ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRƢƠNG THỊ HÒA

PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ
TRONG CHƢƠNG TRÌNH LỊCH SỬ LỚP 11 (VẬN DỤNG Ở
TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG LƢƠNG TÀI, BẮC NINH)

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÀNH SƢ PHẠM LỊCH SỬ

HÀ NỘI – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRƢƠNG THỊ HÒA

PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ
TRONG CHƢƠNG TRÌNH LỊCH SỬ LỚP 11 (VẬN DỤNG Ở
TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG LƢƠNG TÀI, BẮC NINH)

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÀNH SƢ PHẠM LỊCH SỬ
CHUYÊN NGÀNH: LÍ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
BỘ MÔN LỊCH SỬ
Mã số: 60140111

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Hoàng Thanh Tú

HÀ NỘI – 2015



1.2.1. Mục đích, nội dung điều tra, khảo sát .. Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Kết quả khảo sát .................................... Error! Bookmark not defined.
1.2.3. Những vấn đề đặt ra cần giải quyết ...... Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 2. XÂY DỰNG MỘT SỐ CHỦ ĐỀ TRONG CHƢƠNG TRÌNH
LỊCH SỬ LỚP 11 Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG .............. Error!
Bookmark not defined.
2.1. Vị trí, mục tiêu, nội dung cơ bản của chƣơng trình Lịch sử lớp ....... Error!
Bookmark not defined.
2.1.1. Cấu trúc chương trình Lịch sử lớp 11... Error! Bookmark not defined.
2.1.2. Nội dung kiến thức chương trình Lịch sử lớp 11Error! Bookmark not
defined.
2.2. Xây dựng các chủ đề trong chƣơng trình Lịch sử lớp 11 ở Trƣờng THPT
Lƣơng Tài, Bắc Ninh....................................... Error! Bookmark not defined.
2.2.1. Cơ sở xây dựng các chủ đề trong chương trình Lịch sử lớp 11 ở Trường
THPT Lương Tài, Bắc Ninh ............................ Error! Bookmark not defined.
2.2.2. Xây dựng các chủ đề Lịch sử ................ Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 3. MỘT SỐ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ
TRONG CHƢƠNG TRÌNH LỊCH SỬ LỚP 11 Ở TRƢỜNG THPT LƢƠNG
TÀI, BẮC NINH. THỰC NGHIỆM SƢ PHẠMError!

Bookmark

not

defined.
3.1. Một số nguyên tắc và yêu cầu khi lựa chọn phƣơng pháp dạy học theo
chủ đề .............................................................. Error! Bookmark not defined.
3.2. Một số phƣơng pháp dạy học phù hợp với các chủ đề của chƣơng trình

Lịch sử cho học sinh đã có những bƣớc phát triển nhất định. Nhiều giáo viên
cố gắng trong cải tiến phƣơng pháp và nâng cao tính hấp dẫn của môn học.
Một số học sinh đã vƣơn lên đạt điểm cao trong các kì thi học sinh giỏi môn
Lịch sử. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau, hiệu quả giáo dục Lịch
sử còn nhiều bất cập, hạn chế gây ra sự bức xúc và trở thành nỗi lo âu của cả


xã hội. Điều đó không chỉ đƣợc phản ánh qua điểm số các kì thi tốt nghiệp
phổ thông và thi tuyển vào đại học, cao đẳng mà còn qua kết quả điều tra xã
hội học, qua các sân chơi truyền hình và dƣ luận xã hội.
Dạy học tích hợp là một trong những quan điểm dạy học phù hợp với
mục tiêu đổi mới và đáp ứng đƣợc nhu cầu học tập của học sinh hiện nay.
Dạy học tích hợp góp phần tạo tƣ duy lôgic cho học sinh, kiến thức cung cấp
cho
phổ thông, trƣớc hết là Văn học, Địa lí, GDCD. Học sinh có vai trò tích
cực, chủ động trong việc học tập theo hƣớng tích hợp vì ở đây các em huy
động những kiến thức đã học để hiểu sâu, toàn diện một sự kiện. Các em đƣợc
ôn tập, củng cố, tổng hợp các kiến thức ở mức cao hơn và biết vận dụng thông
minh trong học tập. Tuy không đề cập nhiều theo hƣớng tích hợp chủ đề
nhƣng tài liệu đã tập trung phân tích rõ ý nghĩa của dạy học tích hợp trong xu
thế phát triển chung của giáo dục hiện nay đặc biệt là nhấn mạnh sự tích hợp
liên môn giữa các môn học.
Tài liệu đƣợc biên soạn với mục đích hƣớng dẫn ôn tập nhƣ: “Hướng
dẫn học và ôn tập lịch sử trung học phổ thông” tập 1, tập 2 (2003) cũng do
Phan Ngọc Liên chủ biên chỉ ra: việc ôn tập tổng kết trong môn Lịch sử ở
trƣờng phổ thông phải chú ý đến mối quan hệ giữa lịch sử dân tộc và lịch sử
thế giới. Do đó, chúng ta có thể vận dụng dạy học theo chủ đề trong các bài
ôn tập để củng cố kiến thức cho học sinh đồng thời chú ý đến việc xây dựng
các chủ đề tích hợp kiến thức lịch sử thế giới và lịch sử Việt Nam.
Phƣơng pháp dạy học Lịch sử theo chủ đề tạo cho giáo viên có thể linh

