ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRIỆU LỆ QUỲNH

XÂY DỰNG HỆ THỐNG ĐỀ KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ
THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT
VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC CHƢƠNG
ĐẠI CƢƠNG VỀ KIM LOẠI - HÓA HỌC 12

LUẬN VĂN THẠC SỸ SƢ PHẠM HÓA HỌC

HÀ NỘI – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRIỆU LỆ QUỲNH

XÂY DỰNG HỆ THỐNG ĐỀ KIỂM TRA ĐÁNH

THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT
VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC CHƢƠNG
ĐẠI CƢƠNG VỀ KIM LOẠI - HÓA HỌC 12

LUẬN VĂN THẠC SỸ SƢ PHẠM HÓA HỌC
Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
(BỘ MÔN HÓA HỌC)
Mã số: 60 14 01 11


1.3.2. Kiểm tra, đánh giá năng lực ........................................................................... 12
1.3.3. Chức năng và nhiệm vụ của kiểm tra, đánh giá .............................................. 14
1.3.4. Những yêu cầu sư phạm đối với kiểm tra, đánh giá kiến thức và kĩ năng về
hóa học ..................................................................................................................... 15
1.3.5. Các phương pháp kiểm tra, đánh giá............................................................... 17
1.3.6. Cách kiểm tra đánh giá năng lực giải quyết vấn đề ...................................... 19
1.4. Bài tập hóa học trong dạy học hóa học theo định hướng phát triển NLGQVĐ
cho HS THPT ............................................................................................................ 22
1.4.1. Khái niệm bài tập hóa học .............................................................................. 22
1.4.2. Tác dụng của bài tập hóa học ......................................................................... 22


1.4.3. Phân loại bài tập hóa học ................................................................................ 22
1.4.4. Bài tập phát triển năng lực .............................................................................. 22
1.5. Thực trạng việc kiểm tra, đánh giá trong dạy học hóa học ở trường
THPT của Tỉnh Quảng Ninh ..................................................................................... 24
1.5.1. Mục tiêu điều tra ............................................................................................. 24
1.5.2. Nội dung, phương pháp điều tra .................................................................... 25
1.5.3. Kết quả điều tra .............................................................................................. 25
Tiểu kết chương 1 ................................................................................................... 28
Chƣơng 2. XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG ĐỀ KIỂM TRA ĐÁNH
GIÁ THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN
ĐỀ CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC CHƢƠNG ĐẠI CƢƠNG VỀ KIM
LOẠI- HÓA HỌC 12 ............................................................................................. 29
2.1. Phân tích nội dung, cấu trúc chương trình chương “Đại cương về kim loại” Hóa học 12 ............................................................................................................... 29
2.1.1. Mục tiêu chương “Đại cương về kim loại” - Hóa học 12 ............................. 29
2.1.2. Cấu trúc chương trình chương “Đại cương về kim loại” - Hóa học 12 ........ 30
2.1.3. Một số điểm cần chú ý về nội dung và phương pháp dạy học chương “Đại
cương về kim loại” - Hóa học 12 ........................................................................... 31
2.2. Lựa chọn, xây dựng các bài tập hóa học theo định hướng phát triển năng lực

2.6.1. Sử dụng câu hỏi và đề kiểm tra để học sinh tự kiểm tra kiến thức kĩ năng sau
mỗi bài học ................................................................................................................ 76
2.6.2. Sử dụng câu hỏi và đề kiểm tra để kiểm tra bài cũ và củng cố bài học ......... 77
2.6.3. Sử dụng câu hỏi và đề kiểm tra để kiểm tra đánh giá kĩ năng và năng lực của
học sinh .................................................................................................................... 78
Tiểu kết chương 2...................................................................................................... 88
Chƣơng 3: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM ..................................................................
3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm ......................................................................... 89
3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm ...................................................................... 89
3.3. Nội dung và kế hoạch thực nghiệm sư phạm .................................................... 89
3.3.1. Đối tượng thực nghiệm sư phạm ................................................................... 89
3.3.2. Chuẩn bị nội dung ........................................................................................ 90
3.3.3. Tổ chức thực nghiệm sư phạm ........................................................................ 90
3.4. Kết quả thực nghiệm và xử lý kết quả thực nghiệm. ........................................ 91
3.4.1. Phương pháp xử lý số liệu kết quả thực nghiệm ........................................... 91


3.4.2. Kết quả bài kiểm tra và xử lí kết quả .............................................................. 91
3.5. Phân tích kết quả thực nghiệm ........................................................................... 99
3.5.1. Phân tích định lượng kết quả TNSP ................................................................ 99
3.5.2. Phân tích định tính kết quả TNSP ................................................................... 99
Tiểu kết chương 3.................................................................................................... 100
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .............................................................................. 101
1. Kết luận ............................................................................................................... 101
2. Kiến nghị ............................................................................................................. 102
TÀI LIỆU THAM KHẢO .................................................................................... 103
PHỤ LỤC ................................................................................................................ 106


