ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
*************

NGUYỄN THỊ HẢO

VAI TRÒ CỦA PHỤ NỮ NÔNG THÔN VÙNG
ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG TRONG XÂY DỰNG
GIA ĐÌNH VĂN HÓA HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

HÀ NỘI – 2017


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
*************

NGUYỄN THỊ HẢO

VAI TRÒ CỦA PHỤ NỮ NÔNG THÔN VÙNG
ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG TRONG XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN
HÓA HIỆN NAY

Chuyên ngành: CNDVBC và CNDVLS
Mã số: 62 22 03 02

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS Phan Thanh Khôi


MỤC LỤC
Trang
LỜI CAM ĐOAN
LỜI CẢM ƠN
MỤC LỤC ........................................................................................................... 1
LỜI CAM ĐOAN ............................................................................................... 1
LỜI CẢM ƠN ..................................................................................................... 1
Chƣơng 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN
ĐỀ TÀI LUẬN ÁN ........................................................................................... 10
1.1. Các công trình nghiên cứu về phụ nữ nông thôn................................... 10
1.2. Các công trình nghiên cứu về xây dựng gia đình văn hóa .................... 14
1.3. Các công trình nghiên cứu về vai trò của phụ nữ nông thôn trong xây
dựng gia đình văn hóa...................................................................................... 21
1.4. Khái quát những thành tựu của các công trình nghiên cứu liên quan
đến đề tài luận án và những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu......... 29
Chƣơng 2. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CHUNG VỀ
VAI TRÒ CỦA PHỤ NỮ NÔNG THÔN VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG
HỒNG TRONG XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HÓA ................................ 33
2.1. Một số lý thuyết, quan điểm chính đƣợc vận dụng trong nghiên cứu..... 33
2.1.1. Lý thuyết vai trò xã hội ............................................................................ 33
2.1.2. Lý thuyết nữ quyền và nhận thức trong phong trào Phụ nữ trong phát
triển, Giới trong phát triển.................................................................................. 34
2.1.3. Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng Cộng
sản Việt Nam về vai trò của người phụ nữ trong xây dựng gia đình .................... 37
2.2. Các quan niệm cơ bản .............................................................................. 41
2.2.1. Quan niệm về phụ nữ nông thôn vùng Đồng bằng sông Hồng ............... 41

1




3.2.2. Những vấn đề đặt ra đối với vai trò của phụ nữ nông thôn vùng Đồng bằng
sông Hồng trong xây dựng gia đình văn hóa hiện nay .............................................114
Chƣơng 4. NHỮNG QUAN ĐIỂM CƠ BẢN VÀ CÁC GIẢI PHÁP CHỦ
YẾU PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA PHỤ NỮ NÔNG THÔN VÙNG ĐỒNG
BẰNG SÔNG HỒNG TRONG XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HÓA HIỆN
NAY ................................................................................................................. 123
4.1. Những quan điểm cơ bản phát huy vai trò của phụ nữ nông thôn vùng
Đồng bằng sông Hồng trong xây dựng gia đình văn hóa hiện nay ........... 123
4.1.1. Phát huy vai trò của phụ nữ nông thôn vùng Đồng bằng sông Hồng trong
xây dựng gia đình văn hóa phải gắn với việc thực hiện có hiệu quả các chính
sách đối với phụ nữ, gia đình nói chung .......................................................... 123
4.1.2. Phát huy vai trò của phụ nữ nông thôn vùng Đồng bằng sông Hồng trong
xây dựng gia đình văn hóa phải gắn với quy hoạch phát triển vùng và Chương
trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới ............................................ 125
4.1.3. Phát huy vai trò của phụ nữ nông thôn vùng Đồng bằng sông Hồng trong xây
dựng gia đình văn hóa phải gắn với việc nâng cao vị thế của họ trong gia đình....126
4.2. Các giải pháp chủ yếu phát huy vai trò của phụ nữ nông thôn vùng
Đồng bằng sông Hồng trong xây dựng gia đình văn hóa hiện nay ........... 128
4.2.1. Nhóm giải pháp nâng cao nhận thức về vị thế và vai trò của phụ nữ trong
xây dựng gia đình văn hóa ............................................................................... 128
4.2.2. Nhóm giải pháp phát triển kinh tế - xã hội vùng Đồng bằng sông Hồng
để tạo việc làm, tăng thu nhập, nâng cao vị thế cho phụ nữ ............................ 132
4.2.3. Nhóm giải pháp phát huy trách nhiệm của gia đình và nâng cao toàn diện
năng lực của phụ nữ nông thôn vùng Đồng bằng sông Hồng trong xây dựng gia
đình văn hóa.................................................................................................................140

