I HC QUC GIA H NI
KHOA LUT

BI THANH PHNG

TRáCH NHIệM HìNH Sự
CủA NGƯờI CHƯA THàNH NIÊN PHạM TộI
THEO LUậT HìNH Sự VIệT NAM
(Trên cơ sở thực tiễn địa bàn tỉnh Thái Nguyên)

LUN VN THC S LUT HC

H NI - 2016


I HC QUC GIA H NI
KHOA LUT

BI THANH PHNG

TRáCH NHIệM HìNH Sự
CủA NGƯờI CHƯA THàNH NIÊN PHạM TộI
THEO LUậT HìNH Sự VIệT NAM
(Trên cơ sở thực tiễn địa bàn tỉnh Thái Nguyên)
Chuyờn ngnh: Lut hỡnh s v t tng hỡnh s
Mó s: 60 38 01 04

LUN VN THC S LUT HC

Cỏn b hng dn khoa hc: TS. TRNG QUANG VINH


HÌNH SỰ CỦA NGƢỜI CHƢA THÀ NH NIÊN PHẠM TỘI
1.1.

TRONG LUẬT HÌNH SƢ̣ VIỆT NAM.............................................. 13
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRÁCH NHIỆM HÌNH SƢ̣ ...... 13

1.1.1. Khái niệm trách nhiệm hình sự .......................................................... 13
1.1.2. Nhƣ̃ng đă ̣c điể m của trách nhiê ̣m hiǹ h sƣ̣.......................................... 14
1.1.3. Tuổi chịu trách nhiệm hình sự............................................................ 15
1.1.4. Cơ sở pháp lý của trách nhiệm hình sựError! Bookmark not defined.
1.2.

MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGƢỜI CHƢA THÀNH NIÊN
PHẠM TỘI VÀ TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ĐỐI VỚI NGƢỜI
CHƢA THÀNH NIÊN PHẠM TỘ......
I Error! Bookmark not defined.

1.2.1. Khái niệm ngƣời chƣa thành niên ...... Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Những đặc điểm tâm - sinh lý của ngƣời chƣa thành niên phạm tộiError! Bookmark
1.2.3. Khái niệm trách nhiệm hình sự đối với ngƣời chƣa thành niên
phạm tội .............................................. Error! Bookmark not defined.
1.2.4. Nguyên tắ c xƣ̉ lý đố i với ngƣời chƣa thành niên pha ̣m tô ̣i theo quy
1.3.

đinh
̣ của Bô ̣ luâ ̣t Hin
̀ h sƣ̣ năm1999, sửa đổi, bổ sung năm 2009Error! Bookmark n
LỊCH SỬ LẬP PHÁP HÌNH SƢ̣ VIỆT NAM VỀ TRÁCH NHIỆM
HÌNH SỰ ĐỐI VỚI NGƢỜI CHƢA THÀNH NIÊN PHẠM Error!
TỘI Bookmark

NIÊN PHẠM TỘITRÊN ĐIA
Error! Bookmark no
̣ BÀ N TỈ NH THÁI NGUYÊN
2.1.

CÁC QUY ĐỊNH VỀ TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ CỦA CHƢA
THÀNH NIÊN PHẠM TỘI THEO BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM
1999, SỬA ĐỔI, BỔ SUNG NĂM 2009Error! Bookmark not defined.

2.1.1. Hình phạt áp dụng đối với ngƣời chƣa thành niên phạm tộiError! Bookmark no

2.1.2. Biện pháp tƣ pháp áp dụng đối với ngƣời chƣa thành niên phạm tộiError! Bookmar

2.1.3. Tổng hợp hình phạt đối với ngƣời chƣa thành niên phạm tộiError! Bookmark n

2.1.4. Miễn trách nhiệm hình sự đối với ngƣời chƣa thành niên phạm tộiError! Bookmar
2.1.5. Giảm mức hình phạt đã tuyên đối với ngƣời chƣa thành niên
phạm tội .............................................. Error! Bookmark not defined.