MỞ ĐẦU



Những quan điểm, định hướng nêu trên tạo tiền đề, cơ sở và môi trường pháp
lý thuận lợi cho việc đổi mới giáo dục phổ thông nói chung, đổi mới đồng bộ
PPDH, kiểm tra đánh giá theo định hướng năng lực người học.
Hiện nay, đồng thời với việc tích cực đổi mới nội dung, PPDH thì công tác
đổi mới trong kiểm tra, đánh giá cũng đã được chú trọng. Tuy nhiên, trên thực tế
kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực của học sinh (HS) là một điều
rất mới mẻ và ít người quan tâm tới.
Trong chương trình hóa học 12, phần Hóa vô cơ là phần trọng tâm và
chương 5 “Đại cương về kim loại” là chương quan trọng của phần Hóa vô cơ.
Với yêu cầu cấp thiết của giáo dục nước nhà, chúng tôi lựa chọn nghiên cứu
đề tài: “Xây dựng hệ thống đề kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng
lực giải quyết vấn để cho học sinh trong dạy học chương đại cương về kim loại Hóa học 12”.
2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
Ở nước ta đã có một số công trình khoa học nghiên cứu về phát triển các năng
lực và năng lực giải quyết vấn đề (NLGQVĐ) của HS ở trường Trung học phổ
thông (THPT) trong dạy học hóa học như:
- Trần Thị Thu Huệ (2012), Phát triển một số năng lực của học sinh THPT thông
qua phương pháp và sử dụng thiết bị trong dạy và học hóa học vô cơ, Luận án Tiến
sĩ Khoa học Giáo dục, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam.
- Phạm Thị Bích Đào (2015), Phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh THPT
trong dạy học hóa học hữu cơ chương trình nâng cao, Luận án Tiến sĩ Giáo dục
học, Trường Đại học Sư phạm (ĐHSP) Hà Nội.
- Nguyễn Xuân Tài (2013), Đổi mới nội dung phương pháp kiểm tra đánh giá trong
dạy học hóa học hữu cơ lớp 11 nhằm góp phần phát triển năng lực sáng tạo cho HS
ở trường THPT, Luận văn Thạc sĩ Khoa học Giáo dục, Trường ĐHSP Hà Nội.
- Nguyễn Thanh Nhạn (2013), Lựa chọn, xây dựng và sử dụng bài tập hóa học (BTHH)
nhằm phát triển NL phát hiện và GQVĐ cho HS lớp 11 trường THPT, Luận văn Thạc sĩ
Khoa học Giáo dục, Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia (ĐHQG) Hà Nội.

tra đánh giá NL này trong dạy học hóa học ở trường THPT.
- Điều tra, đánh giá thực trạng việc xây dựng và sử dụng đề kiểm tra đánh giá theo
định hướng phát triển NL ở một số trường THPT hiện nay, đặc biệt là ở hai trường
THPT Quảng Hà, THPT Đầm Hà thuộc tỉnh Quảng Ninh.
- Nghiên cứu nội dung, cấu trúc chương trình sách giáo khoa (SGK) hóa học lớp 12,
đặc biệt là chương “Đại cương về kim loại”.


- Bước đầu xây dựng tiêu chí kiểm tra đánh giá (công cụ đo) NLGQVĐ của HS
THPT.
- Xây dựng và sử dụng hệ thống các đề kiểm tra theo định hướng phát triển
NLGQVĐ của HS trong dạy học chương “Đại cương về kim loại”, qua đó kiến nghị
phương pháp sử dụng đề kiểm tra trong dạy học phần Hóa học Vô cơ lớp 12.
- Tiến hành thực nghiệm sư phạm (TNSP) để đánh giá tính hiệu quả và tính khả thi
của những đề xuất.
5. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
- Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học hóa học ở trường THPT
- Đối tượng nghiên cứu: Nội dung, phương pháp kiểm tra đánh giá theo định hướng
phát triển NL của HS trong dạy học chương “Đại cương về kim loại” – Hóa học 12.
6. Phạm vi nghiên cứu
Hệ thống BTHH chương “Đại cương về kim loại” – Hóa học 12, và phương
pháp sử dụng hệ thống BTHH đó để xây dựng các đề kiểm tra đánh giá theo định
hướng phát triển NLGQVĐ cho HS.
TNSP được tiến hành trong năm học 2014-2015 tại hai trường THPT Quảng
Hà- Huyện Hải Hà, THPT Đầm Hà - huyện Đầm Hà, tỉnh Quảng Ninh.
7. Giả thuyết khoa học
Nếu xây dựng được một hệ thống đề kiểm tra đánh giá theo định hướng phát
triển NL cho HS với chất lượng tốt, GV và HS sử dụng một cách hợp lí, thường
xuyên và tự giác thì sẽ nâng cao sự hứng thú, tính tích cực, chủ động và sáng tạo
của HS trong học tập, qua đó phát triển được NLGQVĐ cho HS và góp phần nâng

