MỘT SỐ PHẨM CHẤT NHÂN CÁCH CỦA BÁC TRONG VIỆC
HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
Chủ tịch Hồ Chí Minh lãnh tụ muôn vàn kính yêu của chúng ta. Người
không những là một nhà chính trị lỗi lạc, nhà quân sự thiên tài, nhà ngoại
giao kiệt xuất, anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hoá thế giới mà
tư tưởng của Người để lại như một cuốn "Bách khoa toàn thư" có giá trị
chân lý sâu sắc. Cuộc đời và sự nghiệp của Người là một bản anh hùng ca
bất hủ ngời sáng chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam. Trái tim của
Người đã ngừng đập hơn gần 50 năm nhưng tên tuổi và sự nghiệp của Người
còn sống mãi với non sông đất nước ta, sống mãi trong lòng mỗi người dân
Việt Nam. Chính vì vậy mà cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương
đạo đức Hồ Chí Minh đã và đang được toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta
hưởng ứng một cách có hiệu quả.
Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống những quan điểm toàn diện và
sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam. Là kết quả của sự
vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể
nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa
văn hoá nhân loại nhằm giải phóng dân tốc, giải phóng giai cấp và giải phóng
con người. Cội nguồn của tư tưởng Hồ Chí Minh bao gồm cả những nhân tố
khách quan và chủ quan. Trong đó nhân tố khách quan là nhân tố có trước
ngoài ý muốn chủ quan của Hồ Chí Minh mà bằng năng lực chủ quan Hồ Chí
Minh có thể nhận thức được để hình thành nên tư tưởng Hồ Chí Minh. Đối
với nhân tố chủ quan là những nhân tố thuộc về phẩm chất cá nhân riêng có
của Hồ Chí Minh , nhờ đó mà Người có thể nhận thức đúng nhân tố khách
quan để hình thành nên tư tưởng Hồ Chí Minh . Giữa nhân t khách quan và
nhân tố chủ quan có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, không thể tách rời trong
đó nhân tố khách quan là hết sức quan trọng không thể thiếu trong việc hình
thành tư tưởng Hồ Chí Minh còn nhân tố chủ quan giữ vai trò quyết định đến
việc hình thành tư tưởng vĩ đại của Người. Trong phạm vi bài viết này tôi xin
trình bày một số nhân tố chủ quan trong việc hình thành và phát triển tư tưởng
Hồ Chí Minh .

(Chế Lan Viên)
Từ đây con đường cứu nước cho dân tộc Việt Nam đã dần dần được hình
thành và hình ảnh của đất nước Việt Nam không còn đói khổ đã hiện lên
trong tâm trí Bác.


3
"Bác thấy dân ta bưng bát cơm mồ hôi nước mắt
Ruộng theo trâu về lại với người cày
Mỏ thiếc, hầm than, rừng vàng biển bạc
Không còn người bỏ xác trên đường ray"
Và với tri thức uyên bác của mình, Bác đã từng bước vận dụng một cách
linh hoạt hiệu quả chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể Việt Nam để rồi
"Cây cay đắng đã ra mùa quả ngọt
Người cay đắng đã chia phần hạnh phúc".
Cũng nhờ tố chất thông minh của Người, Bác đã có những dự đoán
"thiên tài" về chiều hướng phát triển của cách mạng Việt Nam . Sau 30 năm
bôn ba tìm đường cứu nước, năm 1941 Bác đã về nước. Hoàn cảnh đất nước
bấy giờ gặp muôn vàn khó khăn, kẻ thù đã và đang bóc lột nhân dân ta một
cách thậm tệ, đời sống nhân dân vô cùng khổ cực, 1 cổ 2 tròng. Song Người
đã đưa ra nhận định "Năm 1945 cách mạng Việt Nam sẽ thành công". Tin
theo Người toàn thể dân tộc Việt Nam đã "đưa cách mạng tháng tám thành
công, và ngày 02/09/1945 tại quảng trường Ba Đình lịch sử, Bác Hồ đã đọc
bản tuyên ngôn độc lập khai sinh ra ra nước Việt Nam dân chủ cộng hoà, nhà
nước công nông đầu tiên ở Đông Nam á. Sau năm 1945 nhà nước Việt Nam
non trẻ vừa mới thành lập song phải đứng trước tình trạng "ngàn cân treo sợi
tóc", vì cùng một lúc phải đối mặt với 3 thứ giặc đó là giặc đói, giặc dốt và
giặc ngoại xâm. Đất nước bị kẻ thù bao vây 4 phía nhằm tiêu diệt chính quyền
Việt Nam non trẻ vừa mới được khai sinh. Trong hoàn cảnh ấy với sự sáng
suốt của mình Bác đã nhận định trước sau thì kẻ thù cũng tự dàn xếp với nhau

