ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
---------------------

Trương Thị Minh Thư

NGHIÊN CỨU ÁP DỤNG CÔNG THỨC BALICA-UNESCO PHÁT TRIỂN
ĐỂ TÍNH MỨC ĐỘ TỔN THƯƠNG DO LŨ LỤT TRÊN
LƯU VỰC SÔNG THẠCH HÃN, TỈNH QUẢNG TRỊ

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

Hà Nội - Năm 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
---------------------

Trương Thị Minh Thư

NGHIÊN CỨU ÁP DỤNG CÔNG THỨC BALICA-UNESCO PHÁT TRIỂN
ĐỂ TÍNH MỨC ĐỘ TỔN THƯƠNG DO LŨ LỤT TRÊN
LƯU VỰC SÔNG THẠCH HÃN, TỈNH QUẢNG TRỊ

Chuyên ngành: Thủy văn học
Mã số: 60440224

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS. Nguyễn Thanh Sơn

2.2.2. Phương pháp Balica-Unesco phát triển ......................................................17
Chương 3: ÁP DỤNG CÔNG THỨC BALICA-UNESCO PHÁT TRIỂN

ĐỂ

TÍNH MỨC ĐỘ TỔN THƯƠNG DO LŨ LỤT TRÊN LƯU VỰC SÔNG THẠCH
HÃN, QUẢNG TRỊ ..................................................................................................25
3.1.

Lựa chọn bộ chỉ số xác định mức độ tổn thương cho lưu vực sông

Thạch Hãn, Quảng Trị .......................................................................................25
3.2.

Nguồn số liệu, phân tích số liệu .............................................................30


3.3.

Xác định mức độ tổn thương do lũ lụt cho lưu vực sông Thạch Hãn,

tỉnh Quảng Trị ....................................................................................................33
KẾT LUẬN ...............................................................................................................41
TÀI LIỆU THAM KHẢO .........................................................................................43
Phụ lục .......................................................................................................................46


DANH MỤC HÌNH
Hình 1. Vị trí khu vực nghiên cứu .............................................................................7
Hình 2. Các chỉ số theo các thành phần FVI của Connor & Hiroki ........................17

cô trong Phòng Ðào tạo sau Ðại học đã nhiệt tình huớng dẫn và giúp đỡ em hoàn
thành chương trình Cao học và luận văn tốt nghiệp.
Gia đình, bạn bè đã giúp đỡ, ủng hộ động viên để em vững tâm và phấn đấu học tập,
nghiên cứu và hoàn thành luận văn này.
Trong quá trình làm luận văn do giới hạn về thời gian cũng như hạn chế về kiến
thức nên không tránh được những thiếu sót. Vì vậy, em rất mong được sự cảm
thông và những ý kiến đóng góp quý báu của các Thầy cô và những người quan
tâm.
Tác giả


MỞ ĐẦU
Trong tình hình biến đổi khí hậu trên thế giới, sự phát triển kinh tế với tốc độ đô thị
hóa ngày càng cao, cùng với tình trạng lũ lụt cũng đang dần trở thành thách thức lớn
đối với sự phát triển kinh tế - xã hội trên thế giới nói chung và nước ta nói riêng.
Những năm gần đây, vì sự gia tăng số lượng dân số dẫn tới tác động của lũ lụt đã
ngày càng nghiêm trọng hơn tại rất nhiều quốc gia trên thế giới và Việt Nam là một
trong các quốc gia đó. Đặc biệt, trên lưu vực sông Thạch Hãn, tỉnh Quảng Trị, lũ lụt
thường xuyên xảy ra, đe dọa tới cuộc sống của người dân và sự phát triển kinh tế xã
hội của vùng.
Đánh giá tính dễ bị tổn thương do lũ lụt cũng là một vấn đề quan trọng đối với cách
tiếp cận sự phát triển của nhân loại. Mục đích của việc đánh giá tính dễ bị tổn
thương do lũ lụt là nhằm cung cấp cho các nhà ra quyết định hay các bên liên quan
về những lựa chọn để giảm thiểu ảnh hưởng của những mối nguy hiểm do lũ lụt.
Như vậy, đánh giá tính dễ bị tổn thương có thể là một biện pháp để giảm thiểu tác
động tiêu cực của lũ lụt, hay thảm họa, rủi ro khác. Định nghĩa được tính dễ bị tổn
thương do lũ lụt sẽ giúp ta biết được cách tốt nhất để giảm thiểu chúng.
Trong khoảng 30 năm trở lại đây, thì tính dễ bị tổn thương được các nhà khoa học
tập trung nghiên cứu nhiều trong các lĩnh vực như: kinh tế -xã hội, môi trường, tự
nhiên, thiên tai. Tuy nhiên các nghiên cứu về tính dễ bị tổn thương do lũ lụt thì mới


-

do lũ lụt trên lưu vực sông.
Khu vực nghiên cứu: lưu vực sông Thạch Hãn, tỉnh Quảng Trị

Phương pháp nghiên cứu:
1.

