ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------

LÊ HỒNG THANH

VAI TRÒ CỦA CÁC TỔ CHỨC PHI CHÍNH
PHỦ HÀN QUỐC ĐỐI VỚI CÔNG CUỘC XÓA
ĐÓI GIẢM NGHÈO VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ
- XÃ HỘI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2003 - 2013

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Châu Á học

Hà Nội-2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------

LÊ HỒNG THANH

VAI TRÒ CỦA CÁC TỔ CHỨC PHI CHÍNH
PHỦ HÀN QUỐC ĐỐI VỚI CÔNG CUỘC XÓA
ĐÓI GIẢM NGHÈO VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ
- XÃ HỘI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2003 - 2013

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Châu Á học
Mã số: 60310601


lẫn người Việt Nam của các tổ chức phi chính phủ Hàn Quốc như: Good
Neighbors International, Good People International, Global Civic Sharing,
Korea – Vietnam Culture Communication Center, Korea Food for the Hungry
International,… đã chia sẻ thông tin, cung cấp hình ảnh và nhiệt tình tư vấn
trong quá trình em đi nghiên cứu thực tế.
Mặc dù đã cố gắng hết sức mình để hoàn thành luận văn song chắc
chắn, việc nghiên cứu của em vẫn còn nhiều thiếu sót, hạn chế. Kính mong
các thầy cô và các bạn tham gia góp ý kiến để luận văn được hoàn thiện hơn.
Cuối cùng em xin kính chúc các thầy cô trong khoa Đông Phương học,
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội và
PGS. TS. Lê Đình Chỉnh lời chúc sức khỏe, hạnh phúc, luôn thành công trong
công việc và cuộc sống.
Em xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội – 2016
Học viên
Lê Hồng Thanh


MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU ............................................................................................... 9
1. Lý do chọn đề tài........................................................................................ 9
2. Lịch sử nghiên cứu ................................................................................... 11
3. Đối tượng nghiên cứu .............................................................................. 14
4. Phạm vi đề tài ........................................................................................... 14
5. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ........................................................... 16
6. Phương pháp nghiên cứu ......................................................................... 17
7. Bố cục của đề tài ...................................................................................... 17
PHẦN NỘI DUNG ......................................................................................... 18
CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ CÁC TỔ CHỨC PHI CHÍNH PHỦ VÀ
TÌNH HÌNH KINH TẾ - XÃ HỘI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2003 - 2013 ... 18

2.2.6. Hỗ trợ cô dâu Việt Nam kết hôn với người Hàn Quốc ................... 74
2.2.7. Bảo trợ xã hội ................................................................................. 77
Tiểu kết chương 2 ........................................................................................ 81
CHƯƠNG 3: PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA CÁC TỔ CHỨC PHI CHÍNH
PHỦ HÀN QUỐC TẠI VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI. BÀI HỌC
KINH NGHIỆM ĐỐI VỚI CÁC TỔ CHỨC PHI CHÍNH PHỦ VIỆT NAM
......................................................................................................................... 82
3.1. Đánh giá về vai trò của các tổ chức phi chính phủ Hàn Quốc đối với
công cuộc xóa đói giảm nghèo và phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam giai
đoạn 2003 – 2013 ......................................................................................... 82
3.1.1. Hỗ trợ công cuộc xóa đói giảm nghèo và phát triển kinh tế - xã hội
................................................................................................................... 82
3.1.2. Bổ sung nguồn vốn viện trợ trong tổng vốn đầu tư nước ngoài cho
Việt Nam.................................................................................................... 84
3.1.3. Hỗ trợ phát triển nguồn lực con người........................................... 85
3.1.4. Tăng cường quan hệ ngoại giao của Việt Nam với thế giới ........... 86
3.2. Một số hạn chế trong quá trình hoạt động tại Việt Nam giai đoạn 2003 2013 của các tổ chức phi chính phủ Hàn Quốc ........................................... 87
3.2.1. Hạn chế ........................................................................................... 87
3.2.2. Nguyên nhân ................................................................................... 89