2.1.6. Xóa án tích đối với ngƣời chƣa thành niên phạm tộiError! Bookmark not defin
3


2.2.

TÌNH HÌNH TỘI PH ẠM DO NGƢỜI CHƢA THÀNH NIÊN
THƢ̣C HIỆN VÀ THƢ̣C TIỄN TRUY TỐ , XÉT XỬ NGƢỜI
CHƢA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI TRÊN ĐIẠ BÀN TỈNH THÁI
NGUYÊN GIAI ĐOẠN2011 – 2015 ... Error! Bookmark not defined.


phạm tội .............................................. Error! Bookmark not defined.
3.2.

MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÒNG NGỪA NGƢỜI CHƢA THÀNH

NIÊN PHẠM TỘI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THÁI NGUYÊNError! Bookmark no
3.2.1. Tăng cƣờng vai trò quản lý của gia đình đối với ngƣời chƣa
thành niên ........................................... Error! Bookmark not defined.
4


3.2.2. Tăng cƣờng sự giáo dục, quản lý của nhà trƣờng đối với ngƣời
chƣa thành niên ................................... Error! Bookmark not defined.
3.2.3. Tăng cƣờng công tác quản lý, tuyên truyền và phát huy hiệu
lực, hiệu quả của các cơ quan nhà nƣớcError! Bookmark not defined.
3.2.4. Tăng cƣờng áp dụng các hình phạt không tƣớc tự do đối với
ngƣời chƣa thành niên phạm tội ......... Error! Bookmark not defined.
3.2.5. Nâng cao trình độ năng lực của đội ngũ cán bộError! Bookmark not defined.
3.2.6. Thành lập bộ phận chuyên trách của Tòa án nhân dân tỉnh Thái
Nguyên chuyên xét xử các vụ án và giải quyết các vụ việc có
liên quan đến ngƣời chƣa thành niên . Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN .................................................... Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................... 18

5


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Việt Nam luôn đặt chiến lƣợc phát triển con ngƣời trong chiến lƣợc

quy định về xử lý đối với NCTN phạm tội tại Chƣơng X – Những quy định
đối với NCTN phạm tội. Theo đó, căn cứ vào đặc điểm của NCTN, yêu cầu
của việc phòng, chống tội phạm và xuất phát từ nguyên tắc nhân đạo của pháp
luật xã hội chủ nghĩa, BLHS năm 1999, sửa đổi, bổ sung năm 2009 quy định
nhƣ̃ng vấ n đề về TNHS của NCTN phạm tội. Trong những năm qua, các cơ
quan tiến hành tố tụng về cơ bản đã tiế n hành truy cƣ́u TNHS đố i với NCTN
phạm tội phù hơ ̣p với các quy đ ịnh của BLHS. Tuy nhiên, nhìn chung viê ̣c
truy cƣ́u TNHS mà các cơ quan tiến hành tố tụng tiế n hành vẫn nặng về trừng
trị mà còn chƣa chú ý nhiều đến giáo dục. Quyế t đinh
̣ hình phạt nghiêm khắc
với NCTN phạm tội không phải là một biện pháp tốt bởi sẽ làm cho họ trở
nên chai sạm, lỳ lợm hơn khi cảm thấy xã hội không khoan dung. Trƣớc tình
hình trên, việc nghiên cứu một cách đầy đủ, toàn diện vấ n đề truy cƣ́u TNHS
của NCTN phạm tội theo BLHS Việt Nam trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên
trong giai đoa ̣n 2011 – 2015, qua đó tìm ra nhƣ̃ng nguyên nhân và đề xuất các
giải pháp cu ̣ thể nhằ m nâng cao hi

