Tôn giáo là một hiện tượng xã hội thuộc đời sống tinh thần của con người,
phản ánh hiện thực khách quan một cách hư ảo. Theo lý luận của chủ nghĩa
Mác- Lênin: “Bất cứ tôn giáo nào cũng đều chỉ là sự phản ánh hư ảo vào đầu óc
người ta những sức mạnh ở bên ngoài chi phối cuộc sống hàng ngày của họ; chỉ
là sự phản ánh mà trong đó những sức mạnh ở thế gian đã mang hình thức sức
mạnh siêu thế gian”1. Tôn giáo đã và đang có ảnh hưởng đến cuộc sống một bộ
phận con người trong xã hội. Ngày nay, tôn giáo đang là một trong những vấn
đề nổi lên rất gay gắt và phức tạp trong cuộc đấu tranh giai cấp, đấu tranh dân
tộc ở nhiều quốc gia trên thế giới.
Việt Nam là một quốc gia có nhiều tín ngưỡng tôn giáo. Tín ngưỡng tôn
giáo đã chi phối sâu sắc đến đời sống tinh thần của một bộ phận nhân dân theo
cả hai chiều tích cực và tiêu cực. Trong những năm vừa qua, nhu cầu tín ngưỡng
tôn giáo của nhân dân ta có xu hướng gia tăng, hoạt động của các tổ chức tôn
giáo tiếp tục diễn ra phức tạp, các thế lực thù địch luôn lợi dụng tín ngưỡng tôn
giáo để chống phá cách mạng nước ta ngày càng thâm độc. Tất cả những tác
động đó đã làm ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống xã hội của nhân dân ta và ngày
càng gia tăng trong tình hình hiện nay.
Quân đội ta là một bộ phận của xã hội. Hiện nay, số quân nhân theo các tín
ngưỡng tôn giáo chiếm một tỷ lệ đáng kể ở mỗi đơn vị. Hơn nữa, các thế lực thù
địch đang ra sức lợi dụng tín ngưỡng tôn giáo để chống phá, làm giảm sút sức
mạnh chiến đấu của Quân đội ta. Do đó, vấn đề đặt ra là phải nhận diện những
ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng tôn giáo tác động đến đời sống tinh thần
quân nhân Quân đội ta để có các giải pháp khắc phục nó, đây là việc làm cần
thiết và cấp bách hiện nay.
2. Một số biểu hiện cơ bản ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng tôn giáo
đến đời sống tinh thần quân nhân Quân đội ta hiện nay
2.1. Tính tất yếu phải khắc phục ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng tôn
giáo đến đời sống tinh thần quân nhân Quân đội ta hiện nay
Một là, xuất phát từ mục đích, nhiệm vụ của chủ nghĩa vô thần khoa học.
Mục đích của chủ nghĩa vô thần khoa học là góp phần giải phóng con người
về mặt tinh thần, nó khẳng định và đề cao phẩm giá con người; định hướng cho

vậy, nó đã ảnh hưởng trực tiếp đến tâm tư tình cảm, làm cho niềm tin tín ngưỡng
tôn giáo phát triển, tin vào thần thánh, tin vào số mệnh, tin vào đấng siêu nhân
nào đó.
Ba là, xuất phát từ yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách
mạng, chính quy, tinh nhuệ và từng bước hiện đại, lấy xây dựng quân đội về
chính trị làm cơ sở.
Việc xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh
nhuệ và từng bước hiện đại, lấy xây dựng quân đội về chính trị làm cơ sở sẽ
không thể chấp nhận những quân nhân có lập trường và thế giới quan duy tâm
tôn giáo, mê tín dị đoan. Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, xuất hiện chiến tranh
công nghệ cao: tính huỷ diệt lớn... đã làm ảnh hưởng tới tinh thần của quân
nhân, khiếp sợ, hoảng loạn, vì vậy họ tin vào số phận, sự phù hộ của thần

2

C.Mác và Ph.Ăngghen, Tuyển tập, Nxb ST, H.1980, Tập 1, tr 25- tr 26.


3

thánh...và có tư tưởng cầu vận may, cho nên niềm tin tín ngưỡng tôn giáo có
điều kiện phát triển trong đời sống tinh thần của quân nhân Quân đội ta.
Xuất phát từ yêu cầu của sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ
nghĩa và từ truyền thống của Quân đội ta là trường học lớn giáo dục thanh niên
thực hiện lý tưởng cộng sản của mình.
Mặt khác, chức năng của Quân đội ta được mở rộng, không chỉ làm nhiệm
vụ chiến đấu, lao động sản xuất mà còn có chức năng công tác. Thực chất đây là
công tác vận động quần chúng mà trực tiếp là vận động đồng bào có đạo, đồng
bào dân tộc, vùng sâu vùng xa, vùng căn cứ cách mạng...do vậy, mỗi cán bộ,
chiến sỹ phải nắm chắc tư tưởng, quan điểm chính sách của Đảng và Nhà nước

