Trường THPT Chuyên Hùng Vương

Tổ Sử - GD

SỬ DỤNG HỆ THỐNG CÁC LOẠI BÀI TẬP NHẬN
THỨC TRONG BÀI “NƯỚC VIỆT NAM DÂN CHỦ
CỘNG HÒA TỪ SAU NGÀY 2 -9 -1945 ĐẾN TRƯỚC
NGÀY 19 -12 -1946” Ở CHƯƠNG TRÌNH NÂNG CAO
LỊCH SỬ LỚP 12 THPT

1


Trường THPT Chuyên Hùng Vương

Tổ Sử - GD

PHẦN I – MỞ ĐẦU
Ngày nay, trong hệ thống giáo dục phổ thông, lịch sử có vị trí quan
trọng trong việc bồi dưỡng thế hệ trẻ kiến thức văn hoá, tư tưởng chính trị,
phẩm chất đạo đức, năng lực hành động.
Vì thế, cần phải có những phương pháp, phương tiện để nâng cao chất
lượng bộ môn lịch sử đúng vị trí, và đúng chức năng nhiệm vụ của nó. Việc
tăng cường sử dụng bài tập trong dạy học nói chung, môn lịch sử nói riêng là
một biện pháp quan trọng để giúp thầy và trò dạy và học tập tốt hơn.
Sáng kiến kinh nghiệm này nhằm mục đích hướng dẫn sử dụng nội
dung các loại bài tập nhận thức trong dạy học lịch sử ở THPT nói chung và sử
dụng bài tập trong bài " Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa từ sau ngày 2 -91945 đến trước ngày 19 -12 -1946 " ở lớp 12 chương trình nâng cao nói riêng
cho lớp chuyên, giúp tăng cường hoạt động nhận thức độc lập, sáng tạo, thông
minh của học sinh trong lĩnh hội tri thức bộ môn, nắm vững, hiểu sâu sắc, đầy
đủ hơn hệ thống kiến thức cơ bản của môn học chứ không phải ghi nhớ để học

tập lịch sử dù tiến hành dưới hình thức nào, bằng những biện pháp nào cũng
nhằm hướng tới hoàn thành mục tiêu môn học.
Mặt khác để bài tập nhận thức trở thành công cụ hữu hiệu trong đổi mới
dạy và học lịch sử. Với mấy ý kiến nhỏ này, tôi muốn đưa ra một vấn đề để
giáo viên dạy lịch sử có thể tham khảo đó là: Xây dựng hệ thống các loại bài
tập nhận thức và sử dụng bài tập nhận thức vào dạy học lịch sử lớp 12 ở
chương trình nâng cao đối với bài " Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa từ sau
ngày 2 -9-1945 đến trước ngày 19 -12 - 1946" nhằm giúp học sinh nhận thức
sâu sắc hơn, sinh động hơn bài học này. Đồng thời với suy nghĩ và mong
muốn của tôi góp phần vào việc dạy và học ở bộ môn lịch sử trong năm học
tới giúp ích cho giáo viên và học sinh dạy và học tốt hơn, giúp học sinh quan
tâm tìm hiểu, và yêu thích bộ môn lịch sử.

3


Trường THPT Chuyên Hùng Vương

Tổ Sử - GD

PHẦN II – NỘI DUNG
I/ TÁC DỤNG CỦA VIỆC SỬ DỤNG BÀI TẬP NHẬN THỨC VÀO
DẠY HỌC LỊCH SỬ CHƯƠNG TRÌNH NÂNG CAO TRONG BÀI
"NƯỚC VIỆT NAM DÂN CHỦ CỘNG HÒA TỪ SAU NGÀY 2 -9 -1945
ĐẾN TRƯỚC NGÀY 19 -12 -1946 " Ở LỚP 12 THPT