3


các gia đình, đặc biệt tư tưởng trọng nam khinh nữ của hàng nghìn năm Bắc
thuộc vẫn “thâm căn cố đế” ở châu thổ này.
Ở nông thôn vùng Đồng bằng sông Hồng hiện nay, phụ nữ có vai trò
quan trọng trong gia đình và ngoài xã hội. Họ không chỉ tích cực sản xuất,
làm phần lớn công việc gia đình, mà còn tham gia xây dựng, đào tạo nguồn
nhân lực mới, góp phần biến đổi cơ cấu lao động, việc làm, cơ cấu ngành
nghề và kinh tế - xã hội nông thôn. Mặc dù có đóng góp to lớn cho sự phát
triển, nhưng xã hội cũng như gia đình chưa đánh giá đúng những cống hiến
này của người phụ nữ. Phụ nữ nông thôn vùng Đồng bằng sông Hồng còn

5


chịu nhiều thiệt thòi trong cuộc sống, ít có cơ hội, điều kiện để học hành, vui
chơi giải trí,... vị thế của họ rất thấp.
Những nghiên cứu hiện nay về phụ nữ ở Đồng bằng sông Hồng còn chưa
đề cập nhiều đến vai trò và vị thế của họ, bởi lẽ Đồng bằng sông Hồng là nơi
bị ảnh hưởng sâu sắc các quan điểm Nho giáo, nên tâm lý “trọng nam khinh
nữ” đã ăn sâu vào suy nghĩ, hành vi, thái độ của người dân nơi đây (trong đó
có cả phụ nữ). Bản thân phụ nữ nông thôn vùng Đồng bằng sông Hồng còn
giữ lối sống khép kín, chưa mạnh dạn tham gia các hoạt động bên ngoài gia
đình, nhất là về chính trị, văn hóa – xã hội. Họ mang nặng tâm lý của phụ nữ
truyền thống, ít đòi hỏi quyền lợi cá nhân, hy sinh nhiều cho bố mẹ, chồng,
con, anh em,... Đây chính là những rào cản bất lợi đối với phụ nữ trong quá
trình tôn vinh vị thế của mình.
Trước bối cảnh như vậy, việc nghiên cứu làm rõ thực trạng vai trò của
phụ nữ, qua đó đề xuất các giải pháp chủ yếu phát huy vai trò và nâng cao vị
thế cho họ là rất cần thiết. Đây cũng là nhiệm vụ quan trọng trong giải quyết
các vấn đề về giới, tiến tới bình đẳng giới một cách thực sự.
Tác giả lựa chọn đề tài: “Vai trò của phụ nữ nông thôn vùng Đồng bằng

Phụ nữ nông thôn vùng Đồng bằng sông Hồng gồm nhiều tầng lớp khác
nhau, luận án chủ yếu nghiên cứu phụ nữ trong các gia đình làm nông nghiệp,
ngoài ra còn có một bộ phận phụ nữ làm nghề thủ công và dịch vụ.
Đồng bằng sông Hồng gồm 11 tỉnh, thành phố; trong đó luận án chú
trọng phân tích vai trò của phụ nữ nông thôn trong xây dựng gia đình văn hóa
ở một số tỉnh/thành phố có tính đại diện: Thành phố Hà Nội (đại diện cho
trung tâm); tỉnh Hải Dương (đại diện cho các tỉnh phía Bắc); tỉnh Thái Bình
(đại diện cho các tỉnh phía Nam)1.

1

Trong các tỉnh này, tác giả tập trung điều tra việc thực hiện vai trò của phụ nữ ở 3 xã: Xã Dương Liễu, Hoài
Đức (thành phố Hà Nội); xã Đồng Lạc, Nam Sách (tỉnh Hải Dương); xã Trung An, Vũ Thư (tỉnh Thái Bình).
Sở dĩ tác giả chọn 3 xã này là nơi điều tra của đề tài vì xã Dương Liễu, Hoài Đức là xã đang phát triển mạnh
bởi các ngành nghề dịch vụ; xã Đồng Lạc, Nam Sách là xã đang trong quá trình công nghiệp hóa nông