miền Nam thống nhất đất nước ngày 30/4/1975 thật đáng khâm phục sự tiên
đoán của thiên tài Hồ Chí Minh.
Là người có tri thức uyên bác, dù ở địa vị nào của xã hội Bác luôn là
người có lòng thương yêu vô hạn đối với con người, nhất là với những người
lao động nghèo khổ. Một trong những động lực để người ra đi tìm đường cứu
nước cũng xuất phát từ lòng yêu thương con người, mong muốn con người,
nhất là người lao động phải chịu kiếp ngựa trâu dưới gót giày của quân xâm
lược tàn bạo. Khi tiếp cận chủ nghĩa Mác - Lênin, bằng sự thông minh và sự
hiểu biết của mình, trên cơ sở lý luận và phương pháp luận khoa học của chủ
nghĩa Mác - Lênin, Người đã vạch ra nguồn gốc của mọi sự nghèo khổ, bất
công và nghịch lý đối với con người trong đời sống hiện thực. từ đó, Người


5
chỉ ra con đường phương pháp cách mạng đúng đắn để giải phóng giai cấp và
giải phóng con người. Giá trị tư tưởng đạo đức, tư tưởng nhân văn của Bác đã
được thể hiện trong di sản tư tưởng và cuộc đời hoạt động cách mạng vĩ đại
đầy gian khổ của Người: Ngay từ những ngày đầu ra đi tìm đường cứu nước
Người đã phẫn uất và rơi lệ, tiếp đó Người ra sức đấu tranh bênh vực các dân
tộc bị áp bức, giành lại quyền sống, nhân phẩm tự do. Người lên án kịch liệt
"Thuế máu" của Pháp. Hình ảnh người dân nô lệ "khạc ra từng miếng phổi"
đã phản ánh sự tàn bạo dã man mà Bác đã lên án. Khi Bác đến nước Mỹ,
đứng trước nữ thần tự do, biểu tượng vĩ đại của nước Mỹ, Bác đã nói "Tôi
không để ý đến ánh hào quang tỏa ra trên đầu nữ thần tự do, mà tôi rung động
trước những dân đen dưới chân nữ thần" và sau này khi đã là một vị Chủ tịch
nước ngoài vẫn giành trọn cả tấm lòng mình cho cả đồng bào ở cả 2 miền
Nam - Bắc, cũng chính vì có lòng thương yêu vô hạn đối với con người cho
nên bất cứ một hình ảnh nào của những người dân khổ cực đều làm lòng
người rung động, nhất là với người già và trẻ nhỏ.
"Oa - oa - oa, cha chốn không đi lính nước nhà

