BỘ Y TẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI

NGUYỄN ANH TÚ

PHÂN TÍCH
DANH MỤC THUỐC SỬ DỤNG TẠI BỆNH
VIỆN ĐA KHOA HUYỆN THANH CHƯƠNG,
TỈNH NGHỆ AN NĂM 2015

LUẬN VĂN DƯỢC SĨ CHUYÊN KHOA CẤP I

HÀ NỘI 2016


BỘ Y TẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI

NGUYỄN ANH TÚ

PHÂN TÍCH
DANH MỤC THUỐC SỬ DỤNG TẠI BỆNH
VIỆN ĐA KHOA HUYỆN THANH CHƯƠNG,
TỈNH NGHỆ AN NĂM 2015

LUẬN VĂN DƯỢC SĨ CHUYÊN KHOA CẤP I
CHUYÊN NGÀNH: Tổ chức quản lý dược
MÃ SỐ : CK 60 72 04 12

Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Thị Thanh Hương
Thời gian thực hiện: Từ ngày 18/7/2016 – 18/11/2016.

1.1.

Danh mục thuốc, quy trình xây dựng danh mục thuốc bệnh viện .... 3

1.1.1. Khái niệm danh mục thuốc bệnh viện ............................................... 3
1.1.2. Quy trình lựa chọn, xây dựng danh mục thuốc bệnh viện: ............... 5
1.2.

Phương pháp phân tích ABC/VEN ................................................. 10

1.2.1. Phương pháp phân tích ABC .......................................................... 10
1.2.2. Phương pháp phân tích VEN…………………………………….…..12
1.2.3. Phân tích ma trận ABC/VEN………………………………………...14
1.3.

Thực trạng sử dụng thuốc tại Việt Nam ........................................... 15

1.3.1 Cơ cấu kinh phí thuốc sử dụng........................................................ 15
1.3.2. Tình hình sử dụng thuốc kháng sinh ............................................... 16
1.3.3

Tính hính sử dụng thuốc hỗ trợ................................................17

1.3.4. Tình hình sử dụng thuốc sản xuất trong nước, thuốc nhập khẩu .. 18
1.3.5

Tình hình sử dụng thuốc biệt dược gốc, thuốc mang tên thương mại19

1.3.6



Phân tích cơ cấu DMT sử dụng tại Bệnh viện đa khoa huyện Thanh

Chương tỉnh Nghệ An năm 2015. ............................................................... 30
3.1.1

Kinh phí thuốc sử dụng .................................................................. 30

3.1.2. Cơ cấu danh mục thuốc sử dụng theo nhóm tác dụng dược lý ...... 31
3.1.3. Cơ cấu danh mục thuốc sử dụng theo nguồn gốc xuất xứ ............. 36
3.1.4. Cơ cấu danh mục thuốc sử dụng theo thành phần ........................ 38
3.1.5. Cơ cấu thuốc theo tên generic– tên biệt dược ............................... 38
3.1.6. Cơ cấu danh mục thuốc sử dụng theo đường dùng........................ 39
3.1.7. Cơ cấu thuốc gây nghiện, thuốc hướng tâm thần và tiền chất ..... 412
3.1.8. Cơ cấu thuốc cần phải hội chẩn..................................................... 42
3.2.

Phân tích DMT sử dụng tại Bệnh viện đa khoa huyện Thanh Chương

tỉnh Nghệ An năm 2015 theo phương pháp ABC/VEN ............................. 43
3.2.1. Cơ cấu thuốc sử dụng theo phương pháp ABC .............................. 43
3.2.2. Cơ cấu thuốc sử dụng trong hạng A .............................................. 44
3.2.3. Phân tích VEN ................................................................................ 45
3.2.4. Phân tích ma trận VEN/ABC: ........................................................ 46
Chương 4. BÀN LUẬN ............................................................................ 49
4.1.Cơ cấu và kinh phí thuốc sử dụng tại Bệnh viện đa khoa huyện Thanh
Chương tỉnh Nghệ An năm 2015 ................................................................ 49
4.1.1

Kinh phí thuốc sử dụng .................................................................. 49

1.2.

Phân tích danh mục thuốc sử dụng BVĐK huyện Thanh Chương theo

phương pháp phân tích ABC/VEN .............................................................. 63
2.

Đề xuất ............................................................................................... 64

TÀI LIỆU THAM KHẢO............................................................................