Trong cuốn “Một số chuyên đề phương pháp dạy học Lịch sử”(2002)
TS. Ngô Minh Oanh trong bài viết “Về mối quan hệ giữa kiến thức lịch sử thế
giới và lịch sử Việt Nam ở trường phổ thông” đã nêu lên cơ sở thực tiễn và cơ
sở khoa học của vấn đề và con đƣờng, biện pháp sử dụng kiến thức lịch sử thế
giới để dạy tốt lịch sử Việt Nam. Vận dụng kiến thức lịch sử thế giới để dạy
tốt lịch sử Việt Nam là một biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học và vai trò
của ngƣời giáo viên là vô cùng quan trọng trong việc vận dụng sáng tạo các


phƣơng pháp và biện pháp dạy học thích hợp. Từ mối quan hệ mật thiết gắn
bó giữa lịch sử thế giới và lịch sử Việt Nam chúng ta có thể xây dựng đƣợc
các chủ đề lịch sử phù hợp dựa trên sự tích hợp kiến thức lịch sử thế giới và
Việt Nam góp phần giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn tiến trình lịch sử dân tộc,
so sánh với các dân tộc trên thế giới cũng nhƣ sự đóng góp của dân tộc vào
lịch sử nhân loại.
TS. Nguyễn Anh Dũng trong bài viết “Tích hợp kiến thức các bộ môn
khoa học xã hội trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông” in trong “Một số
chuyên đề phương pháp dạy học Lịch sử” (2002) đã trình bày một số vấn đề
về tích hợp các kiến thức bộ môn khoa học xã hội (chủ yếu là Địa lý, Văn
học, GDCD) trong dạy học lịch sử. Tuy chỉ khái quát về xu hƣớng tích hợp
liên môn trong dạy học Lịch sử mà không đề cập đến tích hợp lịch sử theo
chủ đề nhƣng bài viết đã nhấn mạnh xu hƣớng tích hợp ngày càng phổ biến ở
trong nƣớc cũng nhƣ trên thế giới và hiệu quả to lớn khi dạy học tích hợp.
Ở một góc nhìn khác, nhà sƣ phạm N.G.Đai-ri (1973) lại tiến hành
phân tích và chỉ rõ những yêu cầu quan trọng nhất của giờ học và việc chuẩn
bị giờ học lịch sử trong chuyên khảo “Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế
nào?”. Tác giả nhấn mạnh đến việc thiết lập hệ thống kiến thức trong các bài
học vì “Nội dung của hầu như giờ học nào cũng đều gắn bó chặt chẽ với
những giờ học trước và giờ học sau” [11, tr. 98]. Việc xây dựng thành các
chủ đề trong môn Lịch sử sẽ giúp học sinh thấy rõ hệ thống kiến thức vì các

và học môn Lịch sử ở trƣờng phổ thông hiện nay thì yêu cầu đổi mới là vấn
đề cấp bách. Dự kiến dạy học lịch sử theo những chủ đề là một trong những
hƣớng đi phù hợp và đúng đắn với thực tế giáo dục của chúng ta hiện nay. Đó
là xu thế phát triển chung mà nhiều nƣớc trên thế giới đã và đang thực hiện
với nhiều những thành tựu to lớn.
TS. Nguyễn Xuân Trƣờng trong bài viết“Nhìn nhận lại chương trình,
SGK Lịch sử hiện hành và một số vấn đề trao đổi, định hướng xây dựng
chương trình, SGK sau năm 2015” tại Hội thảo khoa học quốc gia về dạy
học Lịch sử ở trường phổ thông Việt Nam đã đề xuất ở cấp THPT, nội dung