Phương pháp kế thừa: qua việc phân tích và tổng hợp các kết quả nghiên cứu

từ các công trình đăng trên các tạp chí và tuyển tập báo cáo hội thảo quốc gia và
quốc tế sẽ được tham vấn trong lựa chọn các chỉ tiêu tổn thương. Số liệu từ các đề
tài mà nhóm tác giả trước đây đã thu thập được qua các đề tài, dự án được sử dụng
triệt để.
2.

Phương pháp thống kê: được sử dụng trong việc xử lý số liệu.

Bố cục của luận văn:
Mở đầu
Chương 1: Tổng quan
Chương 2: Phương pháp xác định mức độ tổn thương do lũ lụt
Chương 3: Áp dụng công thức BALICA-UNESCO phát triển để tính mức độ tổn
thương do lũ lụt trên lưu vực sông Thạch Hãn, Quảng Trị.
Kết luận, kiến nghị
Tài liệu tham khảo

2


bảo hiểm,… Tính dễ bị tổn thương kinh tế có các biến như thu nhập bình quân đầu
người, tổng GDP,… Như vậy, trong nghiên cứu này, tác giả mới xét tới tính tổn
thương nông nghiệp nhưng lại chưa xem xét tới sự tổn thương về công nghiệp hay
sự tổn thương của cơ sở hạ tầng,…như vậy chưa thể hiện được toàn diện về tính dễ
bị tổn thương lũ lụt.
- Phương pháp đánh giá đa chỉ tiêu (Multicriteria Evaluation (MCE)): Phương
pháp này đã được Yalcin.G (2002) [20] áp dụng cho việc phân tích và tìm ra các
vùng dễ bị tổn thương lũ lụt ở phía tây bờ biển đen tại Thổ Nhĩ Kỳ. Trong nghiên
cứu này, tác giả đã sử dụng phần mềm GIS được tích hợp cùng với MCE để có

3


Luận văn sử dụng 470 phiếu trong bộ phiếu điều tra, phỏng vấn của đề tài BĐKH19. (Mẫu phiếu phỏng vấn được thể hiện trong phụ lục 01).
Xác định mức độ tổn thương do lũ lụt cho lưu vực sông Thạch Hãn,
tỉnh Quảng Trị
Từ bộ chỉ số đã lựa chọn, ta có công thức tính như sau:
3.3.

(10)
(11)
(12)
(13)

Trong đó:

– lần lượt là thành

phần xã hội, thành phần kinh tế, thành phần môi trường, thành phần vật lý của chỉ
số tính dễ bị tổn thương do lũ lụt. Các ký hiệu viết tắt khác được thể hiện trong

Ta dễ dàng nhận thấy, hầu hết các xã trong lưu vực có mức độ tổn thương do lũ lụt
thành phần xã hội đạt thấp (chiếm 65,82% tổng số xã) và rất thấp (chiếm 27.85%
tổng số xã).
Xã Hướng Sơn (huyện Hướng Hóa) và xã Húc Nghi, xã Hải Phúc (huyện ĐakRong)
có giá trị FVI xã hội thấp nhất so với các xã trong lưu vực. Một vài xã khác có giá
trị FVI xã hội rất thấp khác như xã A Vào, Húc, A Ngò, Hướng Linh,… Các xã này
nhìn chung đều có mật độ dân số thấp hơn những xã khác; sự chuẩn bị về lương
thực, thực phẩm, nhu yếu phẩm cần thiết cho sinh hoạt hàng ngày trước khi có lũ lụt
kém hơn những xã khác, hoạt động tập huấn phòng tránh lũ lụt cho người dân của
chính quyền và dịch vụ y tế cộng cộng hoạt động trong lũ lụt cũng kém hơn so với
các xã khác.
Phường 1, phường 5 (thành phố Đông Hà) là xã có giá trị FVI xã hội cao nhất so
với các xã trong lưu vực. Nhìn chung, các phường/xã này đều có dịch vụ y tế công
cộng hoạt động trong lũ; việc chuẩn bị về lương thực, thực phẩm, nhu yếu phẩm cần
thiết cho sinh hoạt hàng ngày trước khi có lũ lụt cũng khá tốt; nhưng mật độ dân số
của phường/xã lại cao, cùng với số hộ dân có nguy cơ ngập lụt cũng nhiều, dẫn đến
việc các phường/xã này trở thành xã có giá trị FVI xã hội cao nhất so với các xã
khác trong lưu vực sông Thạch Hãn.
Như vậy, có thể nhận thấy sự cần thiết của việc tuyên truyền, tập huấn cho người
dân về các biện pháp phòng, tránh lũ lụt; sự quan trọng của việc quản lý quy hoạch
dân cư trong khu vực trong công cuộc làm giảm thiểu tính dễ bị tổn thương do lũ lụt
thành phần xã hội cho lưu vực sông Thạch Hãn.
b. FVI kinh tế 1

34


Kết quả mức độ dễ bị tổn thương do lũ lụt thành phần kinh tế cho lưu vực sông
Thạch Hãn, Quảng Trị được thể hiện trong bảng 4.
Hầu hết các xã trong lưu vực có mức độ tổn thương do lũ lụt thành phần xã hội đạt