ệu quả phòng ngừa là một yêu cầu bức

thiết, có ý nghĩa quan trọng trong việc giữ gìn an ninh trật tự, phát triển kinh
tế - xã hội của cả nƣớc nói chung và của t ỉnh Thái Nguyên nói riêng . Vì vậy,
tác giả chọn đề tài “Trách nhiệm hình sự của người chưa thành niên phạm
tội theo Luật hình sự Việt Nam (Trên cơ sở thực tiễn địa bàn tỉnh Thái
Nguyên)” làm đề tài luận văn thạc si ̃ của mình.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Chính sách hình sự của Nhà nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
đố i với NCTN phạm tội có vị trí đặc biệ t quan tro ̣ng trong chiń h sách đấ u
tranh phòng, chố ng tô ̣i pha ̣m ở nƣớc ta . Pháp luật hình sự , pháp luật tố tụng

7

8


20/2004; “Hoàn thiện những quy định về trách nhiệm hình sự của người chưa
thành niên phạm tội ”, của tác giả Cao Thị Oanh

, Tạp chí Luật học số

10/2007; “Biê ̣n pháp miễn chấ p hành có điề u kiê ̣n thời hạn còn lại của hình
phạt tù đối với người chưa thành niên phạm tội ”, của tác giả Nguyễn Thanh
Trúc, Tạp chí Nghiên cƣ́u lâ ̣p pháp, số 20/2008...
Về giáo trình, sách chuyên khảo có các công trình sau: sách “Giáo trình
Luật hình sự Việt Nam (Phần chung) – Chương XVIII – Những đặc thù về
trách nhiệm hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội”, của tác giả
PGS.TS. Trịnh Quốc Toản, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2001, tái bản
2003, 2007; sách chuyên khảo sau đại học : “Những vấ n đề cơ bản trong khoa
học Luật hình sự (Phầ n chung)”, GS.TSKH. Lê Cảm, Nxb Đại học Quốc gia
Hà Nội, năm 2005...
Các công trình nghiên cứu trên đã phân tích và đánh giá đƣợc về TNHS
đối với NCTN phạm tội, tìm ra nguyên nhân, đề xuất các giải pháp để phòng
ngừa tội phạm do NCTN thực hiện ở một số khía cạnh hoặc ở một số địa
phƣơng nhất định. Tuy nhiên, mô ̣t số công trình có pha ̣m vi nghiên cƣ́u rô ̣ng ,
trong đó vấ n đề TNHS của NCTN phạm tội chỉ là mô ̣t phầ n trong nô ̣i dung
nghiên cƣ́u của tác giả nên chƣa phân tić h đƣơ ̣c sâu cả về mă ̣t lý luâ ̣n và thƣ̣c
tiễn. Đặc biệt , trên điạ bàn t ỉnh Thái Nguyên – một tỉnh trung du miền núi
phía Bắc với những đặc thù riêng về vị trí địa lý, dân số, kinh tế - xã hội,... lại
chƣa có công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện, hệ thống về TNHS của
NCTN phạm tội. Do đó, chƣa có những giải pháp nhằm nâng cao nhận thức
của NCTN cũng nhƣ qua đó góp phần trong công tác đấu tranh phòng chống
tội phạm do NCTN thực hiện trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên . Chính vì vậy ,

+ Phân tích, đánh giá những quy định của BLHS năm 1999, sửa đổi, bổ
sung năm 2009 về TNHS của NCTN phạm tội.
+ Thực tiễn truy tố , xét xử đ ối với NCTN phạm tội trên địa bàn tỉnh
Thái Nguyên trong thời gian 05 năm (2011 – 2015). Qua đó chỉ ra một số
vƣớng mắc, tồn tại trong công tác xét xử.
+ Đề xuất một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật hình sự Việt Nam, và
các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng những quy định của pháp luật
hình sự về TNHS của NCTN phạm tội.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Làm rõ cơ sở lý luận, phân tích, đánh giá các quy định pháp luật về
TNHS của NCTN phạm tội.
- Phân tích tình hình tô ̣i phạm do NCTN thƣ̣c hiê ̣n và th ực tiễn truy tố,
xét xử trên điạ bàn tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2011 – 2015.
10


