2

4.7

6

14.0 13

30.2

13

30.2

8

18.6 3

7.0

19 14.7 37

28.7

40

31.0


11

25.6

21

48.8

11

25.6

6B

43

13

30.2

20

46.5

10

23.3

6C

những giải pháp như thế nào để các em nắm lí thuyết chắc hơn nhớ lâu hơn và vận dụng
vào thực hành tốt hơn. Sau một thời gian suy nghĩ tiến hành thực nghiệm tôi đã thu được
những kết quả rất tốt sau đây tôi xin đề ra một số giải pháp sử dụng các dụng cụ trực
quan trong dạy học nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn Tin học lớp 6:


III. GIẢI PHÁP.
1. Trực quan hoá thông tin dạy học.
Trực quan hoá thông tin dạy học là một quá trình thông qua đó người học tri giác
các tài liệu học tập dưới dạng các biểu trưng hình ảnh, âm thanh, mô hình, vật thật,... với
sự hỗ trợ của dụng cụ trực quan.
Dụng cụ trực quan được sử dụng trong môi trường học tập như trong dạy học, giáo dục
qua vệ tinh dựa trên cơ sở máy tính,... dụng cụ trực quan có thể được sử dụng hiệu quả để
giảng dạy các sự kiện, các chỉ dẫn, các quá trình và các khái niệm trừu tượng mà chúng
thường khó nhớ, khó hiểu. Các mục tiêu dạy học có thể thực hiện tốt nếu biết phát huy
thông qua công cụ trực quan.
Có thể nói dụng cụ trực quan có nhiều thuận lợi hơn hẳn so với dạy học bằng ngôn
ngữ: Chứa nhiều thông tin và tổ chức thuận lợi các thông tin trong cùng một vị trí, làm
đơn giản các khái niệm, làm sáng tỏ các chi tiết của một khái niệm dựa trên ngôn ngữ
trừu tượng. Đặc biệt là tranh ảnh trực quan làm tăng sự nhớ trong học tập đây là một
trong những mục tiêu hàng đầu của giáo dục.
Từ những ưu điểm trên, tôi nhận thấy nếu áp dụng vào dạy học nhờ dụng cụ trực
quan là đèn chiếu, tranh ảnh, biểu tượng.... vào dạy Tin học có hiệu quả rất cao.
Trước khi sử dụng dụng cụ trực quan cho một bài học thì trước hết Giáo viên cần xác
định bài nào cần dụng cụ trực quan và những dụng cụ trực quan đó là gì phục vụ cho
những đơn vị kiến thức nào trong bài học.
Tiếp đến là công tác chuẩn bị với dụng cụ trực quan. Ví dụ dạy bài :Máy tính và phần
mềm máy tính” cần chuẩn bị những đồ dùng trực quan khi giới thiệu cấu trúc chung của
máy tính điển tử như: bộ xử lí trung tâm (con chíp), thanh RAM, các ổ đĩa các thiết bị lưu
giữ thông tin như USB, đĩa mềm, đĩa CD, DVD...hay hình ảnh của một số loại máy vi

trên sơ đồ và
giới thiệu lần lượt
các khái niệm
của các thành
phần
trong
cấu trúc máy tính.


Hay khi dạy bài “Định dạng văn bản”, thì đưa lên màn hình các bước thực hiện định dạng
Font như sau:
Bước 1. Chọn khối văn bản cần định dạng
Bước 2. Click Format \ Font
Bước 3. Hộp thoại Font xuất hiện chọn Font
+ Font:

chọn phông chữ

+ Font Style:

kiểu chữ

+ Size :

cở chữ

+ Font color:

màu chữ


Giáo viên đưa các biểu tượng


Tương tự bài “Chỉnh sửa văn bản” giáo viên đưa các biểu tượng

? Hãy nêu tên các biểu tượng trên và tính năng của các biểu tượng
* Dạy bài “Định dạng văn bản” ngoài việc định dạng văn bản bằng menu lệnh giáo
viên cần cho học sinh định dạng văn bản thông qua các biểu tượng sau.
Hs nhìn vào biểu tượng và nêu chức năng của các biểu trượng từ đó các em nắm chắc hơn
kiến thức lí thuyết để vận dụng vào làm thực hành tốt hơn.
* Dạy bài “Trình bày trang văn bản và in” ngoài việc dùng lệnh in, xem văn bản bằng
menu lệnh thì có thể in, xem văn bản thông qua các biểu tượng sau.

c. Dạy học trực quan bằng biểu trưng hình ảnh
Biểu trưng hình ảnh được tạo ra như ảnh chụp, tranh minh hoạ, tranh vẽ. Tất cả
đều phản ánh sự vật và ý nghĩa dưới dạng các biểu trưng cụ thể và mang tính hiện thực
cao, người học có khả năng phiên dịch các biểu trưng hình ảnh thành các vật tương tự
trong thế giới hiện thực.
Khi dạy bài “Máy tính điện tử” ta có thể sử dụng một số ảnh, ảnh minh hoạ về máy
tính, một số thiết bị của máy tính như đĩa mềm, USB ổ cứng, … để học sinh quan sát và
phân biệt.