NLGQVĐ của HS THPT.
10. Câu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn
gồm 3 chương:
Chương 1. Cơ sở lí luận và thực tiễn về kiểm tra đánh giá theo định hướng phát
triển năng lực giải quyết vấn đề của HS ở trường THPT
Chương 2. Xây dựng và sử dụng hệ thống đề kiểm tra đánh giá theo định hướng
phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho HS trong dạy học chương đại cương về
kim loại - Hóa học 12.
Chương 3. Thực nghiệm sư phạm


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Nguyễn Duy Ái, Đào Hữu Vinh (2009), Tài liệu giáo khoa chuyên Hóa học
Trung học phổ thông. Bài tập đại cương và vô cơ, NXB Giáo dục, Hà Nội.
2. Bernd Meir, Nguyễn Văn Cường (2014), Lý luận dạy học hiện đại. Cơ sở đổi mới
mục tiêu, nội dung và PPDH, NXB ĐHSP, Hà Nội.
3. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2006), Chương trình giáo dục phổ thông cấp THPT,
NXB Giáo dục, Hà Nội.
4. Bộ Giáo dục và Đào tạo, Vụ Giáo dục Trung học (2007), Những vấn đề chung
về đổi mới giáo dục THPT môn Hóa học, NXB Giáo dục, Hà Nội.
5. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2008), Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng
môn Hóa học lớp 12, NXB Giáo dục, Hà Nội.
6. Bộ Giáo dục và Đào tạo – Dự án Việt-Bỉ (2010), Dạy và học tích cực - một số
phương pháp và kĩ thuật dạy học, NXB ĐHSP, Hà Nội.
7. Bộ Giáo dục và Đào tạo – Dự án Việt Bỉ (2010), Nghiên cứu khoa học sư phạm
ứng dụng, NXB ĐHSP, Hà Nội.
8. Bộ Giáo dục và Đào tạo, Vụ Giáo dục Trung học, Chương trình phát triển giáo dục
trung học (2010), Tài liệu tập huấn giáo viên dạy học, kiểm tra đánh giá theo chuẩn kiến
thức, kĩ năng trong chương trình giáo dục phổ thông môn Hoá học cấp THPT, Hà Nội.

Viê ̣t Nam.
19. Dương Thị Hồng Hạnh (2014), Phát triển năng lực phát hiện và giải quyết vấn
đề cho học sinh thông qua dạy học chương Sự điện li - Hóa học 11 chương trình cơ
bản, Luận văn Thạc sĩ Khoa học Giáo dục, trường Đại học Giáo dục, ĐHQG Hà Nội.
20. Nguyễn Thị Quỳnh Hoa (2014), Phát triển năng lực phát hiện và giải quyết vấn
đề qua dạy học phần Hóa học Phi kim 10 trung học phổ thông, Luận văn Thạc sĩ
Khoa học Giáo dục, trường Đại học Giáo dục, ĐHQG Hà Nội.
21. Trần Bá Hoành (2006), Đổi mới phương pháp dạy học, chương trình và sách
giáo khoa, NXB ĐHSP, Hà Nội.
22. Bùi Quốc Hùng (2014), Tuyển chọn xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập
chương Cacbon - Silic Hóa học 11 nhằm phát triển năng lực phát hiện và giải quyết
vấn đề cho học sinh trung học phổ thông, Luận văn Thạc sĩ Khoa học Giáo dục, trường
Đại học Giáo dục, ĐHQG Hà Nội.
23. Trần Thị Thu Huệ (2012), Phát triển một số năng lực của học sinh THPT thông
qua phương pháp và sử dụng thiết bị trong dạy học hóa học phần hóa học vô cơ,


Luận án Tiến sĩ Khoa học Giáo dục, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam.
24. Nguyễn Công Khanh (2014), Kiểm tra và đánh giá trong giáo dục, NXB ĐHSP,
Hà Nội.
25. Nguyễn Công Khanh (2015), Thiết kế công cụ đánh giá năng lực: Cơ sở lý luận
và thực hành, NXB ĐHSP, Hà Nội.
26. Nguyễn Thanh Nhạn (2013), Lựa chọn, xây dựng và sử dụng bài tập hóa học nhằm
phát triển năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề cho học sinh lớp 11 trường THPT, Luận
văn Thạc sĩ Khoa học Giáo dục, trường Đại học Giáo dục, ĐHQG Hà Nội.
27. Đặng Thị Oanh, Nguyễn Thị Sửu, Phương pháp dạy học môn Hóa học ở trường
phổ thông, NXB ĐHSP, Hà Nội.
28. Nguyễn Ngọc Quang (1994), Lí luận dạy học hóa học Tập I, NXB Giáo dục, Hà
Nội.
29. Nguyễn Xuân Tài (2013), Đổi mới nội dung, phương pháp kiểm tra đánh giá