1/ Giá trị về mặt phương pháp:
Sử dụng bài tập vào các bài học lịch sử nói chung, và bài học " Nước
Việt Nam dân chủ cộng hòa từ sau ngày 2 - 9 – 1945 đến trước ngày 19 - 12 1946 " ở chương trình nâng cao lớp 12 nói riêng. Trước hết , chúng ta cần có
quan niệm đúng khi sử dụng bài tập nhận thức vào việc dạy học. Nó phải tuân

đồng bào bị đói ở Bắc Bộ; Hình ảnh lớp bình dân học vụ vào các nội dung
kiến thức nào cho phù hợp để bổ sung thêm nhận biết cho học sinh.
Mặt khác, sử dụng bài tập vào từng mục (bài này có 3 mục lớn và được
học trong 2 tiết trên lớp) .Giáo viên cần chọn những câu hỏi, bài tập vào
những đơn vị kiến thúc cơ bản để làm rõ nội dung và yêu cầu của bài. Thấy
được sự khác biệt giữa bài học có sử dụng bài tập nhận thức với bài học không
sử dụng bài tập nhận thức.

2/ Giá trị về mặt kiến thức.
Thứ nhất, bài tập nhận thức góp phần hình thành, và củng cố tri thức lịch
sử cho học sinh. Việc củng cố vững chắc và hình thành kiến thức mới cho học
sinh trong dạy học lịch sử được thực hiện thông qua nhiều phương tiện khác
nhau trong đó có bài tập nhận thức. Tổ chức hoạt động nhận thức độc lập cho
học sinh, chứ không phải truyền đạt kiến thức có sẵn của giáo viên. Thông qua
bài tập sẻ phát triển tư duy sáng tạo của học sinh trên cơ sở nắm vững kiến
thức cơ bản.Và để có được hệ thống trong mỗi bài dạy đòi hỏi người giáo viên
phải nghiên cứu, tìm tòi để đưa ra hệ thống bài tập phù hợp với trình độ học
sinh mỗi lớp.

5


Trường THPT Chuyên Hùng Vương

Tổ Sử - GD

Thứ hai, bài tập nhận thức góp phần vào nhiệm vụ giáo dục tư tưởng, tình
cảm, nhân cách của học sinh. ta thấy rằng việc bồi dưỡng tư tưởng, đạo đức,
tình cảm cho học sinh là một chức năng quan trọng của việc dạy học lịch sử,
góp phần giáo dục vào thế hệ trẻ. Thông qua bài dạy, khi sử dụng bài tập

trong các buổi dạ hội, tham quan lịch sử. học sinh có thể tự nói lên tâm tư, suy
nghĩ của mình, hoặc trả lời bài tập giữa các tổ nhóm với nhau. Có được những
hoạt động như vậy, có được sự liên hệ với thực tiển cuộc sống. Là phải rút ra
từ hoạt động bài tập lịch sử giữa thầy và trò. Tuỳ theo đặc trưng của từng
trường, của từng lớp để chúng ta vận dụng các dạng bài tập phù hợp với học
sinh. Qua đó góp phần rèn luyện kỹ năng học đi đôi với hành cho học sinh
ngày một tốt hơn.
II/ NGUYÊN TẮC ĐỂ SỬ DỤNG BÀI TẬP NHẬN THỨC TRONG BÀI
"NƯỚC VIỆT NAM DÂN CHỦ CỘNG HÒA TỪ SAU NGÀY 2 – 9 1945 ĐẾN TRƯỚC NGÀY 19 -12 -1946 "

1/ Nội dung bài tập nhận thức phải gắn với chương trình, sách
giáo khoa, phản ánh được ý tưởng chủ đạo của từng bài, từng
chương cụ thể
Đối với bài " Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa từ sau ngày 2 -9-1945
đến trước ngày 19 -12 -1946 " bài tập nhận thức trong bài này về cơ bản
không được thoát ly nội dung, phạm vi, yêu cầu của từng mục trong sách giáo
khoa, nhằm làm sao các bài tập thực hiện được chức năng giáo dưỡng, giáo
dục và phát triển của bộ môn. Nếu cần thiết có thể mở rộng, phát triển nội
dung bài tập để phù hợp với đối tượng học sinh lớp chuyên, những bài tập
này cần tìm hiểu khía cạnh mới của vấn đề, nhưng trên cơ sở dựa vào sách
giáo khoa là chủ yếu.