7


Luận án nghiên cứu vai trò của phụ nữ nông thôn vùng Đồng Bằng sông
Hồng trong xây dựng gia đình văn hóa thời kỳ đổi mới đất nước, đặc biệt chú
ý giai đoạn từ năm 1998 (năm có Nghị quyết Trung ương 5 khoá VIII về xây
dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, trong đó có vấn
đề xây dựng gia đình văn hóa) đến nay.
4. Cơ sở lý luận, thực tiễn và phƣơng pháp nghiên cứu của luận án
4.1. Cơ sở lý luận
Luận án được thực hiện dựa trên cơ sở lý luận và phương pháp luận của
chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và những quan điểm, chủ
trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước Việt Nam.
4.2. Cơ sở thực tiễn

6.1. Ý nghĩa lý luận
Kết quả của luận án góp phần khẳng định tính đúng đắn các quan điểm
của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng, Nhà
nước Việt Nam về vai trò của phụ nữ trong gia đình; bổ sung, phát triển một
số vấn đề lý luận khoa học về vai trò của phụ nữ trong xây dựng gia đình văn
hóa. Kết quả của luận án còn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo trong
nghiên cứu khoa học, giảng dạy và học tập các vấn đề liên quan đến vai trò
gia đình, vai trò phụ nữ, bình đẳng giới,…
6.2. Ý nghĩa thực tiễn
Kết quả nghiên cứu của luận án sẽ góp phần cung cấp những luận cứ
khoa học cho Đảng, Nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội, đặc biệt đảng
ủy, chính quyền và các cấp hội vùng Đồng Bằng sông Hồng quyết định những
chủ trương, biện pháp nâng cao vị thế và phát huy vai trò của phụ nữ trong
xây dựng gia đình văn hóa thời gian tới.
7. Kết cấu của luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục công trình khoa học của tác giả
liên quan đến luận án, tài liệu tham khảo, phụ lục, luận án gồm 4 chương 11 tiết.

9


Chƣơng 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN
ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
1.1. Các công trình nghiên cứu về phụ nữ nông thôn
Trong những năm gần đây có nhiều công trình khoa học nghiên cứu về
phụ nữ nông thôn dưới những góc độ khác nhau và đã đạt được những kết quả
nhất định, có thể nêu ra một số công trình tiêu biểu:
Đề tài khoa học cấp Bộ “Phụ nữ nông thôn và việc phát triển các ngành
nghề phi nông nghiệp” (1997) của tác giả Đỗ Thị Bình [4]. Đề tài tập trung

Bài báo khoa học “Tìm hiểu thực tế chăm sóc con cái của phụ nữ nông
thôn” (2004) của Joyce Halliday & Jo Little do Đặng Thị Việt Phương lược
dịch, đăng trên Tạp chí Xã hội học [39]. Công trình này chủ yếu mang tính
thực nghiệm, nó đặt vấn đề chăm sóc trẻ em trong cuộc tranh luận về “dịch vụ
nông thôn” nhằm nhận diện tình trạng thiếu và yếu trong việc tiếp cận, cung
cấp các dịch vụ chăm sóc. Công trình đã cung cấp những dữ liệu quan trọng
về mặt bằng dịch vụ chăm sóc trẻ em ở nông thôn, nhưng nó cũng không nằm
ngoài những phân tích về cung cấp dịch vụ theo nhu cầu nhằm cố gắng lý giải
những vấn đề trong chăm sóc con cái của phụ nữ nông thôn. Đây chính là cơ
sở thực tiễn quan trọng để tác giả luận án nghiên cứu, tìm hiểu, đề xuất một số
biện pháp nâng cao vị thế và phát huy vai trò của phụ nữ trong xây dựng gia
đình ấm no, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc ở vùng Đồng bằng sông Hồng.
Bài báo khoa học “Chính sách đối với phụ nữ nông thôn trong thời kỳ
đô thị hóa, công nghiệp hóa” (2010) của Hoàng Bá Thịnh, đăng trên Tạp chí
Nghiên cứu Gia đình và Giới [85]. Bài viết đã phân tích những tác động to lớn
của thời kỳ đô thị hóa, công nghiệp hóa tới sự biến đổi kinh tế, chính trị, văn
hóa, xã hội ở nông thôn, trong đó phụ nữ - chủ thể quan trọng nhất cũng đang

