ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

PHAN THỊ THU HIỀN

ĐẶC ĐIỂM CẤU TRÚC CHƢƠNG TRÌNH
“SAO ONLINE” ĐÀI TRUYỀN HÌNH KỸ THUẬT SỐ VTC

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Báo chí học

Hà Nội – 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
------------------------------------------

PHAN THỊ THU HIỀN

ĐẶC ĐIỂM CẤU TRÚC CHƢƠNG TRÌNH
"SAO ONLINE” ĐÀI TRUYỀN HÌNH KỸ THUẬT SỐ VTC

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Báo chí học
Mã số: 60.32.01.01

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Bùi Chí Trung

Hà Nội - 2016



Phan Thị Thu Hiền


MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU, HÌNH MINH HỌA
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1
CHƢƠNG 1: LÝ THUYẾT CHUNG VỀ CẤU TRÚC CHƢƠNG TRÌNH TRÒ
CHƠI VÀ GẶP GỠ TRUYỀN HÌNH .....................................................................9
1.1. Các khái niệm chung ......................................................................................9
1.1.1. Về chƣơng trình trò giao lƣu và gặp gỡ truyền hình .................................9
1.1.2. Cấu trúc chƣơng trình giao lƣu và gặp gỡ truyền hình ............................10
1.2. Các yếu tố hình thành cấu trúc, định dạng chƣơng trình truyền hình ..16
1.3. Quy trình và nguyên tắc xây dựng cấu trúc chƣơng trình trò chơi và gặp
gỡ truyền hình ......................................................................................................21
1.3.1. Quy trình xây dựng cấu trúc ....................................................................21
1.3.2. Nguyên tắc xây dựng cấu trúc chƣơng trình truyền hình ........................25
1.4. Quy trình và nguyên tắc xây dựng cấu trúc chƣơng trình giao lƣu và gặp
gỡ truyền hình…………………………………………………………………… 29
1.4.1. Quy trình xây dựng cấu trúc………………………………………………..33
1.4.2. Nguyên tắc xây dựng cấu trúc chương trình truyền hình………………...36
1.5. Học thuyết “Sử dụng và hài lòng” trong truyền hình………………………...
CHƢƠNG 2: THỰC TIỄN TRIỂN KHAI CẤU TRÚC CHƢƠNG TRÌNH
SAO ONLINE ..........................................................................................................39
2.1. Khái quát về Đài truyền hình VTC và Chƣơng trình Sao Online ...........39
2.1.1. Giới thiệu Đài Truyền hình kỹ thuật số VTC ..........................................39
2.1.2 Bối cảnh ra đời chƣơng trình Sao Online .................................................41
2.2. Quá trình xây dựng và phát triển cấu trúc chƣơng trình Sao Online.....38
2.2.1. Về quá trình hình thành phát triển ...........................................................38

MC:

Ngƣời dẫn chƣơng trình

VTV:

Đài truyền hình Việt Nam

ĐHQG:

Đại học quốc gia

PVS:

Phỏng vấn sâu


DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU, HÌNH MINH HỌA

Hình 1.1: Vai trò của “Cẩm nang sản xuất chƣơng trình” ........................................17
Hình 1.2: Quá trình hình thành một chƣơng trình truyền hình từ ý tƣởng tới khi phát
sóng ...........................................................................................................................24
Hình 1.3: Quá trình xây dựng và phát triển định dạng chƣơng trình ........................25
Hình 2.1: Rating Đài VTC trong tổng Rating toàn thị trƣờng truyền hình...............36
Hình 2.2: Bảng so sánh thị phần khán giả VTC........................................................37
Hình 2.3: Kết cấu chƣơng trình Sao online 2013......................................................40
Hình 2.4: Nhân sự thực hiện Sao Online 2013 .........................................................41
Hình 2.5: Bản mô tả nội dung cấu trúc chƣơng trình Sao Online 2013 ....................43
Hình 2.6: Ca sĩ Khắc Việt giao lƣu tại trƣờng quay Sao Online 2013 .....................44
Hình 2.7: Cấu trúc tiểu mục “Fan với Sao” trong Sao Online ..................................46

THKTS VTC đã thay những cấu trúc chƣơng trình đơn điệu, một chiều bằng những
chƣơng trình thể hiện rõ hơn quan điểm “khán giả là trung tâm”, thông qua sự tƣơng
tác trực tiếp giữa khán giả và chƣơng trình truyền hình, khán giả cùng nhân vật
khách mời,…Có thể kể đến các chƣơng trình nhƣ: Thần đồng Đất Việt, Tôi 20, Đa
chiều, Đẹp +... phát sóng trên VTC HD3, VTC10... Đây cũng là những kênh sóng đã
có thƣơng hiệu và đƣợc đông đảo khán giả yêu thích, đặc biệt là chƣơng trình Sao
Online phát sóng trên kênh VTC1 giai đoạn từ năm 2006 - 2014. Chƣơng trình này
khán giả xem truyền hình đƣợc tham gia tƣơng tác trực tiếp với ngƣời làm chƣơng

