TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

--------------------

LÊ NGUYỄN LÊ

PHỤ NỮ THAM GIA PHÁT TRIỂN KINH TẾ XÓA
ĐÓI GIẢM NGHÈO
TRƯỜNG HỢP LÀNG CÔNG GIÁO BẢO NHAM, XÃ YÊN THÀNH,
HUYỆN YÊN THÀNH, TỈNH NGHỆ AN

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC LỊCH SỬ


Hà Nội 2008

MỤC LỤC
Trang
Dẫn luận

1

1. Ý nghĩa của đề tài

1

2. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu

2



9

1.1.2. Tình hình dân cư và văn hóa - xã hội

13

1.1.3. Tình hình kinh tế

23

1.2. Một số vấn đề lý thuyết liên quan đến đề tài

27

1.2.1. Các khái niệm

27

1.2.2. Quan niệm về vai trò của người phụ nữ

30

Chương II. Phụ nữ làng Bảo Nham tham gia phát triển
kinh tế, xóa đói giảm nghèo

33

2.1. Phụ nữ làng Bảo Nham tham gia phát triển kinh tế,
xóa đói giảm nghèo


62

Chương III. Những biến đổi về đời sống kinh tế - xã hội
làng Công giáo Bảo Nham

68

3.1. Biến đổi trong hoạt động kinh tế

68

3.1.1. Mức độ phát triển kinh tế

68

3.1.2. Thay đổi phân công lao động

69

3.1.3. Biến đổi trong tập quán sản xuất

72

3.1.4. Thay đổi về cơ cấu kinh tế

76

3.1.5. Mức sống cư dân làng Bảo Nham



DẪN LUẬN
1. Ý nghĩa của đề tài
Khi lựa chọn đề tài nghiên cứu là “Phụ nữ tham gia phát triển kinh tế, xóa đói
giảm nghèo”, với trường hợp làng Công giáo Bảo Nham, xã Bảo Thành, huyện Yên
Thành, tỉnh Nghệ An, chúng tôi hướng tới ý nghĩa của vấn đề trên cả bình diện lý
thuyết và thực tiễn.
Trước hết phải thấy, đối với bất kỳ xã hội nào, kinh tế luôn giữ vai trò trọng
yếu. Như vậy phát triển kinh tế cũng luôn giữ vai trò đặc biệt trong xã hội. Kinh tế ở
trình độ nào ảnh hưởng tới mọi mặt đời sống của cư dân. Đối với đất nước ta, kinh tế
càng là vấn đề đáng quan tâm, đặc biệt là những khu vực nông thôn, nơi đói nghèo
vẫn còn tồn tại. Như vậy, nghiên cứu về các khía cạnh của kinh tế và hỗ trợ kinh tế
phát triển là một nghiên cứu cấp thiết, cần được ưu tiên.
Đối tượng kinh tế của đề tài này là phụ nữ. Phụ nữ, trong những năm qua, cũng
là một đề tài rất được quan tâm. Nói tới phụ nữ là nói tới một nửa dân cư, một lực
lượng lao động rất lớn, đồng thời, cũng ngay lập tức gợi lên một vấn đề xã hội bức
thiết là bình đẳng giới. Tuy rằng, luôn là người đóng góp chính vào thu nhập gia đình,
luôn có vai trò xã hội rất quan trọng, nhưng phụ nữ vốn vẫn phải chịu những định
kiến, bất công. Khắc phục định kiến, bất công đó cần có tổng hòa nhiều biện pháp,
trong đó nâng cao vị trí kinh tế của người phụ nữ mà một biện pháp đặc biệt quan
trọng. Chỉ khi nắm được bình đẳng về kinh tế, người phụ nữ mới có được những bình
đẳng khác. Và những nỗ lực cho tiến bộ phụ nữ trước hết tác động tới chính cuộc sống
của phụ nữ, nhưng đó không phải là kết quả duy nhất. Khi xã hội dần tiến tới bình
đẳng hơn, xã hội sẽ ổn định và phát triển bền vững hơn. Như vậy, nâng cao vai trò của
phụ nữ chính là nhân tố quan trọng đối với tiến bộ xã hội.


