ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ NGOAN

SỬ DỤNG TÀI LIỆU LỊCH SỬ ĐỊA PHƢƠNG TRONG DẠY
HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM THỜI KỲ 1945 – 1954 TRƢỜNG
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH NAM ĐỊNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM LỊCH SỬ

HÀ NỘI – 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ NGOAN

SỬ DỤNG TÀI LIỆU LỊCH SỬ ĐỊA PHƢƠNG TRONG DẠY
HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM THỜI KỲ 1945 – 1954 TRƢỜNG
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH NAM ĐỊNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM LỊCH SỬ
CHUYÊN NGÀNH: LÍ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
BỘ MÔN LỊCH SỬ
Mã số: 60 14 01 11

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS.TRỊNH ĐÌNH TÙNG

HÀ NỘI – 2016


- ĐHQG

:

Đại học quốc gia

- ĐHSP

:

Đại học sư phạm

- GV

:

Giáo viên

- HS

:

Học sinh

- LS

:

Lịch sử


- SGK

:

Sách giáo khoa

- SĐTD

:

Sơ đồ tư duy

- THPT

:

Trung học phổ thông

- TD

:

Thực dân

ii


MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN .................................................................................................... i

DỤNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM THỜI KỲ 1945 –
1954 TRƢỜNG THPT TỈNH NAM ĐỊNH ..................................................... 36
2.1. Những yêu cầu cơ bản khi khai thác và sử dụng nguồn tài liệu lịch sử
địa phương trong dạy học lịch sử ở trường THPT .............................................. 36
2.1.1. Sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam
phải góp phần thực hiện mục tiêu dạy học. ........................................................ 36
2.1.2. Sử dụng tài liệu lịch sử địa phương góp phần làm rõ các sự kiện cơ
bản của lịch sử dân tộc được phản ánh trong sách giáo khoa. .......................... 37
2.1.3. Sử dụng tài liệu lịch sử địa phương phải kích thích được hứng thú,
tính chủ động và tự giác học tập của HS ............................................................ 38
2.1.4. Sử dụng tài liệu lịch sử điạ phương phải đảm bảo tính cơ bản, điển
hình. ..................................................................................................................... 39
2.1.5. Sử dụng tài liệu LSĐP phải đảm bảo tính linh hoạt, sáng tạo ................. 41
2.2. Nguồn tài liệu LSĐP cần sử dụng trong dạy học lịch sử Việt Nam
thời kì 1945 – 1954 trường THPT tỉnh Nam Định ............................................. 42
2.2.1. Nội dung nguồn tài liệu thành văn liên quan đến LSVN thời kì 1945
– 1954 .................................................................................................................. 42
2.2.2. Nội dung nguồn tài liệu trong bảo tàng tỉnh Nam Định liên quan
đến LSVN thời kì 1945 – 1954. ........................................................................... 53
Tiểu kết chương 2................................................................................................ 56
CHƢƠNG 3:CÁC BIỆN PHÁP SỬ DỤNG TÀI LIỆU LỊCH SỬ ĐỊA
PHƢƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM THỜI KỲ
1945 – 1954 TRƢỜNG THPT TỈNH NAM ĐỊNH. THỰC NGHIỆM
SƢ PHẠM .......................................................................................................... 59
3.1. Vị trí, nội dung cơ bản của phần Lịch sử Việt Nam thời kỳ 1945 –
1954 trường THPT. ............................................................................................ 59
3.1.1. Vị trí........................................................................................................... 59
3.1.2. Mục đích .................................................................................................... 60
iv


DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1: Biểu đồ so sánh kết quả giữa lớp thực nghiệm và lớp đối
chứng .................................................................................................................. 97

vii


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong công cuộc đổi mới hiện nay, những biến đổi nhanh chóng của
cuộc sống, cùng những thời cơ và thách thức bên ngoài đã đặt nền giáo dục
Việt Nam phải đi đúng hướng nhằm thực hiện thành công sự nghiệp công
nghiệp hóa – hiện đại hóa. Mỗi môn học ở trường phổ thông với đặc trưng
của mình đều phải góp phần giáo dục đào tạo thế hệ trẻ. Môn Lịch sử với
chức năng và nhiệm vụ của mình cần góp phần tích cực vào sự nghiệp “Đào
tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, có tri thức, có sức
khỏe và nghề nghiệp, trung thành với lí tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa
xã hội, hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực công dân,
đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”.
Những chức năng, nhiệm vụ trên càng giúp giáo viên dạy sử thêm yêu
mến và tự hào về bộ môn Lịch sử, đồng thời hiểu rõ nhiệm vụ của mình trong
việc đẩy mạnh, nâng cao chất lượng dạy học ở trường THPT. Một trong
những biện pháp để nâng cao chất lượng dạy, học lịch sử ở trường THPT là
sự kết hợp giữa LSĐP và LSDT, sử dụng tài liệu LSĐP để cụ thể hóa LSDT.
Lịch sử địa phương là một bộ phận hữu cơ của LSDT, bất cứ một sự
kiện nào của lịch sử dân tộc đều diễn ra ở một địa phương cụ thể với thời
gian, không gian nhất định. Tùy quy mô, tính chất phản ánh mà sự kiện ảnh
hưởng đến phạm vi của từng địa phương, cả nước và thậm chí mang tầm thế
giới. Tri thức LSĐP là một bộ phận hợp thành, là một biểu hiện cụ thể và
phong phú của tri thức LSDT. Nó chứng minh sự phát triển hợp quy luật của

quả dạy học lịch sử ở Nam Định mà còn làm sáng tỏ những đóng góp của
nhân dân Nam Định vào sự nghiệp chung.
Từ những lý do cấp thiết nêu trên, tôi chọn đề tài “Sử dụng tài liệu lịch
sử địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam thời kỳ 1945 – 1954 trường
trung học phổ thông tỉnh Nam Định” làm luận văn tốt nghiệp Thạc sỹ,
chuyên ngành Lí luận và Phương pháp dạy học bộ môn Lịch sử.

2


2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
2.1. Tài liệu nước ngoài
LSĐP là vấn đề được quan tâm từ rất sớm ở các nước trên thế giới.
Ngay từ đầu thế kỉ XVIII, Nga hoàng Pie đệ nhất rất coi trọng việc nghiên
cứu và sưu tầm LSĐP. Trong thời gian này, cuốn LSĐP đầu tiên với tựa đề
“Lịch sử Xibia” của Remêdốp được biên soạn.Tiếp đó, Lô-mô-nô-xốp biên
soạn tác phẩm về lịch sử các mặt của từng tỉnh, thành phố nước Nga. Cuối thế
kỉ XVIII, nhiều tác phẩm khác về các vùng miền khác nhau của nước Nga
được xuất bản như: Địa hình vùng Orenbua, Những kiến thức lịch sử sơ giản
về dân tộc Đơvin, Sơ yếu lịch sử thành phố Ackhaghen... Bên cạnh việc
nghiên cứu địa phương của các nhà khoa học, còn có các hoạt động nghiên
cứu trong nhà trường. M.V.Lô-mô-nô-xốp đã thu hút HS ở nông thôn sưu tầm
nghiên cứu các mỏ đá và kim loại quý. Tác giả N.P.Bunacốp – một giáo viên
trường trung học đã viết 20 cuốn sách về LSĐP.
Hoạt động nghiên cứu địa phương cũng được đẩy mạnh trong các
trường Đại học ở Cadan, Kiep, Ôđetxa... Các hội nghiên cứu khoa hoc lần
lượt được thành lập như “Hội nghiên cứu lịch sử cổ đại Nga” (1840); “Hội
khảo cổ học (1846)”...
Văn kiện giáo dục đầu tiên của chính quyền Xô viết (1918) đã yêu cầu
các trường phổ thông dạy học LSĐP trong giờ nội khóa.Từ năm học 1920 –

