ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN LÍ LUẬN CHÍNH TRỊ

LÊ THỊ THU HUYỀN

VAI TRÒ CỦA GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HƯỚNG TỚI
PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRI THỨC Ở VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẶC SỸ TRIẾT HỌC

Chuyên ngành : Triết học
Mã số:

60 22 80

Người hướng dẫn: TS. NGUYỄN HÀM GIÁ

Hà Nội - 2008

1


Mục lục
Mở đầu ......................................................................................................... 4
Chương 1. Kinh tế tri thức - xu hướng phát triển kinh tế của
nhân loại hiện nay ………………………………………………….9
1.1 Khái quát về kinh tế tri thức……………………………………….9
1.1.1 Sự hình thành của kinh tế tri thức.................................................9

1.1.2 Nền kinh tế tri thức và những đặc trưng cơ bản của nóError! Bookmark
1.2.1 Nền kinh tế tri thức là gì ? ......... Error! Bookmark not defined.

3.1.5 Đa dạng hoá các hình thức trường lớp .....................................75
3.2 Các giải pháp cụ thể nhằm phát triển GD-ĐT nước ta hướng tới
kinh tế tri thức ..........................................................................................76
Kết luận ........................................................................................................83
Danh mục tài liệu tham khảo……………………………………………86

3


Phần mở đầu
1. Lý do chọn đề tài
Bước vào thế kỷ XXI, loài người càng đẩy nhanh cuộc cách mạng khoa
học công nghệ trên quy mô rộng lớn chưa từng thấy trong lịch sử. Các ngành
khoa học công nghệ cao mới liên tiếp thu được những tiến bộ, những bước đột
phá trong các lĩnh vực tin học, sinh học, vũ trụ học, hải dương học, năng
lượng, vật liệu mới, bảo vệ môi trường và quản lý... thúc đẩy làn sóng chuyển
dịch cơ cấu mạnh mẽ của nền kinh tế thế giới mà khởi đầu là từ các nước có
kinh tế phát triển. Từ đó làm xuất hiện sự chuyển dịch từ nền kinh tế công
nghiệp sang kinh tế tri thức. Làn sóng chuyển dịch này được đánh giá là một
xu thế chủ đạo của phát triển kinh tế toàn cầu trong thế kỷ này.
Với tư cách là một xu thế phát triển của thời đại, kinh tế tri thức mang lại
những thời cơ cũng như những thách thức to lớn mà mỗi quốc gia trên thế giới
đang tích cực tìm kiếm cách tiếp cận và đón nhận nó. ý thức được tầm quan
trọng của kinh tế tri thức đối với sự phát triển nói chung, Đại hội Đại biểu toàn
quốc lần thứ IX Đảng ta đã khẳng định rằng phải đặt vấn đề kinh tế tri thức
trong chiến lược phát triển chung của đất nước. Đại hội Đại biểu toàn quốc lần
thứ X, Đảng ta xác định một trong những nhiệm vụ chủ yếu phát triển kinh tế xã hội từ nay đến 2010 là: “ Phát triển mạnh khoa học và công nghệ, giáo dục
và đào tạo; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu công nghiệp
hoá, hiện đại hoá và phát triển kinh tế tri thức” [7,tr 187].
Để từng bước tiếp cận và hội nhập với nền kinh tế thế giới, yếu tố có ý

hút nhiều học giả và các nhà lãnh đạo tham gia. Qua hội thảo, các học
giả và những nhà lãnh đạo khẳng định: Kinh tế tri thức là xu hướng phát
triển tất yếu của xã hội trong thế kỉ XXI, lối cuốn mọi quốc gia tham gia
trong quá trình phát triển; Hội thảo cũng khẳng định muốn xây dựng
kinh tế tri thức thì mỗi cá nhân, mỗi cộng đồng, mỗi quốc gia phải luôn
bố sung tri thức mới. Muốn vậy phải đầu tư cơ sở vật chất, phát triển
giáo dục và đào tạo phù hợp với mọi đối tượng nhằm phát huy thế mạnh
tri thức của con người trong xã hội. Vận dụng vào nước ta trong điều
5