11


phải gánh chịu những tác động này. Thông qua việc làm rõ đặc điểm, xu
hướng biến đổi của phụ nữ nông thôn, tác giả nêu lên một số chính sách cơ
bản góp phần phát huy các yếu tố tích cực, hạn chế các yếu tố tiêu cực trong
xu hướng biến đổi của phụ nữ nông thôn thời kỳ đô thị hóa, công nghiệp hóa.
Những kết quả đạt được trong công trình khoa học nêu trên có giá trị lý luận
và thực tiễn nhất định, tác giả luận án có thể tham khảo để phân tích một số
vấn đề lý luận ở chương 2 và đề xuất các biện pháp nâng cao vị thế và phát
huy vai trò của phụ nữ nông thôn vùng Đồng bằng sông Hồng ở chương 4.
Luận án tiến sĩ triết học “Ảnh hưởng của đạo đức Nho giáo đối với đạo

(trong đó có phụ nữ nông thôn vùng Đồng bằng sông Hồng). Đây là vấn đề
luận án cần nghiên cứu làm sáng tỏ.
Các công trình nghiên cứu đã đề cập ở tầm vĩ mô các vấn đề về phụ nữ
nông thôn, nó chú ý một cách toàn diện điều kiện lao động, đời sống vật chất,
sự hưởng thụ văn hóa tinh thần của họ. Các công trình nghiên cứu cũng luận
giải rõ vai trò của phụ nữ nông thôn dưới nhiều phương diện, đưa ra được một
số kiến nghị về chính sách xã hội cần thiết để phát huy vai trò của phụ nữ
nông thôn trong đời sống gia đình và xã hội.
Có thể khẳng định, phụ nữ nông thôn luôn là đề tài thời sự thu hút sự
quan tâm nghiên cứu của các nhà khoa học và các ngành khoa học trong và
ngoài nước. Những kết quả về mặt khoa học của các công trình nghiên cứu đã
giúp cho các nước, trong đó có Việt Nam hoạch định chính sách phát triển,
tích cực, chủ động trong xử lý các vấn đề về giới để nâng cao vị thế, vai trò
của phụ nữ trong các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội. Điều này đòi
hỏi tác giả luận án khi nghiên cứu vai trò của phụ nữ nông thôn vùng Đồng
bằng sông Hồng trong xây dựng gia đình văn hóa hiện nay phải nắm chắc
quan điểm giới và cần khẳng định rõ hơn thực chất của bình đẳng giới là “…
nam, nữ có vị trí, vai trò ngang nhau, được tạo điều kiện và cơ hội phát huy
năng lực của mình cho sự phát triển của cộng đồng, của gia đình và thụ hưởng

13


như nhau về thành quả của sự phát triển đó” [74, tr.9]. Bình đẳng giới không
có nghĩa đòi hỏi số lượng phụ nữ và nam giới tham gia vào các hoạt động
phải ngang bằng nhau, mà bình đẳng giới có nghĩa là phụ nữ và nam giới, trẻ
em gái và trẻ em trai phải có cơ hội ngang nhau trong việc sử dụng các quyền
của họ. Bình đẳng giới đòi hỏi các chương trình phát triển, các dịch vụ công,
dịch vụ xã hội phải được thiết kế sao cho đáp ứng được nhu cầu nhiều mặt,
phù hợp với mức độ ưu tiên khác nhau của phụ nữ và nam giới. Đây chính là

đã đề cập đến vấn đề văn hóa gia đình ở cả phương diện lý luận và thực tiễn.
Điều đáng lưu ý, các giá trị văn hóa gia đình cùng những yêu cầu về xây dựng
gia đình văn hóa ở nước ta đang có sự biến đổi cùng với sự biến đổi của các
điều kiện kinh tế - xã hội ở từng giai đoạn lịch sử. Mỗi địa bàn khác nhau, tùy
điều kiện, hoàn cảnh, văn hóa truyền thống khác nhau, mà văn hóa gia đình và
xây dựng gia đình văn hóa có những yêu cầu khác nhau. Vì vậy, nghiên cứu
về phương diện này cho đến nay vẫn còn nhiều khoảng trống.
Cuốn sách “Văn hóa gia đình” (2002) của tác giả Bùi Đình Châu (tuyển
chọn và biên soạn) [15]. Cuốn sách là sự tuyển chọn những bài báo khoa học
đã được đăng trên các báo và tạp chí. Nội dung cuốn sách được chia thành 8
chương và phần kết luận. Trong đó nhấn mạnh các vấn đề: Văn hóa, gia đình,
văn hóa gia đình, truyền thống – mối quan hệ trong gia đình, phong tục, tập
quán, nếp sống, kiến thức, kinh nghiệm, mối quan hệ vợ chồng, cha mẹ, con
cái, ứng xử có văn hóa,... Việc luận giải làm rõ các vấn đề này chính là cơ sở
lý luận quan trọng để tác giả luận án tham khảo trong nghiên cứu vai trò của
phụ nữ trong xây dựng gia đình văn hóa ở vùng Đồng bằng sông Hồng.
Cuốn sách “Gia đình học” (2007) của tác giả Đặng Cảnh Khanh, Lê Thị
Quý (đồng chủ biên) [41]. Cuốn sách đã đề cập đến nhiều vấn đề về gia đình
để giúp cho người học tập và nghiên cứu về gia đình nhận thức được những
nội dung cơ bản nhất, những luận cứ khoa học cho các giải pháp tăng cường
vai trò gia đình Việt Nam phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội của