cho toàn thể bộ đội, cho các cháu thanh thiếu niên, nhi đồng. Tôi cũng gửi lời
chào thân ái đến các đồng chí các bầu bạn và các cháu thanh niên nhi đồng
quốc tế”. Tự những lời trên đã toát lên một tình cảm nhân cử bao la vô bờ bến
của tư tưởng Hồ Chí Minh đối với các thế hệ người Việt Nam và thế giới. Bởi
vậy, tìm về Hồ Chí Minh là tìm về lòng tốt của con người, tình bạn, lòng nhân
ái, một con người không nghĩ đến mình, giản dị khiêm tốn, không tự giam
minh , trong tháp ngà, một con người của quần chúng nhân dân. Cũng bởi thế
giá trị tư tưởng đạo đức của Người tiếp tục và mãi mãi soi sáng về sau đúng
như một nhà nghiên cứu chính trị nước ngoài đã khẳng định. “…phải nhìn thế
giới như một quá trình mà ở đó sự thay đổi là cội nguồn của sự giàu có, tiến
bộ và nhằm tìm kiếm ước muốn nhân đạo trong lĩnh vực đạo đức vì thế mà
những con người như Hồ Chí Minh ngày càng trở nên vĩ đại vì họ là những
người đã cho chúng ta lý do để sống và khả năng để thực hiện những giấc mơ
của mình”.
Chúng ta có thể khẳng định rằng: Bác Hồ là người có đạo đức trong
sáng nhất, tiêu biểu nhất và trọn vẹn nhất. Người đã hy sinh trọn đời mình cho
dân tộc Việt Nam. Bác chỉ có một ham muốn, ham muốn tột bậc là làm sao
cho nước nhà được độc lập, dân ta được tự do, đồng bào ta ai cũng có cơm ăn,
áo mặc, ai cũng được học hành. Người luôn đặt lợi ích của đất nước lên trên
lợi ích của cá nhân và gia đình. Khi được hỏi tại sao Bác không lấy vợ thì Bác
trả lời vì tôi không có điều kiện. Song ai cũng có thể hiểu rằng Bác đã giành
mọi thời gian để lo việc nước, lo cho dân cho nước sớm được độc lập, tự do,
hạnh phúc. Với Người hạnh phúc của nhân dân chính là hạnh phúc của mình.


8
Năm 1929 Bố của Bác Hồ chết tại Cao Lãnh - Đồng Tháp Bác đã không về
được. Năm 1950 khi đang đi chiến dịch Biên giới được tin anh cả Khiêm chết
Bác cũng không thể về được, vì việc nước còn bộn bề. Để nhẹ bớt lòng mình
Bác đã viết “thư gửi dòng họ Nguyễn Sinh” nội dung như sau:

sư Trần Văn Giàu đã viết: “quan tâm thật nhiều đến đạo đức, là đặc điểm nổi
bật trong nhân cách của cụ Hồ”. Đi cùng với rèn luyện đạo đức cách mạng và
coi trọng đạo đức Bác Hồ luôn là một tấm gương sáng về cần, kiệm, liêm,
chính, chí công vô tư. Đây cũng chính là một nét tiêu biểu trong tư tưởng Hồ
Chí Minh. Bác luôn học và không hề bỏ phí thời gian vô ích nào. Có mấy vị
chủ tịch nước đã chịu cuốc đất trồng rau, mặc quần áo sờn và đi dép cao su.
Vậy mà ở Bác luôn có thói quen của những người dân lao động, Bác luôn trân
trọng thành quả của lao động và gần gũi với người dân lao động. Khi nói về
chính Bác đã chỉ ra, chính là không tà nghĩa là ngay thẳng, là đứng đắn. đối
với mình không tự cao tự đại, luôn luôn chịu khó học hỏi, cầu thị tiến bộ, luôn
tự kiểm điểm và tiếp thu những ý kiến phê bình của người khác để phát biểu
điều hay sửa đổi điều dở của bản thân mình. Đối với Người, không nịnh trên,
không nịnh dưới, luôn giữ thái độ chân thành và khiêm tốn, đoàn kết thật thà,
không dối trá lừa lọc. Đối với việc để việc công lên trên, lên trước việc tư việc
nhà. Đã phụ trách việc gì thì phải làm cho kỳ được, cho đến nơi đến chốn,
không sợ khó không sợ nguy hiểm, việc thiện thì nhỏ mấy cũng làm, việc ác
thì nhỏ mấy cũng tránh. Trong sinh hoạt đời thường Bác luôn khiêm tốn và
giản dị, ham học hỏi cầu thị tiến bộ. Bất cứ bài viết nào của Bác, Bác đều
tham khảo ý kiến của mọi người. Mỗi lần hỏi ý kiến Bác đều rất tôn trọng và
nghiêm khắc tiếp thu những ý kiến đóng góp đó và cân nhắc một cách kỹ
lưỡng. Là Chủ tịch nước nhưng Bác luôn xưng cháu với những người hơn
tuổi mình, không hề quan cách, Bác luôn giữ thái độ gần gũi như không khí
gia đình vậy. Đó cũng là những điều thể hiện những giá trị nhân văn trong tư
tưởng của Người. Với một cuộc đời hết lòng hết sức phụng sự tổ quốc phục
vụ nhân dân. Từ tư tưởng đạo đức và tác phong giản dị khiêm tốn của Người
luôn thấm đượm chất nhân văn cao cả và sâu sắc. Tư tưởng nhân văn của Bác
mang tính cụ thể của đời sống hiện thực, khác xa với tình yêu thương trừu
tượng của một số học thuyết triết học và các tín điều tôn giáo trong lịch sử. Ở
Người là lý tưởng và hành động cách mạng, một tâm hồn bác ái đầy bao dung
đối với con người trong suốt cả cuộc đời “Nghĩ cho cùng…là vấn đề ở đời là