2


3.3. Một số khuyến nghị nhằm phát huy vai trò của các tổ chức phi chính
phủ Hàn Quốc tại Việt Nam trong thời gian tới .......................................... 92
3.3.1. Về cơ chế quản lý và xúc tiến vận động viện trợ của Việt Nam ..... 92
3.3.2. Về hoạt động của các tổ chức phi chính phủ Hàn Quốc ................ 96
3.3.3. Về việc gây quỹ hoạt động .............................................................. 98
3.4. Bài học kinh nghiệm đối với các tổ chức phi chính phủ Việt Nam.... 100
Tiểu kết chương 3 ...................................................................................... 104

United Nations Economic and Social Council
Hội đồng kinh tế - xã hội Liên hợp quốc
Food and Agriculture Organization of the United
Nations

FAO

Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp của Liên hợp quốc
FDI

GNI

ILO

KOCHAM

KOICA

Foreign Direct Investment
Đầu tư trực tiếp nước ngoài
Gross National Income
Tổng thu nhập quốc gia
International Labour Organization
Tổ chức Lao động quốc tế
Korean Chamber of Commerce & Industry
Hiệp hội thương mại công nghiệp Hàn Quốc
Korea International Cooperation Agency
Cơ quan hợp tác quốc tế Hàn Quốc

4


Phi chính phủ

PCPNN

Phi chính phủ nước ngoài
United Nations

UN

UNDP

Liên hợp quốc
United Nations Development Programme
Chương trình phát triển của Liên hợp quốc
United Nations Educational Scientific and Cultural

UNESCO

Organization
Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp
quốc

UNFPA

UNIDO

United Nations Population Fund
Quỹ Dân số Liên hợp quốc
United Nations Industrial Development Organization

Xin xem trong cuốn Phụ lục kèm theo, Danh sách các

các tổ chức PCP

tổ chức PCP Hàn Quốc hoạt động tại Việt Nam tính

Hàn Quốc

đến năm 2013, trang 1 – 5.

6


DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
Bảng 1.1. Cơ cấu tổ chức của COMINGO
Biểu 1.2. Số lượng các tổ chức PCPNN tại Việt Nam qua các năm (Nguồn:
Số liệu thống kê của PACCOM)
Bảng 1.3. Số lượng các tổ chức PCPNN và tổng giá trị viện trợ giải ngân giai
đoạn 2003 -2013 (Nguồn: Số liệu thống kê của PACCOM)
Biểu 1.4. Tỷ lệ viện trợ giải ngân của các tổ chức PCPNN giai đoạn 2003 –
2013 theo lĩnh vực hoạt động, đơn vị tính: % [21, tr. 3]
Biểu 1.5. Tỷ lệ viện trợ giải ngân của các tổ chức PCPNN giai đoạn 2003 –
2013 phân theo khu vực địa lý, đơn vị tính: % (Nguồn: Số liệu thống kê của
PACCOM)
Biểu 1.6. Số lượng các tổ chức PCP Hàn Quốc so với các tổ chức PCPNN tại
Việt Nam, giai đoạn 2003 – 2013 (Nguồn: Số liệu thống kê của PACCOM)
Biểu 1.7. Giá trị viện trợ giải ngân của các tổ chức PCP Hàn Quốc so với các
tổ chức PCPNN tại Việt Nam, giai đoạn 2003 – 2013 (đơn vị tính: triệu USD)
Bảng 1.8. Danh sách các tổ chức PCP Hàn Quốc hoạt động tại Việt Nam
trong giai đoạn 2003 – 2013 (Nguồn: PACCOM)