1


trình truyền hình, với ca sĩ khách mời và đƣợc bày tỏ cảm xúc, thắc mắc… với ca sĩ
mình yêu thích. Có thể nói, Sao Online là một trong những sản phẩm đầu tiên do
đội ngũ cán bộ Đài THKTS VTC xây dựng có cấu trúc chƣơng trình truyền hình
hiện đại.
Sự xuất hiện của Chƣơng trình Sao Online đã góp phần giúp Đài THKTS
VTC có thể cạnh tranh trên thị trƣờng truyền hình tại Việt Nam mà không cần phải
phụ thuộc hay đầu tƣ vào những chƣơng trình mua bản quyền từ nƣớc ngoài. Thời
điểm này, các chỉ số đo lƣờng công chúng đã cho thấy “Sao Online” đƣợc đánh giá
là chƣơng trình giải trí thành công nhất trong lĩnh vực Giao lƣu và gặp gỡ truyền
hình tại Việt Nam.
Tuy nhiên, thời điểm nào cũng vậy, tuổi thọ của những chƣơng trình truyền
hình mang tính giải trí không thể kéo dài mãi mãi, mà phải vận động, thậm chí là
kết thúc. Sau một chặng đƣờng dài và dù đã có sự thay đổi về định dạng, cấu trúc
chƣơng trình để phù hợp hơn với xu hƣớng nhƣng Sao Online vẫn chính thức ngừng
phát sóng vào tháng 8 năm 2014.
Cho đến thời điểm hiện tại, Sao Online vẫn đƣợc những ngƣời làm truyền
hình VTC ghi nhận là chƣơng trình giải trí thành công nhất của Đài THKTS VTC.
Bởi trong quá trình phát triển hệ thống chƣơng trình truyền hình của Đài VTC, hiếm

nội dung của chƣơng trình trong thực tế, những điểm thành công và hạn chế vv….
Những nghiên cứu này có ý nghĩa không chỉ cho những ngƣời làm truyền hình của
Đài THKTS VTC mà còn có ý nghĩa trong việc xây dựng các nguyên tắc chung cho
sự phát triển của các chƣơng trình truyền hình giải trí hiện đại.
Trƣớc thực tế trên, tác giả luận văn muốn thông qua việc nghiên cứu đề tài
“Đặc điểm cấu trúc chƣơng trình Sao Online Đài truyền hình kỹ thuật số
VTC” để tìm ra những thành công, hạn chế của cấu trúc chƣơng trình truyền hình
hiện đại, từ đó đƣa ra những góp ý, kiến nghị để xây dựng cấu trúc một chƣơng
trình truyền hình hấp dẫn hơn, có khả năng cạnh tranh với các chƣơng trình bản
quyền nƣớc ngoài.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Hoạt động nghiên cứu về truyền hình trong nƣớc cũng rất phong phú và đa
dạng. Các hoạt động nghiên cứu này đã mang đến một kho tàng quý báu và rất hệ
thống về lịch sử ra đời, quá trình hình thành và phát triển cũng nhƣ tác nguyên tắc,

3


nguyên lý truyền hình. Ví dụ nhƣ công trình nghiên cứu của tác giả Dƣơng Xuân
Sơn và thành quả là sự ra đời của Giáo trình Báo chí truyền hình do ĐHQG xuất
bản năm 2011. Công trình này đã giải quyết nhiều vấn đề về truyền hình Việt Nam
nhƣ: Lịch sử ra đời và phát triển của truyền hình, khái niệm, nguyên lý của truyền
hình, quy trình sản xuất truyền hình, trong đó ít nhiều có đề cập đến khái niệm định
dạng, cấu trúc chƣơng trình truyền hình.
Để có thêm dữ liệu cho việc thực hiện nghiên cứu đề tài của mình, ngoài
những sách, luận văn, khóa luận và các bài báo điện tử, tác giả cũng tham khảo một
số bài báo viết về chƣơng trình của Đài THKTS VTC và một số khóa luận ít nhiều
có nội dung liên quan đến vấn đề này.
Ví dụ, luận văn“Chương trình trò chơi truyền hình với khán giả Việt Nam”,
tác giả Đỗ Thị Bạch Dƣơng, do Tiến sĩ Đinh Văn Hƣờng hƣớng dẫn, bảo vệ năm