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

BHXH

Bảo hiểm xã hội

BHYT

Bảo hiểm y tế

BV

Bệnh viện

BVĐK

Bệnh viện đa khoa


Kế hoạch tổng hợp

KSNK

Kiểm soát nhiễm khuẩn

KTV

Kỹ thuật viên

KV

Khu vực

KM

Khoản mục

SYT

Sở Y tế

TDCN

Thăm dò chức năng

TH

Tổng hợp


1.1

Quy trình xây dựng danh mục thuốc bệnh viện

8

1.2

Phối hợp phân tích ABC và phân loại VEN

15

2.3

Các biến số, chỉ số nghiên cứu

24

3.4

Kinh phí thuốc sử dụng

30

3.5

Cơ cấu thuốc tiêu thụ theo nhóm tác dụng dược lý

31


3.11

Cơ cấu thuốc mang tên gốc - tên biệt dược-tên thương mại

38

3.12

Cơ cấu thuốc sử dụng theo đường dùng

39

3.13

Cơ cấu thuốc sử dụng đường tiêm theo tác dụng dược lý

40

3.14

Cơ cấu thuốc gây nghiện, thuốc hướng tâm thần và tiền chất

42

3.15

Cơ cấu thuốc cần hội chẩn

43




DANH MỤC HÌNH VẼ
Số hình

Tên hình

Trang

1.1

Chu trình quản lý thuốc

8

3.2

Kinh phí thuốc sử dụng tại BVĐK huyện Thanh Chương

30


ĐẶT VẤN ĐỀ
Bệnh viện là cơ sở khám chữa bệnh và chăm sóc sức khoẻ cho nhân
dân, uy tín và chất lượng khám chữa bệnh là mối quan tâm hàng đầu của các
bệnh viện. Chất lượng khám chữa bệnh được phản ánh qua nhiều yếu tố,
trong đó hoạt động cấp phát, sử dụng thuốc là một trong những yếu tố quan
trọng góp phần quyết định hiệu quả điều trị bệnh nhân. Để hoạt động cấp
phát, sử dụng thuốc tại bệnh viện được quản lý chặt chẽ, đảm bảo hiệu quả, an
toàn, hợp lý, Tổ chức Y tế Thế giới đã khuyến cáo các quốc gia thành lập hội

dựng cơ sở cho việc thực hiện vấn đề trọng tâm của đơn vị, chúng tôi tiến
hành nghiên cứu “Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại bệnh viện đa khoa
huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An năm 2015” với các mục tiêu sau:
1. Phân tích cơ cấu danh mục thuốc sử dụng tại bệnh viện đa khoa huyện
Thanh Chương, tỉnh Nghệ An năm 2015.
2. Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại bệnh viện đa khoa huyện Thanh
Chương, tỉnh Nghệ An năm 2015 bằng phương pháp phân tích ABC/VEN.
Từ đó phân tích tính hợp lý và bất cập trong danh mục thuốc sử dụng tại
bệnh viện đề xuất các giải pháp nhằm lựa chọn và sử dụng thuốc hợp lý hơn.

2


Chương 1. TỔNG QUAN
1.1.

Danh mục thuốc, quy trình xây dựng danh mục thuốc bệnh viện

1.1.1. Khái niệm danh mục thuốc bệnh viện
Danh mục thuốc bệnh viện là một danh sách các thuốc đã được lựa
chọn và phê duyệt để sử dụng trong bệnh viện. Danh mục thuốc có vai trò rất
quan trọng trong chu trình quản lý thuốc trong bệnh viện [21].
Danh mục thuốc bệnh viện được xây dựng trên cơ sở danh mục thuốc
thiết yếu, danh mục thuốc chủ yếu Việt Nam và WHO hiện hành, đảm bảo
các mục tiêu:
- Đảm bảo sử dụng thuốc hợp lý, an toàn, hiệu quả;
- Đáp ứng yêu cầu điều trị cho người bệnh;
- Đảm bảo quyền lợi về thuốc chữa bệnh cho người bệnh tham gia bảo
hiểm y tế;
- Phù hợp với khả năng kinh tế của người bệnh và khả năng chi trả của

