------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

PHIẾU MÔ TẢ HỒ SƠ DẠY HỌC DỰ THI CỦA GIÁO VIÊN
I. TÊN HỒ SƠ DẠY HỌC: Ngữ văn 7
Tiết 29 – Văn bản: QUA ĐÈO NGANG
Bà Huyện Thanh Quan
II. MỤC TIÊU DẠY HỌC:
1. Kiến thức:
- Sơ giản về tác giả Bà Huyện Thanh Quan.
- Đăc điểm thơ Bà Huyện Thanh Quan qua bài thơ Qua Đèo Ngang.
- Cảnh Đèo Ngang và tâm trạng của tác giả thể hiện qua bài thơ.
2. Kĩ năng
- Đọc - Hiểu văn bản thơ Nôm viết theo thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật.
- Phân tích một số chi tiết nghệ thuật độc đáo trong bài thơ.
3. Thái độ
- Giáo dục HS tình yêu đối với cảnh đẹp của đất nước.
- Hiểu, yêu mến, tự hào về lịch sử, văn học dân tộc.
Vận dụng những kiến thức liên môn sau để giải quyết các vấn đề đặt ra:
Môn Ngữ văn:
+ Phân môn Tiếng Việt: Từ láy, đảo ngữ, phép đối, chơi cữ đồng âm.
+ Phân môn Tập làm văn: Thể thơ Thất ngôn bát cú Đường luật.
Môn Lịch sử:
+ Nắm được vị trí của Đèo Ngang trong giai đoạn lịch sử cuối thời Lê.
+ Bước đầu tìm hiểu về giai đoạn lịch sử: Lê - Trịnh - Nguyễn.
+ Thấy được ảnh hưởng của lịch sử đối với những sáng tác văn học đương thời.
Môn Địa lí:
+ Xác định được vị trí của Đèo Ngang trên bản đồ.
+ Giáo dục cho HS tình yêu đối với cảnh đẹp đất nước.
Môn GDCD và giáo dục kĩ năng sống
+ Liên hệ cảnh quan Đèo Ngang ngày nay.
+ Trách nhiệm và bổn phận của thế hệ trẻ hôm nay đối với di tích, cảnh quan của

HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động - Tạo tâm thế
Thời gian
: 1 phút
Mục tiêu
: khơi gợi sự chú ý, gây hứng thú cho học sinh
Phương pháp
: thuyết trình
Kĩ thuật
: động não
- Giới thiệu bài: Trên thi đàn Việt
Nam thời Trung đại, bên cạnh một
bà chúa thơ Nôm Hồ Xuân Hương,
còn có một nữ sĩ tài danh không
kém, đó là Bà Huyện Thanh Quan. - Ghi bài
Tiết 29 - Văn bản:
Và nhắc đến bà, chúng ta không thể
QUA ĐÈO NGANG
quên được một thi phẩm đặc sắc,
vang danh một thời đó là bài thơ
"Qua Đèo Ngang".
HOẠT ĐỘNG 2: Tìm hiểu tác giả - Tác phẩm
Thời gian
: 3 phút
Mục tiêu
: khơi gợi sự chú ý, gây hứng thú cho học sinh
Phương pháp
: thuyết trình
Kĩ thuật
: động não
- Gọi HS đọc chú thích trong - Đọc chú thích I/ TÁC GIẢ - TÁC PHẨM

H: Em biết gì về hoàn cảnh ra
đời của bài thơ?
- Bài thơ được viết khi bà dừng
chân ở Đèo Ngang vào lúc chiều
tà bóng xế, trên con đường rời
Bắc Hà vào kinh thành Huế để
nhậm chức "Cung trung giáo
tập" (Dạy học cho các công
chúa và cung phi ở trong cung)
theo chỉ dụ của vua Minh Mạng.

- Trình bày, - Tên thật: Nguyễn Thị
nhận xét, bổ Hinh (? - ?)
sung
- Quê ở làng Nghi Tàm
(nay thuộc quận Tâu Hồ Hà Nội)
- Là một trong số nữ sĩ tài
danh hiếm có trong xã hội
xưa.

- Trình bày

2/ Tác phẩm
- Bài thơ "Qua Đèo Ngang"
được sáng tác khi Bà Huyện
Thanh Quan được vua Minh
Mạng triệu vào kinh đô Phú
Xuân - Huế để nhậm chức
"Cung trung giáo tập".


