Luận văn: Nhân vật nữ trong truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy
MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU ........................................................................................... 1
1. Lí do chọn đề tài ......................................................................................... 1
2. Lịch sử vấn đề ............................................................................................ 3
3. Mục đích, đối tượng và phạm vi nghiên cứu ............................................. 10
4. Phương pháp nghiên cứu .......................................................................... 11
5. Đóng góp của luận văn ............................................................................. 11
6. Cấu trúc luận văn...................................................................................... 12
PHẦN NỘI DUNG ..................................................................................... 12
CHƢƠNG 1: NHÂN VẬT NỮ TRONG VĂN XUÔI VIỆT NAM
ĐƢƠNG ĐẠI VÀ CƠ SỞ XÂY DỰNG NHÂN VẬT NỮ TRONG
TRUYỆN NGẮN ĐỖ BÍCH THÚY .......................................................... 12
1.1. Vài nét về nhân vật nữ trong văn xuôi Việt Nam đương đại .................. 12
1.1.1. Sơ lược về hình ảnh người phụ nữ trong văn học Việt Nam trước 1975 .... 13
1.1.2. Sự xuất hiện phong phú và mới mẻ của nhân vật nữ trong văn xuôi sau
1975 ............................................................................................................. 18
1.2. Cơ sở xây dựng nhân vật nữ trong truyện ngắn Đỗ Bích Thúy .............. 23
1.2.1. Từ quan sát chiêm nghiệm đến trải nghiệm cuộc sống của người phụ
nữ ................................................................................................................. 24
1.2.2. Tình yêu thương và sự cảm thông ....................................................... 28
1.3. Vị trí của nhân vật nữ trong truyện ngắn Đỗ Bích Thuý ........................ 32
1.3.1. Vị trí nhân vật nữ................................................................................ 32
1.3.2. Nhân vật nữ là nơi gửi gắm tâm tư của nhà văn .................................. 36
CHƢƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM THẾ GIỚI NHÂN VẬT NỮ TRONG
TRUYỆN NGẮN ĐỖ BÍCH THÚY .......................................................... 40
2.1. Sự đa dạng trong thế giới nhân vật nữ ................................................... 40
2.1.1. Đa dạng về lứa tuổi............................................................................. 40
2.1.2. Đa dạng về phương diện xã hội .......................................................... 43
2.2. Tình cảnh và số phận của nhân vật nữ ................................................... 46
2.2.1. Éo le trong cuộc sống ......................................................................... 46

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................... 98

2


Luận văn: Nhân vật nữ trong truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy

Lêi c¶m ¬n
Em xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS. Nguyễn Văn Long
người đã tận tình hướng dẫn, quan tâm và giúp đỡ em trong quá trình thực
hiện và hoàn thành luận văn này.
Em xin cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trong tổ văn học Việt Nam cùng
tập thể các thầy cô giáo trong khoa Ngữ Văn - Trường Đại học Sư phạm Hà
Nội đã nhiệt tình giảng dạy và giúp đỡ em trong quá trình học tập.
Nhân đây, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành của mình đến gia
đình, bạn bè đã luôn động viên tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện
luận văn.
Hà Nội, tháng 7năm 2014
Tác giả luận văn

Nguyễn Nhƣ Quỳnh

1


Luận văn: Nhân vật nữ trong truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy

PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Nền văn học Việt Nam từ xưa đến nay trải qua bao chế độ xã hội vẫn tập