hạn chế, đặc biệt là quản lý về chất lượng chính trị... nhất là quản lý quân nhân
theo đạo (thường không nắm chắc); một số môi trường văn hoá, đạo đức còn để
ảnh hưởng tiêu cực dẫn đến quân nhân tin vào số phận, không tin vào mình, nó
biểu hiện ở đời sống vật chất và đời sống tinh thần không đáp ứng được yêu cầu
thiết yếu của quân nhân; hình thức sinh hoạt thì nghèo nàn, giảng dạy chính trị
thì khô khan, thiếu tính thuyết phục, tham ô, hối lộ, cục bộ, mất đoàn kết, mất
dân chủ còn tồn tại và kéo dài...từ đó làm ảnh hưởng trực tiếp đến giáo dục chủ
nghĩa vô thần khoa học và hiệu quả giáo dục thấp, theo đó nó đã ảnh hưởng tiêu
cực của tín ngưỡng tôn giáo và mê tín dị đoan đến đời sống tinh thần của bộ đội.
Bảy là, xuất phát từ âm mưu thủ đoạn của kẻ thù lợi dụng vấn đề tín
ngưỡng tôn giáo để chống phá cách mạng nước ta và chống phá Quân đội ta
hiện nay.
Hiện nay, kẻ thù dùng nhiều âm mưu thủ đoạn để chống phá cách mạng
nước ta nói chung và chống phá Quân đội nói riêng. Chúng xuyên tạc đường lối,
chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước ta; vu cáo Đảng, Nhà nước ta đàn áp
tôn giáo; chúng tập trung lực lượng nhất là đồng bào dân tộc thiểu số, đồng bào
có đạo, kích động, chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc, kích động đòi ly khai, di
dân tự do...tạo cớ nhảy vào nước ta thực hiện trực tiếp can thiệp bằng thủ đoạn
bạo loạn lật đổ chế độ xã hội chủ nghĩa ở nước ta.
2.2. Những nội dung ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng tôn giáo đến
đời sống tinh thần quân nhân Quân đội ta hiện nay
2.2.1. Tín ngưỡng tôn giáo đã cản trở việc hình thành và phát triển thế giới
quan khoa học của quân nhân Quân đội ta.
Thế giới quan tôn giáo là thế giới quan lộn ngược, nó hoàn toàn đối lập với
thế giới quan khoa học của chủ nghĩa Mác- Lênin. Theo đó, chức năng chủ yếu
và có sức lôi cuốn của tôn giáo, đó là chức năng đền bù hư ảo. Lênin viết: “Tôn
giáo là thuốc phiện của nhân dân. Tôn giáo là thứ rượu tinh thần, làm cho những
người nô lệ của tư bản mất phẩm cách con người và quên mất hết những điều họ
đòi hỏi để được sống một cuộc đời đôi chút xứng đáng với con người” 3. Tôn
giáo sẽ đền bù tất cả những mất mát của tín đồ bằng sức mạnh siêu nhiên. Tôn

Từ những vấn đề trên cho thấy, cần phải đấu tranh phê phán, loại bỏ những
ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng tôn giáo trong đời sống tinh thần của một bộ
phận quân nhân Quân đội ta. Đồng thời đấu tranh phê phán các quan điểm, tư
tưởng sai trái của các thế lực phản động cho rằng: tôn giáo là vô hại, tôn giáo là
sự đền bù về mặt tinh thần cho quần chúng nhân dân. Đây cũng là cơ sở khoa
học để giáo dục, thức tỉnh quần chúng nhân dân lao động đứng dậy đấu tranh
“vứt bỏ khỏi những xiềng xích các bông hoa giả trang điểm cho chúng, không
phải để loài người cứ tiếp tục mang những xiềng xích ấy dưới cái hình thức
chẳng vui thích và thú vị gì, mà để loài người vứt bỏ chúng đi và giơ tay hái lấy
bông hoa thật”6.
Vì vậy, quân nhân bị thế giới quan tôn giáo chi phối thường tin và thực hiện
các hành vi như trông cậy, nương nhờ, cầu xin...sự giúp đỡ của thần linh, tin vào
số phận, may rủi, làm hạn chế tính tích cực, sáng tạo trong hoạt động thực tiễn
cải tạo tự nhiên, cải tạo xã hội của họ. Do bị thế giới quan tôn giáo chi phối nên
tuỳ lúc, tuỳ nơi mà một số quân nhân thực hiện các hành vi theo các thế giới
V.I.Lênin, Toàn tập, Nxb Tiến bộ, M. 1979, Tập 12, tr 170.
“Những phương pháp tiếp cận thanh niên hiện nay”, Dương Tự Đam, Nxb Thanh niên, H. 1996, tr 52
6
C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, Nxb CTQG, H.1995, Tập 1, tr 570.
4
5


6

quan khác nhau. Chẳng hạn, trong công tác, học tập cơ bản vẫn tuân thủ thế giới
quan duy vật và phương pháp luận biện chứng, nhưng trong giải quyết những
việc riêng, quân nhân thường tin và thực hiện hành vi theo tín ngưỡng tôn giáo.
Thế giới quan tôn giáo đã tạo nên tư tưởng số mệnh, tuyệt đối hoá cái ngẫu
nhiên, may rủi, an phận, tự ti, cam chịu, thủ tiêu đấu tranh, “dĩ hoà vi quý”, thậm