với số lượng, giá cạnh tranh và đạt hiệu quả kinh tế khi xét tới các khía cạnh
như đảm bảo chất lượng, số lần mua, bảo quản, phân phối. Những khía cạnh
trên giúp có được thuốc phục vụ điều trị với giá cả phù hợp và đem lại lợi ích
cho người bệnh.
- Chất lượng chăm sóc y tế được cải thiện: bệnh nhân không phải điều trị
bằng nhiều loại thuốc song vẫn đảm bảo được hiệu quả, chi phí trong điều trị.
Bác sỹ kê đơn tập trung hơn khi giảm số đầu thuốc, việc phát hiện các tương
tác thuốc và các phản ứng có hại của thuốc sẽ dễ dàng hơn.
Danh mục thuốc bệnh viện được xây dựng hàng năm và có thể bổ sung
hoặc loại bỏ thuốc trong danh mục thuốc bệnh viện trong các kỳ họp của HĐT
& ĐT. DMT bệnh viện được xây dựng dựa trên các yếu tố như: mô hình bệnh
tật, phác đồ điều trị được áp dụng, trình độ chuyên môn của nhân viên y tế, các
chính sách về thuốc của Nhà nước, chức năng, nhiệm vụ và kinh phí của bệnh
viện; nhu cầu thuốc đã sử dụng trong những năm trước và dự đoán trong thời
gian tới [5]. DMT cũng cần được xây dựng dựa trên hướng dẫn điều trị chuẩn,

4


đây là căn cứ khoa học để xây dựng DMT. Xây dựng DMT bệnh viện là điểm
đầu tiên của chu trình cung ứng thuốc và là cơ sở để đảm bảo cung ứng thuốc
chủ động, có kế hoạch và hợp lý. Danh mục thuốc được xây dựng tốt sẽ tinh
giản được số lượng chủng loại thuốc trong bệnh viện, từ đó tạo thuận lợi cho
công tác mua thuốc, bảo quản phân phối cũng như công tác kiểm tra quản lý
việc sử dụng thuốc tại bệnh viện.
Tuy nhiên, việc xây dựng DMT bệnh viện tại các bệnh viện vẫn chủ yếu
thực hiện theo phương pháp thống kê số liệu thuốc sử dụng của những năm
trước, có bổ sung theo yêu cầu mới. Cách làm này dẫn đến việc lựa chọn
thuốc theo hướng thụ động, nhiều thuốc đắt tiền, thuốc ngoài danh mục thuốc
thiết yếu, thuốc biệt dược.... tồn tại trong DMT bệnh viện làm tăng chi phí

thuốc ở dạng đơn chất.
`

- Ưu tiên lựa chọn thuốc generic hoặc thuốc mang tên chung quốc tế,

hạn chế tên biệt dược hoặc nhà sản xuất cụ thể.
- Trong một số trường hợp, có thể xét thêm các căn cứ khác như các đặc
tính dược động học hoặc yếu tố thiết bị bảo quản, hệ thống kho chứa hoặc nhà
sản xuất, cung ứng.
1.1.2.2.

Nguyên tắc xây dựng danh mục thuốc bệnh viện

Bộ Y tế quy định các bệnh viện xây dựng danh mục thuốc sử dụng tại
đơn vị mình phải tuân thủ các nguyên tắc sau [10]:
- Bảo đảm phù hợp với mô hình bệnh tật và chi phí về thuốc dùng điều
trị trong bệnh viện;
- Phù hợp về phân tuyến chuyên môn kỹ thuật;
- Căn cứ vào các hướng dẫn hoặc phác đồ điều trị đã được xây dựng và
áp dụng tại bệnh viện hoặc cơ sở khám bệnh, chữa bệnh;
- Đáp ứng với các phương pháp mới, kỹ thuật mới trong điều trị;
- Phù hợp với phạm vi chuyên môn của bệnh viện;

6


- Thống nhất với danh mục thuốc thiết yếu, danh mục thuốc chủ yếu
do Bộ Y tế ban hành;
- Ưu tiên thuốc sản xuất trong nước .
1.1.2.3.

đoạn bao gồm 19 bước, cụ thể như sau [21]:
Bảng 1.1. Quy trình xây dựng danh mục thuốc bệnh viện.
Các giai đoạn

Các bước
tiếnniệm
hànhcần thiết để có sự ủng hộ
Bước 1: Giới thiệu các khái

Công tác
hành chính

của lãnh đạo bệnh viện
Bước 2: Thiết lập Hội đồng thuốc và điều trị
Bước 3: Xây dựng các chính sách và quy trình
Bước 4: Xây dựng hoặc lựa chọn phác đồ điều trị
Bước 5: Thu nhập các dữ liệu để đánh giá lại DMT
Bước 6: Phân tích mô hình bệnh tật và tình hình sử dụng thuốc.