- Đánh giá hoạt động truy cứu TNHS của NCTN phạm tội và đƣa ra
những tồn tại trong hoạt động này từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn
thiện các quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả của hoạt động truy cứu
TNHS của NCTN phạm tội.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
- Về đối tƣợng nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu vấ n đề TNHS của
NCTN phạm tội theo quy định của BLHS năm 1999, sửa đổi, bổ sung năm
2009 trên cơ sở thực tiễn địa bàn tỉnh Thái Nguyên.
- Phạm vi nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu những vấn đề cơ bản về
TNHS của NCTN phạm tội theo Luật hình sự Việt Nam trên địa bàn tỉnh Thái
Nguyên trong khoảng thời gian từ năm 2011 đến năm 2015, cụ thể bao gồm
những vấn đề sau:
+ Những vấn đề chung vềNCTN phạm tội, những đặc điểm tâm – sinh
lý của đối tƣợng này. Khái niệm TNHS đố i với NCTN phạm tội, các nguyên

bản sau đây:
- Hệ thống, phân tích những vấn đề lý luận của các quy định về TNHS
của NCTN phạm tội trong những văn bản pháp lý và trong thực tiễn áp dụng.
- Đánh giá hoạt động hoạt động truy cứu TNHS đối với NCTN phạm
tội và tìm ra một số tồn tại trong thực tế, từ đó đƣa ra một số giải pháp nhằm
hoàn thiện các quy định của pháp luật hình sự liên quan đến vấn đề TNHS của
NCTN phạm tội.
7. Cơ cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn
gồm có 3 chƣơng:
Chương 1. Một số vấn đề lý luận về trách nhiê ̣m hình sƣ̣ đố i với ngƣời
chƣa thành niên pha ̣m tô ̣i trong Luâ ̣t hình sƣ̣ Viê ̣t Nam.
Chương 2. Trách nhiệm hình sự c ủa ngƣời chƣa thành niên ph ạm tội
theo Luâ ̣t hin
̀ h sƣ̣ Viê ̣t Nam và thƣ̣c tiễn truy tố , xét xử ngƣời chƣa thành niên
phạm tội trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.
Chương 3. Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả
áp dụng những quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam về trách nhiệm hình
sƣ̣ đối với ngƣời chƣa thành niên phạm tội.
12


Chƣơng 1
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ CỦA
NGƢỜI CHƢA THÀ NH NIÊN PHẠM TỘI
TRONG LUẬT HÌNH SƢ̣ VIỆT NAM
1.1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRÁCH NHIỆM HÌNH SƢ̣
1.1.1. Khái niệm trách nhiệm hình sự
“Trách nhiệm hình sự là chế định cơ bản và quan trọng trong Luật hình
sự Việt Nam” [42, tr.51]. Thuật ngữ “TNHS” không đƣợc ghi nhận dƣới dạng

