BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NỘI VỤ

…………/…………

……/……

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

HOÀNG TRUNG ĐỨC

QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ LỄ HỘI TRUYỀN THỐNG
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH PHÚ THỌ

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ CÔNG

Chuyên ngành: QUẢN LÝ CÔNG
Mã số: 60340403

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS. HOÀNG VĂN CHỨC

HÀ NỘI, 2017


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là bản luận văn Thạc sỹ “Quản lý nhà nước về lễ
hội truyền thống trên địa bàn tỉnh Phú Thọ” là công trình nghiên cứu của
riêng tôi.
Các số liệu trong luận văn là trung thực, bảo đảm tính khách quan, khoa


Hà Nội, ngày

tháng

TÁC GIẢ

Hoàng Trung Đức

năm 2016


DANH MỤC VIẾT TẮT

QLNN:

Quản lý nhà nước

UBND:

Uỷ ban nhân dân

UNESCO:

Tổ chức Gíao dục, Khoa học và Văn hóa của
Liên Hợp Quốc.

VHTT&DL:

Văn hóa thể thao & du lịch

địa phƣơng trong nƣớc ................................................................................. 29
1.4.1. Tỉnh Hải Dương .......................................................................................29


1.4.2. Tỉnh Quảng Ninh......................................................................................31
1.4.3. Thành Phố Hà Nội ...................................................................................32
1.4.4. Bài học cho tỉnh Phú Thọ ........................................................................33
Tiểu kết Chƣơng 1 ......................................................................................... 35
Chƣơng 2 THỰC TRẠNG LẾ HỘI VÀ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ LỄ
HỘI TRUYỀN THỐNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH PHÚ THỌ .................. 37
2.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế-xã hội tỉnh Phú Thọ ... 37
2.1.1. Điều kiện tự nhiên ....................................................................................37
2.1.2. Điều kiện kinh tế.......................................................................................38
2.1.3. Điều kiện văn hóa, xã hội ........................................................................39
2.2. Thực trạng lễ hội truyền thống trên địa bàn tỉnh Phú Thọ ........ 40
2.2.1. Khái quát về lễ hội truyền thống ở Phú Thọ..........................................40
2.2.2. Một số lễ hội truyền thống tiêu biểu trên địa bàn tỉnh Phú Thọ..........41
2.3. Thực trạng quản lý nhà nƣớc về lễ hội truyền thống trên địa bàn
tỉnh Phú Thọ .................................................................................................. 46
2.3.1. Tổ chức thực hiện và ban hành văn bản quy phạm pháp luật về lễ hội
truyền thống ..................................................................................................................46
2.3.2. Quản lý hoạt động tổ chức lễ hội truyền thống ở Phú Thọ .................49
2.3.3. Sử dụng, huy động các nguồn lực trong tổ chức thực hiện hoạt động lễ
hội truyền thống............................................................................................................51
2.3.4. Thanh tra, kiểm tra, đánh giá hoạt động tổ chức lễ hội truyền thống 54
2.3.5 Tổ chức bộ máy và đào tạo, bồi dưỡng CB, CC, VC quản lý hoạt động
lễ hội ..............................................................................................................................56
2.3.6. Xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch quản lý nhà nước về lễ hội
truyền thống trên địa bàn tỉnh.....................................................................................58
2.3.7. Công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về lễ hội truyền



3.2.6. Nghiên cứu khoa học, bảo tồn, phát huy giá trị lễ hội truyền thống
trên địa bàn Tỉnh. .........................................................................................................91
3.2.7. Đẩy mạnh xã hội hóa trong tổ chức và quản lý lễ hội truyền thống ........92
3.2.8. Thanh tra, kiểm tra, khen thưởng và xử lý vi phạm trong hoạt động lễ
hội truyền thống............................................................................................................94
3.2.9. Giải pháp hoàn thiện về hệ thống chính sách pháp luật ......................95
3.3. Khuyến nghị ..................................................................................... 97
3.3.1. Với các cơ quan Trung ương ..................................................................97
3.3.2 Đối với tỉnh Phú Thọ ................................................................................98
Tiểu kết Chƣơng 3 ....................................................................................... 101
KẾT LUẬN .................................................................................................. 103
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................... 106
PHỤ LỤC


DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1. Thống kê một vài lễ hội truyền thống tiêu biểu trên địa bàn tỉnh
Quảng Ninh ..................................................................................................... 31
Bảng 2.1. Thống kê số liệu chuyển dịch cơ cấu kinh tế hàng năm ................. 38
Bảng 2.2. Số liệu thống kê GDP ..................................................................... 39
Bảng 2.3. Kết quả ban hành chính sách liên quan đến quản lý lễ hội truyền
thống ở tỉnh Phú Thọ. ...................................................................................... 48
Bảng 2.4. Thống kế cán bộ theo trình độ ........................................................ 57