8


Xây dựng
các hướng
dẫn sử dụng

Bước 7: Đánh giá từng nhóm thuốc để phác thảo DMTBV.
Bước 8: Phê chuẩn danh mục thuốc sử dụng trong Bệnh viện .
Bước 9: Giáo dục cho cán bộ bệnh viện về quy định sử dụng
thuốc không có trong danh mục, bổ sung hay loại bỏ thuốc


9


xây dựng, giám sát mọi quy định và quy trình liên quan đến thuốc tại bệnh
viện [21]. Một số quy định nên được HĐT&ĐT quy định rõ ràng bằng văn
bản: quy trình lựa chọn thuốc mới, các thuốc hạn chế sử dụng, sử dụng thuốc
ngoài danh mục và kê đơn thuốc [10].
1.1.2.5. Xây dựng các hướng dẫn và quy định để áp dụng danh mục thuốc
vào thực tiễn
Danh mục thuốc sẽ không thực sự hữu ích nếu thiếu những chính sách
và các hướng dẫn cụ thể đi kèm bao gồm :
- Xây dựng và ban hành hướng dẫn danh mục thuốc bệnh viện
- Hội đồng thuốc và điều trị xây dựng các quy định, phân công trách
nhiệm nhằm giám sát việc tuân thủ danh mục thuốc và có các biện pháp xử
phạt vi phạm bao gồm cả các hình thức kiển trách, kỷ luật.
- Tất cả các Bác sỹ và cả lãnh đạo bệnh viện đều có thể tham gia vào quá
trình giám sát việc tuân thủ danh mục thuốc bệnh viện.
1.2. Phương pháp phân tích ABC/VEN
Việc sử dụng thuốc một cách hợp lý luôn là thách thức không nhỏ với
hệ thông y tế trên toàn thế giới. Phân tích ABC/VEN được khuyến cáo bởi
WHO và đã được áp dụng trên toàn cầu từ năm 1981. Đây là phương pháp
đơn giản và hiệu quả nhằm phân tích việc tiêu thụ thuốc và xác định các
nhóm thuốc ưu tiên. Phương pháp này nếu được cải tiến hợp lý có thể mang
lại lợi ích lớn trên lâm sàng và cả kinh tế. ABC đưa ra bức tranh toàn cảnh về
phân bổ ngân sách cho việc sử dụng thuốc còn VEN cung cấp sự lựa chọn ưu
tiên giữa các loại thuốc trong hệ thống phân phối.
1.2.1. Phương pháp phân tích ABC
* Phân tích ABC được thực hiện là dựa trên nguyên lý Pareto (80/20).
- Trong quản lý, phân tích ABC là một kỹ thuật kiểm kê và phân loại.

30% tổng sản phẩm tồn kho. Số lượng dự trữ vừa phải, thời gian đặt hàng lại
ít thường xuyên hơn (mỗi tháng), cần theo dõi sự thay đổi chuyển sang nhóm
A hoặc C [34].

11


- Phân tích ABC có thể ứng dụng các số liệu tiêu thụ thuốc cho chu kỳ trên 1
năm hoặc ngắn hơn. Phương pháp này cũng có thể ứng dụng cho một đợt đấu
thầu hoặc nhiều đợt đấu thầu.
-

Tác dụng phân tích ABC: Cho thấy những thuốc được sử dụng thay thế

với lượng lớn mà có chi phí thấp trong danh mục hoặc có sẵn trên thị trường.
- Thông tin này được sử dụng để:
+ Lựa chọn những thuốc thay thế có chi phí điều trị thấp hơn.
+ Tìm ra những liệu pháp điều trị thay thế.
+ Thương lượng với nhà cung cấp để mua được thuốc với giá thấp hơn.
- Vai trò: Lượng giá mức độ tiêu thụ thuốc, phản ánh nhu cầu chăm sóc sức
khỏe của cộng đồng và từ đó phát hiện những vấn đề chưa hợp lý trong sử
dụng thuốc, bằng cách so sánh lượng thuốc tiêu thụ với mô hình bệnh tật. Xác
định phương thức mua các thuốc không có trong danh mục thuốc thiết yếu
của bệnh viện.
-

Hạn chế: Chỉ dựa trên giá trị tiền tệ và tỷ lệ tiêu thụ của mặt hàng

đó. Trong bệnh viện, một thuốc có giá trị tiền tệ thấp và ít tiêu thụ có thể là rất
quan trọng hoặc thậm chí cứu mạng sống BN. Tầm quan trọng của nó không

bệnh viện khi các loại thuốc thiết yếu là không có sẵn ngay cả trong một thời
gian ngắn. Nếu mặt hàng thiết yếu không có vượt quá một vài ngày hoặc một
tuần, hoạt động của bệnh viện có thể bị ảnh hưởng xấu. Sự thiếu hụt các mặt
hàng trong nhóm N sẽ không ảnh hưởng đến việc chăm sóc bệnh nhân hoặc
hoạt động bệnh viện ngay cả khi thiếu hụt kéo dài [35].
- Phân tích VEN nên được thực hiện một cách thường xuyên, do danh mục
thuốc bệnh viện hoặc danh mục thuốc thiết yếu được cập nhật, hoặc những ưu
tiên về y tế cộng đồng có thể thay đổi.
* Các bước tiến hành:
- Từng thành viên Hội đồng sắp xếp các nhóm thuốc theo 3 loại V, E và N
- Kết quả phân loại của các thành viên được tập hợp và thống nhất, sau đó,
Hội đồng sẽ:
- Lựa chọn và loại bỏ những phương án điều trị trùng lặp.