Tìm hiểu về đề tài nhân vật nữ của một nhà văn nữ đương đại cũng là tìm hiểu
về một xu hướng thẩm mĩ mà giới văn học và xã hội đang quan tâm.
Đỗ Bích Thúy là một cây bút trẻ xuất sắc trên văn đàn và trong đội ngũ
các nhà văn nữ. Tài năng của chị đã được khẳng định ngay từ những tác phẩm
đầu tay và qua các giải thưởng: Giải nhất cuộc thi tác phẩm Tuổi xanh của
báo tiền phong 1995; Giải nhất cuộc thi truyện ngắn Văn nghệ quân đội 1999
– 2000; Giải ba cuộc thi sáng tác văn học của Nhà xuất bản thanh niên 2003.
Một thành công nữa không thể không kể đến của chị đó là truyện ngắn “Tiếng
đàn môi sau bờ rào đá” được đạo diễn Ngô Quang Hải dựng thành phim với
nhan đề “Chuyện của Pao” và đạt giải cánh diều vàng năm 2005. Với những
thành công trên, đặc biệt ở thể loại truyện ngắn đã chứng rỏ tài năng của nữ
nhà văn trẻ Đỗ Bích Thúy ở thể loại này. Sáng tác của chị nói chung và ở thể
loại truyện ngắn nói riêng đã thể hiện một cá tính sáng tạo, một tâm hồn nhạy
cảm, một lối đi riêng, với những tìm tòi riêng. Từ những trải nghiệm, những
chiêm nghiệm của bản thân và từ tình yêu thương tự đáy lòng trang văn đã
cho độc giả được sống trong thế giới của chị vùng cao, được ở trong cái thung
lũng đầy nắng và gió mà tuổi thơ của chị đã đi qua, được tiếp xúc với những
con người bước ra từ những câu chuyện của chị.
Truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy dành một vị trí lớn và sự quan tâm đặc
biệt cho nhân vật nữ. Người phụ nữ xuất hiện với vai trò là hình tượng nhân vật
trung tâm trong hầu hết truyện ngắn của chị. Từ những trải nghiệm và quan sát
của bản thân chị đã khắc họa hình ảnh những người phụ nữ với cái nhìn riêng,
với tình cảm riêng. Nhân vật nữ nhà văn còn dành cho họ một tình yêu thương
và sự cảm thông sâu sắc, phát hiện ở họ vẻ đẹp không những ở ngoại hình mà
còn ở cả chiều sâu của tâm hồn. Nhân vật nữ trong truyện ngắn của Đỗ Bích
Thúy đã được thể hiện với hình ảnh nổi bật qua nhiều phương diện nghệ thuật
tạo nên đặc sắc trong sáng tác của nhà văn. Mỗi nhân vật là một màu sắc góp
phần tạo nên bức tranh sinh động trong thế giới phụ nữ. Nhân vật nữ trong


của cây sồi và Những buổi chiều đi ngang cuộc đời - nhà văn Đỗ Bích Thuý
trải lòng: Đối với một nhà văn, điều quan trọng nhất là tìm được cho mình
một “mảnh đất” để lao động văn chương. Một mảnh đất màu mỡ, giàu tài

3


Luận văn: Nhân vật nữ trong truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy

nguyên, và mình lại thấu hiểu nó, quan trọng, chưa nhiều người từng cày xới,
thì đó là điều vô cùng may mắn. Miền núi chính là mảnh đất của tôi. Tôi đã
viết một cách háo hức, hăm hở, say mê. (Đỗ Hương - “Hương vùng cao” qua
sáng tác của Đỗ Bích Thúy). Đọc tác phẩm của chị và cảm nhận thấy các
truyện ngắn được viết nên thật tự nhiên - như hơi thở - như là chính cuộc sống
vậy. Đó là nơi ương mầm và gieo trồng thành công hạt giống tâm hồn văn
chương Đỗ Bích Thúy.
Ý kiến của Chu lai về tập truyện đầu tiên Sau những mùa trăng với nhận
định về cách viết của Đỗ Bích Thúy, nhà văn đã mang đến một món ăn mới lạ
cho người đọc. Lối viết văn nhẹ nhàng, tình cảm, không ồn ào mà dịu nhẹ,
chênh vênh, chấm phá, không dài dòng, không đa ngôn. Sau những mùa trăng
đã bước đầu ghi nhận những thành công của Đỗ Bích Thúy về nghệ thuật viết
truyện ngắn, một phong cách văn chương mang màu sắc riêng. Một lối viết
nhẹ nhàng, thanh khiết như dòng suối nguồn miệt mài chảy không ngừng.
Bài viết của Dương Bình Nguyên với nhan đề “Đỗ Bích Thúy - sự
mềm mại quyết liệt” đã chỉ ra nét đặc trưng trong giọng văn của chị: Trong
văn chương, Đỗ Bích Thúy cũng không quá ồn ào, những câu văn của chị
như những dòng chảy ký ức, mãnh liệt và bản năng. Nhưng nếu tiếp xúc với
chị, cảm nhận thật rõ sự chân thành, và cũng cảm nhận thật rõ sự mạch lạc
trong tư duy của chị. Nhận xét này đã cho chúng ta cái nhìn rõ nét về
không những văn mà còn về phần nào con người của nhà văn. Những dòng