đã xúc động viết trong bài thơ “Người đi tìm hình của nước”.
… “Có nhớ chăng hỡi gió rét thành Ba Lê
Một việc gạch hồng Bác chống lại cả một mùa băng giá
và sương mù thành Luân Đôn Người có nhớ.
Giọt mồ hồ Người nhỏ giữa đêm khuya”.


11
Để chống chọi với mùa đông khắc nghiệt đầy băng giá, không có đệm,
có chăn đủ ấm, Người đã sáng kiến buổi sáng khi đi làm để một viên gạch vào
bếp và đêm đến người mang về bọc vào tờ báo để vào trong chăn cho hơi ấm
tỏa ra để ngủ cho ấm, thật đáng khâm phục biết bao.
Trong cuộc đời hoạt động cách mạng của Bác, có lần bị bọn Tưởng
Giới Thạch bắt giam trong nhà tù. Bị đọa đầy tàn khốc nhưng không làm Bác
lay chuyển tinh thần, vẫn giữ vững chí khí của người cách mạng.
“Bốn tháng cơm không no
Bốn tháng đêm thiếu ngủ
Bốn tháng không giặt giũ
Bốn tháng áo không thay
Cho nên: Răng rụng mất một chiếc
Tóc bạc thêm mấy phần
Gầy đen như đỏ quỷ đói
Ghẻ lở mọc đầy thân
May mà: Kiên trì và nhẫn nại
Không chịu lùi một phân
Vật chất tuy đau khổ
Không nao núng tinh thần”
(Nhật ký trong tù)
Bằng ý chí và nghị lực của mình. Người đã vượt qua tất cả bởi vì
Người dám hy sinh và sẵn sàng hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc vì hạnh

quá vì vậy Bác đâu còn thấy cảm giác chật chội của nhà tù nữa. Đó chính là
phong thái ung dung lạc quan của Bác Hồ kính yêu.
hoặc khi được ra tù, ngồi đọc sách, phê văn cũng có thiên nhiên ở bên
để động viên:
Xem sách chim rừng vào cửa đậu.
Phê văn hóa núi ghé nghiên coi.
Khi ở tù, trên đường áp giải từ nhà lao này đến nhà lao khác, chân tay
thì bị xích, cổ thì đeo gông nhưng tâm hồn Bác đã hòa quện vào thiên nhiên,
vui vẻ với thiên nhiên, quên hết những gì đang đè nặng trên người.
“Mặc dù bị chói chân tay
Chim ca rộn núi, hương bay ngát rừng..
Vui say ai cấm ta đừng
Đường xa âu cũng bớt phần quạnh hưu”.