kiện hiện nay, hội thảo khẳng định khâu đột phá để phát triển kinh tế tri
thức là giáo dục và đào tạo.
Đặc điểm, vai trò của kinh tế tri thức, mối quan hệ giữa tri thức và
các ngành khoa học, kĩ thuật, giáo dục, những thời cơ và thách thức đối
với những nước tiếp cận vào loại hình kinh tế mới này còn được giải đáp
trong công trình nghiên cứu “Kinh tế tri thức xu thế mới của xã hội th ế
kỉ XXI‟‟ của GS. TS Ngô Quí ưư Tùng. Đặc biệt là công trình nghiên
cứu của TS Trần Văn Tùng “Nền kinh tế tri thức và yêu cầu đổi mới
giáo dục Việt Nam‟‟ khẳng định: một nước nghèo như Việt Nam, phát
triển giáo dục và đào tạo là vấn đề cực kì quan trọng để bước vào kỉ
nguyên công nghệ mới, đáp ứng yêu cầu của phát triển kinh tế tri thức.
Ngoài ra còn có một số hội thảo tiếp theo với những phạm vi khác
nhau, một số bài viết trên các tạp chí khoa học bàn về vấn đề trên như:
“Kinh tế tri thức và những phác thảo đặt ra cho giáo dục và đào tạo‟‟ Nguyễn Thanh Bình; “Muốn có kinh tế tri thức phải có một nền giáo dục
phát triển‟‟ - GS. VS Nguyễn Văn Đạo‟‟; “Kinh tế tri thức và giáo dục
phát triển con người‟‟ - Phạm Minh Hạc; “Kinh tế tri thức với giáo dục
và đào tạo‟‟ - PGS. TS Nguyễn Quang Uẩn... Một số tài liệu nước ngoài
cũng đã và đang được các cơ quan tiến hành lựa chọn và dịch ra tiếng
Việt.

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là nền giáo dục và đào tạo Việt
Nam hiện nay trước yêu cầu phát triển của kinh tế tri thức.
Phạm vi nghiên cứu chỉ giới hạn trong việc xem xét tác động của
giáo dục và đào tạo hướng tới phát triển kinh tế tri thức ở Việt Nam
trong giai đoạn hiện nay.
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Trong quá trình nghiên cứu đề tài, tác giả lấy chủ nghĩa Mác - Lê nin và
Tư tưởng Hồ chí Minh, hệ thống quan điểm, đường lối của Đảng và Nhà nước,
các công trình nghiên cứu của những nhà khoa học làm cơ sở lý luận và chủ
nghĩa duy vật biện chứng - chủ nghĩa duy vật lịch sử là phương pháp luận,
đồng thời sử dụng các phương pháp cụ thể sau: phương pháp phân tích, tổng
7


hợp, hệ thống hoá, khái quát hoá, lịch sử và lôgíc... các phương pháp trên được
sử dụng phù hợp với từng nội dung của luận văn.
6. Đóng góp của luận văn
Việc nghiên cứu đề tài này nhằm giúp chúng ta hiểu sâu sắc hơn về
xu thế phát triển mới của nền kinh tế thế giới - kinh tế tri thức trong giai
đoạn hiện nay và mối quan hệ chặt chẽ giữa phát triển giáo dục và đào
tạo với chiến lược xây dựng kinh tế tri thức ở Việt Nam. Từ đó, chúng ta
có thể hiểu và nắm được đường lối, chính sách phát triển kinh tế, giáo
dục và đào tạo của Đảng và Nhà nước, vận dụng nó vào hoạt động thực
tiễn một cách có hiệu quả.
Luận văn có thể dùng làm tài liệu để nghiên cứu vấn đề có liên quan.
7. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 3 chương và 6 tiết.

