Nhận biết các chất trong môn Hóa ở trường THCS ĐẶNG HỒNG VÂN
PHÒNG GD - ĐT AN NHƠN
TRƯỜNG THCS NHƠN KHÁNH
==========Chuyên đề
NHẬN BIẾT CÁC CHẤT TRONG MÔN
HÓA Ở TRƯỜNG THCS

1
Nhận biết các chất trong môn Hóa ở trường THCS ĐẶNG HỒNG VÂN
Giaùo vieân : Đặng Hồng Vân
Chuyên đề
  
BÀI TẬP NHẬN BIẾT CÁC CHẤT TRONG
MÔN HÓA Ở TRƯỜNG THCS
I. Lí do chọn đề tài :
• Lứa tuổi học sinh ở trường Trung học cơ sở có nhiều ý tưởng , thích tìm tòi nghiên
cứu các môn khoa học tự nhiên trong đó có môn Hóa học .
• Trước đây , điều kiện hóa chất dụng cụ còn thiếu thốn , chúng ta - những người giảng
dạy môn hóa học – chưa phát huy được hết vai trò của dạng bài tập định tính
"NHẬN BIẾT CÁC CHẤT" trong môn Hóa của trường Trung học cơ sở vào việc
ôn tập , hệ thống hóa những kiến thức cơ bản của nội dung chương trình đồng thời
chưa phát huy tính sáng tạo bồi dưỡng năng lực tư duy của học sinh.
• Bài tập định tính " NHẬN BIẾT CÁC CHẤT " trong môn hóa của trường Trung
học cơ sở trong các đề kiểm tra chỉ ở dạng đơn giản vì thời gian của tiết kiểm tra có
giới hạn . Do đó chưa tìm tòi , phát huy hết những năng lực đặc biệt của học sinh mà
có kế hoạch bồi dưỡng nhằm phát triển những học sinh có năng khiếu hóa học sau
này .
Xuất phát từ thực tế đó , tôi mạnh dạn đưa ra đề tài "BÀI TẬP NHẬN BIẾT CÁC

sinh , tạo điều kiên cho học sinh nắm bắt vấn đề một cách nhanh chóng nhằm giúp
cho học sinh hiểu rõ nà nhớ sâu hơn những kiến thức đã học . đồng thời cũng có
những bài tập khó dành cho học sinh khá và giỏi để phát triển , nâng cao kiến thức
của học sinh .
Ví dụ : Với học sinh trung bình ở lớp 8 khi học chương 5 có thể cho bài tập "Nhận
biết dung dịch các chất sau đựng trong các lọ mất nhãn : NaCl , HCl , H
2
O"
Để phát hiện học sinh khá và giỏi có khả năng tư duy quan sát , tổng hợp tốt , từ
bài tập trên ta có thể phát triển thành bài tập sau : "Nhận biết dung dịch các chất
sau đựng trong các lọ mất nhãn : NaCl , HCl , H
2
O , NaCl"
• Bài tập cần có nhiều hình thức , nhiều dạng để kích thích học sinh tìm tòi , nghiên
cứu nhằm phát triển năng lực tư duy và tạo hứng thú trong quá trình học tập của học
sinh (xem phần các dạng bài tập và hình thức thực hiện các bài tập)
• Khi trình bày bài tập " NHẬN BIẾT CÁC CHẤT " bằng phương pháp thực hành
cần giáo dục cho học sinh ý thức tiết kiệm , không gây lãng phí và làm hỏng hóa
chất cũng như phải bảo đẩm vệ sinh nơi thực hành và an toàn cho con người khi sử
dụng hóa chất .
IV. Các dạng bài tập định tính " NHẬN BIẾT CÁC CHẤT " trong môn hóa
của trường THCS :
Xét về hình thức ra đề , bài tập định tính tập " NHẬN BIẾT CÁC CHẤT "trong môn hóa
ở trường THCS có hai dạng
1. Dạng bài tập trắc nghiệm khách quan :
Hình thức được sử dụng phổ biến nhất là chon phương án đúng , sai từ các phương án
đã cho của đề bài . Dạng này lại có 2 kiểu :
- Kiểu 1 : Khoanh tròn vào chữ cái đầu câu của câu trả lời đúng nhất
Ví dụ 1: Có 3 lọ đựng 3 dung dịch HCl , H
2