15


nước ta hiện nay. Trên cơ sở đó cuốn sách nêu lên những định hướng cơ bản
cho việc xây dựng mô hình gia đình mới kế thừa các giá trị truyền thống tốt
đẹp của dân tộc và kết hợp với việc tiếp thu những tinh hoa của nhân loại,
đồng thời đề xuất một số kiến nghị với Đảng, Nhà nước hướng tới việc hoạch
định các chính sách về giải pháp đúng đắn cho vấn đề gia đình ở nước ta

Bài báo khoa học “Quá trình nhận thức của Đảng và Nhà nước ta về hôn
nhân gia đình và xây dựng gia đình văn hóa” (2009) của Đỗ Thị Thạch và
Nguyễn Thị Hà, đăng trên Tạp chí Giáo dục lý luận [97]. Bài viết đi sâu phân
tích quá trình chuyển biến nhận thức của Đảng, Nhà nước Việt Nam về vấn đề
hôn nhân gia đình và xây dựng gia đình văn hóa qua các kỳ Đại hội, thông
qua đó khẳng định tầm quan trọng của vấn đề gia đình và xây dựng gia đình
văn hóa thời kỳ đổi mới. Đây là tiền đề lý luận để tác giả luận án tham khảo
khi nghiên cứu vấn đề xây dựng gia đình văn hóa ở nông thôn vùng Đồng
bằng sông Hồng.
Đề tài khoa học cấp Bộ “Văn hóa gia đình Việt Nam trong thời đại mới”
(2010) của tác giả Trần Đức Ngôn [71]. Thông qua nghiên cứu những ưu
điểm và hạn chế của văn hóa gia đình trong quá khứ và hiện tại, tác giả đã đề
xuất những giải pháp có tính khả thi nhằm định hướng xây dựng mô hình gia
đình văn hóa phù hợp với xu thế hội nhập, phát triển, đồng thời vẫn giữ được
giá trị truyền thống của gia đình Việt Nam. Đề tài luận án chủ yếu bàn về vấn
đề xây dựng gia đình văn hóa ở vùng Đồng bằng sông Hồng, vì vậy, văn hóa
gia đình chỉ được nhắc đến với tư cách cơ sở lý luận cho việc xây dựng gia
đình văn hóa. Do đó, những kết quả đạt được trong công trình nêu trên chỉ có
ý nghĩa tham khảo về mặt phương pháp luận cho việc nghiên cứu đề tài của
luận án.
Đề tài khoa học cấp Bộ “Đánh giá thực trạng và đề xuất một số giải
pháp nhằm nâng cao chất lượng xây dựng gia đình văn hóa khu vực Đồng
bằng sông Hồng thời kỳ hội nhập, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa

17


đất nước” (2010) của tác giả Nguyễn Thị Kim Hoa [29]. Đề tài đã khảo sát,
điều tra ba tỉnh Hưng Yên, Vĩnh Phúc, Nam Định về vấn đề xây dựng gia
đình văn hóa, rút ra kết luận về công tác xây dựng gia đình văn hóa ở khu vực