kiến thức lịch sử không lặp lại tiến trình nhƣ THCS, mà đƣợc thiết kế thành
các chủ đề. Tuy nhiên, phải đảm bảo tính toàn diện giữa các chủ đề về chiến
tranh với chủ đề về kinh tế, văn hóa. Nhƣ vậy, có thể thấy dạy học theo chủ
đề là một trong những định hƣớng đƣợc nhiều nhà nghiên cứu, nhà quản lý
giáo dục đƣa ra tại hội thảo và đây là một trong những hƣớng đi đúng đắn,
phù hợp với thực trạng dạy và học Lịch sử ở nƣớc ta hiện nay góp phần xây
dựng chƣơng trình SGK mới sau năm 2015.
Tháng 10 năm 2013 một hội thảo quốc tế “Đổi mới và hiện đại hóa
chương trình và sách giáo khoa theo định hướng phát triển bền vững” đƣợc
tổ chức tại Hà Nội nhằm tăng cƣờng hợp tác, nghiên cứu, trao đổi kinh
nghiệm phục vụ cho chƣơng trình đổi mới sau năm 2015. Trong hội thảo, TS.
Hoàng Thanh Tú đã trình bày quan điểm của mình về vai trò của SGK và đề
xuất ý kiến cho SGK mới trong bài viết “Biên soạn và sử dụng sách giáo
khoa lịch sử phổ thông theo định hướng phát triển năng lực của học sinh”.
Qua khảo sát ý kiến đánh giá mong muốn của GV và HS về SGK Lịch sử,
cũng nhƣ ƣu điểm trong SGK của các nƣớc nhƣ Vƣơng quốc Anh và
Australia tác giả đề xuất ý kiến cho việc biên soạn SGK mới trong dạy học
môn học Lịch sử ở Việt Nam theo định hƣớng phát triển năng lực của HS
THPT. Về nội dung, theo các chủ đề của chƣơng trình quốc gia, SGK đƣợc

Về nội dung: Dạy học tích hợp các chủ đề trong môn Lịch sử và vận
dụng trong chƣơng trình môn Lịch sử lớp 11 THPT.
Về địa bàn khảo sát: Các trƣờng THPT trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh
(THPT Lƣơng Tài, THPT Thuận Thành 1, THPT Gia Bình 1).
Về hình thức tổ chức dạy học: tập trung vào bài nội khóa
Về địa bàn thực nghiệm: THPT Lƣơng Tài, Bắc Ninh.
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
4.1. Mục đích
Đề xuất cách thức xây dựng một số chủ đề trong môn Lịch sử lớp 11
THPT (Chƣơng trình Chuẩn) và PPDH phù hợp các chủ đề đó, đáp ứng yêu


cầu dạy học tích hợp, góp phần nâng cao chất lƣợng dạy học Lịch sử ở trƣờng
trung học phổ thông.
3.2. Nhiệm vụ
Để đạt đƣợc mục tiêu trên, đề tài thực hiện các nhiệm vụ:
-

Nghiên cứu cơ sở lý luận về dạy học theo chủ đề trong

môn Lịch sử ở trƣờng THPT.
-

Tiến hành điều tra cơ bản đối với giáo viên và học sinh ở

một số trƣờng THPT để đánh giá thực trạng việc dạy học Lịch sử theo
các chủ đề.
-