Hoặc khi dạy bài “Hệ điều hành Windows” để giúp học sinh sớm hình thành kỉ năng làm
việc với máy tính như khởi động máy tính, tắt máy tính hay phân biệt các đối tượng trên
màn hình máy tính ta tiến hành đưa một số hình ảnh liên quan.

Các biểu tượng chương
trình




3. Xây dựng các kĩ năng, thực hành
a. Kĩ năng nhận biết tính năng các loại biểu tƣợng.
Sau một tiết học tôi thường củng cố lại cho học sinh những cái vừa học bằng các
dạng bài tập trắc nghiệm giúp học sinh nắm lại bài, học sinh có thể phân biệt được lệnh,
các biểu tượng và nắm ý nghĩa của các biểu tượng.
Ví dụ: Dạy bài “Làm quen với soạn thảo văn bản”,: Nối các ý của cột A, B, C, D sao cho
hợp lý.
A

B

C

D

Ctrl + O

File \ Open

Ctrl + N

File \ Save

Tạo tập tin văn bản
mới

Ctrl + S


Bước2. Click vào. ........... (hay bấm tổ hợp phím...... hoặc Click biểu tượng..........)
Bước3. Đưa con trỏ đến vị trí mới.
Bước4. Click vào. ........... (hay bấm tổ hợp phím...... hoặc Click biểu tượng..........)
Các bước xoá khối
Bước1. Chọn khối
Bước2. Click vào. ........... (hay bấm phím...... hoặc Click biểu tượng..........)
b. Rèn luyện kĩ năng thao tác trên máy
Để việc học Tin học của học sinh đạt kết quả tốt, chất lượng cao, học sinh nắm
chắc bài, biết thao tác trên máy tính cần cho học sinh học tại phòng máy, học sinh vừa
nghe giáo viên giảng bài vừa ghi bài và thực hiện trên máy tính theo từng bước một. Với
cách tổ chức học như thế này kết quả cho thấy học sinh nắm chắc bài học, đa số các em
đều thực hiện được các thao tác thực hành.
4. Học bằng chơi, chơi mà học. Giải trí thƣ giản.


Để cho học sinh có hứng thú học tập, tạo kích thích tìm tòi, đồng thời góp phần thư
giản cho các em thì trước khi kết thúc tiết học (5-10 phút) tôi thường tổ chức cho các em
chơi một số trò chơi như: Solitaire, Spider Solitaire, Freecell... hay cho học sinh vẽ hình
tự do bằng chương trình Paint mà qua các chương trình này học sinh được hình thành các
kĩ năng sử dụng chuột, các thao tác với chuột.
Với các giải pháp thực hiện nói trên nên năm học 2009-2010 ba lớp 6A, 6B, 6C
trường THCS Mai Thủy đã đạt được kết quả đáng khả quan.
IV. KẾT QUẢ VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM
1. Kết qủa
Qua một thời gian ngắn thực hiện ứng dụng các dụng cụ trực quan vào dạy học tin học
lớp 6 tôi nhận thấy:
- Việc ứng dụng giúp Giáo viên truyền thụ kiến thức cho học sinh một cách tích cực và
trực quan, tiết kiệm thời gian trong tiết dạy lí thuyết từ đó HS có thời gian thực hành
nhiều hơn và trong quá trình thực hành học sinh nhớ kiến thức lâu hơn
- Đối với học sinh tôi nhận thấy học sinh học tập tích cực hơn, hào hứng hơn, chú ý hơn,

43

Lớp

Cộng 129

TB

Yếu

Kém

%

SL %

SL %

SL

%

15

34.9

12

27.9


16

37.2

12

27.9

5

11.6

0

0

35

27.1

46

35.7

35

27.1

13



%

SL

%

SL

%

6A

43

34

79.1

9

20.9

0

0.0

6B

43


79.8

26

20.2

0

0.0

Cộng 129

+ Số lương học sinh tự thao tác sau khi có hướng dẫn tăng 51.9%
+ Thao tác cần có hướng dẫn thường xuyên giảm 27.1 %


+ Chưa biết thao tác không còn
2. Bài học kinh nghiệm
Kinh nghiệm thực tiễn dạy học và kết quả nghiên cứu thực nghiệm cho thấy để nâng cao
chất lượng dạy học cần có các điều kiện sau:
- Tạo không khí học tập tích cực, giáo viên phải tạo ra mỗi giờ học là một niềm vui
niềm say mê trong học tập của học sinh. Giáo viên luôn tạo ra những thách thức vừa sức,
tổ chức những hoạt động tự lực của học sinh trong từng tiết học.
Các thiết bị dạy học rất có ý nghĩa giáo viên phải luôn phát huy hết tác dụng của
các thiệt bị dạy học, đặc biệt là dụng cụ trực quan có như vậy mới gây được hứng thú học
tập của các em. Bên cạnh mỗi tiết dạy giáo viên luôn nổ lực chuẩn bị các đồ dùng trực
quan đầy đủ phù hợp với nội dung bài dạy từ đó vậy giáo viên mới tạo được sự hứng thú
bộ môn cho các em.
Bên cạnh đó giáo viên phải biết vận dụng các kiến thức trong bài dạy vào các hoạt