13


- Xem xét những thuốc thuộc nhóm N và hạn chế mua hoặc loại bỏ những
thuốc này trong trường hợp không còn nhu cầu điều trị.
- Xem lại số lượng mua dự kiến, mua các thuốc nhóm V và E trước nhóm N
và bảo đảm thuốc nhóm V và E có một lượng dự trữ an toàn.
- Giám sát đơn đặt hàng và lượng tồn kho của nhóm V và E chặt chẽ hơn
nhóm N [10].
Thông thường cần phải so sánh giữa phân tích ABC và phân tích VEN
để xác định xem có mối liên hệ giữa các thuốc có chi phí cao và các thuốc
không ưu tiên hay không.
1.2.3. Phân tích ma trận ABC/VEN
- Sau khi hoàn thành phân tích VEN, cần phải so sánh giữa phân tích ABC và
VEN để xác định xem có mối liên hệ giữa các thuốc có chi phí cao và các
thuốc không ưu tiên hay không. Cụ thể là cần phải loại bỏ những thuốc “N”


B

BV

BE

BN

C

CV

CE

CN

1.3.

Giám sát
Mức độ cao
hơn
(vì cần nhiều
ngân sách
hoặc cần cho
điều trị)
Mức độ thấp
hơn
Mức độ thấp
hơn, không

nó phụ thuộc vào sự chỉ định của thầy thuốc, nhiều khi giữa cái sống và cái
chết người ta có thể chấp nhận mua bằng bất cứ giá nào. Như vậy thuốc
không chỉ phụ thuộc vào phía người sử dụng mà cả phía người cung ứng (giá
cả, marketinh). Cũng trong nền kinh tế thị trường thuốc cũng bị quy luật giá
trị, quy luật cung cầu chi phối do đó cơ cấu kinh phí thuốc sử dụng tại các
bệnh viện cũng còn nhiều bất cập. Theo các nghiên cứu trong những năm gần
đây, kinh phí thuốc sử dụng chiếm tỷ trọng lớn trong tổng kinh phí bệnh viện.

15


Các báo cáo của Bộ Y tế qua các năm cho thấy tiền mua thuốc của các
bệnh viện tăng cả về số lượng và tỷ trọng so với tổng kinh phí các bệnh viện.
Theo báo cáo các kết quả công tác khám chữa bệnh năm 2009, 2010 của Cục
quản lý Dược, tổng giá trị tiền thuốc BHYT sử dụng trong bệnh viện chiếm tỷ
trọng 47,9% (năm 2009) và 58,7% (năm 2010) tổng giá trị tiền viện phí hàng
năm trong bệnh viện [13]. Tại nhiều tỉnh, thành kinh phí sử dụng thuốc trong
các bệnh viện hầu như không giảm so với thời gian. Theo tác giả Hà Văn
Thúy giá trị tiền thuốc BHYT tại 39 bệnh viện Hải Phòng trong năn 2013
chiếm 51,1% tổng giá trị tiền viện phí đối với bệnh viện tuyến quận, huyện và
48,5% đối với tuyến tỉnh, thành phố [27]. Còn ở Vĩnh Phúc nghiên cứu trong
3 năm 2012 – 2014, kinh phí thuốc bệnh viện chiếm 40% - 57% tổng kinh phí
bệnh viện [17]. Tại bệnh viện đa khoa khu vực Tây Bắc Nghệ An năm 2014,
kinh phí thuốc sử dụng chiếm 30,1% tổng kinh phí bệnh viện [30].
1.3.2. Tình hình sử dụng thuốc kháng sinh
Hiện nay việc sử dụng thuốc kháng sinh bừa bãi, mất an toàn là mỗi
quan ngại không chỉ ở Việt Nam mà toàn Thế giới. Việc sử dụng kháng sinh
an toàn, hợp lý luôn là một vấn đề được quan tâm, do vậy BYT năm 2013 đã
phê duyệt kế hoạch hành động quốc gia về chống kháng thuốc giai đoạn
2013-2020. Theo kết quả nghiên cứu tại các bệnh viện, kinh phí mua thuốc