2/ Đảm bảo tính hệ thống trong việc xác định nội dung bài tập
nhận thức

7


Trường THPT Chuyên Hùng Vương


8


Trường THPT Chuyên Hùng Vương

Tổ Sử - GD

Bài tập nhận thức nên được thiết kế rõ ràng, dễ hiểu, phù hợp với từng
bài, từng lớp, từng đối tượng học sinh. Tránh dùng các từ ngữ nhiều nghĩa,
hoặc khái niệm trìu tượng. Các câu dẫn, câu trích, câu hỏi trong bài tập cần
ngắn gọn, không nên dùng nhiều các mệnh đề phụ, làm thế nào để vừa bảo
đảm thời gian, vừa nâng cao chất lượng dạy và học.
III/ SỬ DỤNG HỆ THỐNG CÁC LOẠI BÀI TẬP NHẬN THỨC
TRONG BÀI " NƯỚC VIỆT NAM DÂN CHỦ CỘNG HÒA TỪ SAU
NGÀY 2 – 9 -1945 ĐẾN TRƯỚC NGÀY 19 -12 -1946 "

1/Sử dụng câu hỏi có những yếu tố của bài tập nhận thức để học
sinh xác định hướng tiếp nhận kiến thức mới.
Trước khi dạy bài " Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa từ sau ngày 2 - 9
– 1945 đến trước ngày 19 - 12 - 1946 " ở lớp 12 chương trình nâng cao. Giáo
viên nêu các câu hỏi sau làm nhiệm vụ nhận thức. Các em theo dõi bài giảng
để cuối giờ học trả lời các câu hỏi : " Những sự kiện nào chứng tỏ, Đảng và
chính phủ ta đã giải quyết được những khó khăn về kinh tế, tài chính, văn hoáxã hội, chính trị của nước ta sau cách mạng tháng Tám ?" và " Tại sao nói
nước Việt Nam dân chủ cộng hoà là nhà nước của dân, do dân và vì dân ? "
Hoặc định hướng nhiệm vụ nhận thức cho học sinh bằng cách đưa ra
một số ý kiến trái ngược nhau về một sự kiện lịch sử, để tạo ra sự chú ý, kích
thích sự suy ngẫm, tìm tòi của học sinh. Như trước khi vào dạy bài " Nước
Việt Nam dân chủ cộng hòa từ sau ngày 2 - 9 – 1945 đến trước ngày 19 - 12 1946 “, có ý kiến cho rằng : Khó khăn lớn nhất của tình hình nước ta sau cách
mạng tháng Tám là tình hình kinh tế, lại có ý kiến khẳng định: Khó khăn lớn
nhất, chủ yếu nhất của tình hình nước ta sau cách mạng tháng Tám là tình hình

kiến thức mới. Mặt khác để học sinh trả lời một cách nhanh chóng, đầy đủ,
giáo viên phải xây dựng hệ thống câu hỏi phụ, hướng dẫn các em nhớ lại kiến
thức được đặt ra. Hệ thống câu hỏi, bài tập phải có mục đích rõ ràng và phù
hợp với lôgích của quá trình nhận thức, nhớ lại những kiến thức đã học và suy
nghĩ giải quyết vấn đề mới, làm cơ sở cho việc tiếp thu bài.