dụng SGK, chỉ ra mối quan hệ giữa SGK cũng như tài liệu tham khảo với bài
giảng trên lớp.
I.F.Kharlamốp trong cuốn “Phát huy tính tích cực của HS như thế
nào?” đã khẳng định: “HS không thể hiểu sâu tài liệu học tập và biến nó
thành giá trị riêng nếu không chịu hết sức cố gắng về trí tuệ và kiên trì trong
học tập” [tr.21]. Do đó, theo ông “vấn đề sử dụng SGK và tài liệu học tập
...có lịch sử của nó mà theo chúng tôi có những điều bổ ích đáng học hỏi”
[tr.37], bởi vì “...trong quá trình làm việc với SGK và tài liệu học tập, HS
nắm vững và củng cố được kiến thức, đồng thời các em tiếp thu được kĩ năng,
kĩ xảo” [tr.37]. Ông cũng khẳng định “tài liệu học tập tự nó đã chứa đựng
nhiều yếu tố kích thích, động viên tính ham hiểu biết và tích cực tư duy HS.
4


Đó là chất mới lạ của tri thức khoa học, tính sáng tạo của các sự kiện, tính
độc đáo của các kết luận, phương pháp đặc sắc để phát hiện ra khái niệm đã
được hình thành, sự thâm nhập sâu xa vào bản chất của hiện tượng” [tr.88].
Cuốn “Phương pháp công tác LSĐP ở trường phổ thông” (1982) do
N.X.Bô-ri-ốp (chủ biên) trình bày hai vấn đề chính: nguồn tư liệu và công tác
LSĐP ở trường phổ thông. Các tác giả nêu lên những mặt mạnh, yếu của công
tác này, đề xuất những biện pháp sư phạm tiến hành có hiệu quả, đồng thời
nhấn mạnh phải làm cho HS hứng thú trong quá trình nhận thức lịch sử quê
hương mình.
Ở Hunggari, công tác nghiên cứu, sưu tầm LSĐP rất coi trọng. Nhà
trường kết hợp với các cơ quan chuyên môn lịch sử và văn hóa, tổ chức HS
sưu tầm tư liệu để xây dựng những “làng bảo tàng” địa phương. Ở đó, người
ta trưng bày hiện vật lịch sử, những kiến thức độc đáo, thể hiện tính đặc thù
trong đời sống và văn hóa tinh thần của nhân dân các địa phương.
Trong tài liệu của tổ chức UNESCO cũng nói về LSĐP. Tờ “Người đưa
tin UNESCO” (6/1989, bản Tiếng việt) đã giới thiệu kinh nghiệm sử dụng các

Từ xưa, các triều đại phong kiến Việt Nam, ngoài việc nghiên cứu
Quốc sử cũng coi trọng LSĐP, một tác phẩm tiêu biểu đó là: Dư địa chí
(1435) của Nguyễn Trãi, Phủ biên tạp lục (1776) của Lê Quý Đôn, Đại Nam
nhất thống chí (1849) của Quốc sử quán triều triều Nguyễn... Đặc biệt, dưới
thời Nguyễn, việc chép sử được mở rộng đến các làng và huyện.
Trước Cách mạng tháng Tám 1945, ở nước ta xuất hiện những tài liệu,
thần phả, địa chí như:Nghệ An kí (đầu thế kỉ XIX) của Bùi Dương Lịch, Đồ
Bàn kí của Nguyễn Văn Hiển, Làng xã An Nam ở Bắc Kì (1894) của P.Ory,
Thành bang An Nam (1909) của C.Bripho...
Ở miền Nam, dưới thời Mỹ - Ngụy cũng có một số soạn giả nghiên cứu
và xuất bản sách về LSĐP: Cao nguyên miền thượng, Phong quang Đắc-lắc
của Cửu Long và Toan Ánh; Nước non Bình Định của Quách Tấn,... Các tài
liệu này đã trình bày đầy đủ, hệ thống về một địa phương, thể hiện một phần ý
thức dân tộc.