Nghiên cứu chƣơng trình, SGK môn Lịch sử ở trƣờng

Lịch sử theo chủ đề ở trƣờng trung học phổ thông theo hƣớng đề xuất của đề
tài sẽ góp phần tạo tƣ duy logic cho học sinh, đồng thời đóng góp đề xuất vào
quá trình biên soạn các chủ đề trong chƣơng trình môn Lịch sử sau năm 2015.
6. Đóng góp của đề tài
Thực hiện tốt những nhiệm vụ đề ra, luận văn góp phần:
Khẳng định vai trò, ý nghĩa của phƣơng pháp dạy học theo chủ đề đặc
biệt là vận dụng trong dạy học Lịch sử ở trƣờng THPT theo hƣớng phát huy
hứng thú, tính tích cực, chủ động của học sinh.
Đề xuất một số cách thức xây dựng các chủ đề trong dạy học Lịch sử ở
trƣờng THPT và lựa chọn PPDH phù hợp.
Đặc biệt trong xu thế chung của việc đổi mới chƣơng trình và SGK lịch
sử sau năm 2015 theo hƣớng tích hợp các chủ đề sẽ cung cấp cho giáo viên và
học sinh có bƣớc tiếp cận ban đầu, sẵn sàng và chủ động trong dạy và học lịch
sử theo yêu cầu mới.
7. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
Ý nghĩa khoa học: làm phong phú thêm lí luận PPDHLS nói chung và
vấn đề xây dựng các chủ đề, phƣơng pháp dạy học các chủ đề trong chƣơng
trình môn Lịch sử ở trƣờng THPT nói riêng.
Ý nghĩa thực tiễn: là nguồn tài liệu tham khảo cho sinh viên các trƣờng
Cao đẳng, Đại học Sƣ phạm, Đại học Giáo dục; GV môn LS và bản thân tác
giả luận văn vận dụng trong quá trình DHLS ở trƣờng THPT.
8. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục
luận văn gồm có 3 chƣơng:
Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vận dụng dạy học theo
chủ đề trong môn Lịch sử ở trƣờng THPT.


Chƣơng 2: Xây dựng một số chủ đề cho chƣơng trình Lịch sử 11 ở
trƣờng THPT.


thực hiện chương trình, sách giáo khoa lớp 11 môn Lịch sử. Nxb Giáo
dục Hà Nội.
6.

Trần Thùy Chi (2010), Một số biện pháp đổi mới phương

pháp dạy học Lịch sử ở trường phổ thông trong xu thế hội nhập quốc tế
hiện nay. Luận văn thạc sĩ, Trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội.
7.

Nguyễn Thị Côi (2011), Các con đường, biện pháp nâng

cao hiệu quả dạy học Lịch sử ở trường phổ thông. Nxb Đại học Sƣ
phạm, Hà Nội.
8.

Nguyễn Thị Côi (2011), Ôn luyện và kiểm tra lịch sử 11.

Nxb Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh.


9.

Nguyễn Thị Côi (Chủ biên) (2011), Rèn luyện kĩ năng

nghiệp vụ sư phạm môn Lịch sử. Nxb Đại học Sƣ phạm, Hà Nội.
10.

Phạm Kim Chung (2015), Bài giảng dạy học tích hợp.

16.

Kiều Thế Hƣng (1999), Hệ thống thao tác sư phạm trong

dạy học lịch sử ở trường phổ thông trung học. Nxb ĐHQG Hà Nội.
17.

I.F. Kharlamốp (1978). Phát huy tích cực học tập của

học sinh như thế nào, tập 1. Nxb Giáo dục, Hà Nội.
18.

I.F. Kharlamốp (1978). Phát huy tích cực học tập của

học sinh như thế nào, tập 2. Nxb Giáo dục, Hà Nội.
19.

Phan Ngọc Liên (Chủ biên), Trịnh Đình Tùng, Nguyễn

Thị Côi (2010), Phương pháp dạy học Lịch sử, tập 1. Nxb Đại học Sƣ
phạm, Hà Nội.
20.

Phan Ngọc Liên (Chủ biên), Trịnh Đình Tùng, Nguyễn

Thị Côi (2010), Phương pháp dạy học Lịch sử, tập 2. Nxb Đại học Sƣ
pham, Hà Nội.


21.

Nguyễn Minh Phƣơng, Cao Thị Thặng (2002), “Xu thế

tích hợp môn học trong nhà trƣờng phổ thông”, Tạp chí giáo dục, số 22
, tr.13 - 16.
27.

Đào Trọng Quang (7/1997), “Biên soạn sách giáo khoa

theo quan điểm tích hợp cơ sở lí luận và một số kinh nghiệm”, Nghiên
cứu giáo dục, tr.24 - 26.
28.

Sách giáo khoa Lịch sử trường trung học một số nước

(1999), Hà Nội: Dự án phát triển giáo dục Trung học cơ sở.
29.

Hoàng Thanh Tú (2012), Phương pháp ôn tập Lịch sử ở

trường Trung học phổ thông một số vấn đề lý luận và thực tiễn. Nxb
Đại học Quốc gia Hà Nội.
30.

Trịnh Đình Tùng (Chủ biên ) (2007), Hướng dẫn trả lời

câu hỏi và bài tập lịch sử 11. Nxb Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí
Minh.


31.

37.

(2009) Từ điển Tiếng Việt. Nxb Giáo dục.