CHUYÊN ĐỀ RÈN KỸ NĂNG NÓI CHO HỌC SINH LỚP 1 – 2
I.

LÝ DO THỰC TIỄN

Từ xa xưa ông bà ta đã có câu “Lời nói không mất tiền mua, lựa lời mà nói cho
vừa lòng nhau” qua câu nói cho ta thấy ông cha ta đã xác định lời nói rất quan trọng.
Trong giao tiếp lời lẽ phải có sự lựa chọn, cân nhắc vì một khi đã nói ra thì không sao
rút lại được. Chính vì thế để giúp học sinh có được ý thức nói năng rõ ràng, gãy gọn,
đủ ý và phù hợp trong mọi tình huống là rất cần thiết.
Thông qua hoạt động nói các em sẽ phát huy được vốn ngôn ngữ mẹ đẻ, nói
đúng cấu trúc ngữ pháp, mở rộng thêm vốn từ, làm cơ sở cho việc tiếp thu tri thức sau
này. Cũng nhằm hình thành thói quen, ý thức giữ gìn sự trong sáng, giàu đẹp của tiếng
Việt, góp phần hoàn thiện nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Vì ngoài
việc cung cấp cho học sinh hệ thống câu từ, lời nói còn rèn luyện cho các em tính cẩn
thận, sự tự tin trước đám đông, trách nhiệm với bản thân và tôn trọng người tham gia
giao tiếp.
Thế nhưng trong thực tế hiện nay ở những giờ luyện nói tình trạng học sinh nói
không đủ ý, ngôn ngữ diễn đạt còn lộn xộn, chưa logic. Nhiều học sinh nhút nhát
không muốn trình bày, chia sẻ với các bạn những điều mình nghĩ, mình biết hoặc có
nói thì cũng nói trống không, không rõ nghĩa. Thậm chí có một số em đã học đến cấp
hai mà trước lớp học diễn đạt vẫn chưa trôi chảy. Đây là vấn đề rất nhiều giáo viên
quan tâm tìm cách khắc phục.
II. PHẠM VI TRIỂN KHAI THỰC HIỆN:

Chuyên đề được áp dụng ở khối 1 – 2, trường Tiểu học thị trấn Tây Sơn, năm
học 2016-2017.
III. THỰC TRẠNG

1. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng học sinh nói chưa tốt:
a. Nguyên nhân chủ quan

- Do học sinh lớp 1- 2 đa số rất hiếu động, dễ nhớ nhưng lại mau quên nên việc ghi
nhớ lời thầy cô dạy là chưa vững chắc.
- Phụ huynh đa số làm nghề kinh doanh buôn bán nên chưa dành nhiều thời gian
2


ngồi học, trò chuyện hoặc chở con đi chơi, giải trí trong những dịp cuối tuần để các em
có điều kiện giao tiếp với mọi người.
2. Các biện pháp giải quyết vấn đề
a Biện pháp đối với nguyên nhân chủ quan:
* Đối với giáo viên:
Rèn kĩ năng nói qua môn Tiếng Việt:
- Giáo viên cần xác định rõ nói là một trong bốn kĩ năng (nghe, nói, đọc, viết) quan
trọng của môn Tiếng Việt vì vậy cần được quan tâm đúng mức. Trong giờ dạy tiếng
Việt lớp một, giáo viên nên phân chia thời lượng rõ ràng phù hợp với các hoạt động
của bài để đảm bảo nội dung kiến thức được truyền đạt đúng, đủ và vừa sức đối với
học sinh.
- Khi tiến hành soạn giáo án cho hoạt động luyện nói nên thiết kế hệ thống câu hỏi theo
cấu trúc từ dễ đến khó phù hợp với năng lực học tập của học sinh trong lớp.
- Khi tổ chức đàm thoại ở lớp trước tiên là giáo viên nên yêu cầu một cách rõ ràng cho
mọi đối tượng đều hiểu được vấn đề mà giáo viên đặt ra. Khi nêu câu hỏi thì phải chọn
học sinh có trình độ phù hợp để trả lời, không chỉ tập trung vào những học sinh năng
khiếu mà phải tạo điều kiện cho mọi đối tượng trả lời.
- Cần lưu ý để tạo nên ấn tượng tốt cho các em khi giảng dạy nói chung và khi đàm
thoại nói riêng giáo viên phải thực sự gương mẫu trong việc nói năng, nói đủ ý, diễn
đạt gãy gọn và trong quá trình rèn luyện cho học sinh qua từng câu, từng bài nên kiên
trì, không nóng vội mà quát nạt, giận dỗi hay trách móc học sinh. Phải hết sức cởi mở,
nhã nhặn với các đối tượng trong lớp tạo không khí vui vẻ, phấn chấn giúp các em có
cảm giác thoải mái thì hoạt động nói mới diễn ra một cách thuận lợi.
- Nên chú trọng tìm hiểu đặc điểm tâm sinh lý, những khó khăn, bất hạnh của học