của phụ nữ nông thôn vùng Đồng bằng sông Hồng.
Bài báo khoa học “Sự biến đổi của văn hóa gia đình trong hội nhập quốc
tế ở Việt Nam hiện nay” (2014) của tác giả Lê Văn Hùng, đăng trên Tạp chí
Giáo dục Lý luận [36]. Ở Bài viết này, tác giả đã bàn đến một số vấn đề: Văn
hóa gia đình, thực trạng biến đổi của văn hóa gia đình trong hội nhập quốc tế
ở Việt Nam hiện nay, những giải pháp kết hợp giá trị văn hóa truyền thống và
giá trị văn hóa hiện đại trong xây dựng văn hóa gia đình thời kỳ hội nhập
quốc tế. Đây là công trình có ý nghĩa lý luận sâu sắc, là tài liệu tham khảo
quan trọng để tác giả luận án kế thừa trong triển khai chương 2 của đề tài.
Đề tài khoa học cấp Nhà nước “Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn
xây dựng gia đình Việt Nam đến năm 2020” (2014) của tác giả Lê Thị Quý
[77]. Đề tài đi sâu nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn nhằm xác định hệ
quan điểm, chính sách, cơ chế xây dựng gia đình Việt Nam. Phân tích thực
trạng và dự báo sự biến đổi của gia đình Việt Nam về vị trí, vai trò, chức
năng, quy mô, cơ cấu, hệ giá trị văn hóa trước những biến đổi của đất nước
trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Trên cơ sở
đó xây dựng hệ tiêu chí cơ bản về xây dựng gia đình Việt Nam đến năm 2020.
Kết quả nghiên cứu của công trình khoa học này giúp cho tác giả luận án nhìn
nhận toàn diện hơn về vấn đề gia đình, từ đó nghiên cứu, đề xuất các giải
pháp để thực thi có hiệu quả quá trình xây dựng gia đình văn hóa ở nông thôn
vùng Đồng bằng sông Hồng.
Cuốn sách “Gia đình đa văn hóa Hàn Quốc” (2014) của tác giả Trần Thị
Nhung (chủ biên) [72]. Cuốn sách gồm ba chương: Chương 1 viết về gia đình
Hàn Quốc hiện đại; Chương 2 làm rõ thực trạng gia đình văn hóa Hàn Quốc
hiện nay; Chương 3 phân tích chính sách và biện pháp giúp các gia đình văn

19


hóa thích nghi với xã hội Hàn Quốc. Trong công trình nghiên cứu này, tác giả

nước tác động to lớn tới sự biến đổi của gia đình theo hai hướng tích cực và
tiêu cực. Sự biến đổi này tạo ra một loạt những vấn đề cần giải quyết như: Tệ
nạn xã hội, bạo lực gia đình, bất bình đẳng giới,... Xây dựng gia đình văn hóa
được thực hiện thông qua nhiều giải pháp, trong đó phát triển kinh tế, nâng
cao nhận thức của người dân, sự quan tâm của chính quyền, đoàn thể địa
phương,... là những giải pháp cần được triển khai đồng bộ, hiệu quả. Các tác
giả còn khẳng định, sự phát triển ổn định của xã hội không thể tách rời sự
phát triển của con người và vai trò của gia đình trong việc đào tạo nguồn nhân
lực, xây dựng nhân cách con người mới trong giai đoạn hiện nay là vô cùng
quan trọng. Tuy nhiên, do bị quy định bởi mục tiêu nghiên cứu, phương pháp
tiếp cận mà gia đình văn hóa với những tiêu chí, yêu cầu của nó vẫn chưa
được đề cập đầy đủ trong các công trình này. Đây là vấn đề luận án sẽ tiếp tục
nghiên cứu làm sáng tỏ.
1.3. Các công trình nghiên cứu về vai trò của phụ nữ nông thôn
trong xây dựng gia đình văn hóa
Xây dựng gia đình văn hóa là mục tiêu phấn đấu của mỗi gia đình Việt
Nam (trong đó có các gia đình nông thôn). Để xây dựng gia đình văn hóa đòi
hỏi sự tham gia của rất nhiều chủ thể với những phương thức thực hiện khác
nhau, và một trong những chủ thể quan trọng đó chính là phụ nữ - với tư cách
người mẹ, người vợ, người con trong gia đình. Những năm gần đây có nhiều
công trình khoa học đi sâu nghiên cứu vai trò của phụ nữ nông thôn, trong đó
có thể kể đến:
Đề tài khoa học cấp Bộ “Phát huy vai trò của phụ nữ trong kinh tế hộ
gia đình ở nông thôn” (1991) của tác giả Đỗ Thị Bình [2]. Từ những số liệu
khảo sát về thực trạng vai trò của phụ nữ trong kinh tế hộ gia đình ở nông
thôn, tác giả đưa ra một số quan điểm và giải pháp phát huy vai trò của phụ
nữ trong kinh tế hộ gia đình ở nông thôn Việt Nam hiện nay. Đây là công

21