1

MỞ ĐẦU

thiên nhiên về với cội nguồn dân tộc và đặc biệt các lễ hội truyền thống là loại
hình sinh hoạt văn hoá, sản phẩm tinh thần của con người. Là dịp con người
được trở về với tự nhiên, về với văn hóa xưa và về với ký ức cũ.
Phú Thọ là một tỉnh thuộc khu vực miền núi, trung du phía bắc, là một
địa phương có nhiều lễ hội. Lễ hội ở đây vừa phong phú về loại hình vừa đa
dạng về hình thức và phức tạp về nội dung. Hoạt động của lễ hội, bên cạnh
những mặt tích cực đáp ứng nhu cầu tâm linh, tín ngưỡng của người dân và
góp phần giữ gìn, phát huy bản sắc dân tộc, cũng còn có không ít những khó
khăn, hiệu quả quản lý còn hạn chế. Đứng trước thực trạng ấy, dưới sự chỉ
đạo của cấp Đảng, chính quyền các cấp của Phú Thọ đã tìm mọi biện pháp
tăng cường quản lý nhà nước (QLNN) về các lễ hội truyền thống. Tuy nhiên,
thực tế cho thấy, hoạt động QLNN của địa phương còn gặp không ít khó
khăn, hiệu quả quản lý còn hạn chế.
Ví dụ: Lễ hội Cầu Trâu xã Hương Nha, xã Xuân Quang đã được tổ chức
tham vấn ý kiến cộng đồng để lựa chọn hình thức phù hợp, vận động nhân dân
loại bỏ, thay thế các tập tục để phù hợp với xu thế thời đại. Không duy trì các
hình thức giết mổ trâu chọi gây phản cảm trong lễ hội truyền thống.
Do đó, một trong những vấn đề đã và đang đặt ra cho chính quyền các
cấp ở Phú Thọ là cần phải có những giải pháp mới để quản lý tốt các lễ hội
nhằm bảo tồn, phát huy những giá trị tích cực của lễ hội. Trên tinh thần ấy,
với luận văn “Quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống trên địa bàn tỉnh Phú
Thọ”, chúng tôi muốn góp phần giải quyết vấn đề đặt ra.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn
Từ lâu đề tài lễ hội đã được nghiên cứu dưới nhiều góc độ và những
quan điểm khác nhau.


3

Từ 1975 đến nay rất nhiều nhà nghiên cứu đã quan tâm nghiên cứu sâu

chính là dịp để con người giao lưu, cộng cảm và trao truyền những đạo lý,
tình cảm, mỹ tục và khát vọng cao đẹp,và còn là cây cầu nối giữa quá khứ và
hiện tại, củng cố tinh thần cố kết cộng đồng, tình yêu quê hương đất nước và
lòng tự hào về gốc gác của mình. Chính vì vậy mà lễ hội truyền thống bao giờ
cũng có sức thu hút, mời gọi kỳ lạ đối với nhiều người, nhiều lớp người, lứa
tuổi khác nhau. Trên tinh thần hướng về cội nguồn, phát huy những truyền
thống cao đẹp và đạo lý của dân tộc, công trình nghiên cứu này đã được các
tác giả nghiên cứu một cách sâu sắc, đầy đủ, rõ nét những lễ hội tiêu biểu
trong toàn bộ hệ thống lễ hội của đại gia đình dân tộc Việt Nam ở cả ba miền
Bắc, Trung, Nam. Công trình này cũng như một cuốn từ điển cho những nhà
nghiên cứu và những người thích đi du lịch khám phá những vùng đất, những
tập tục văn hóa phong phú, đa dạng của dân tộc Việt Nam.
Hay như công trình “Lễ hội - một nét đẹp trong sinh hoạt văn hóa cộng
đồng” của tác giả Hồ Hoàng Hoa đã cố gắng đề cập đến tính mỹ học dân tộc
trong lễ hội Việt Nam. Đây là kết quả của một tiến trình nghiên cứu lâu dài
kết hợp với những chuyến đi thực địa quan sát tại chỗ nhiều lễ hội Việt Nam
cũng như Nhật Bản dưới góc độ tìm hiểu chức năng và đặc biệt là những biểu
hiện đa dạng của cái đẹp trong lễ hội.
Cụ thể tỉnh Phú Thọ mà tác giả nghiên cứu có nhiều tác phẩm của nhà
nghiên cứu Nguyễn Khắc Xương được giới nghiên cứu của văn hóa dân gian
Việt Nam ghi nhận như là một trong những người đã đóng góp phần kết nối
hiện tại với quá khứ từ thời đại Hùng Vương, giúp con cháu hô nay nhận diện
và tỏ tường hơn “ gương mặt ” tổ tiên. Những công trình khảo cứu, nghiên cứu
của ông như: Truyền thuyết Hùng Vương, Địa chí văn hóa dân gian Phú Thọ,
Văn hóa làng Phú Thọ, Tục ngữ ca dao Phú Thọ, Hát xoan Phú Thọ .v.v…
được người dân Phú Thọ coi như “bách khoa thư” về lịch sử, khảo cổ học, xã
hội học, dân tộc học, văn hóa văn nghệ dân gian của quê hương đất Tổ.