6


Việc giảng dạy và học tập LSĐP ở nước ta sớm được đưa vào chương
trình, nhất là sau các cuộc cải cách giáo dục (năm 1950, 1956, 1979) bước
đầu đạt được kết quả cao về các mặt nội dung và phương pháp dạy học. Cho
đến nay đã có nhiều cuốn sách biên soạn về LSĐP.
Cuốn “Nghiên cứu và dạy – học LSĐP ở Việt Bắc” (1996)của tác giả
Đỗ Hồng Thái, nxb Đại học Quốc gia Hà Nội gồm 2 phần: phần thứ nhất trình
bày những vấn đề cơ bản của lịch sử địa phương như khái niệm, vị trí, ý nghĩa
của việc nghiên cứu dạy học LSĐP ở trường phổ thông... Phần thứ hai nêu rõ
những công việc cụ thể mà GV và HS cần tiến hành trong nghiên cứu và dạy
học lịch sử địa phương. Tác giả chỉ ra rằng: “việc dạy học LSĐP là cần thiết,
nó không chỉ bổ sung, làm phong phú, cụ thể hóa bức tranh sinh động của
lịch sử dân tộc mà còn có tác dụng to lớn trong việc giáo dục lòng tự hào, yêu

Ngoài ra, vấn đề này còn được trình bày trên các Tạp chí Giáo dục,
Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử, Luận án, Luận văn, Khóa luận tốt nghiệp như:
Nguyễn Thị Côi (2002): “Nâng cao hiệu quả dạy học LSĐP ở trường
THPT, đăng trên Tạp chí Khoa học trường Đại học sư phạm Hà Nội đã nêu
lên vai trò, tầm quan trọng và đề xuất các biện pháp dạy học LSĐP ở trường
THPT.
Các nhà nghiên cứu, các nhà lí luận dạy học bộ môn lịch sử như Phan
Ngọc Liên, Nguyễn Thị Côi, Trịnh Đình Tùng, Trần Đức Minh, Trần Vĩnh
Tường, Đặng Văn Hồ, ... đã đề cập đến nhiều khía cạnh nghiên cứu, biên
soạn và giảng dạy LSĐP. Tất cả đều thống nhất quan điểm cần thiết phải đưa
LSĐP vào giảng dạy trong nhà trường phổ thông cũng như nhấn mạnh sự cần
thiết phải sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học lịch sử dân tộc.
Vấn đề giảng dạy LSĐP ở trường THPT đang là một đề tài hấp dẫn,
cần thiết và đã có nhiều khóa luận tốt nghiệp, luận văn Thạc sĩ, Luận án TS
viết về đề tài này, cụ thể: Luận án TS của Đặng Công Lộng (1996) “Nghiên
cứu việc giảng dạy LSĐP ở trường THPT (qua thực nghiệm ở Bình Định)”,
Luận án “Sử dụng di tích LSĐP trong dạy học LSVN ở trường THPT tỉnh
Hưng Yên” (1999) của Hoàng Thành Hải... Các Luận văn như: “Sử dụng tài

8


liệu LSĐP để giáo dục ý thức giữ gìn văn hóa dân tộc trong dạy học lịch sử ở
trường THPT (qua ví dụ tỉnh Bắc Ninh)” của Lê Thị Hải Yến; hay “Một số
biện pháp nâng cao hiệu quả bài học LSĐP ở trường THPT tỉnh Bắc Giang”
của Ngọ Văn Giáp, “Sử dụng LSĐP trong DHLS Việt Nam ở trường THPT
tỉnh Sơn La (2009)...của Chu Thị Mai Hương... và một số khóa luận tốt
nghiệp khác đã gợi ý cho đề tài.
Nhìn chung, các tác giả đều nêu bật được tầm quan trọng của việc sử
dụng tài liệu LSĐP trong dạy học lịch sử Việt Nam, đã nhấn mạnh LSĐP với