c. Dùng quì tím và dung dịch AgNO
3
( Trích đề thi chọn học sinh giỏi Huyên An Nhơn – Tỉnh Bình Định năm học 2005 –
2006)
Ví dụ 3 : Nhận biết các chất chứa trong các lọ mất nhãn sau bằng phương pháp hóa học
nào : MgCl
2
, BaCl
2
, K
2
CO
3
và H
2
SO
4
a. Dùng quì tím và dung dịch HCl .
3
Nhận biết các chất trong môn Hóa ở trường THCS ĐẶNG HỒNG VÂN
b. Dùng dung dịch phenolphtalein và dung dịch AgNO
3

c. Lập bảng và cho các chất phản ứng với nhau .
- Kiểu 2: Điền chữ Đ (đúng) hoặc S (sai) vào ô trống ở sau mỗi câu mà em cho là đúng
Ví dụ : Dung dịch NaOH có thể dùng để phân biệt hai muối có trong mỗi cặp dung dịch
sau :
a. FeSO
4

4
, NaNO
3
( lớp 9 )
Ví dụ 2: Hãy nhận biết 3 lọ mất nhãn đựng 3 chất khí sau : CH
4
, C
2
H
4
, CO
2
(bài tập
dành cho HS trung bình lớp 9 ) .
Ví dụ 3 : Hãy nhận biết 5 lọ mất nhãn đựng 5 chất khí sau : CH
4
, C
2
H
4
, CO
2
, H
2
và
C
2
H
2
(bài tập dành cho HS khá giỏi lớp 9 ) .

, Na
2
SO
4
, H
2
SO
4
và BaCl
2
.
Ví dụ 5 : Không dùng thêm thuốc thử nào khác hãy nhận biết các lọ mất nhãn đựng các
dung dịch sau : HCl , NaCl , Na
2
CO
3
và MgCl
2
.
Ví dụ 6 : Không dùng thêm thuốc thử nào khác hãy nhận biết các lọ mất nhãn đựng các
dung dịch sau : HCl , NaCl , NaOH và phenol phtalein . (bài tập dành cho HS khá giỏi
lớp 9) .
Ví dụ 7: Chỉ dùng thêm dung dịch HCl , hãy nêu cách nhận ra từng chất rắn sau đựng
trong các lọ mất nhãn sau : Na
2
CO
3
, NaCl , BaSO
4
và CaCO

- H
2
S : mùi trứng thối .
- Clo : màu vàng lục .
- NO
2
: màu nâu , mùi hắc .
Sử dụng các bảng nhận biết mà tôi sẽ trình bày ở phần phụ lục để làm các dạng bài tập
nhận biết thường gặp như nhận biết riêng rẽ từng chất va nhận biết hỗn hợp ; nhân biết
với số hóa chất làm thuốc thử hạn chế , nhận biết các chất mà không được dùng thêm
thuốc thử bên ngoài …
o Với dạng bài tập hạn chế thuốc thử phải tuân theo nguyên tắc : dùng thuốc thử mà
đề bài đã choddeer nhận biết ít nhất một trong các chất cần nhận biết . Sau đó dùng
hóa chất vừa mới nhận biết được để nhân biết ít nhất một trong các chất còn lại …
Ví dụ : Chỉ được dùng thêm một chất thử là kim loại , hãy nhận biết 4 lọ mất nhãn
chứa 4 dung dịch : Na
2
SO
4
, HCl , Na
2
CO
3
và Ba(NO
3
)
2
Học sinh có thể sử dụng sắt để nhận biết HCl (có bọt khí thoát ra) , sau đó dùng
HCl nhận biết Na
2

HCl -  -
Na
2
CO
3
 - 
BaCl
2
-  -
Dựa vào kết quả của bảng ta có thể nhận biết HCl (1 dấu hiệu sủi bọt khí )
Na
2
CO
3
(1 dấu hiệu sủi bọt khí và một dấu hiệu kết tủa) và BaCl
2
(1 dấu hiệu kết tủa)
VI. Các hình thức thực hiện yêu cầu của bài tập định tính "Nhận biết các
chất ":
1. Trình bày yêu cầu của bài tập bằng lí thuyết : Có thể cho HS làm bài bằng cách :
• Trả lời miệng : Khi có ít thời gian trong quá trình kiểm tra hoặc trước khi thực hành
cần ôn lại kiến thức cũ
Ví dụ : Trước khi tiến hành thực hành thí nghiệm 3 của bài "Tính chất hóa học của
oxit và axit" (lớp 9) : Có 3 lọ không nhãn , mỗi lọ đựng một trong 3 dung dịch
Na
2
SO
4
, H
2