5


+ Về không gian: quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống trên địa bàn
tỉnh Phú Thọ.
+ Về thời gian: từ năm 2010 đến nay.
5. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp luận
Luận văn được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện
chứng và duy vật lịch sử, chủ nghĩa Mác – Lê nin; tư tưởng Hồ Chí Minh và
các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về quản lý hoạt động lễ hội
truyền thống trong thời kỳ đổi mới.
5.2. Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện mục tiêu và nhiệm vụ của đề tài, tác giả sử dụng một số
phương pháp nghiên cứu sau:
- Phương pháp phân tích.
- Phương pháp tổng hợp.
- Phương pháp so sánh.
- Phương pháp quan sát.
- Phương pháp sưu tầm số liệu.
6. Đóng góp của Luận văn
Kết quả nghiên cứu của luận văn có một số đóng góp về lý luận và thực
tiễn như sau:
6.1. Về lý luận
Luận văn khái quát, có chọn lọc cơ sở khoa học quản lý nhà nước về lễ
hội truyền thống; vận dụng trong QLNN về lễ hội truyền thống trên địa bàn
tỉnh Phú Thọ.
6.2. Về thực tiễn
+ Nghiên cứu thực trạng hoạt động lễ hội truyền thống trên địa bàn tỉnh
Phú Thọ thời gian qua.



1871, khi E.B. Tylor đưa ra định nghĩa về văn hóa, đến nay người ta đã thống
kê được khoảng 400 định nghĩa khác nhau về vấn đề này.
Tùy theo hướng tiếp cận khác nhau mà mỗi ngành khoa học, thậm chí
mỗi nhà khoa học có thể đưa ra định nghĩa về văn hóa theo cách hiểu của
mình. Mỗi hướng tiếp cận đều có những đóng góp và có ý nghĩa lịch sử nhất
định trong quá trình con người đi sâu khám phá, nghiên cứu bản chất của văn
hóa, cũng có nghĩa là tìm hiểu chính bản thân con người và xã hội loài người
với những biến đổi khác nhau trong những điều kiện tự nhiên, điều kiện xã
hội, điều kiện tâm lý khác nhau, cũng như trong những chiều cạnh khác nhau
của những hoạt động sản xuất vật chất, tinh thần, môi trường xã hội và với
chính bản thân con người.
Khái niệm văn hóa bắt nguồn từ chữ La tin Colere, có nghĩa là cày cấy
vun trồng. Từ nghĩa hẹp ban đầu gắn với hoạt động nông nghiệp cổ xưa, nội
dung của văn hóa mở rộng, phát triển thành ý nghĩa vun trồng, bù đắp hoạt
động tinh thần của con người.
Cách đây hai nghìn năm, ngay từ thời La Mã cổ đại, nhà hùng biện
XiXezon đã nói tới văn hóa tinh thần và ông đã nhấn mạnh triết học là văn
hóa tinh thần. Ở phương Đông, trong nền văn hóa cổ đại Trung Quốc, Mạnh
Tử cho rằng văn hóa chính là sự giáo hóa, giáo dục con người.