giới quan khoa học, nhân sinh quan cộng sản, hướng quân nhân tới các giá trị


7

chân, thiện, mỹ; đẩy lùi các tệ nạn xã hội như quan liêu, tham nhũng, mê tín dị
đoan; tạo nên các chuẩn mực giá trị đạo đức cơ bản là: Trung thành với lý tưởng
xã hội chủ nghĩa; lao động sáng tạo, tích cực; có lòng yêu nước và tinh thần
quốc tế trong sáng; có lòng nhân ái thuỷ chung. Tuy có ảnh hưởng tích cực nhất
định, nhưng nhìn chung tín ngưỡng tôn giáo đã cản trở không nhỏ đến sự phát
triển văn hoá, đạo đức của quân nhân Quân đội ta.
Thực tiễn đã chứng minh, tín ngưỡng tôn giáo đã có ảnh hưởng tiêu cực
đến đời sống văn hoá, đạo đức, tinh thần của quân nhân; cơ sở của tín ngưỡng
tôn giáo là nói dối mà hành vi nói dối là trái với đạo đức xã hội, do vậy, các giáo
điều của tín ngưỡng tôn giáo là vô đạo đức và không có văn hoá. Hiện nay,
những nội dung phản văn hoá, trái đạo đức trong các tín ngưỡng tôn giáo vẫn
đang cản trở không nhỏ đến sự phát triển văn hoá và đạo đức lành mạnh của
quân nhân Quân đội ta. Tín ngưỡng tôn giáo đã làm cho quân nhân nảy sinh tư
tưởng trung bình chủ nghĩa, thiếu tinh thần tiến thủ, ít đấu tranh tự phê bình và
phê bình, quen sống an phận. Tín ngưỡng tôn giáo thường làm lệch chuẩn về
văn hoá, đạo đức, cả về sự giác ngộ lý tưởng, về tính nhân đạo cộng sản chủ
nghĩa cao cả, về thái độ tích cực trong hoạt động thực tiễn cải tạo xã hội của
quân nhân. Tín ngưỡng tôn giáo đã ít nhiều làm biến dạng ý thức hệ, cản trở sự
phát triển văn hoá, đạo đức lành mạnh của quân nhân.
Sở dĩ có ảnh hưởng tiêu cực nêu trên, xét cho cùng là do thế giới quan tôn
giáo chi phối. Nó tạo cho quân nhân có một quan niệm hết sức sai lầm về thế
giới, con người và xã hội; hình thành ở họ hệ phản giá trị, niềm tin mù quáng, từ
đó chi phối đến mọi mặt đời sống tinh thần của quân nhân, trong đó có văn hoá
và đạo đức. Thế giới quan tôn giáo đã cản trở trực tiếp đến sự nhận thức khoa
học về thế giới quan, cản trở sự hình thành các giá trị chân, thiện, mỹ của quân

thù lợi dụng tín ngưỡng tôn giáo để chống phá cách mạng Việt Nam nói chung
và Quân đội ta nói riêng. Như chúng ta thấy, tín ngưỡng tôn giáo là một lĩnh vực
mà các thế lực thù địch đã và đang ra sức lợi dụng để chống phá cách mạng Việt
Nam. Trong lịch sử đã chứng minh, các thế lực thù địch đều lợi dụng tín ngưỡng
tôn giáo để xâm lược, nô dịch, đồng hoá dân tộc ta. Hiện nay, chủ nghĩa đế quốc
đứng đầu là đế quốc Mỹ, với chiến lược “diễn biến hoà bình” vẫn ráo riết lợi
dụng tín ngưỡng tôn giáo để phá hoại cách mạng nước ta trên mọi lĩnh vực của
đời sống xã hội. Đối với Quân đội ta, các thế lực thù địch đã và đang tìm mọi
cách đưa tín ngưỡng tôn giáo vào đời sống quân nhân. Chúng đã dùng nhiều thủ
đoạn để theo dõi, mua chuộc các quân nhân theo đạo. Trong thời kỳ kháng chiến
chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược, đã lợi dụng tín ngưỡng tôn giáo
để ngăn cản thanh niên thực hiện nhiệm vụ tòng quân giết giặc. Hiện nay, các
thế lực thù địch vẫn tìm cách truyền đạo vào các gia đình quân nhân, lợi dụng
tín ngưỡng tôn giáo để chống phá Quân đội ta, chống phá chế độ xã hội chủ
nghĩa mà chúng ta đang xây dựng.
Có thể nói rằng, những ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng tôn giáo tuy
chưa đến mức làm biến dạng nền tảng đời sống tinh thần của quân nhân trong
Quân đội ta hiện nay, nhưng ở một mức độ nhất định nó đã làm cho thế giới
quan khoa học, văn hoá, đạo đức của quân nhân kém vững vàng, thiếu lành
mạnh, nó đã ảnh hưởng đến việc thực hiện nhiệm vụ của người quân nhân cách
mạng. Mặc dù chưa phải là vấn đề nóng bỏng như một số tệ nạn xã hội khác,
nhưng nếu chúng ta không quan tâm phòng chống đúng mức ngay từ bây giờ thì
những ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng tôn giáo sẽ ngày càng gia tăng và gây
khó khăn rất lớn cho việc khắc phục sau này.


9

2.3. Những nguyên nhân cơ bản dẫn đến sự ảnh hưởng tiêu cực của tín
ngưỡng tôn giáo đối với đời sống tinh thần quân nhân Quân đội ta hiện nay.

sống tinh thần của quân nhân Quân đội ta nói riêng. Chính vì vậy, trong Văn
C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, Nxb CTQG, H.1995, Tập 1, tr 569.
V.I.Lênin, Toàn tập, Nxb Tiến bộ, M. 1979, Tập 12, tr 169.
9
V.I.Lênin, Toàn tập, Nxb Tiến bộ, M. 1979, Tập 12, tr 169.
10
V.I.Lênin, Toàn tập, Nxb Tiến bộ, M. 1979, Tập 12, tr 169- tr 170.
7
8