+ Tiếp tục khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng tài liệu lịch sử
địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam.
+ Đề xuất các hình thức, biện pháp sử dụng tài liệu lịch sử địa phương
trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945 – 1954 lớp 12, góp phần nâng
cao chất lượng dạy học lịch sử ở trường THPT.
4.2. Nhiệm vụ của đề tài
Để đạt được mục tiêu trên, đề tài thực hiện các nhiệm vụ cụ thể:
- Tìm hiểu cơ sở lý luận về Giáo dục học, Tâm lí học và PPDHmôn
Lịch sử.
- Khảo sát thực trạng vận dụng các hình thức, biện pháp khi sử dụng tài
liệu LSĐP trong dạy học các bài LSVN giai đoạn 1945 – 1954.
- Tìm hiểu chương trình SGK, nội dung phần lịch sử Việt Nam từ 1945
đến 1954 trường THPT – chương trình chuẩn.
- Xác định yêu cầu khi sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học lịch sử
Việt Nam ở trường THPT.
- Đề xuất các hình thức, biện pháp sư phạm sử dụng tài liệu lịch sử địa
phương trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945 – 1954 lớp 12 THPT
(chương trình chuẩn) ở tỉnh Nam Định nhằm góp phần nâng cao chất lượng
dạy học lịch sử nói chung, dạy học LSĐP nói riêng ở trường THPT.
- Soạn giáo án và thực nghiệm sư phạm những biện pháp đã đề xuất
trong Luận văn.

10


5. Cơ sở phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp luận của đề tài
Dựa trên lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin về nhận thức, tư tưởng Hồ
Chí Minh về Giáo dục và Đào tạo; lý luận về tâm lý học, giáo dục học, PPDH
của các nhà giáo dục và giáo dục lịch sử .

biện pháp sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học lịch sử ở trường THPT.
7. Đóng góp của đề tài
- Tiếp tục khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng tài liệu LSĐP
trong quá trình DHLS ở trường phổ thông.
- Đề xuất được các biện pháp sư phạm sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy
học lịch sử Việt Nam thời kì 1945 – 1954 trường THPT.
8.Giả thuyết khoa học
Trong DHLS ở trường phổ thông, nếu vận dụng các biện pháp sư phạm
nhằm sử dụng tài liệu LSĐP theo những yêu cầu mà đề tài đưa ra sẽ góp phần
nâng cao chất lượng DHLS, giúp HS nhận thức đúng về bộ môn, từ đó tạo
hứng thú và say mê học tập lịch sử cho các em.
9. Cấu trúc của đề tài
Ngoài mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung luận
văn được cấu tạo thành 3 chương:
Chƣơng 1. Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc sử dụng tài liệu lịch sử
địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945 – 1954 trường
THPT tỉnh Nam Định.
Chƣơng 2. Nguồn tài liệu lịch sử địa phương cần sử dụng trong dạy
học lịch sử Việt Nam lớp 12 THPT tỉnh Nam Định (chương trình chuẩn)
Chƣơng 3. Các biện pháp sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong
dạy học lịch sử Việt Nam thời kì 1945 – 1954 trường THPT tỉnh Nam
Định.Thực nghiệm sư phạm.

12


CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG TÀI LIỆU
LỊCH SỬ ĐỊA PHƢƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM
THỜI KỲ 1945 – 1954 TRƢỜNG THPT TỈNH NAM ĐỊNH