nói đúng, càng ngày chị càng trưởng thành hơn trên con đường sự nghiệp văn
chương, và có những đóng góp ở những thể loại khác nhau, đặc biệt là truyện
ngắn với sự khẳng định vị trí của mình trong nền văn xuôi đương đại.
Tác giả Trung Trung Đỉnh trong bài viết “Đọc truyện ngắn Đỗ Bích
Thúy” của mình đã nói: Tôi cũng là người mê viết truyện ngắn và mê cao
nguyên đá kì vĩ Hà Giang, nhưng đọc truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy, tôi thực
sự ngả mũ... chào thua! Dẫu đây mới chỉ là mở đầu. Một mở đầu mơ ước của
một nhà văn [8]. Ngay từ bước khởi đầu với những tác phẩm đầu tay nữ nhà
văn đã để lại ấn tượng sâu sắc về không gian, thời gian, con người vùng cao
nguyên, để những chất men làm say lòng người cứ thể ngầm dần, ngấm dần
vào những ai đang bước vào nơi ấy. Một thứ văn chương dung dị về miền núi,

5


Luận văn: Nhân vật nữ trong truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy

về cao nguyên đầy nắng gió với những truyền thống văn hóa với những miêu
tả tài tình con người và cuộc sống nơi đây với những tập quán, lễ hội. Văn
chương của chị khiến người đọc được đắm chìm trong cuộc sống đầy màu
sắc, đầy tiếng nhạc, khung cảnh đầy âm sắc rực rỡ.
Hoàng Nhung trong bài “Những day dứt, ám ảnh trong Đàn bà đẹp” có
nhận xét: mỗi truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy thường không có cốt truyện, nếu
có thì cũng chỉ tóm được trong vài ba câu. Nhưng mỗi câu chữ thường được
chị chắt lọc rất kỹ càng, ẩn chứa hình ảnh một con người, một vùng đất và sâu
thẳm trong đó là những cảm xúc cô đọng, dồn nén, như bóp chặt con tim lại,
vì những gì mà nhân vật đang trải qua. Mỗi câu văn đã chạm đến trái tim
người đọc, đến phần ẩn ức sâu xa nhất mà mỗi con người có thể nghĩ đến nên
văn của chị cứ nhẹ nhàng, sắc bén, len lỏi vào trong tâm trí người đọc và ngự
trị ở đó khiến người ta không khỏi ám ảnh, day dứt. Ám ảnh về những thân

đàn môi sau bờ rào đá” của Đỗ Bích Thúy đã bước đầu đi vào tìm hiểu
những đặc điểm, những đặc sắc cũng như thành công trên một số phương diện
nghệ thuật trong sáng tác của Đỗ Bích Thúy, là cơ sở ban đầu cho chúng tôi đi
sâu vào đề tài nhân vật nữ trong truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy.
Khóa luận tốt nghiệp với đề tài: Lời văn nghệ thuật trong “Tiếng đàn
môi sau bờ rào đá” [1] đã đi sâu khai thác quan niệm về lời văn nghệ thuật và
nguyên tắc tổ chức tạo nên lời văn nghệ thuật; nguyên tắc tổ chức lời văn
nghệ thuật; các thành phần cơ bản trong lời văn trần thuật của truyện ngắn Đỗ
Bích Thúy. Luận văn thạc sĩ: Đề tài dân tộc và miền núi trong sáng tác của
Đỗ Bích Thúy đã khẳng định sáng tác của Đỗ Bích Thúy trong văn xuôi Việt
Nam đương đại về đề tài dân tộc và miền núi; con người miền núi và một số
phương diện nghệ thuật trong sáng tác của Đỗ Bích Thúy [23]. Luận văn thạc
sĩ khoa học: Truyện ngắn Đỗ Bích Thúy từ góc độ thể loại [60], đã tìm hiểu
sâu vào truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy ở vấn đề thể loại qua các phương diện:
nghệ thuật xây dựng kết cấu và tạo tình huống; nghệ thuật xây dựng nhân vật;
ngôn ngữ và giọng điệu trong truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy. Các khóa luận
tốt nghiệp và luận văn có đề cập và tìm hiểu về đề tài liên quan đến các sáng
tác của nhà văn đã nêu ở trên là cơ sở tài liệu tham khảo và những gợi mở cho
chúng tôi thực hiện đề tài của mình.