Hướng dẫn sử dụng:
* Dạy mục I: Tình hình nước ta sau cách mạng tháng Tám năm 1945.
Giáo viên ra bài tập nhận thức : "Tại sao nói sau cách mạng tháng Tám, khó
khăn lớn nhất là tình hình chính trị phức tạp?" Giáo viên gợi ý: Bởi vì lúc này
11


Trường THPT Chuyên Hùng Vương

Tổ Sử - GD

chính quyền cách mạng mới thành lập chưa được củng cố; Thế chính trị trên
quốc tế chưa có; Nước ta ở trong khu vực tiếp quản của quân đồng minh, cùng
một lúc có nhiều tên đế quốc nguy hiểm; Bọn phản động tay sai của đế quốc
ra sức chống phá cách mạng. Để hiểu tình hình lúc này của Việt Nam rất khó
khăn, khó khăn về kinh tế, văn hoá, xã hội, tài chính, nhưng khó khăn lớn nhất
là tình hình chính trị. Vậy Đảng và chính phủ ta đã có những biện pháp gì, chủ
trương gì để giải quyết tình hình này.Chúng ta tiếp tục tìm hiểu mục tiếp theo.
* Dạy mục III.3: Hòa hoãn với Pháp nhằm đẩy quân Trung Hoa Dân
Quốc ra khỏi nước ta. Giáo viên ra bài tập nhận thức: "Tại sao chính phủ ta kí
hiệp định sơ bộ với Pháp?" Giáo viên gợi ý cho học sinh nhớ lại những kiến
thức đã học là: 23/9/1945 Pháp đã quay lại xâm lược và chiếm Nam Bộ và
Nam Trung Bộ; Âm mưu của Tưởng và Pháp thể hiện qua hiệp ước Trùng
khánh (28/2/1946) tạo điều kiện để Pháp ra xâm lược miền Bắc, tình hình ấy

Hướng dẫn sử dụng:
* Khi kết thúc học tiết 1 của bài. Giáo viên đưa ra và hướng dẫn học sinh
giải quyết bài tập nhận thức sau: "Dựa vào bảng thống kê các nội dung chính
dưới đây, hãy lựa chọn các nội dung phù hợp để trả lời những câu hỏi bằng
cách gạch nối giữa nội dung và câu hỏi. Giải thích tại sao lại chọn như vậy
(Giáo viên chuẩn bị sẵn bài tập trên giấy để phát cho học sinh làm)
Những
biện pháp
để củng
cố chính
quyền
dân chủ

1- Phát động phong trào xóa nạn mù chữ
2- Tổ chức tổng tuyển cử cả nước
3 - Ban hành hiến pháp 1946

Nh÷ng
biÖn
ph¸p ®Ó
kh«i phôc

4 - Ban hành và lưu hành tiền Việt Nam

kinh tÕ vµ

5 - Đẩy mạnh phong trào tăng gia sản xuất

tµi chÝnh?


rõ rằng chủ trương, biện pháp của Đảng và chính phủ ta đối với Tưởng Giới
Thạch và bọn phản động tay sai là sáng suốt và đúng đắn. Giáo viên gợi ý:
Học sinh phải chứng minh cho được sự sáng suốt và đúng đắn của Đảng và
chính phủ ta lúc này. Học sinh hiểu rằng có thực hiện những chủ trương đó
mới cô lập và phân hoá giữa Tưởng và Pháp, phá âm mưu phá hoại của chúng.
Qua đó học sinh thấy được nghệ thuật chỉ đạo của Đảng và Hồ Chủ Tịch

4/Sử dụng bài tập nhận thức lịch sử trong tự học ở nhà
Chúng ta nên hiểu rằng, giữa việc dạy học và việc tự học có mối quan hệ
gắn bó với nhau. Việc dạy học của giáo viên thúc đẩy và tạo điều kiện cho trò
tự học, tự phát triển. Do đó chất lượng giáo dục sẻ đạt hiệu quả hơn. Vì vậy,
sau mỗi giờ trên lớp, nhằm giúp học sinh nắm vững hệ thống kiến thức của
một bài và rèn luyện kỹ năng tự học. Tuỳ điều kiện cụ thể, giáo viên có thể ra
một số bài tập nhận thức để các em làm ở nhà. Bài tập có nhiều hình thức, có
thể dưới dạng một câu hỏi tổng hợp nhằm giúp học sinh củng cố kiến thức
vững chắc đã học. Hoăc giải thích, bình luận những kết luận về một sự kiện
lịch sử, nhân vật lịch sử nhằm rèn luyện kỹ năng phân tích, lập luận cho học
sinh.