+ Em thích học nhất là môn nào ? (Môn Toán là môn em thích học nhất)
* Biện pháp đối với gia đình:
- Giáo viên thường xuyên tiếp cận và tác động tích cực để gia đình nhận thức một cách
đúng đắn về tầm quan trọng của việc học nói chung và về kĩ năng nói nói riêng. Bên
4


cạnh việc giáo dục, động viên các em thì phụ huynh phải thực sự gương mẫu trong việc
nói năng có chừng mực, lịch sự, nhã nhặn với mọi người xung quanh để các em học tập,
noi theo.
* Biện pháp đối với học sinh:
Trong thời gian (khoảng 2 tuần) đầu năm học tôi hướng dẫn rõ ràng quy trình của
một giờ học tiếng Việt gồm những hoạt động nào, yêu cầu của từng hoạt động này ra
sao rồi cho các em thực hiện, đến đâu tôi nhắc nhở, uốn nắn đến đó dần các em đã quen
với nề nếp, cách thức học trong các hoạt động này và chất lượng học tập ngày càng tiến
bộ. Riêng ở hoạt động luyện nói tôi hướng dẫn rất cụ thể các bước tiến hành như: Nhắc
học sinh lắng nghe cô nêu yêu cầu, nêu xong yêu cầu học sinh nhắc lại xem các em có
nắm được nội dung cô yêu cầu chưa, nếu chưa thì giáo viên giải thích thêm cho các em
hiểu. Khi đã hiểu ra vấn đề, giáo viên tiến hành cho các em tập nói theo nhóm nhỏ
(nhóm đôi) trong lúc các em nói, cô đến các nhóm lắng nghe để giúp đỡ, uốn nắn cách
nói cho các em. Khi trình bày trước lớp nên cho các em nhận xét, tham gia sửa chữa để
rút kinh nghiệm lẫn nhau.
- Với những học sinh nói đủ ý, mạch lạc, diễn đạt tốt thì giáo viên khuyến khích các em
duy trì và sáng tạo trong mọi tình huống.
- Khi yêu cầu các em cùng nói về một vấn đề nào đó thì nói có những em chỉ đưa ra câu
trả lời giống y như bạn chứ chưa sáng tạo nói theo suy nghĩ của mình để tranh luận về
vấn đề đó thì giáo viên nên động viên, gợi ý để các em nói khác đi để
nội dung bài nói được mở rộng, sâu sắc và sinh động hơn.
- Đối với những học sinh thiếu tự tin rụt rè, ít nói thì giáo viên chia nhỏ câu hỏi và hỏi
nhiều lần, động viên, ghi nhận những đóng góp dù nhỏ của các em; với những trường

mẹ, thầy cô được vui lòng.
4. Kết quả, hiệu quả mang lại:
Thế giới ngôn từ không có điểm tận cùng, việc nói để ứng xử, giao tiếp trong xã
hội bằng tiếng Việt phải học tập suốt đời. Vì vậy để giúp học sinh nói tốt ngay từ lớp 1
6


là điều rất cần thiết, đáp ứng được mục tiêu của môn tiếng Việt, tạo điều kiện cho các
em học tốt các môn học khác và ở bậc học cao hơn. Nó còn phù hợp với việc đổi mới
phương pháp, nâng cao chất lượng dạy và học hiện nay.
5. Đánh giá về phạm vi ảnh hưởng sáng kiến:
Đề tài sáng kiến kinh nghiệm đã được triển khai và ứng dụng khá thành công ở tổ khối
1- 2 của trường Tiểu học thị trấn Tây Sơn và có thể ứng dụng rộng rãi cho tất cả các
khối lớp khác trong trường.
Người thực hiện

Phạm Thị Thu Hà

7