10

kiện Hội nghị đại biểu giữa nhiệm kỳ của Đảng khoá VII đã xác định: “Phải
chăm lo xây dựng nền văn hoá tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc. Kế thừa và phát
huy truyền thống nhân ái, nghĩa tình, thuần phong mỹ tục đi đôi với bài trừ hủ
tục mê tín dị đoan và các tệ nạn xã hội khác” 11. Như vậy, Đảng ta đã xác định
phải chăm lo xây dựng nền văn hoá mới, kế thừa và phát huy truyền thống nhân
ái, nghĩa tình, thuần phong mỹ tục, đồng thời kiên quyết loại bỏ những hủ tục
lạc hậu và mê tín dị đoan.
Thứ hai, về bối cảnh quốc tế, khu vực và đời sống kinh tế- xã hội trong
nước và Quân đội ta vẫn còn là những điều kiện vật chất và tinh thần để tín
ngưỡng tôn giáo tồn tại, phát triển và gây ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống tinh
thần của quân nhân Quân đội ta.
Tình hình quốc tế hiện nay, có nhiều yếu tố làm cho tín ngưỡng tôn giáo
tồn tại, phát triển và gây ảnh hưởng tiêu cực đến mọi mặt của đời sống xã hội.
Sự khủng hoảng của chủ nghĩa tư bản đang diễn ra ở nhiều nước, do sự tăng
trưởng về kinh tế đã không ngăn cản được sự suy thoái về mặt xã hội. Chính
điều này đã làm tăng thêm tâm lý bất mãn của quần chúng nhân dân và khiến họ
đi tìm con đường thoát khỏi “nỗi khổ trần gian”.

tiền quá đáng, làm giàu bằng mọi giá, làm ăn phi pháp, coi thường pháp luật, coi
thường đạo lý...Trong quá trình làm kinh tế, có người được, có người mất, có lúc
được, có lúc mất...làm họ tin vào số mệnh, tin vào sự may rủi, tin vào có sự trợ
giúp của thần linh thượng đế, tin vào một lực lượng siêu nhiên nào đó. Ngoài ra
một số hiện tượng như tìm mộ người thân, gọi hồn, thần giao cách cảm... chưa
được khoa học giải thích thấu đáo. Tất cả những điều đó đã tạo nên sự phát triển
tam lý tín ngưỡng tôn giáo một cách phức tạp, gây tác động tiêu cực đến mọi
mặt đời sống xã hội của chúng ta.
Hiện nay, trong Quân đội ta vẫn còn số quân nhân theo các tín ngưỡng tôn
giáo khác nhau. Những tín ngưỡng tôn giáo đó đã thấm vào họ trước khi nhập
ngũ và đã có sự ảnh hưởng rất sâu trong đời sống tinh thần của họ. Do đó, trong
thời gian nhập ngũ ngắn ngủi, họ thường rất khó thay đổi niềm tin tôn giáo trong
đời sống của họ. Do vậy, tín ngưỡng tôn giáo đã ảnh hưởng tiêu cực đến đời
sống tinh thần của quân nhân là điều hiển nhiên không thể tránh khỏi. Mặt khác,
do hoạt động quân sự, đây là hoạt động đặc thù trong điều kiện khó khăn phức
tạp nhất là trong hoạt động chiến đấu giữa cái sống và cái chết trong gang tấc và
còn có những yếu tố dường như ngẫu nhiên chi phối. Đó chính là “mảnh đất”
làm cho tín ngưỡng tôn giáo tồn tại và phát triển. Ngay trong điều kiện thời bình
quân nhân cũng chịu sự tác động của nhiều yếu tố tạo nên tâm lý tin vào số
mệnh của mình. Đặc biệt, trong điều kiện hiện nay, Quân đội không chỉ làm
chức năng chiến đấu, chức năng công tác mà còn có chức năng sản xuất kinh
doanh. Sự hoà nhập cuộc sống xã hội nhiều hơn trước, khiến cho sự phát triển
tâm lý xã hội trong Quân đội cũng không khác nhiều so với môi trường bên
ngoài xã hội. Do đó, trong Quân đội ta hiện nay vấn đề ảnh hưởng tiêu cực của
tín ngưỡng tôn giáo đến đời sống tinh thần quân nhân vẫn là vấn đề hết sức phức
tạp và nhạy cảm.
Thứ ba, do những hạn chế, thiếu sót trong công tác giáo dục chính trị tư
tưởng cho quân nhân.
Việc thực hiện chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước ta và chăm lo
xây dựng các tổ chức trong đơn vị và xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện của

Như chúng ta đã thấy, trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc ta,
mọi kẻ thù đều đã lợi dụng tín ngưỡng tôn giáo để tiến hành xâm lược, nô dịch,
đồng hoá dân tộc ta. Hiện nay, chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch đang
tiến hành chiến lược “diễn biến hoà bình”, gây bạo loạn lật đổ để chống phá
cách mạng nước ta. Trong đó, chúng đã triệt để lợi dụng con bài tôn giáo làm
ngòi nổ, đó là một yếu tố, là một nguyên nhân làm gia tăng sự ảnh hưởng tiêu
cực của tín ngưỡng tôn giáo đến đời sống tinh thần của quân nhân Quân đội ta.
Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: “Thực dân và phong kiến thi hành chính sách chia rẽ
đồng bào Giáo và đồng bào Lương để dễ thống trị. Tôi đề nghị chính phủ ta
tuyên bố: tín ngưỡng tự do và Lương Giáo đoàn kết” 12. Điều đó càng khẳng định
kẻ thù luôn luôn lợi dụng tín ngưỡng tôn giáo để phá hoại sự nghiệp cách mạng
của Đảng và nhân dân ta.

12

Tôn giáo ở Việt Nam, Nxb QĐND, H 1998, tr 222 (Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb CTQG, H 1995, tập 4, tr 9).