9

Các Bốp, nhà văn hóa học người Nga định nghĩa: “văn hóa là toàn bộ
của cải vật chất và tinh thần, kết quả của những hoạt động có tính chất xã hội
và lịch sử của loài người. Văn hóa là một hiện tượng nhiều mặt phức tạp, có
liên quan đến nền sản xuất và chế độ kinh tế của đời sống xã hội, văn hóa biểu
hiện trong mọi mặt của đời sống xã hội”.
Năm 1988, nhân dịp lễ phát động Thập kỷ thế giới phát triển văn hóa
(1988-1997), tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa thế giới (UNESSCO) đã

hệ thống những giá trị, những hoạt động có ý thức, mang tính xã hội và sáng
tạo trong thực tiễn của một cộng đồng người nhất định trong lịch sử nhằm
thỏa mãn nhu cầu của cuộc sống và thể hiện bản sắc riêng của cộng đồng đó.
1.1.2. Lễ hội và hoạt động lễ hội
 Lễ hội
Lễ hội là một hiện tượng lịch sử - xã hội được hình thành từ lâu đời,
mang trong mình những giá trị văn hóa độc đáo mang bản sắc cộng đồng, tổ
chức theo nghi thức trọng thể nhất nhằm tôn vinh các vị thần linh, nhân thần
có công với một địa phương trong việc trống giặc ngoại xâm hay mở mang
xây dựng một vùng đất. Đồng thời lễ hội là dịp để con người giao tiếp, cố kết
cộng đồng thông qua những hoạt động vui chơi giải trí mang nhiều ý nghĩa
biểu tượng.
Theo Hán việt từ điển của Đào Duy Anh thì Lễ bao gồm các nghĩa sau :
Chữ Lễ thường di với những từ như sau, nhưng không có từ Lễ hội: Lễ
bái , tế thần, lễ bộ, lễ chế, lễ giáo, lễ mạo, lễ nghi, lễ nhạc, lễ phép, lễ phục, lễ
sinh, lễ tân, lễ tiết, lễ tục, lễ văn, lễ vật [1,tr.498].
Chữ Hội thường gắn với: hội ẩm, hội binh, hội diện, hội đồng, hội họp,
hội ý, hội kiến, hội minh, hội nghị, hội quán, hội tâm, hội thí, hội thực, hội
trường, hội trưởng, hội viên, hội xã. Trong đó không có từ hội lễ [1,tr.388].
Lễ hội bao gồm hai bộ phận Lễ và Hội. Chúng có mối liên hệ chặt chẽ.
Phần lễ là gốc rễ, chủ đạo, phần hội là phát sinh, tích hợp. Trong lễ có hội,


11

trong hội có lễ. Không có lễ thì không gọi là lễ hội nữa và gọi là lễ hội thì lễ
vẫn là yếu tố chính. Lễ được hình thành bởi: nhân vật được thờ, hệ thống di
tích nghi lễ, nghi thức, thờ cúng như tế, lễ, rước, xách, hèm, huyền tích, cảnh
quan mang tính thiêng. Đồng thời, lễ cũng phản ánh những nguyện vọng ước
mơ chính đáng của con người. Lễ trong hội không đơn lẻ mà có một hệ thống

Hoạt động lễ hội bao gồm những hoạt động như sau :
Hoạt động nghi lễ, là một hệ thống các hành vi được đặc cách hóa, thẩm
mỹ hóa đến cao độ, trở thành một thứ ngôn ngữ tượng trưng nhằm truyền tải
những ý niệm của cộng đồng trong giao tiếp với thần linh. Do được quy tắc
hóa và hình thức hóa một cách chặt chẽ nên hoạt động này không dành cho tất
cả mọi người mà có tính đại diện, đại biểu. Hoạt động nghi lễ có sự tham gia
của những động tác, lời nói do cá nhân, nhóm hay tập thể thực hiện với sự
phối hợp của âm thanh, đạo cụ diễn xướng, vũ đạo, ma thuật và đồ hiến tế.
Với tư cách là tổ hợp của những phương tiện mang ý nghĩa, nó biểu hiện thái
độ quy phục, tôn vinh và dâng hiến đối với thần linh và kèm ngay đó là xin
thần linh ban phát những điều mong muốn cho hạnh phúc đời thường. Sự cầu
xin đóng vai trò mục tiêu của hoạt động nghi lễ. Hệ thống nghi lễ đã trở thành
phong tục và ít thay đổi.
Hoạt động bán nghi lễ, là những hoạt động thể hiện theo một cách khác
với nghi lễ chính thức mong muốn của cộng đồng mở hội. Có rất nhiều hoạt
động loại này mà dân gian gọi là trò. Mỗi trò đều biểu hiện ra dưới dạng vui
chơi hay diễn xướng, thi tài hay thi sức, có thể từ nguồn gốc sâu xa trong
truyền thống văn hóa tín ngưỡng của cư dân nông nghiệp.
Các hoạt động thuần túy giải trí, cũng được xem như là hoạt động phục
vụ nhu cầu của lễ hội truyền thống. Nói không liên quan tới nhu cầu tâm linh,
nhưng lại tạo ra sự phấn khích, thậm trí là mục tiêu cá nhân hay nhóm trẩy
hội. Những trò giải trí thuần túy thường có sẵn trong kho tàng văn hóa của