8


[8] GS. VS. Nguyễn Văn Đạo: “Muốn có nền Kinh tế tri thức phải có một nền
giáo dục phát triển”. Tạp chí giáo dục và thời đại. Số 33/2000.
[9] Trần Khánh Đức (2004). “Quản lí và kiểm định chất lượng đào tạo nhân
lực theo ISO & TQM”. NXB Giáo dục, Hà Nội .
[10] “Giáo dục những lời tâm huyết (2006). NXB Thông tấn, Hà Nội.
[11] Nguyễn Hoàng Giáp - Thái Văn Long (4/2000): Nền Kinh tế tri thức với
nhỡng thách thức đối với các nước đang phát triển”. Tạp chí cộng sản, (7).
9


[12] Phạm Minh Hạc (1999): “Giáo dục Việt Nam trước ngưỡng của của thế
kỷ 21”. NXB CTQG, Hà nội.
[13] Phạm Minh Hạc (2000) “Kinh tế tri thức và giáo dục và đào tạo phát triển
con người”. Tạp chí thông tin khoa học giáo dục, (80).
[14] Hồ Anh Hải (2000) “Kinh tế tri thức”. Tạp chí cộng sản, (5).
[15] Hồ Anh Hải(2000) “Kinh tế tri thức với các nước đang phát triển”. Tạp
chí thông tin lý luận, (6).
[16] Bùi Biên Hoà (chủ biên) (2000) “Tri thức, thông tin và phát triển”. Trung
tâm khoa học xã hội và nhân văn quốc gia. Viện khoa học xã hội, chuyên đề,
Hà Nội.
[17] Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. Viện thông tin Khoa học Phòng
tổng hợp lưu trữ. Tư liệu chuyên đề “Những vấn đề Kinh tế tri thức”, 6/2000,
tập 1,2.
[18] Duy Hưng (2008) “Đánh giá giáo dục đại học, cao đẳng trong 10 năm
qua: Phát triển nhanh, chất lượng thấp”. Báo Lao động, (20).
[19] Đặng Hữu (2001) “Kinh tế tri thức - thời cơ và thách thức đối với Việt
Nam”. Tạp chí cộng sản, (8).
[20] Nguyễn Kỳ (2000) Tiến tới một xã hộ học hành”. Báo Giáo dục và thời
đại, (121).
[21] Tương Lai (2000)“Đối diện với nền Kinh tế tri thức, thách thức và cơ

[35] Hồng Thư (2000) “Thách thức trên con đường hội nhập”. Tạp chí Khoa
học và Tổ quốc (13).
[36] Ngô Quí Tùng (2000) „‟Nền Kinh tế tri thức, xu thế mới của thế kỷ 21”.
NXB CTQG, Hà Nội .
11


[37] Trần Văn Tùng (2001) “Nền Kinh tế tri thức và yêu cầu đối với giáo dục
Việt Nam”. NXB Thế giới.
[38] Nguyễn Quang Uẩn (2000) “Kinh tế tri thức với giáo dục và đào tạo”.
Tạp chí nghiên cứu giáo dục (350).
[39] Viện chiến lược phát triển (2001) “Cơ sở khoa học của một số vấn đề
trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam đến năm 2010 và tầm
nhìn 2020”. NXB Chính tri quốc gia, Hà Nội.
[40] Viện Hồ Chí Minh và các lãnh tụ của Đảng (2001) “Hồ Chí Minh về giáo
dục và đào tạo”. NXB Lao động - xã hội, Hà Nội.
[41] Viện khoa học xã hội Việt Nam, Viện Triết học (2008) Phạm Văn Đức Đặng Hữu Toàn (đồng chủ biên). “Văn kiện Đại hội X của Đảng Cộng Sản
Việt Nam, những vấn đề lí luận và thực tiễn”. NXB Khoa học xã hội, Hà nội .
[42] Viện nghiên cứu chiến lược phát triển giáo dục, tổng kết và đánh giá 10
năm đổi mới giáo dục và đào tạo (1986-1996) (Báo cáo tổng hợp và chi tiết).
[43] Viện nghiên cứu quản lý kinh tế, trung tâm thông tin tư liệu (2000) “Nền
Kinh tế tri thức nhận thức và hành động. Kinh nghiệm của các nước phát triển
và đang phát triển”. NXB Thống kê, Hà Nội.

12