13

Tóm lại, sự ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng tôn giáo đến tinh thần của
quân nhân Quân đội ta là tất yếu khách quan, có cả nguyên nhân chủ quan và
nguyên nhân khách quan. Do đó, trong quá trình đấu tranh khắc phục những ảnh
hưởng tiêu cực của tín ngưỡng tôn giáo, chúng ta cần phải tập trung giải quyết
cho được các nguyên nhân đó. Tuy nhiên, đây là một nhiệm vụ hết sức khó khăn
phức tạp và nhạy cảm không thể giải quyết một sớm, một chiều và thượng sách
không để địch lợi dụng những kẽ hở trong thực hiện chính sách tôn giáo của ta
để vu cáo Đảng và Nhà nước ta và “chính trị hoá” vấn đề tôn giáo. Theo Lênin:
“Chúng ta cũng sẽ đối phó lại chính sách đó bằng một cuộc tuyên truyền bình
tĩnh, kiên trì và nhẫn nại, không khêu lên bất cứ ý kiến bất đồng thứ yếu nào, tức

14

chủ nghĩa ở Việt Nam; là cơ sở khoa học cho đổi mới tư duy lý luận...Mặt khác,
triết học đã giúp con người phát triển trí tuệ và phát triển tư duy khoa học.
Ăngghen viết: “Một dân tộc muốn đứng vững trên đỉnh cao của khoa học thì
không thể không có tư duy lý luận”14. Trong công tác nghiên cứu khoa học và
học tập giúp cho chúng ta hiểu biết sâu thêm về giá trị lịch sử văn hoá nhân loại,
để phát huy củng cố niềm tin duy vật triệt để, tin vào triết học Mác xít, tin vào
sức sống trường tồn của chủ nghĩa Mác- Lênin. Với tinh thần kế thừa tinh hoa tư
tưởng văn hoá nhân loại chúng ta phải biết kế thừa, đồng thời phải biết phát
triển, vận dụng sáng tạo lý luận chủ nghĩa Mác- Lênin, nắm vững chủ nghĩa duy
vật biện chứng và phép biện chứng duy vật vào giải quyết các vấn đề trong đời
sống xã hội và trong thực tiễn. Giờ đây, triết học Mác không những giải thích
thế giới mà vấn đề là cải tạo thế giới: “Các nhà triết học đã chỉ giải thích thế giới
bằng nhiều cách khác nhau; vấn đề là cải tạo thế giới” 15. Triết học Mác- Lênin
nó đã trở thành vũ khí đấu tranh tư tưởng lý luận và trong điều kiện hiện nay,
đồng thời khắc phục tính chất hạn chế, sai lầm của thế giới quan duy tâm trên cơ
sở khoa học và còn là cơ sở cho việc đấu tranh, tìm tòi chân lý, phát triển nhận
thức khoa học. Đảng ta khẳng định: trung thành và vận dụng sáng tạo lý luận
của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, không ngừng bổ sung, phát
triển lý luận, tổng kết thực tiễn trong điều kiện lịch sử mới. Đảng ta đã vận dụng
sáng tạo những tư tưởng cơ bản lý luận của chủ nghĩa Mác- Lênin để đề ra
đường lối đối với sự nghiệp xây dựng và đổi mới đất nước. Do đó, phải giáo dục
chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối quan điểm của Đảng
để xây dựng niềm tin cộng sản cho quân nhân Quân đội ta.
Hai là, nồng ghép giáo dục một số vấn đề cơ bản về tín ngưỡng tôn giáo và
mê tín dị đoan, vạch ra tính chất duy tâm thần bí phản khoa học của các tín
ngưỡng tôn giáo và mê tín dị đoan, trên cơ sở đó để xây dựng niềm tin cộng sản
cho quân nhân Quân đội ta.
Thứ hai, về nguyên tắc giáo dục chủ nghĩa vô thần khoa học nhằm góp

Ba là, giáo dục chủ nghĩa vô thần khoa học phải thường xuyên, liên tục,
tích cực chủ động và bền bỉ.
Thực hiện nguyên tắc này chống tư tưởng nôn nóng đốt cháy giai đoạn, tuỳ
tiện bất chấp quy luật khách quan.
Bốn là, giáo dục chủ nghĩa vô thần khoa học phải gắn với đối tượng, phù
hợp với đối tượng trong đơn vị.
Thực hiện nguyên tắc này đòi hỏi các đơn vị phải phân biệt các đối tượng
cụ thể trên cơ sở đó để có nội dung, phương pháp, hình thức giáo dục khác nhau,
kiên quyết chống tư tưởng cào bằng trình độ, đơn giản, thiếu trách nhiệm trong
giáo dục quân nhân.
Thứ ba, về nội dung, biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện
nhằm phát triển thế giới quan khoa học, cách mạng cho quân nhân.
Giáo dục toàn diện cho quân nhân có vai trò quan trọng trong nâng cao
nhận thức, hiểu biết của mình về chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh,
đường lối quan điểm của Đảng, chính sách và luật pháp của Nhà nước, điều
lệnh, điều lệ quân đội, từ đó hình thành thế giới quan khoa học, cách mạng cho
quân nhân. Thế giới quan khoa học và cách mạng là nhân tố quan trọng giúp cho
quân nhân nhận thức đúng, hình thành thái độ niềm tin tất thắng vào chủ nghĩa