Hướng dẫn sử dụng:
Sau khi học xong mục I, II của tiết 1, giáo viên hướng dẫn học sinh về
nhà làm bài tập : Qua những chủ trương, biện pháp mà Đảng và chính phủ ta
đưa ra để giải quyết tình hình khó khăn sau cách mạng tháng Tám. Em hãy
14


Trường THPT Chuyên Hùng Vương

Tổ Sử - GD


Tổ Sử - GD

học sinh thấy rõ các bộ môn lịch sử nói riêng và các bộ môn xã hội nói chung
cũng nên tăng cường hoạt động bài tập.
Những lớp không sử dụng bài tập nhận thức, hoặc ít sử dụng bài tập vào
các bài dạy ở bài "Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa từ sau ngày 2 – 9 – 1945
đến trước ngày 19 – 12 - 1946 ". Hoặc chỉ sử dụng một dạng bài tập vào dạy ở
bài này. Học sinh nhận thức cảm thấy nặng nề, hiểu vấn đề, sự kiện lịch sử
chưa sâu, lười suy nghĩ, chưa độc lập hoạt động. Lãng quên việc học tập gắn
liền với thực hành. Phía giáo viên thì ít nghiên cứu, theo lối mòn, thiếu sự đổi
mới, hiệu quả bài dạy chưa cao.
Cụ thể: Sau khi làm phiếu kiểm tra khả năng tiếp thu bài của học sinh
trên lớp như sau : Lớp 12 C7 (Chuyên lịch sử) tổng số học sinh 10 em , tỉ lệ
học sinh giỏi 4 em (40%), khá 5 em (50%), trung bình 1 em (10%) khi học
giáo viên không sử dụng các dạng bài tập. Khi giáo viên sử dụng các dạng bài
tập vào giảng dạy , tỉ lệ học sinh giỏi 8 em (80%), khá 2 em ( 20%), trung bình
không .

PHẦN III - KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
I/ KẾT LUẬN

16


Trường THPT Chuyên Hùng Vương

Tổ Sử - GD

Vấn đề sử dụng bài tập nhận thức vào bài " Nước Việt Nam dân chủ
cộng hòa từ sau ngày 2 – 9 – 1945 đến trước ngày 19 – 12 - 1946 " ở chương

không gây hứng thú cho học sinh, hiệu quả bài học lịch sử sẽ không cao. Qua
đây, giáo viên có niềm đam mê trong nghiên cứu, trong suy nghĩ để thường
xuyên xây dựng hệ thống nhiều dạng bài tập ở các phần học khác ngày càng
phong phú và thiết thực hơn ./.

Pleiku, tháng 02 năm 2014
Nguyễn Thị Minh Huyền
Thực hiện.

MỤC LỤC
Phần I - Mở đầu
Phần II - Nội dung
18


Trường THPT Chuyên Hùng Vương

Tổ Sử - GD

I - Tác dụng của việc sử dụng bài tập nhận thức vào dạy học lịch sử chương
trình nâng cao trong bài " Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa từ sau ngày 2 – 9
– 1945 đến trước ngày 19 – 12 - 1946 " lớp 12 THPT.
II - Nguyên tắc để sử dụng bài tập nhận thức trong bài " Nước Việt Nam dân
chủ cộng hòa từ sau ngày 2 – 9 – 1945 đến trước ngày 19 – 12 - 1946 ".
III- Sử dụng hệ thống các loại bài tập nhận thức trong bài " Nước Việt Nam
dân chủ cộng hòa từ sau ngày 2 – 9 – 1945 đến trước ngày 19 – 12 - 1946 ".
IV- Hiệu quả thực nghiệm trên lớp
Phần III - Kết luận và kiến nghị

TÀI LIỆU THAM KHẢO