hình hiện đại,
+Hệ thống hóa cơ sở lý luận về hoạt động sản xuất chƣơng trình truyền hình
nói chung và chƣơng trình Sao Online nói riêng
+ Phân tích thực tiễn xây dựng, tìm ra ƣu nhƣợc điểm trong hoạt động sản
xuất chƣơng trình Sao Online của Đài truyền hình kỹ thuật số VTC
+ Đề xuất một số khuyến nghị, giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng định
dạng, cấu trúc chƣơng trình truyền hình hiện đại. Góp phần xây dựng cơ sở nền tảng
cho một đề tài liên quan đến việc xây dựng cấu trúc chƣơng trình truyền hình trong
nƣớc.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu
Đối tƣợng nghiên cứu của luận văn là đặc điểm cấu trúc chƣơng trình Sao
Online Đài truyền hình kỹ thuật số VTC
Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu của luận văn tập trung chủ yếu vào hoạt động sản xuất
chƣơng trình Sao Online phiên bản 2013 (Khảo sát từ tháng 3/2014 đến tháng
8/2014). Việc tập trung nghiên cứu chƣơng trình này trong giai đoạn trƣớc khi
chƣơng trình ngừng phát sóng để chỉ ra những đặc điểm khác biệt của phiên bản

5


mới chƣơng trình đối với phiên bản trƣớc đó, cũng nhƣ các talkshow khác trên tryền
hình.
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
Luận văn sẽ đƣợc thực hiện theo các phƣơng pháp nhƣ sau:
 Phƣơng pháp nghiên cứu tài liệu thứ cấp: Để có thông tin từ nhiều
nguồn làm cơ sở cho luận văn, ngƣời làm luận văn tiến hành nghiên cứu
các tài liệu về sản xuất chƣơng trình truyền hình, tổng hợp phân tích
nguồn tƣ liệu là các luận văn đã công bố trƣớc đây về lý thuyết chƣơng

Là luận văn đầu tiên nghiên cứu về đặc điểm cấu trúc chƣơng trình Sao
Online của Đài THKTS VTC, với hy vọng sẽ góp phần làm phong phú hơn, toàn
diện hơn về tình hình nghiên cứu các hoạt động liên quan đến sản xuất truyền hình
ở nƣớc ta hiện nay. Đề tài sẽ là công trình tham khảo cho các hoạt động nghiên cứu
liên quan đến chƣơng trình truyền hình giải trí, hay các chƣơng trình truyền hình có
định dạng thuần Việt 100%.
Ý nghĩa thực tiễn
Việc nghiên cứu đề tài này sẽ có ý nghĩa nhất định, đặc biệt là tổng kết
những kinh nghiệm cho thực tiễn, giúp cho những ngƣời đã và đang trực tiếp lên ý
tƣởng xây dựng cấu trúc, định dạng thuần Việt cho chƣơng trình truyền hình ở các
Đài truyền hình trong cả nƣớc tìm giải pháp để nâng cao chất lƣợng chƣơng trình và
ngày càng đƣợc khán giả đón nhận.

7


7. Kết cấu của luận văn
Chƣơng1: Lý thuyết chung về cấu trúc chƣơng trình giao lƣu và gặp
gỡ truyền hình
Chƣơng 2: Thực tiễn triển khai xây dựng cấu trúc chƣơng trình Sao
Online
Chƣơng 3: Nâng cao chất lƣợng cấu trúc, định dạng chƣơng trình
truyền hình hiện đại

8


CHƢƠNG 1: LÝ THUYẾT CHUNG VỀ CẤU TRÚC CHƢƠNG TRÌNH
GIAO LƢU VÀ GẶP GỠ TRUYỀN HÌNH
1.1. Các khái niệm chung

nhân, lý do của vấn đề đó. Phần kết luận thƣờng là phần nêu các giải pháp hoặc
cách thức, định hƣớng, các công việc cần phải làm để giải quyết vấn đề. Trong
khoảng thời gian quy định của buổi trao đổi, ngƣời dẫn chƣơng trình sẽ phải luôn
đảm bảo đƣợc chƣơng trình đi hết ba phần nội dung này và mỗi phần đều phải thực
hiện đƣợc các mục tiêu đã đề ra.
Trong một số chƣơng trình gặp gỡ, đối thoại, để tăng thêm thông tin, tạo
thêm kịch tính và cơ sở để các bên tham gia đối thoại trao đổi sâu hơn, mở rộng đề
tài một số chƣơng trình đƣa thêm các con số, các ý kiến, các dẫn chứng hay các clip
phỏng vấn ý kiến cộng đồng về đề tài. Đây có thể là điểm nhấn của chƣơng trình và
giúp cho các vấn đề đối thoại đƣợc mở rộng hơn. Ở phần kết chƣơng trình, ngƣời
dẫn phải thực hiện vai trò dẫn dắt của mình để các thành viên trong cuộc gặp gỡ, trò
chuyện đƣa ra những nhìn nhận đánh giá của mình và đúc rút những công việc cần
thực hiện, các giải pháp, các kiến nghị cho vấn đề.