16

xã hội, khắc phục những ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng tôn giáo và mê tín
dị đoan trong Quân đội ta.
Thế giới quan khoa học và cách mạng, có tác động tích cực và nâng cao
hiệu quả của quá trình giáo dục. Cụ thể là nó trực tiếp giúp quân nhân tiếp thu lý
luận của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối chủ trương
chính sách của Đảng, pháp luật Nhà nước, chức năng, nhiệm vụ của quân đội,
góp phần hình thành phương pháp tư duy khoa học độc lập sáng tạo, định hướng
cho sự hình thành đạo đức cách mạng, củng cố lòng tin vào sự lãnh đạo của

17

Trong giáo dục chủ nghĩa vô thần khoa học cho quân nhân, cần phải giáo
dục những tư tưởng cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về
vấn đề tôn giáo, quan điểm, chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước ta. Giáo
dục về trách nhiệm của quân đội ta đối với công tác tôn giáo của Đảng và Nhà
nước ta. Nói rõ âm mưu và thủ đoạn của kẻ thù đã và đang lợi dụng vấn đề tôn
giáo để chống phá cách mạng nước ta mà tập trung chủ yếu là kích động chia rẽ
đồng bào có đạo và đồng bào không theo đạo nhằm phá vỡ khối đại đoàn kết
toàn dân tộc. Trên cơ sở đó xây dựng thế giới quan cộng sản cho quân nhân
Quân đội ta.
Ba là, nâng cao chất lượng huấn luyện chuyên môn, nghiệp vụ cho quân nhân.
Đây là hoạt động cơ bản của từng đơn vị nhằm nâng cao trình độ kỹ chiến
thuật, chuyên môn nghiệp vụ cho quân nhân để họ hoàn thành tốt nhiệm vụ,
chức trách của mình. Mặt khác, thông qua huấn luyện, chiến đấu để quân nhân
tự khẳng định năng lực làm chủ bản thân, làm chủ vũ khí trang bị kỹ thuật hiện
đại...giảm tổn thất, thương vong, giảm yếu tố may rủi, góp phần làm tăng tính
vững chắc của thế giới quan khoa học, như vậy, là góp phần khắc phục có hiệu
quả những ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng tôn giáo đến đời sống tinh thần
quân nhân Quân đội ta hiện nay. Đúng như chỉ huấn của Lênin, Ông đã hoàn
toàn nhất trí với quan điểm của các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác và khẳng định
rõ: không được tuyên chiến với tôn giáo, tuyên chiến với tôn giáo là điều dại
dột, mà phải bằng con đường tuyên truyền chủ nghĩa vô thần, truyền bá thế giới
quan khoa học cho họ. Lênin viết: “Chúng ta nhất định phải tuân theo lời
Ăngghen khuyên những người xã hội chủ nghĩa Đức là: dịch và truyền bá rộng
rãi những trước tác của các nhà khai sáng và các nhà văn vô thần Pháp hồi thế
kỷ XVIII”17.
Bốn là, tăng cường rèn luyện thể chất và tâm lý cho quân nhân.
Tăng cường rèn luyện thể chất và tâm lý cho quân nhân giúp cho họ vượt
qua được sự căng thẳng, sự khó khăn, nguy hiểm, để từ đó mà nâng cao hiệu quả

trí thích hợp. Đây là một trong những biện pháp cơ bản, quan trọng để phát huy,
nhân rộng mặt tích cực, ngăn ngừa mặt tiêu cực trong đời sống tinh thần của
quân nhân, trong đó có mặt tiêu cực của tín ngưỡng tôn giáo. Thực tế cho thấy,
đơn vị nào làm tốt công tác quản lý toàn diện quân nhân, đơn vị đó ít xảy ra các
vụ việc vi phạm kỷ luật, ít bị ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng tôn giáo và
thường xuyên hoàn thành được nhiệm vụ được giao. Ngược lại, đơn vị nào thực
hiện công tác quản lý quân nhân không tốt thì đơn vị đó xảy ra vi phạm kỷ luật
nhiều và sự ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng tôn giáo có biểu hiện gia tăng.
Để làm tốt công tác quản lý toàn diện quân nhân, người cán bộ chỉ huy đơn
vị cần phải thực hiện tốt một số vấn đề sau đây:
Một là, quản lý nắm chắc lý lịch của từng quân nhân.
Quản lý nắm chắc lý lịch chính trị của từng quân nhân qua đó để có biện
pháp giáo dục, rèn luyện cho phù hợp với từng đối tượng, đặc biệt đối với quân
nhân có tín ngưỡng tôn giáo.
Hai là, phải nắm chắc quân số và giải quyết tốt các mối quan hệ của quân
nhân trong đơn vị.
Đây là vấn đề hết sức phức tạp và nhạy cảm, bởi vì người lãnh đạo chỉ huy
đơn vị phải giải quyết tốt mối quan hệ giữa quân nhân có đạo và quân nhân


19

không theo đạo, mối quan hệ giữa đơn vị với địa phương nơi đóng quân nhất là
địa phương có đạo. Mục đích là để các quân nhân có mối quan hệ tốt với nhau,
không để xảy ra mất đoàn kết vì lý do tôn giáo, tín ngưỡng, không được để kẻ
địch lợi dụng chia rẽ quân nhân có đạo và không theo đạo, chia rẽ với địa
phương nơi đóng quân...
Ba là, thực hiện tốt chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước ta.
Quán triệt và thực hiện tốt chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước ta,
tôn trọng tự do tín ngưỡng của những người theo đạo và người không theo đạo;