trường suy thoái nghiêm trọng, dân số và đại dịch HIV/AIDS bùng nổ, chiến
tranh cục bộ, xung đột vũ trang, xung đột tôn giáo, sắc tộc xảy ra ở nhiều
nơi,... Kinh tế thế giới bị ảnh hưởng nặng nề của cuộc khủng hoảng tài chính,
tiền tệ và khả năng phục hồi chậm hơn so với dự kiến. Trong tình hình đó,
nhu cầu về viện trợ nhân đạo, giúp đỡ người nghèo, nạn nhân thiên tai và
chiến tranh ngày càng lớn. Chính vì vậy, các tổ chức PCP trên thế giới phát
triển nhanh chóng cả về số lượng lẫn chất lượng và ngày càng có vai trò quan
trọng hơn ở mỗi nước cũng như trên toàn thế giới trong thời gian tới. Vị thế
của các tổ chức PCP, các tổ chức xã hội dân sự ngày càng được nâng cao
trong cộng đồng các nước tài trợ và trên trường quốc tế, đã khẳng định được
vai trò trong thúc đẩy phát triển bền vững, xóa đói giảm nghèo và tham gia
xây dựng chính sách, đảm bảo quyền con người, thúc đẩy quan hệ thương mại
bình đẳng giữa các nước phát triển và các nước đang phát triển.
Trong những năm qua, cùng với chính sách đổi mới, mở cửa của chính
phủ Việt Nam, các tổ chức PCPNN đã vào Việt Nam với số lượng và giá trị
viện trợ ngày càng tăng và đã có những đóng góp nhất định cho công cuộc
xóa đói giảm nghèo và phát triển kinh tế - xã hội tại Việt Nam.
Trong giai đoạn 2003 – 2013, số lượng các tổ chức PCPNN có quan hệ
với Việt Nam đã tăng gần gấp đôi, từ 540 tổ chức năm 2003 lên khoảng 990
tổ chức vào năm 2013. Trong đó, 40% là các tổ chức thuộc khu vực Bắc Mỹ,
42% là các tổ chức thuộc khu vực châu Âu (chủ yếu là Tây Âu) và khoảng
9


18% là các tổ chức thuộc khu vực châu Á – Thái Bình Dương và quốc tế [22,
tr. 12]. Có thể thấy, quan hệ đối tác giữa Việt Nam với các tổ chức PCP có
các quốc tịch khác nhau khá đa dạng, trong đó, khối các tổ chức PCP Hàn
Quốc giữ một vị trí khá quan trọng trong khoảng 10 năm trở lại đây.
Quan hệ Việt Nam – Hàn Quốc đã có sự phát triển nhanh chóng và hiệu
quả trên tất cả các lĩnh vực trong hơn 20 năm qua kể từ khi thiết lập quan hệ

khoa học lại càng không nhiều. Hơn nữa, để nghiên cứu về PCP phải có tính
thời sự và cập nhật thông tin thường xuyên, liên tục, do vậy, đòi hỏi những
người làm công tác nghiên cứu ở mảng đề tài này phải đầu tư không ít thời
gian, công sức. Tuy nhiên, nhận thức rõ những đóng góp hết sức tích cực và
tiềm năng của các tổ chức PCPNN bên cạnh những nguồn viện trợ khác, cũng
đã có những tổ chức, cá nhân nghiên cứu về vấn đề này.
Một số công trình được xuất bản thành sách, cung cấp thông tin chung
về các tổ chức PCP hoạt động tại Việt Nam như:
- Tổ chức và hoạt động phi chính phủ nước ngoài ở Việt Nam [Nguyễn
Văn Thanh (chủ biên); NXB Chính trị quốc gia; 1995]. Giới thiệu khái quát
về tổ chức và hoạt động của các tổ chức PCP trên thế giới, tổ chức PCPNN
đang hoạt động ở Việt Nam, các dự án mà các tổ chức này thực hiện ở Việt
Nam.
- Giáo trình quản lý nhà nước đối với tổ chức phi chính phủ: Đào tạo
đại học Hành chính [Phạm Kiên Cường (chủ biên), Hoàng Văn Chức, Đinh
Thị Minh Tuyết; NXB Khoa học và Kỹ thuật; 2010]. Khái quát về tổ chức
PCP trên thế giới, tổ chức PCP ở Việt Nam. Trình bày nội dung quản lí nhà
nước đối với các tổ chức PCP.
- Các tổ chức phi chính phủ quốc tế: Vấn đề nổi bật, xu hướng cơ bản và
tác động chủ yếu [Đinh Quý Độ (chủ biên), Phạm Thái Quốc, Nguyễn Mạnh
11