[61, tr.321], và có thể hiểu một cách đơn giản “Địa phương” là những gì
không phải là “Trung ương”, “cả nước”, “dân tộc”. [61, tr.11].
Tài liệu LSĐP phản ánh các mặt khác nhau trong đời sống quá khứ ở
các khu vực, vùng, miền. Tài liệu LSĐP rất phong phú đa dạng. Trong cuốn “
Lịch sử địa phương”, Trương Hữu Quýnh, Phan Ngọc Liên, Nguyễn Thái
Hoàng, Nguyễn Văn Am cho rằng nguồn sử liệu địa phương gồm có: Sử liệu
hiện vật hay sử liệu vật chất, sử liệu thành văn hay sử liệu viết, sử liệu dân tộc
học, sử liệu ngôn ngữ học, sử liệu truyền miệng. Theo Phan Ngọc Liên - Trần
Văn Trị, trong “Phương pháp dạy học lịch sử”, nguồn tài liệu LSĐP được
dùng trong dạy học lịch sử bao gồm tài liệu thành văn, tài liệu hiện vật, tài
liệu địa danh học, ngôn ngữ học, dân tộc học, tài liệu truyền miệng...
Như vậy, địa phương là những vùng đất nằm trong quốc gia, có sắc thái
đặc thù riêng để phân biệt với những vùng đất khác, là bộ phận cấu thành của
đất nước. Theo nghĩa cụ thể thì địa phương là những đơn vị hành chính của
một quốc gia (tỉnh, thành phố, huyện, quận, xã phường, thôn, bản...). Còn
hiểu một cách khái quát thì địa phương là những vùng đất, khu vực nhất định
được hình thành trong lịch sử, có ranh giới tự nhiên (nhưng không có địa giới
hành chính) để phân biệt với vùng đất khác về mặt tự nhiên, kinh tế ... như
miền Bắc, miền Trung, miền Nam, cụ thể hơn như vùng Đông Bắc, Tây Nam,
Nam trung Bộ.
Với những nhận thức như trên, chúng ta có thể hiểu LSĐP chính là lịch
sử của các làng xã, huyện, tỉnh, thành phố hay khu vực vùng miền. Từ định
nghĩa trên, chúng ta thấy LSĐP có hai đối tượng nghiên cứu chính:
+ Lịch sử các đơn vị hành chính (thôn, xã, huyện, tỉnh, thành phố..), cụ
thể là quá trình hình thành, ổn định và phát triển của một địa phương trên các
mặt về kinh tế, văn hóa, chính trị, quân sự , tư tưởng... trong sự phát triển

14




tài liệu vật chất, tài liệu dân tộc học, tài liệu ngôn ngữ học, tài liệu truyền
miệng.
Sự phát triển của khoa học lịch sử gắn liền với việc mở rộng các nguồn
tư liệu LSĐP và hoàn thiện phương pháp phân tích, giám định tư liệu. Các tài
liệu LSĐP thu được trong nghiên cứu làm cho việc giảng dạy lịch sử địa
phương cũng như việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch
sử dân tộc được phong phú với các nguồn chủ yếu:
Tài liệu thành văn hay sử liệu viết: là nguồn tư liệu giữ vị trí quan trọng
hàng đầu trong các nguồn sử liệu LSĐP. Nguồn tư liệu này rất phong phú và
đa dạng, gồm nhiều loại: gia phả, hồi kí, văn bản chính quyền, đảng bộ, các
đoàn thể dịa phương... Xã hội càng phát triển, hoạt động văn hóa, giáo dục
càng phát triển nguồn sử liệu thành văn càng phong phú.
Tài liệu hiện vật hay sử liệu vật chất: bao gồm những di vật khảo cổ,
những công trình kiến trúc nghệ thuật, các di tích lịch sử, cách mạng ở địa
phương. Những sử liệu vật chất có giá trị chân thực, giúp chúng ta xác định
một số vấn đề đặt ra đối với những thời đại xa xưa, khi chữ viết chưa được ra
đời hoặc góp phần xác minh những sự kiện thu thập được từ các nguồn khác
nhau.
Tài liệu dân tộc học: miêu tả sinh động nền văn hóa vật chất, tinh thần,
sinh hoạt xã hội của con người như: phong tục, tập quán, lễ hội,...
Tài liệu ngôn ngữ học: có hai hình thức phổ biến là phương ngôn và địa
danh.
Tài liệu truyền miệng: là nguồn tư liệu vô cùng phong phú giúp các nhà
nghiên cứu lịch sử nói chung, LSĐP nói riêng biên soạn và giảng dạy lịch sử
có sức hấp dẫn, truyền cảm. Tài liệu truyền miệng bao gồm các loại: truyện
cổ tích, ca dao, tục ngữ, hò vè, truyện kể của các cụ già, của các cán bộ lão
thành cách mạng, những câu truyện truyền lại trong lễ hội làng.

16