V.I.Lênin, Toàn tập, Nxb Tiến bộ, M. 1979, Tập 12, tr 175.
18
19


20

Đời sống vật chất, tinh thần được nâng cao nó có ý nghĩa góp phần to lớn
trong xây dựng, củng cố niềm tin vào sự lãnh đạo của các tổ chức đảng, tổ chức
chỉ huy; là một trong những cơ sở để khắc phục thế giới quan tôn giáo. Bởi vì,
tồn tại xã hội bao giờ cũng quyết định ý thức xã hội; đời sống vật chất quyết
định đời sống tinh thần. Đời sống vật chất, tinh thần của quân nhân tốt nó sẽ xoá
bỏ tình trạng mê muội vào tín ngưỡng tôn giáo và mê tín dị đoan. Theo Lênin:
“Chính quá trình phát triển kinh tế, sẽ nhanh chóng mất hết mọi ý nghĩa chính trị
và sẽ rất mau bị bỏ xó...”22.
Để nâng cao đời sống vật chất và đời sống tinh thần cho quân nhân ở đơn vị
cơ sở, lãnh đạo chỉ huy của các đơn vị cần đi sâu, đi sát thực tế, năng động, sáng
tạo trong tổ chức hoạt động phù hợp với thực tế cho phép nhằm cải thiện đời
sống vật chất và đời sống tinh thần quân nhân một cách thiết thực.
3.3. Chăm lo nâng cao chất lượng xây dựng môi trường văn hoá, đạo
đức trong đơn vị cho quân nhân và địa bàn đóng quân.
Theo Mác: “Con người tạo ra hoàn cảnh đến mức nào thì hoàn cảnh cũng
tạo ra con người đến mức đó”23.
Xây dựng môi trường văn hoá, đạo đức đó là tổng hoà những yếu tố, những
điều kiện tự nhiên, xã hội và nhân văn hợp thành một chỉnh thể thống nhất tác
động qua lại đối với đời sống vật chất và đời sống tinh thần của quân nhân.
Xây dựng môi trường văn hoá trong sạch lành mạnh trong đơn vị và địa
phương nơi đóng quân có vai trò to lớn để khắc phục những ảnh hưởng tiêu cực
của tín ngưỡng tôn giáo đến đời sống tinh thần của quân nhân. Bởi vì, con người
vừa là chủ thể, vừa là sản phẩm của hoàn cảnh. Môi trường, hoàn cảnh càng

như nơi ăn, chốn ở, cảnh quan ở đơn vị; văn hoá tinh thần như hệ tư tưởng, lý
tưởng sống, niềm tin cộng sản, truyền thống đơn vị, nề nếp, lối sống của mỗi
quân nhân.
Xây dựng các quan hệ văn hoá, đạo đức ở đơn vị hướng tới khắc phục ảnh
hưởng tiêu cực đến đời sống tinh thần của quân nhân như chống quan liêu, tham
nhũng, quân phiệt, cục bộ, bè phái, mê tín dị đoan...
Tổ chức các hình thức sinh hoạt văn hoá lành mạnh. Kiện toàn, nâng cao
hiệu quả của các thiết chế văn hoá, đạo đức hướng tới khắc phục ảnh hưởng tiêu
cực đến đời sống tinh thần của quân nhân như thiết chế lãnh đạo, chỉ huy và việc
thực hiện các kế hoạch, quy chế hoạt động văn hoá ở đơn vị.
3.4. Nâng cao nhận thức, năng lực tổ chức thực hiện công tác tôn giáo
cho đội ngũ cán bộ, đảng viên trong đơn vị.
Theo Mác: “Bản thân nhà giáo dục cũng cần phải được giáo dục”25.
Nâng cao nhận thức, năng lực tổ chức thực hiện công tác tôn giáo cho đội
ngũ cán bộ, đảng viên vừa trực tiếp khắc phục ảnh hưởng tiêu cực của tín
ngưỡng tôn giáo ngay trong bản thân họ, vừa trực tiếp nâng cao khả năng khắc
phục ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng tôn giáo đối với đời sống tinh thần của
quân nhân.
Thực tế cho thấy, ở một số đơn vị do nhận thức chưa đầy đủ và thiếu kiến
thức cần thiết về tôn giáo và công tác tôn giáo, nên một số cán bộ có biểu hiện
không muốn tiếp nhận những quân nhân có đạo vào đơn vị mình để quản lý giáo
dục huấn luyện, ngại tiếp xúc với đồng bào có đạo; lúng túng trong giải quyết
những vấn đề liên quan đến tôn giáo. Trong xử lý còn mang nặng mệnh lệnh
24
25

V.I.Lênin, Toàn tập, Nxb Tiến bộ, M. 1979, Tập 12, tr 173.
C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, Nxb CTQG, H.1995, Tập 3, tr 10.



tạo nên bản sắc văn hoá Việt Nam, tạo thành động lực quan trọng trong phát triển
đất nước. Bằng việc phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, trong sự nghiệp
xây dựng đất nước, lại một lần nữa khẳng định tính đúng đắn sáng tạo của Đảng
trước tình hình mới. Kế thừa truyền thống quý báu của dân tộc, Đảng ta luôn
giương cao ngọn cờ đại đoàn kết toàn dân tộc, đó là đường lối chiến lược đúng đắn,
là nguồn sức mạnh to lớn để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa. Xây
dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và của
toàn xã hội. Thực hiện đại đoàn kết các dân tộc, tôn giáo, giai cấp, tầng lớp, các