7


Luận văn: Nhân vật nữ trong truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy

2.2. Những ý kiến về nhân vật nữ trong truyện ngắn Đỗ Bích Thúy
Đê tài nhân vật nữ trong truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy, Nguyễn
Phương Liên trong bài “Tiếng đàn môi sau bờ rào đá” thể hiện nét độc đáo,
vẻ đẹp đời sống tinh thần, chiều sâu tâm linh của người dân tộc thiểu số giản
dị và sâu sắc. Vẻ đẹp, đức hạnh của người phụ nữ vùng cao nói riêng, của

Báo Đà Nẵng trong chuyên mục Giới thiệu sách có bài “Những day dứt,
ám ảnh trong Đỗ Bích Thúy” có đoạn: “Người phụ nữ trong truyện ngắn của
Đỗ Bích Thúy đẹp, có thể là rất đẹp. Từ những cô gái miền núi má đỏ, váy áo
rực rỡ đến những cô gái thành phố hiện đại từ đầu đến chân, tất cả đều đẹp.
Có phải vì chị cũng là người phụ nữ viết văn rất đẹp, đẹp nền nã từ giọng điệu
đến cử chỉ, vì thế bao giờ cũng đáng yêu và để lại ấn tượng mạnh trong người
đọc”. Bài viết đã khẳng định về vẻ đẹp của người phụ nữ được nhà văn khắc
họa trong tập truyện ngắn Đàn bà đẹp nói riêng và trong các truyện ngắn của
Đỗ Bích Thúy nói chung. Những nhân vật đẹp cả về ngoại hình lẫn tính cách.
Nhà phê bình Nguyễn Chí Hoan với bài viết “Đàn bà đẹp - Tập truyện
ngắn của Đỗ Bích Thúy: thổ cẩm văn chương” đăng trên báo Hà Nội mới
nhận định “mười hai truyện trong “Đàn bà đẹp” đều xoay quanh những
chuyện tình không thể thành công, trong đó các nhân vật đàn bà đều đẹp, đôi
khi vẹn cả tài - sắc”.
Tâm sự của Đỗ Bích Thúy trong buổi ra mắt sách mới: “Tôi luôn viết về
những thứ thân thuộc”: Người viết nào cũng có nỗi sợ thường trực là lặp lại
chính mình, tôi cũng không phải ngoại lệ. Nhưng sợ không có nghĩa là không
viết gì nữa… cho nó an toàn. Vả lại, có lặp lại, có cũ kỹ, “chả có gì mới” hay
không thì phải tùy vào cách đánh giá của bạn đọc. Đó là tài năng của chị khi
sáng tác ở một hiện thực mới mà không bị lặp lại chính mình mà cũng không
đánh mất mình.
Báo phụ nữ số ra ngày 23-03-2013 trong bài: Nhà văn Đỗ Bích Thúy:
“Không có tình yêu thì sống làm sao?” có đoạn viết: Hầu như nhân vật nữ
nào của tôi cũng có một số phận, một gương mặt buồn bã và họ cứ phải chật
vật, vất vả mãi để đi tìm những mảnh sáng hiếm hoi cho cuộc đời mình. Tôi
thường nghĩ, phụ nữ ở ta ít khi được sống cho mình, mà toàn sống cho người