13

cộng đồng như chọi gà, bịt mắt bắt dê…Việc tổ chức những trò này có thể do
phân công của cộng đồng, do ngẫu hứng của các cá nhân hay nhóm. Trò chơi
giải trí thuần túy góp phần tạo một cảm giác toàn cảnh về sự đầy đặn, sầm
uất, dư thừa. Như thế, nó cũng góp phần nói lên niềm ao ước đời thường

tôn giáo tín ngưỡng, sự kiện và nhân vật lịch sử, mang tính thiêng liêng, ngôn
ngữ của lễ hội là ngôn ngữ biểu tượng, là hiện tượng văn hóa dân gian tổng
thể, bao gồm sinh hoạt nghi lễ, nghi thức, phong tục, tập quán,là nơi giao tiếp,
gắn kết xã hội, tổ chức các cuộc thi tài, vui chơi giải trí, buôn bán, chủ thể của
lễ hội truyền thống là toàn thể cộng đồng.
Lễ hội truyền thống, bản thân nó đã là một giá trị văn hóa lớn trong đời
sống truyền thống và hiện đại. Tuy nhiên, phân tích sâu hơn nữa, người ta đã
tìm ra những giá trị văn hóa tiêu biểu của lễ hội truyền thống, một hiện tượng
văn hóa mang tính trội mà tiêu biểu nhất là tính cộng đồng. Ngoài ra, nó còn là
biểu hiện rõ nét của tính chất tự quản, tinh thần dân chủ, nội dung nhân bản.
Lễ hội truyền thống là sản phẩm tinh thần gắn với cộng đồng hoặc cá
nhân, vật thể và không gian liên quan, có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, thể
hiện bản sắc của cộng đồng, không ngừng được tái tạo và được lưu truyền từ thế
hệ này sang thế hệ khác bằng truyền miệng, trình diễn và các hình thức khác.
1.1.4. Quản lý nhà nước về lễ hội truyền thống
Theo nguyên tắc quản lý hành chính nhà nước, cơ quan trong hệ thống
chính quyền có trách nhiệm quản lý tất cả các mặt của đời sống xã hội, trong
đó có cả hoạt động lễ hội.
Chủ thể quản lý: Chủ thể quản lý nhà nước đối với hoạt động lễ hội bao
gồm các cơ quan nhà nước thuộc hệ thống hành pháp gồm: Chính
phủ,UBND các cấp ngoài ra có các cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân được
nhà nước trao quyền quản lý như Bộ Công an, Bộ Xây dựng, Bộ Tài nguyên
và môi trường, Ban Tôn giáo Chính phủ...Theo Luật tổ chức Chính phủ và
Luật tổ chức chính quyền địa phương 2015 hiện nay quy định thì chủ thể
tham gia quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo hiện nay bao gồm:


15

Cấp hành chính

( Ban tôn giáo )
Phòng Nội vụ ( Phó
Trưởng phòng phụ trách
) hoặc phòng ban lễ hội,
tôn giáo

UBND Xã ( Chủ tịch

Công chức văn hóa –

UBND xã )

Xã hội

Đối tượng của quản lý nhà nước đối với hoạt động lễ hội bao gồm:
Các hoạt động lễ hội, mọi công dân tham gia hoạt động lễ hội và những
phương tiện, cơ sở vật chất, tinh thần phục vụ cho hoạt động lễ hội truyền thống.
Quản lý nhà nước đối với hoạt động lễ hội là quá trình tác động, điều
hành, điều chỉnh để các hoạt động lễ hội, lễ hội truyền thống diễn ra theo
đúng quy định của pháp luật.
Lễ hội truyền thống là hình thức sinh hoạt văn hóa dân gian tổng thể,
mang nhiều giá trị truyền thống đặc sắc, có mối quan hệ mật thiết với di sản
văn hóa vật thể và phi vật thể nên công tác quản lý và chỉ đạo tổ chức lễ hội
truyền thống cũng phải có định hướng, chỉ đạo mang tính tổng thể và hài hòa
với các lĩnh vực trong đời sống xã hội.
Quản lý nhà nước đối với lễ hội truyền thống cũng là quản lý di sản văn
hóa phi vật thể của dân tộc. Quản lý lễ hội truyền thống và lễ hội hiện đại có


16