23

thành phần kinh tế, mọi giới, mọi lứa tuổi, mọi vùng, miền của đất nước, người
trong Đảng và người ngoài Đảng ... lấy mục tiêu giữ vững độc lập dân tộc, thống
nhất, vì dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh làm điểm tương
đồng. Về vấn đề này Đảng ta đã xác định: “Có những nhận thức mới về đại đoàn
kết dân tộc với tinh thần phát huy hơn nữa sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc vì
dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh; tiếp tục khẳng định đại
đoàn kết toàn dân tộc là nhân tố có ý nghĩa quyết định bảo đảm thắng lợi bền vững
của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; khẳng định đúng yếu tố lợi ích, đáp
ứng lợi ích thiết thực của nhân dân, kết hợp hài hoà các lợi ích thống nhất quyền lợi
và nghĩa vụ công dân, kết hợp hài hoà lợi ích cá nhân, lợi ích tập thể và lợi ích xã
hội, chăm lo lợi ích thiết thực, chính đáng của các giai cấp, các tầng lớp nhân dân;
xem dân chủ vừa là mục tiêu, vừa là động lực của cách mạng, thực hiện dân chủ và
phát huy chủ nghĩa yêu nước là những yếu tố quan trọng để củng cố và phát triển
khối đại đoàn kết toàn dân tộc; đồng thuận xã hội là mẫu số chung nhằm đạt tới sự
cố kết xã hội và chống sự phân biệt xã hội, áp bức giai cấp; vai trò giám sát, phản
biện xã hội của Mặt trận và các đoàn thể nhân dân được xem như là những nhân tố
mới nhằm mở rộng dân chủ xã hội chủ nghĩa; nhận thức tín ngưỡng, tôn giáo là
nhu cầu tinh thần của một bộ phận nhân dân, đã, đang và sẽ tồn tại cùng nhau trong

“Cán bộ là cái gốc của mọi công việc” 28. Vì vậy, người cán bộ phải xây dựng kế
hoạch và tổ chức thực hiện kế hoạch về công tác tôn giáo của đơn vị bảo đảm
có hiệu quả. Đồng thời bổ túc kiến thức về tín ngưỡng tôn giáo, mê tín dị đoan
cho đội ngũ cán bộ, thông qua thực tiễn để rèn luyện đội ngũ cán bộ nhất là đội
ngũ cán bộ làm công tác tôn giáo. Quan tâm bồi dưỡng, đào tạo, sử dụng lực
lượng cán bộ làm công tác tôn giáo là những quân nhân có đạo: giác ngộ họ, bồi
dưỡng, đào tạo, sử dụng họ, triển khai công tác tôn giáo cho họ; đồng thời chia
sẻ với họ cả về vật chất và tinh thần để họ hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao và
cũng không để họ bị bài xích khỏi cộng đồng tôn giáo.
Bốn là, trách nhiệm của Quân đội ta đối với đồng bào có đạo cần thực hiện
tốt các nội dung sau đây:
Thứ nhất, thật sự tôn trọng tự do tín ngưỡng của nhân dân, tránh khêu lên sự
đối lập thế giới quan: thật sự tôn trọng giáo lý, giáo luật, tôn trọng lễ nghi của các
tôn giáo...Lênin viết: “Tại sao chúng ta lại không tuyên bố, trong cương lĩnh của
chúng ta, rằng chúng ta là những người vô thần?...Trong cương lĩnh của chúng ta,
chúng ta không tuyên bố và chúng ta không nên tuyên bố chủ nghĩa vô thần của
chúng ta”29.
Thứ hai, động viên đồng bào có đạo tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Thứ ba, tích cực chủ động giúp địa phương xây dựng và củng cố hệ thống
chính trị, đẩy mạnh các hoạt động văn hoá- xã hội.
Thứ tư, phối hợp chặt chẽ với địa phương để củng cố lực lượng vũ trang và
hoàn chỉnh thế trận quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân.
Thứ năm, phải tuyên truyền vận động nhân dân bài trừ mê tín, dị đoan, chống
các thủ đoạn lợi dụng tín ngưỡng tôn giáo chống chế độ của các thế lực thù địch.
Tóm lại, khắc phục ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng tôn giáo đến đời
sống tinh thần của quân nhân Quân đội ta hiện nay, đó là sự điều chỉnh để cho
nó vận động đúng hướng, không cản trở đến việc thực hiện nhiệm vụ, chức trách
28
29

vấn đề có liên quan đến tín ngưỡng tôn giáo. Có như vậy, thì việc đấu tranh khắc
phục ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng tôn giáo đến đời sống tinh thần quân
nhân Quân đội ta mới có hiệu quả cao.
Mặt khác, đó chính là cơ sở lý luận để cho mỗi cán bộ, đảng viên và toàn thể
nhân dân (đặc biệt là đồng bào có đạo) nhận thức và quán triệt tính đúng đắn, khoa
học của các chủ trương đường lối chính sách cụ thể của Đảng cộng sản Việt Nam
và Nhà nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam đối với vấn đề tín ngưỡng tôn
giáo. Trên cơ sở đó mà phát huy trách nhiệm của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân
ta tham gia làm tốt công tác tôn giáo, góp phần xây dựng khối đại đoàn kết toàn
dân tộc để xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và bảo vệ vững chắc Tổ quốc
Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Thực tiễn đã chứng minh, về bài học về phát huy khối đại đoàn kết toàn dân
tộc, và coi đó là sự nghiệp của quần chúng trong đó có đồng bào theo đạo. Mặt trận
và các đoàn thể nhân dân được là những nhân tố nhằm mở rộng dân chủ xã hội chủ
30

V.I.Lênin, Toàn tập, Nxb Tiến bộ, M. 1979, Tập 12, tr 171.