9




10


Luận văn: Nhân vật nữ trong truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy

nghệ thuật về con người, vẻ đẹp của nhân vật nữ và nghệ thuật xây dựng nhân
vật của nhà văn Đỗ Bích Thúy.
3.3. Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu và tư liệu khảo sát của đề tài này là toàn bộ truyện
ngắn của Đỗ Bích Thúy, bên cạnh đó có tham khảo các tập tản văn của tác
giả. Chúng tôi tập trung đặc biệt vào các truyện ngắn mà nhân vật nữ được
khắc họa miêu tả thể hiện tư tưởng nghệ thuật của nhà văn. Trong quá trình
giải quyết vấn đề chúng tôi có liên hệ, so sánh với nhân vật nữ trong một số
truyện ngắn của các nhà văn đương đại, đặc biệt là một số cây bút nữ cùng
thời với tác giả.
4. Phƣơng pháp nghiên cứu
Để đáp ứng mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài, chúng tôi phối
hợp và vận dụng một số phương pháp sau:
- Phương pháp hệ thống: Đặt nhân vật nữ trong mối quan hệ với các bình
diện chung của truyện ngắn Đỗ Bích Thuý như cảm hứng sáng tác, chủ đề
nghệ thuật truyện ngắn…
- Phương pháp phân tích tác phẩm truyện: phân tích nhân vật nữ trong
các truyện ngắn với những phương diện về ngoại hình, đời sống nội tâm.
Phân tích những phương diện nghệ thuật đặc sắc được thể hiện trong các tác
phẩm để thấy được nghệ thuật xây dựng nhân vật của nhà văn.
- Phương pháp so sánh: sử dụng phương pháp này so sánh nhân vật nữ
trong truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy với nhân vật nữ với các tác giả khác để
thấy được nét riêng của Đỗ Bích Thúy.
5. Đóng góp của luận văn

rất lớn để hoàn thiện thế giới với vai trò quan trọng trong nhiều lĩnh vực kinh

12


Luận văn: Nhân vật nữ trong truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy

tế, văn hóa chính trị, tinh thần... “Văn học là nhân học”, vì thế trong văn học
không thể thiếu hình ảnh của người phụ nữ. Văn xuôi hiện nay cũng như cả
nền văn học Việt Nam đương đại nói chung vẫn đang miệt mài tìm tòi, khắc
họa hình ảnh của người phụ nữ về cả ngoại hình, tính cách, số phận... mang
đặc trưng của lịch sử xã hội và mỗi giai đoạn văn học. Có thể thấy từ cổ chí
kim người phụ nữ đã trở thành nhân vật trung tâm, là đề tài quen thuộc của
không biết bao nhiêu tác phẩm.
1.1.1. Sơ lược về hình ảnh người phụ nữ trong văn học Việt Nam
trước 1975
Văn học dân gian đã phản ánh hình ảnh người phụ nữ đã có trong những
câu ca dao tục ngữ - khúc tâm hồn của người Việt Nam. Trong thế giới đó,
lắng sâu hơn cả vẫn là hình ảnh của những người phụ nữ xưa - đau khổ, cay
đắng đến cùng cực nhưng cũng đẹp đẽ, cao quý đến vô ngần. Người phụ nữ
xưa trong hình ảnh “hạt mưa sa”, “giếng giữa đàng”, “chổi đầu hè” là những
thân phận mỏng manh, chịu nhiều khổ cực. Nhưng cũng chính hoàn cảnh đó
đã nổi bật lên vẻ đẹp tinh thần với hình ảnh người phụ nữ nết na, chịu thương
chịu khó, âm thầm chịu đựng, âm thầm hi sinh cả cuộc đời vì chồng vì con.
Bên cạnh đó ca dao, tục ngữ còn nói đến vẻ đẹp ngoại hình của người phụ nữ.
Một vẻ đẹp mộc mạc, tự nhiên, trong ngần “cổ tay em trắng lại tròn”, “thắt
đáy lưng ong”, “miệng cười hoa ngâu”, “yếm thắm má hồng”... Có thể nói, ca
dao đã làm tròn sứ mệnh của nó trong việc lưu giữ hình ảnh và nỗi lòng của
người phụ nữ bình dân xưa và mang đến cho ta cái nhìn toàn diện về họ, với
vẻ đẹp tâm hồn ngời sáng. Rồi đến những hình ảnh đẹp vô cùng như cô Tấm,