II/ ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1. Đọc - Giải thích từ khó
a/ Đọc

b/ Từ khó: SGK/102/103

H: Dựa vào kiến thức về địa
lý, lịch sử ... hãy trình bày
những hiểu biết của em về
Đèo Ngang?
- Suy nghĩ trả lời
- GV dùng kiến thức Địa lí
kết hợp trình chiếu sile tiếp
có dùng hình ảnh bản đồ để
giới thiệu vị trí địa lí của
Đèo Ngang trên bản đồ Việt
Nam.
Tích hợp kiến thức Địa lý:
Đèo Ngang thuộc dãy núi Hoành Sơn, phân cách địa giới hai tỉnh Hà Tĩnh và
Quảng Bình là một địa danh nổi tiếng trên đất nước ta. Đã có nhiều thi nhân làm
thơ về Đèo Ngang như Cao Bá Quát, Nguyễn Khuyến nhưng được nhiều người
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

4


------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

biết và yêu thích nhất vẫn là bài Qua Đèo Ngang của bà Huyện Thanh Quan, một
trong những đặc trưng tiêu biểu của thể thất TNBC Đường luật.

+ Hai câu kết (7,8): Kết
thúc ý của đầu bài.

2. Thể thơ
- Thảo luận
nhóm, đại diện
trình bày, nhận
xét, bổ sung

- Thể thơ: Thất ngôn bát cú
Đường luật.
- Vần chân ở các câu 1,2,4,6,8
(tà, hoa, nhà, gia, ta).
- Nhịp: 4/3; 2/2/3.
- Đối: căp 3-4, căp 5-6.
- Kết cấu: Đề - thực - luận kết.

3. Bố cục: 4 phần
H: Hãy chỉ ra bố cục của bài - Trình bày, nhận - Hai câu đề: Cảnh thiên nhiên
thơ? Nêu nội dung của các xét
Đèo Ngang
phần?
- Hai câu thực: H/ả con người.
- Phần luận: Tâm trạng của con
người.
- Phần kết: Tâm sự sâu kín của
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

5


trong bài thơ có sức gợi tả
⇒Tô đậm cảnh thiên nhiên um
một cảnh tượng thiên nhiên
tùm, rậm rạp, hoang sơ, hùng
như thế nào ?
vĩ nhưng vắng lặng, gợi buồn.
b. Hai câu thực
Lom khom ... tiều vài chú,
- Chiếu hai câu thực.
- Đọc bài
Lác đác ... chợ mấy nhà.
- H/ả con người: tiều vài chú,
H: Ấn tượng nổi bật của - Phát hiện trả chợ mấy nhà
cảnh vật trong hai câu thực lời
là gì ?
H: Tác giả đứng ở vị trí nào - Suy nghĩ trả lời
để quan sát cảnh tượng Đèo
Ngang ?
- Từ xa, từ bên trên mà quan
sát.
Tích hợp phân môn Tiếng
Việt: Từ láy, đảo ngữ,
phép đối
- Sử dụng từ láy: lom khom, lác
H: Những từ tượng hình nào - Phát hiện trả đác.
xuất hiện trong bài thơ? Sức lời
gợi tả của những từ tượng
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

6

c. Hai câu luận
Nhớ nước ... con quốc quốc
Đọc
bài
- Chiếu hai câu luận.
Thương nhà ... cái gia gia
Tích hợp phân môn Tiếng
Việt: Phép đối, chơi chữ
đồng âm
- Đối ý: (thương nhà ... gia
Suy
nghĩ
trả
lời
H: Hãy chỉ phép đối trong
gia), đối thanh.
cặp câu luận ở các biểu
hiện:
- Đối ý.
- Đối thanh ( bằng – trắc)
- Quan sát
- Chiếu đáp án.
- Chơi chữ đồng âm: quốc
H: Ở đây còn xuất hiện cách - Suy nghĩ trả lời quốc, gia gia.
diễn đạt ẩn dụ. Hãy chỉ ra
ẩn dụ này và phân tích ?
- Mượn chuyện vua Thục
mất nước hóa thành chim
cuốc kêu hoài nhớ nước và
âm thanh của chim đa đa để

- Chiếu hai câu kết.