Hùng.... ; NXB Khoa học xã hội; 2012]. Khái quát lịch sử hình thành và phát
triển các tổ chức PCP quốc tế. Một số đặc trưng nổi bật và những tác động
chủ yếu của các tổ chức PCP quốc tế đối với nền kinh tế và chính trị thế giới.
Tìm hiểu chính sách của một số quốc gia cũng như kiến nghị về chính sách
của Việt Nam đối với các tổ chức PCP quốc tế.
- Sổ tay hướng dẫn các tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Việt Nam
[Đôn Tuấn Phong (chủ biên), Phạm Anh Đào, Đỗ Thị Kim Dung; NXB Chính

động của các tổ chức PCPNN tại Việt Nam giai đoạn 1996-2006 trong việc hỗ
trợ các nguồn lực để giúp xóa đói giảm nghèo, hướng đến sự phát triển bền
vững; đưa ra một số nhận xét và đề xuất giải pháp để nâng cao chất lượng
công tác quản lý, vận động và sử dụng viện trợ PCPNN trong thời gian tới.
Nghiên cứu về các tổ chức PCP Hàn Quốc hoạt động tại Việt Nam, có
thể nói đến nay chưa có một công trình khoa học nào nghiên cứu hệ thống
và toàn diện về vấn đề này. Chỉ đến năm 2014, sau thành công của Hội nghị
Quốc tế lần thứ 3 về hợp tác giữa Việt Nam và các tổ chức PCPNN (tổ chức
tại Hà Nội, tháng 11/2013), xác định rõ tầm quan trọng và tiềm năng của việc
tranh thủ nguồn viện trợ từ các tổ chức PCP Hàn Quốc, Ban điều phối viện
trợ nhân dân (PACCOM) thuộc Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam
(VUFO) đã tổ chức 2 Hội thảo về hợp tác giữa PACCOM với các tổ chức
PCP Hàn Quốc. Tại Hội thảo, đại diện một số tổ chức PCP Hàn Quốc, đại
diện Cơ quan hợp tác phát triển Hàn Quốc (KOICA) và đại diện PACCOM đã
có một số bài tham luận liên quan đến hoạt động của các tổ chức PCP Hàn
Quốc tại Việt Nam.
Ngoài ra, có một số bài viết trên các tạp chí, trang báo mạng cũng điểm
qua về hoạt động viện trợ của các tổ chức PCP Hàn Quốc, nêu lên ý nghĩa
thiết thực của một gói viện trợ cụ thể nào đó, tuy nhiên, chưa có bài báo nào

13


phân tích hay nghiên cứu sâu về hiệu quả viện trợ cũng như vai trò của các
tổ chức PCP Hàn Quốc tại Việt Nam.
Như vậy, “Vai trò của các tổ chức phi chính phủ Hàn Quốc đối với công
cuộc xóa đói giảm nghèo và phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam giai đoạn
2003 – 2013” là đề tài nghiên cứu khoa học có ý nghĩa lý luận và thực tiễn
quan trọng góp phần tổng hợp và đi sâu phân tích cũng như rút ra hiệu quả
hoạt động và vai trò của các tổ chức PCP Hàn Quốc tại Việt Nam.