phụ xinh đẹp, chuyên nhất, tảo tần, thủy chung, giàu lòng vị tha nhưng luôn
luôn phải chịu số phận bi thảm như nhân vật Vũ Thị Thiết (Vũ Nương) trong
“Chuyện người con gái Nam Xương”. Vũ Nương - người phụ nữ có mọi đức
tính và phẩm cách tốt đẹp phải chịu những oan nghiệt mà không có cái quyền
tự bảo về mình. Nàng chỉ được giải oan sau khi đã phải lấy cái chết để chứng
minh cho sự trong sạch của bản thân. Đến cả loại nhân vật "phản diện" như
nàng Hàn Than (Đào thị nghiệp oan ký), nàng Nhị Khanh (Mộc miên phụ
truyện), các hồn hoa (Tây viên kỳ ngộ ký) và "yêu quái ở Xương Giang" cũng
đều vì số phận đưa đẩy, đều vì "nghiệp oan" mà đến nỗi trở thành ma quỷ. Họ

14


Luận văn: Nhân vật nữ trong truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy

đáng bị trách phạt nhưng cũng đáng thương vì bị xã hội đưa đẩy đến những
hoàn cảnh oan trái như vậy. Truyện Kiều của đại thi hào Nguyễn Du rất thành
công trong việc xây dựng hình ảnh người phụ nữ đẹp cả về ngoại hình và tính
cách, mà điển hình là nhân vật Thuý Kiều. Kiều còn là nhân vật có vẻ đẹp tâm
hồn phong phú và sâu sắc, nhạy cảm hiếm thấy. Kiều đã sống hết mình với
tình yêu thành thực theo tiếng gọi của trái tim, nhưng cũng là người phụ nữ
giàu đức hi sinh, giàu lòng nhân ái và khoan dung.
Chinh phụ ngâm và Cung oán ngâm là những tác phẩm tiêu biểu phản
ánh thân phận và khát vọng của người phụ nữ. Những người phụ nữ ở hoàn
cảnh khác nhau nhưng đều rơi vào bi kịch. Tiếng lòng của người chinh phụ là
khát khao về tình yêu và hạnh phúc. Người cung nữ với cuộc sống chỉ là
những tháng ngày mỏi mòn chốn thâm cung có khi đến chôn vùi cả cuộc đời
nhưng chưa một lần được biết đến tình yêu và hạnh phúc.
Hồ Xuân Hương, người phụ nữ “nổi loạn” của thời đại lại có cái nhìn
mới về vẻ đẹp người phụ nữ. Bà đứng ở vị trí là người phát ngôn cho giới

cảnh cùng cực để nhân vật bộc lộ được vẻ đẹp của tâm hồn và tính cách. Cuộc
đời của những người phụ nữ hiện lên như một biểu tượng về nỗi khổ đau
trong xã hội và khát vọng giải thoát.
Văn học trong thời kì kháng chiến chống Pháp hướng đến đối tượng
chính là quần chúng Cách mạng. Trong xu thế đó, truyện ngắn thời kì này
cũng đã khắc họa hình ảnh nhân vật nữ với cuộc sống kháng chiến. Vẻ đẹp
tâm hồn, tâm lí, tính cách của người phụ nữ đều được thể hiện trong tinh thần
chung của cả dân tộc. Tô Hoài với tập truyện Truyện Tây Bắc đã góp phần tạo
nên thành công cho việc xây dựng nghệ thuật nhân vật trong đó có hình tượng
nhân vật nữ. Truyện Tây Bắc đã tập trung thể hiện cuộc sống đau thương của
đồng bào miền núi Tây Bắc nói chung và người phụ nữ nói riêng dưới ách
thống trị của thực dân phong kiến và khát vọng giải phóng cùng quá trình
thức tỉnh đến với Cách mạng của họ. Trong đó truyện ngắn Vợ chồng A Phủ
là một tác phẩm thành công tiêu biểu của Tô Hoài. Mị với hành động cắt dây
trói giải thoát cho A Phủ, giải thoát cho chính mình tìm đến với Cách mạng
trở thành hình ảnh người phụ nữ đẹp cả về ngoại hình lẫn nội tâm sâu sắc.