- Thảo
nhóm

luận

- Thảo
nhóm
- Nghe

luận

d. Hai câu kết
Dừng chân ... trời, non, nước,
Một mảnh tình riêng, ta với ta.
- Đọc hai câu kết - Toàn cảnh Đèo Ngang: trời,
non, nước ⇒ Không gian mênh
- Phát hiện trả mông, xa lạ, tĩnh vắng.
lời

H: Toàn cảnh vật Đèo
Ngang hiện lên như thế nào
trong ấn tượng thị giác của
tác giả ? Đó là một ấn tượng
về không gian như thế nào ?
H: Giữa không gian ấy, con
người lặng lẽ một mình đối
mặt với nỗi cô đơn. Lời thơ - Phát hiện trả
nào cực tả nỗi cô đơn này ? lời

hoang sơ, heo hút, thấp thoáng
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

8


------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

sư sống.
- Bộc lộ tâm trạng khắc khoải
nhớ nước thương nhà và nỗi
buồn cô đơn thầm lặng của tác
giả.
HOẠT ĐỘNG 4: Hướng dẫn luyện tập
Thời gian
: 3 phút
Mục tiêu
: khơi gợi sự chú ý, gây hứng thú cho học sinh
Phương pháp
: thảo luận nhóm
Kĩ thuật
: thảo luận nhóm
- Chiếu BT1.
- Đọc bài tập
III/ LUYỆN TẬP
H: Tìm hàm nghĩa của cụm - Thảo luận Bài tập 1/104
từ "ta với ta"?
nhóm, làm vào - Hàm nghĩa của cụm từ "ta với
phiếu học tập. ta":
Đại diện trình + Ta thứ nhất là bản thân người

nay?
- 4 nhóm thảo
Thắng cảnh Đèo Ngang từng là luận, đại diện trình
vùng đất hiểm yếu, được mệnh bày
danh là bức trường thành phía
Nam của mảnh đất Đại Việt.
Không chỉ có cảnh đẹp sơn thủy
hữu tình, Đèo Ngang còn giữ vai
trò quan trọng trong việc hình
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

9


------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

thành các miền khí hậu Việt Nam.
So với đèo Hải Vân, Đèo Ngang
thua kém về mức độ hiểm trở,
nhưng hơn hẳn về vẻ thơ mộng.
Chính vì vậy, trong chuyến hành
trình của nhiều người, Đèo Ngang
vẫn là địa chỉ khó quên. Vẻ đẹp
của thiên nhiên cùng với những
câu chuyện lịch sử đã đi và huyền
thoại càng làm cho Đèo Ngang trở
nên cuốn hút và có chút gì đó bí ẩn
thôi thúc những con tim lữ khách
tìm đến với Đèo Ngang.
H: Từ đó, thế hệ trẻ chúng ta cần

duy khái quát nội dung bài
học.

Bước V: Giao bài, hướng dẫn, chuẩn bị bài về nhà: 1phút
- Học thuộc bài thơ và ghi nhớ những nét chính về nội dung và nghệ thuật.
- Làm bài tập phần luyện tập và bài tập trong SBT.
- Chuẩn bị bài “Bạn đến chơi nhà”: đọc bài và trả lời các câu hỏi đọc hiểu trong
SGK.
7. Kiểm tra đánh giá kết quả học tập
Quá trình kiểm tra đánh giá chính là câu trả lời của học sinh trong tiết học
chính khóa, phần luyện tập viết đoạn văn cảm nghĩ về bai thơ "Qua Đèo Ngang",
trong việc kiểm tra bài cũ, kiểm tra 15 phút, các em đều nắm vững nội dung kiến
thức đã học.
8. Các sản phẩm của học sinh:
* Khi dạy bài này, tôi thấy 100% học sinh đã nắm bắt được những kiến
thức cơ bản của bài học. Biết trình bày đoạn văn cảm nhận về bài thơ. Biết yêu
thiên nhiên và có ý thức bảo vệ cảnh quan, môi trường thiên nhiên của đất nước.
Một số đoạn văn của HS cảm nhận về bài thơ "Qua Đèo Ngang" của HS:
a/ Bà Huyện Thanh Quan là một trong số nữ sĩ tài danh hiếm có trong thời
đại xưa. Bài thơ "Qua đèo Ngang" của bà đã để lại trong em ấn tượng sâu sắc.
Bằng thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật rất chặt chẽ về vần, luật nhưng bài thơ
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 12
--


------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

gợi tả rất tinh tế cảnh đèo Ngang và tâm trạng buồn man mác của tác giả ẩn
trong từng câu từng chữ bài trong bài thơ. Cảnh đèo Ngang hiện lên thật hoang
sơ, chỉ có cỏ cây hoa lá chen chúc nhau u tùm,rậm rạp. Sự sống của con người