đến nay đã tổ chức được 3 lần để tổng kết công tác vận động viện trợ PCPNN
tại Việt Nam (lần 1: giai đoạn 1983 – 1993 ; lần 2: giai đoạn 1993 – 2003 ;
lần 3: giai đoạn 2003 – 2013).
Thêm một lưu ý nữa trong phạm vi các tổ chức PCP Hàn Quốc mà đề
tài chọn để nghiên cứu là bao gồm các tổ chức có đăng ký hoạt động chính
thức tại Việt Nam với cơ quan quản lý và cả những tổ chức chưa đăng ký
nhưng thực tế có triển khai các chương trình/ dự án viện trợ cho Việt Nam và
được các địa phương hưởng lợi thống kê. Ngoài ra, đề tài còn thống kê cả
những khoản viện trợ do cá nhân người Hàn Quốc, do một đoàn thể, một quỹ
của Hàn Quốc, do chương trình phúc lợi xã hội dân sự của công ty, doanh
nghiệp, tập đoàn Hàn Quốc và những khoản viện trợ khác mà có điểm chung
là viện trợ không qua kênh chính phủ, không phải ODA hay FDI. Những
khoản viện trợ dạng này có một thuật ngữ gọi là viện trợ “ngoài luồng” và
đều được coi là viện trợ PCPNN, đúng như phạm vi điều chỉnh và đối tượng
áp dụng được nêu rõ trong Nghị định 12/2012/NĐ-CP, ngày 01/3/2012 của
Chính phủ: Tổ chức phi chính phủ nước ngoài là “các tổ chức phi chính phủ,
tổ chức phi lợi nhuận, các quỹ xã hội, quỹ tư nhân, hoặc các hình thức tổ
chức xã hội, phi lợi nhuận khác, được thành lập theo luật pháp nước ngoài,
15


có hoạt động hỗ trợ phát triển, viện trợ nhân đạo, không vì mục đích lợi
nhuận hoặc các mục đích khác tại Việt Nam” [46, tr. 1].
5. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
- Mục đích nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của đề tài là tìm hiểu sâu về tình hình hoạt động
của các tổ chức PCP Hàn Quốc tại Việt Nam trong 10 năm qua (2003 –
2013), đưa ra các kết luận về vai trò của các tổ chức PCP Hàn Quốc đối với
công cuộc xóa đói giảm nghèo và phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam, nhằm
hiểu biết về PCP Hàn Quốc, trân trọng văn hóa chia sẻ cộng đồng cũng như

- Phương pháp so sánh, đối chiếu thông tin;
- Phương pháp nghiên cứu liên ngành.
7. Bố cục của đề tài
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, phần Nội
dung đề tài có kết cấu 3 chương như sau:
Chương 1: Khái quát về các tổ chức phi chính phủ và tình hình kinh tế xã hội Việt Nam giai đoạn 2003 – 2013.
Chương 2: Thực trạng đóng góp của các tổ chức phi chính phủ Hàn
Quốc đối với công cuộc xóa đói giảm nghèo và phát triển kinh tế - xã hội Việt
Nam giai đoạn 2003 – 2013.
Chương 3: Phát huy vai trò của các tổ chức phi chính phủ Hàn Quốc tại
Việt Nam trong thời gian tới. Bài học kinh nghiệm đối với các tổ chức phi
chính phủ Việt Nam.

17


PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ CÁC TỔ CHỨC PHI CHÍNH PHỦ VÀ
TÌNH HÌNH KINH TẾ - XÃ HỘI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2003 - 2013
1.1. Khái quát về các tổ chức phi chính phủ trên thế giới và các tổ chức
phi chính phủ nước ngoài hoạt động tại Việt Nam
1.1.1. Khái quát về các tổ chức phi chính phủ trên thế giới
* Khái niệm
Tên gọi tổ chức phi chính phủ (tiếng Anh: Non-Govermental
Organization – NGO; tiếng Pháp: Organisation Non Gouvernementale –
ONG) được sử dụng lần đầu tiên từ sau Chiến tranh thế giới lần thứ hai với sự
ra đời của Liên hợp quốc. Tại Điều 71, chương 10 Hiến chương của Liên hợp
quốc có đề cập đến vai trò tư vấn của các TCPCP đối với Hội đồng kinh tế và
xã hội (ECOSOC).
ECOSOC đưa ra định nghĩa đầu tiên về tổ chức PCP quốc tế tại bản