13
Và chính trong sự đọa đày đau khổ ấy, không thế nào giam cầm được
tâm hồn Bác, nó vẫn bay cao, bay xa để rồi từ thơ khác lại hiện ra, hòa mình
vơi thiên nhiên.
“Phương Đông màu trắng chuyển sang hồng
Bóng tối đêm tàn quét sạch không.
… Hơi ấm bao la trùm vũ trụ
Người đi thi dứng bỗng thêm nồng”.
Nhiều lắm, còn rất nhiều hình ảnh thiên nhiên hòa quện trong thơ Bác,
thể hiện tình yêu thiên nhiên say đắm của Người và cũng chính vì yêu thiên
nhiên đắm say như thế, coi thiên nhiên như người bạn tri ân tri kỷ như thế nên
Bắc đã luôn cùng thiên nhiên đồng hành cả lúc vui và lúc buồn để có thể vượt
qua thử thách gian nan. Tình yêu thiên nhiên thủy chong của Bác càng được
khẳng định khi Người đã là Chủ tịch nước, bên khuôn viên nơi Người ở lúc
nào cũng có vườn cây ao cá, non xanh nước biếc, lúc nào Người cũng giành

tật, chiến tranh và nhiều nguy cơ xã hội khác, kể cả sự suy thoái về đời sống
tinh thần ở các cường quốc phát triển nhất. Trong một thế giới có 2 màu sáng,
tối hiện nay, những nghịch lý bất công và cả sự chà đạo lên nhân phẩm con
người vẫn tồn tại hiện hữu và cũng chính ngay hoàn cảnh đó, nhân loại đang
hướng về các giá trị tiến bộ trong đó có tư tưởng Hồ Chí Minh. Bởi vì, “… ở
giữa cơn khủng hoảng này, nhân loại đã sản sinh ra những danh nhân lỗi lạc
làm nên thời đại như Lênin, Hồ Chí Minh và Găngđi là những người đã dể lại
những dấu ấn không thể sai lầm của mình để để được tiếp tục theo đuổi trong
các đảo lộn nhiều biến động” 1. Theo tư tưởng nhân văn cao cả của Người,
dưới sự lãnh đạo của đảng, nhân dân ta đã vượt qua mọi khó khăn gian khổ
thống nhất đất nước, đã và đang thực hiện nguyện vọng lớn lao của Người là
xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và làm cho dân cường nước thịnh, con
người được hưởng tự do ấm no hạnh phúc, kiên định và vận dụng sáng tạo
chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, sự nghiệp đổi mới đất nước
hơn 20 năm qua đã thu được nhiều thành tựu “… to lớn có ý nghĩa lịch sử”.
Dưới ánh sáng của tư tưởng Hồ Chí Minh, sự nghiệp đổi mới đất nước hiện
nay cần phải tập trung giải quyết tốt các vấn đề xã hội, trong đó đặc biệt quan
tâm đến vấn đề có liên quan đến con người mục tiêu cao nhất và nguồn lực
đặc biệt của sự phát triển. Bởi vậy sự nghiệp đổi mới đất nước phải vì lợi ích
của nhân dân và phải tiếp tục “động viên toàn dân, tổ chức và giáo dục toàn
1

. Tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb Giáo dục, 2006 , tr.179.


15
dân dựa vào lực lượng vĩ đại của toàn dân” để thực hiện thắng lợi các nhiệm
vụ của sự nghiệp cách mạng đặt ra. Coi trọng phát huy vai trò của con người,
của các thế hệ chống lại những gì đã cũ kỹ, hư hỏng và lạc hậu, thực hiện mục
tiêu dân giàu nước mạnh xã hội công bằng dân chủ và văn minh, từng bước

dân như là một món ăn tinh thần không thể thiếu đúng nghĩa với tinh thần của
nhà thơ Tố Hữu “Yêu Bác lòng ta trong sáng hơn”.


17