trong Luật hình sự. Không có việc thực hiện hành vi bị Luật hình sự coi là tội
phạm thì không thể có TNHS. TNHS là dạng trách nhiệm pháp lý nghiêm
khắc nhất so với bất kỳ dạng trách nhiệm pháp lý nào khác. Nó chỉ đƣợc thực
hiện trong phạm vi của quan hệ pháp luật hình sự giữa hai bên với tính chất là
hai chủ thể có các quyền và nghĩa vụ nhất định - một bên là Nhà nƣớc còn
bên kia là ngƣời phạm tội. Với pháp luật Việt Nam việc áp dụng chính xác
TNHS đối với ngƣời phạm tội có ý nghĩa và mục đích rất quan trọng mang
tính chất xã hội “…nhằm từng bước hạn chế, đẩy lùi và tiến tới thủ tiêu tình
trạng phạm tội và những nguyên nhân làm phát sinh tội phạm…” [19, tr.12].
Từ những phân tích trên, dƣới góc độ khoa học Luật hình sự có thể hiểu:
Trách nhiệm hình sự đƣợc hiểu là một dạng của trách
nhiệm pháp lý và là hậu quả pháp lý bất lợi của việc thực hiện tội
phạm và đƣợc thể hiện bằng việc áp dụng một hoặc nhiều biện
pháp cƣỡng chế của Nhà nƣớc do Luật hình sự quy định đối với
ngƣời phạm tội [42, tr.224].
1.1.2. Những đặc điểm của trách nhiệm hình sự
TNHS là một dạng của trách nhiệm pháp lý. Do đó, ngoài những đặc
điểm chung của trách nhiệm pháp lý thì TNHS còn có những đặc điểm sau:
Thứ nhất, TNHS là một phần của trách nhiệm pháp lý, nó có tính
nghiêm khắc nhất so với bất kỳ dạng trách nhiệm pháp lý khác.
14


Thứ hai, TNHS là hậu quả pháp lý của việc thực hiện hành vi phạm
tội. Hậu quả này chỉ phát sinh khi có ngƣời thực hiện hành vi nguy hiểm cho
xã hội bị pháp luật hình sự cấm hoặc không thực hiện những nghĩa vụ mà
pháp luật hình sự yêu cầu phải thực hiện.
Thứ ba, TNHS chỉ có thể đƣợc xác định bằng trình tự đặc biệt theo quy
định của pháp luật mà các cơ quan tiến hành tố tụng có nghĩa vụ phải thực hiện.
Thứ tư, TNHS đƣợc biểu hiện cụ thể ở việc ngƣời phạm tội phải chịu

hội nhất định. Còn đối với ngƣời chƣa đủ 14 tuổi là do trí tuệ của họ chƣa
phát triển đầy đủ nên chƣa nhận thức đƣợc tính nguy hiểm cho xã hội về hành
vi của mình, chƣa đủ khả năng tự chủ khi hành động nên họ không bị coi là
có lỗi về hành vi nguy hiểm cho xã hội mà họ thực hiện.
Tại Điều 12 BLHS năm 2015 đã có những quy định cụ thể hơn so với
Điều 12BLHS năm 1999, sửa đổi, bổ sung năm 2009. Cụ thể nhƣ sau:
Thứ nhất, theo quy định của BLHS năm 1999, sửa đổi, bổ sung năm
2009 thì diện các tội phạm mà NCTN phải chịu TNHS là khá rộng và quan
trọng hơn là quy định này không rõ ràng, nên bản thân NCTN không thể hoặc
khó có thể biết đƣợc chính xác khi nào thì hành vi bị coi là tội phạm. Điều
này dẫn đến công tác phòng ngừa không đạt hiệu quả. BLHS năm 2015 quy
định rõ những loại tội cụ thể mà NCTN từ đủ 14 tuổi trở lên, nhƣng chƣa đủ
16 tuổi phải chịu TNHS.
Thứ hai, thực tế cho thấy, số trƣờng hợp NCTN từ đủ 14 đến dƣới 16
tuổi tự mình thực hiện tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý hoặc tội đặc biệt
nghiêm trọng là không nhiều và chủ yếu tập trung vào một số tội thuộc nhóm
các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của con ngƣời,
các tội xâm phạm sở hữu. Còn lại phần lớn những trƣờng hợp khác các em
tham gia thực hiện tội phạm là do bị ngƣời lớn xúi giục, lôi kéo, mua chuộc,
đe dọa...., bản thân NCTN không nhâ ̣n thƣ́c đƣơ ̣c mô ̣t cách đầ y đủ về tin
́ h
chấ t, mƣ́c đô ̣ nguy hiể m của loa ̣i tội phạm mà mình đã thực hiện

16

(ví dụ: các


tội xâm phạm an ninh quốc gia, các tội phạm về kinh tế, môi trƣờng, các tội
phá hoại hòa bình, chống loài ngƣời, tội phạm chiến tranh, ...). Vì vậy, việc

1.