hoặc tai họa khác. Khác với nguồn viện trợ chính thức (ODA) hay nguồn đầu
tư trực tiếp (FDI), viện trợ PCP là dạng viện trợ không hoàn lại, mang tính
nhân đạo và phát triển, có thủ tục nhanh gọn và đơn giản. Quy mô dự án
thường không lớn, thời gian thực hiện thường không dài nhưng đáp ứng kịp
thời, sát với nhu cầu và phù hợp với khả năng quản lý, sử dụng của nơi nhận
viện trợ. Hiện nay, nhiều nước phát triển đã dành một phần viện trợ ODA cho
các nước đang phát triển thông qua các tổ chức PCP. Số tiền viện trợ thông
qua tổ chức PCP khá lớn, ngày một tăng và trên thực tế đã hỗ trợ đáng kể cho
các chương trình kinh tế - xã hội của các nước đang phát triển. Tổ chức PCP
còn nhận sự hỗ trợ tài chính từ các tổ chức tôn giáo, từ các quỹ từ thiện tư

19


nhân, từ ngân sách các chương trình trách nhiệm xã hội dân sự của doanh
nghiệp, từ quyên góp với nhiều hình thức khác nhau.
Lĩnh vực hoạt động của các tổ chức PCP có thể khái quát là: Phát triển
kinh tế - xã hội (gồm: Tài chính vi mô, Dạy nghề, Phát triển nông thôn tổng
hợp, Phát triển ngành nghề thủ công truyền thống, Phát triển doanh
nghiệp,…); Giải quyết các vấn đề xã hội (gồm: Phòng chống buôn bán người,
Người khuyết tật, HIV/ AIDS, Khắc phục hậu quả chiến tranh, Giới và bình
đẳng giới, Bảo trợ xã hội,…); Xây dựng năng lực tổ chức và hỗ trợ tư pháp; Y
tế (gồm: Khám chữa bệnh miễn phí, Chăm sóc sức khỏe cộng đồng, Dinh
dưỡng, Sức khỏe sinh sản, Xây dựng cơ sở hạ tầng y tế, Giáo dục – Đào tạo y
tế, Nước sạch và vệ sinh,…); Giáo dục – Đào tạo (gồm: Cấp học bổng, Xây
dựng cơ sở hạ tầng giáo dục, Tăng cường chất lượng giáo dục, Giáo dục đặc
biệt, Đào tạo ngoại ngữ, Đào tạo giáo viên, Đào tạo ở nước ngoài,…); Tài
nguyên – Môi trường (gồm: Biến đổi khí hậu, Phòng ngừa thảm họa môi
trường, Bảo vệ môi trường, Bảo vệ động vật hoang dã, Giáo dục truyền thông
về môi trường,…); và một số lĩnh vực khác như: Viện trợ khẩn cấp, Viện trợ

nghị Geneve để thành lập một tổ chức quốc tế giúp đỡ nạn nhân chiến tranh
và tù binh, chính thức ra đời năm 1864 dưới tên Hội Chữ thập đỏ quốc tế [29,
tr. 12] (nay là Hội Chữ thập đỏ và trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế).
Tuy có gốc tích từ xa xưa nhưng phải đến sau chiến tranh thế giới lần
thứ I và nhất là sau chiến tranh thế giới lần thứ II, các tổ chức PCP mới thực
sự trở thành một lực lượng xã hội rộng khắp thế giới, ở cả các nước công
nghiệp phát triển lẫn các nước đang phát triển [29, tr. 13]. Bởi hai cuộc chiến
tranh đế quốc thực sự là những tai họa thảm khốc của nhân loại. Con người
đứng trước thảm cảnh chết chóc, ly tán, bệnh tật, đói rách. Ngoài ra, hậu chiến
tranh còn nhiều hiểm họa khác đe dọa cuộc sống con người: môi trường suy

21