Địa bàn nghiên cứu mà chúng tôi lựa chọn là một làng Công giáo. Trong bối
cảnh đất nước ta, các vấn đề liên quan tới Công giáo, cho đến nay, vẫn luôn là vấn đề
thời sự. Ổn định cuộc sống kinh tế - xã hội của cộng đồng cư dân theo đạo sẽ góp

biệt. Chúng tôi đặt địa bàn nghiên cứu trong bối cảnh của nó, đó là trong xã Bảo
Thành. Vì rằng, các chương trình hỗ trợ của Nhà nước không áp dụng tới cấp độ làng,
mà là tới chính quyền xã, sau đó xã sẽ triển khai tới dân. Vì vậy, sự triển khai các
chính sách của Nhà nước trong làng đương nhiên sẽ có mối liên hệ sâu sắc với quá
trình thực hiện của xã.
Đối với vấn đề phạm vi thời gian, chúng tôi chọn thời điểm nghiên cứu từ năm
2005 tới năm 2008. Các số liệu được đưa ra hầu hết cập nhật tới cuối năm 2007. Tuy
nhiên, chúng tôi cũng sử dụng các phương pháp nghiên cứu để tìm hiểu các vấn đề
lịch sử, sự biến đổi theo thời gian của bối cảnh kinh tế - xã hội làng Bảo Nham. Thông
qua đó để có những đánh giá so sánh.
2.2. Đối tượng
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là hoạt động tham gia phát triển kinh tế,
xóa đói giảm nghèo của phụ nữ làng Công giáo Bảo Nham, các chương trình hỗ trợ và
những biến đổi trong đời sống kinh tế - xã hội thông qua hoạt động đó.
Luận văn sẽ đề cập đến thực trạng kinh tế - xã hội của làng Bảo Nham, rút ra
những tồn đọng trong thực trạng đó. Vấn đề trọng tâm là phụ nữ làng Công giáo Bảo
Nham tham gia phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo. Những hoạt động đó sẽ được
đề cập đến trong luận văn này.
Song song với hoạt động kinh tế của phụ nữ làng Bảo Nham là các chương
trình hỗ trợ phụ nữ của Nhà nước và của các hội đoàn Công giáo. Các chương trình đó
được triển khai như thế nào, mặt được và chưa được ra sao cũng sẽ được chúng tôi
phân tích.


Thông qua hoạt động phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo của phụ nữ và các
chương trình liên quan, đời sống của làng Bảo Nham có rất nhiều biến đổi. Đó là
những biến đổi trong kinh tế, xã hội, văn hóa. Những biến đổi đó tác động ra sao tới
cuộc sống của cư dân, đặc biệt là của chính người phụ nữ. Đó cũng là một vấn đề
trọng yếu được giải quyết trong luận văn này.
3. Lịch sử nghiên cứu vấn đề

giới, gia đình cũng đã được nghiên cứu, bước đầu có thành tựu. Các khía cạnh thực
tiễn đã có tác phẩm nghiên cứu khá đa dạng.
Trong vấn đề giới có các khía cạnh giới và phát triển, bình đẳng giới trong công
cuộc xóa đói giảm nghèo… Trong nghiên cứu gia đình có: phụ nữ và gia đình, bạo lực
gia đình, phân công lao động trong gia đình, dân số và phát triển… Nhiều nghiên cứu
công phu, cũng như các bài tạp chí đã góp phần soi sáng những khía cạnh lớn, nhỏ
khác nhau trong nghiên cứu về giới, về phụ nữ, và hoạt động kinh tế của phụ nữ ở
nước ta.
Bên cạnh các nghiên cứu của các tác giả trong nước, một số tham luận của các nhà
nghiên cứu nước ngoài cũng đã được dịch và giới thiệu. Có thể kể một số đại diện như
Gia đình và địa vị người phụ nữ trong xã hội - cách nhìn Việt Nam và Hoa Kỳ do Trung
tâm nghiên cứu khoa học về Gia đình và Phụ nữ biên soạn, tập hợp nhiều bài viết của các
học giả trong nước và Hoa Kỳ. Một nghiên cứu khác là, Bình đẳng giới trong bảo trợ xã
hội cho phụ nữ và nam giới ở khu vực kinh tế chính thức và không chính thức: những
phát hiện phục vụ xây dựng chính sách do Văn phòng ILO tại Việt Nam dịch và giới
thiệu.