16


Luận văn: Nhân vật nữ trong truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy

Bước sang thời kì kháng chiến chống Mỹ, nhân vật người phụ nữ tiếp tục
được phản ánh và nổi bật trong mối quan hệ với những vấn đề chung của thời
đại. Họ có thể là nhân vật có thực ngoài đời hay chỉ là hư cấu nhưng tất cả
đều mang trong mình vẻ đẹp cao quý. Đó là chị Sứ (Hòn Đất), chị Út Tịch
(Người mẹ cầm súng), Nguyệt (Mảnh trăng cuối rừng), Mẫn (Mẫn và tôi)...
họ là những cô du kích, chị dân công... đang cống hiến sức lực và tinh thần
của mình cho sự nghiệp giải phóng và thống nhất đất nước. Văn xuôi thời kì
kháng chiến chống Mỹ với khuynh hướng sử thi đã khắc họa hình ảnh những

người Việt Nam thời kì này, mà chưa được nhìn nhận những vấn đề của giới
nữ, chưa đặt ra vấn đề về phái tính. Các nhà văn cũng chưa khai thác, biểu
hiện những vấn đề riêng của người phụ nữ trong các mối quan hệ đa chiều ở
cả gia đình và xã hội.
Nhìn chung hình ảnh nhân vật nữ trong văn học Việt Nam nói chung
và trong văn xuôi nói riêng thời kì trước 1975 đã có những đóng góp và
thành công to lớn vào việc xây dựng hình tượng những con người Việt
Nam qua các thời đại. Thành công trong nghệ thuật xây dựng hình ảnh
nhân vật nữ của mỗi thời kì, trong mỗi giai đoạn văn học đánh dấu ý thức
thẩm mĩ của từng thời đại, đánh dấu sự phát triển trong nghệ thuật nói
chung, trong văn học nói riêng.
1.1.2. Sự xuất hiện phong phú và mới mẻ của nhân vật nữ trong văn
xuôi sau 1975
Văn xuôi Việt Nam từ thời kì đổi mới đến nay xuất hiện đa dạng và
phong phú nhân vật phụ nữ nổi bật với vị trí và vai trò mới. Những nhân vật
nữ đẹp có, xấu có, sướng có, khổ có... chứa đựng quan niệm sáng tác và ý đồ
nghệ thuật của nhà văn. Có thể khẳng định người phụ nữ đang dành được sự
quan tâm lớn của đông đảo người cầm bút. Trong chiến tranh đàn ông thể
hiện vai trò to lớn hơn phụ nữ, nhưng trong cuộc sống đời thường với những
bộn bề thì người phụ nữ lại giữ vai trò quan trọng. Văn học sau 1975, đặc biệt
là ở thể loại truyện ngắn đã thể hiện nguồn cảm hứng về đề tài đời tư thế sự rõ
nét và sâu sắc qua hình ảnh nhân vật nữ. Từ ngay tên tác phẩm ta cũng phần
nào thấy được thế giới phụ nữ qua cái nhìn của các nhà văn hôm nay đa dạng
và đa sự đến nhường nào: Người đàn bà trên đảo (Hồ Anh Thái), Người đàn

18


Luận văn: Nhân vật nữ trong truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy




Luận văn: Nhân vật nữ trong truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy

Nguyễn Huy Thiệp đem lại những ấn tượng mạnh mẽ với người đọc, bởi
nhà văn đã nhìn thẳng vào và phơi bày trạng thái khủng hoảng của các mối
quan hệ, các giá trị của thời kì hậu chiến, với bi kịch lạc loài của những ông
tướng về hưu, hay sự đổ vỡ, lộn xộn của mối quan hệ trong một gia đình
Không có vua. Nhưng bức tranh nhân thế trong tác phẩm của ông không chỉ
toàn màu đen mà ông còn phát hiện ra những nhân cách trong sáng, những
hình ảnh đẹp đẽ. Vẻ đẹp đó được tập trung ở hai kiểu nhân vật: nhân vật thiểu
năng và nhân vật nữ. Dường như trong tác phẩm của mình, Nguyễn Huy
Thiệp dành tình cảm đặc biệt cho những nhân vật nữ, trừ nhân vật Thủy trong
Tướng về hưu còn lại phần lớn những nhân vật nữ khác đều nhân hậu và cao
thượng. Nhà phê bình Hoàng Ngọc Hiến gọi đó là “thiên tính nữ”. Chị Thắm
trong Chảy đi sông ơi cứu không biết bao nhiêu người chết đuối, khi nghe chú
bé trách bọn đánh cá đêm độc ác, chị nói: Đừng trách họ thế… Có ai thương
họ đâu. Đó là tấm lòng bao dung sẵn sàng mở ra thông cảm với mọi người, kể
cả kẻ ác. Đọc Không có vua ai cũng phải ngán ngẩm cho cái bệ rạc, rối loạn,
đen tối của gia đình lão Kiền. Nhưng một phút nào đó hãy lắng lòng lại để
nghe Sinh nói: Khổ chứ. Nhục lắm. Vừa đau đớn vừa chua xót nhưng thương
lắm. Ba chữ “nhưng thương lắm” thổi vào mảnh đất cằn cỗi nhà lão Kiền làn
gió mát rượi của sự yêu thương. Sinh bước vào gia đình đó được xem như cơn
mưa giữa mùa hạ. Người phụ nữ duy nhất trong ngôi nhà toàn đàn ông đã
mang đến một khoảng yên bình.
Trong xã hội ngày nay vai trò của người phụ nữ được nhìn nhận, đánh
giá đúng đắn hơn. Ý thức nữ quyền cũng đã được hình thành, ngày càng mạnh
mẽ ở chính người phụ nữ, điều mà có thể tìm thấy những biểu hiện rõ nét
trong sáng tác của các cây bút nữ. Văn xuôi đương đại xem phụ nữ như một
khách thể độc lập, như một thế giới riêng đầy bí ẩn và hấp dẫn cần được khám

Ngọc Tư, Y Ban, Đỗ Bích Thuý…
Võ Thị Hảo là một trong những cây bút tiêu biểu trong đội ngũ nhà văn
nữ đương đại với bảy tập truyện ngắn, ba kịch bản phim truyện sắc sảo và tinh
tường, một tiểu thuyết lịch sử. Ngòi bút sắc sảo, tài hoa và bạo liệt của Võ Thị
Hảo đã xây dựng những thân phận người phụ nữ đắm mình trong nỗi cô đơn,

21


Luận văn: Nhân vật nữ trong truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy

truân chuyên trong cuộc sống. Tác giả thể hiện trên trang văn của mình kinh
nghiệm sống, từ những thách thức và trải nghiệm của cuộc đời thông qua
nhân vật. Mỗi thân phận nhân vật trong sáng tác của Võ Thị Hảo là một mảnh
ghép của một cuộc đời, là một lát cắt của cuộc sống.
Nhà văn, nhà báo Y Ban với những giải thưởng trong các cuộc thi viết
truyện cũng dành một khoảng lớn sự quan tâm trong sáng tác của mình cho
các nhân vật nữ, qua các truyện ngắn: Bức thư gửi mẹ Âu Cơ, Chuyện một
người đàn bà, I am đàn bà, tập truyện ngắn: Người đàn bà có ma lực, Người
đàn bà sinh ra trong bóng đêm... là một cây bút nữ, viết về nhân vật nữ, nhà
văn có cái nhìn sâu sắc hơn về nhân vật của mình trong xã hội đang có nhiều
sự biến đổi. Người phụ nữ đã thoát khỏi những bó buộc, bộc lộ mình với cả
những bản năng ngay cả vấn đề tế nhị như tính dục. Theo đó Y Ban được coi
là cây bút táo bạo khi đề cập quyền được yêu và quyền được hưởng hạnh
phúc của con người, đặc biệt là người phụ nữ. Nhân vật nữ trong tác phẩm
của chị thường gặp những hoàn cảnh trớ trêu nhưng lại đầy nghị lực vươn lên
trong cuộc sống, vượt lên trên số phận. Nhân vật của chị mang lại cho người
đọc những hi vọng và niềm tin vào cuộc sống.
Nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ đã tự khẳng định tài năng của mình qua
những trang viết sắc sảo về cuộc đời, về thái độ ứng xử trong cuộc sống, trong