Bộ Chính trị (2005), Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ
Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, Hà Nội.

2.

Lê Cảm (2000), Các nghiên cứu chuyên khảo về Phần chung luật hình
sự (Tập III), Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.

3.

Lê Cảm (Chủ biên) (2003), Giáo trình luật Hình sự Việt Nam (Phần
các tội phạm), Nxb Đại Học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.

4.

Lê Cảm (2005), Sách chuyên khảo sau đại học: Những vấn đề cơ bản
trong khoa học Luật hình sự (Phần chung), Nxb Đại Học Quốc gia Hà
Nội, Hà Nội.

5.

Lê Cảm, Đỗ Thị Phƣợng (2004), “Tƣ pháp Hình sự đối với ngƣời chƣa
thành niên: những khía cạnh pháp lý hình sự, tố tụng hình sự, tội phạm
học và so sánh luật học”, Tạp chí Toà án nhân dân, (20), tr. 8-12.

6.

Chính phủ (2001), Nghị định số 52/2001/ NĐ-CP, ngày 23/8/2001 hướng



12.

Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao (2004), Nghị quyết số
04/2004/NQ-HĐTP ngày 05/11/2004 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án
nhân dân tối cao, Hà Nội.

13.

Liên Hợp Quốc (1990), Các quy tắc của Liên Hợp Quốc về bảo vệ
người chưa thành niên bị tước quyền tự do.

14.

Liên Hợp Quốc (1989), Công ước của Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em.

15.

Liên Hợp Quốc (1990), Hướng dẫn của Liên Hợp Quốc về phòng ngừa
phạm pháp ở người chưa thành niên.

16.

Liên Hợp Quốc (1985), Quy tắc tiêu chuẩn tối thiểu của Liên Hợp
Quốc về việc áp dụng pháp luật với người chưa thành niên.

17.

Đặng Thanh Nga (2008), “Một số đặc điểm tâm lý của NCTN phạm


Quốc hội (2015), Bộ luật Hình sự, Hà Nội.

25.

Quốc hội (1985), Bộ Luật Lao động, Hà Nội.

26.

Quốc hội (2013), Hiến pháp, Hà Nội.

27.

Quốc hội (2004), Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, Hà Nội.

28.

Quốc hội (2009), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình
sự, Hà Nội.
19


29.

Dƣơng Thị Ngọc Thƣơng (2013), Trách nhiệm hình sự của người chưa
thành niên phạm tội trong luật hình sự Việt Nam (trên cơ sở các số liệu
địa bản thành phố Hồ Chí Minh), Luận văn Thạc sĩ luật học, khoa Luật
- Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.

30.


Tòa án nhân dân tỉnh Thái Nguyên (2015), Thống kê khởi tố, xử lý, xét
xử sơ thẩm người chưa thành niên, Thái Nguyên.

37.

Trịnh Quốc Toản (chủ biên) (2007), Tội phạm do người chưa thành
niên thực hiện trên địa bàn Hà Nội - Thực trạng và giải pháp, Nxb
Công an nhân dân, Hà Nội.

38.

Trịnh Quốc Toản (2007), Giáo trình Luật Hình sự Việt Nam (Phần
chung), do Lê Cảm (chủ biên), Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.

39.

Đào Trí Úc (chủ biên) (1993), Mô hình lý luận về Bộ luật Hình sự Việt
Nam (Phần chung), Nxb Khoa học - Xã hội, Hà Nội.

40.

Trịnh Tiến Việt (2010), Chế định miễn trách nhiệm hình sự theo Luật
Hình sự Việt Nam, Nxb chính trị Quốc gia, Hà Nội.

20


41.