Như vậy, 20 năm qua, đã có nhiều nghiên cứu của các học giả trong lẫn ngoài
nước đóng góp đáng kể cho vấn đề này. Tuy nhiên vẫn còn nhiều mảng chưa dày dặn
cần có những nghiên cứu bổ sung. Trong đó, có vấn đề tham gia phát triển kinh tế,
xóa đói giảm nghèo của phụ nữ trong bối cảnh hiện nay.


Do lựa chọn địa bàn nghiên cứu là một làng Công giáo, dẫn đến sẽ có những
phân tích đánh giá đời sống xã hội của một xứ đạo, ở đây cần phải nói qua về lịch sử
nghiên cứu vấn đề Công giáo.
Trong các tác phẩm từ thời nhà Nguyễn còn để lại đã có viết về Công giáo.
Trước hết phải kể tới trong số đó là Đại Nam thực lục.
Vấn đề Công giáo được tiếp cận dưới góc độ hiện đại, lần đầu tiên sâu sắc
trong tác phẩm Lịch sử phát triển tư tưởng ở Việt Nam từ thế kỷ XIX đến Cách mạng

thực hiện phỏng vấn cả theo bảng hỏi lẫn phỏng vấn sâu các cá nhân được lựa chọn.
Phỏng vấn theo nhóm được chúng tôi tiến hành trong nhiều buổi họp mặt của các hội
đoàn Công giáo trong làng.
Một thuận lợi của chúng tôi là đã nhận được sự đón tiếp, hoan ngênh nghiên
cứu của chính quyền địa phương cũng như của linh mục và các hội đoàn trong và
ngoài làng, vì thế chúng tôi đã được tiếp cận với rất nhiều văn bản báo cáo thống kê
hoạt động của xã Bảo Thành, huyện Yên Thành tỉnh Nghệ An (trong đó có làng Bảo
Nham) nhiều năm qua, đồng thời được đọc những tư liệu gốc về lịch sử hoạt động
hàng trăm năm của Bảo Nham, được viết bởi các linh mục từng quản xứ đây và các
giáo sĩ, linh mục có uy tín khác quan tâm tới giáo hạt này, hiện còn lưu giữ tại nhà xứ.
Chúng tôi cũng đã tới tìm hiểu các giáo xứ lân cận, quan trọng hơn cả là về thư viện
giáo xứ Xã Đoài (giáo xứ trung tâm của Nghệ An, ngụ tại xã Nghi Lộc), để tìm hiểu
thêm. Tiếc là, nhiều tư liệu quý nay chỉ còn được nghe kể lại, và phần lớn tư liệu hiện
còn chúng tôi chưa được sao chép.
Từ tất cả cuộc phỏng vấn và tham dự đó, trên cơ sở những tư liệu thống kê của
phương pháp định lượng, chúng tôi tiến hành phân tích định tính, xử lý các số liệu,
các sự kiện. Thông qua đấy, chúng tôi có được những đánh giá, nhận định về thực
trạng cũng như xu hường của vấn đề này.
5. Bố cục luận văn
Ngoài Dẫn luận và Kết luận, luận văn được chia làm ba chương như sau:


Chương 1: Giới thiệu địa bàn nghiên cứu và một số vấn đề lý thuyết liên quan
đến đề tài
Chương 2: Phụ nữ làng Bảo Nham tham gia phát triển kinh tế, xóa đói giảm
nghèo
Chương 3: Những biến đổi về đời sống kinh tế - văn hóa - xã hội làng Bảo
Nham
Cuối cùng, luận văn có phần phụ lục bao gồm ảnh và một số tư liệu liên quan tới
đề tài.