1.1.2. Cấu trúc chương trình giao lưu và gặp gỡ truyền hình
Đặc điểm đó là những mô tả cụ thể, chi tiết về những nét khác biệt, những
điểm đặc thù của một ngƣời hay một vật, một điều nào đó. Trên thực tế, trong các
hoạt động nghiên cứu việc tìm ra các đặc điểm, những nét riêng biệt sẽ giúp cho các
hoạt động so sánh, phân biệt giữa các vấn đề, các sự vật, sự việc đƣợc rõ ràng và
sáng tỏ hơn. Điều này giúp cho các hoạt động nghiên cứu sẽ chỉ ra đƣợc nguyên
nhân của những đặc điểm đó cũng nhƣ có các giải pháp khắc chế, phát huy những
ƣu nhƣợc điểm.
Mỗi loại hình truyền thông đại chúng đều có những đặc thù riêng. Nếu chỉ
xét trên phƣơng diện quy trình làm ra một sản phẩm, ở báo in, mỗi tác phẩm, mỗi
bài báo có thể là sản phẩm riêng, là sự sáng tạo riêng của mỗi cá nhân, mỗi nhà báo.
Nhƣng để sáng tạo một tác phẩm truyền hình còn công phu hơn nhiều, đó là đứa
con tinh thần của cả một tập thể gồm có: đạo diễn, biên kịch, kỹ thuật…Các tác
phẩm truyền hình có có những đặc điểm tƣơng đối khác so với các loại hình báo

10

thông tin và quản trị dữ liệu, phản ánh việc sắp xếp lại dữ liệu trong hồ sơ, hƣớng

11


dẫn, từ ngữ… sao cho thông tin này đƣợc xử lý hay lƣu trữ trong máy tính thuận
tiện.
Đối với lĩnh vực truyền hình, ngƣời ta vẫn thƣờng dùng từ “format” để nói
về một khuôn mẫu, một công thức hay cấu trúc của một chƣơng trình truyền hình.
Để thuận tiện trong quá trình diễn giải, tác giả luận văn sẽ dùng từ “cấu trúc” để
thay thế từ “format” khi nói tới format của một chƣơng trình truyền hình. Sở dĩ khi
làm chƣơng trình truyền hình hiện đại nhất định cần xây dựng cấu trúc cho chƣơng
trình truyền hình là bởi cấu trúc khuôn mẫu có vai trò rất quan trọng. Chúng là nền
tảng cơ bản có tính ổn định, liên tục để một chƣơng trình truyền hình đƣợc vận hành
và phát sóng đƣợc suôn sẻ và định kỳ. Yếu tố hiện đại của một chƣơng trình truyền
hình đƣợc thể hiện qua việc: ngƣời làm chƣơng trình truyền hình sáng tạo ra những
cấu trúc cho chƣơng trình truyền hình và chúng đƣợc phát sóng trên các kênh truyền
thông hiện đại thay vì chỉ một loại hình truyền hình truyền thống nhƣ trƣớc đây –
Tivi. Đó là những kênh truyền thông kỹ thuật số, thông qua mạng internet, cáp
quang…
Điều này giúp sản phẩm chƣơng trình truyền hình dễ dàng đến với công
chúng hơn. Từ những phân tích trên, tác giả luận văn mạnh dạn đƣa ra khái niệm
cấu trúc chƣơng trình truyền hình hiện đại theo cách hiểu của bản thân nhƣ sau: Cấu
trúc chương trình truyền hình là những nguyên tắc cơ cơ bản để những người tham
gia quy trình sản xuất triển khai thực hiện tác phẩm; đó cũng là cơ sở để có thể
định hình, duy trì và phát triển sản xuất ra chuỗi các sản phẩm truyền hình thống
nhất về mô thức, duy trì được sự khác biệt lâu dài.
Đặc biệt, cấu trúc chƣơng trình truyền hình hiện đại còn kết hợp nhuận
nhuyễn giữa truyền hình truyền thống và truyền hình hiện đại với những giao diện
đa dạng nhƣ: thông qua internet để tạo ra các tƣơng tác trên website, facebook,

thế mới phải gắn với xã hội và công nghệ. Một cấu trúc (fomat) chuẩn chuyên
nghiệp có tính kỹ đến yếu tố tương tác trên website, facebook, twitter, SMS và phải
tính đến việc PR cho chương trình. Thêm đó, chương trình truyền hình cần thêm yếu
tố giao lưu với bạn bè, người thân của người chơi hoặc đội chơi ngay trong chương
trình để tăng yếu tố trợ giúp hoặc cạnh tranh” (Bài viết trên báo điện tử vtv.vn đăng
ngày 25/10/2013).
Có thể thấy, những ngƣời làm truyền hình hiện nay, đặc biệt là đội ngũ lãnh

13


đạo các cơ quan truyền hình cũng đã hiểu đƣợc tầm quan trọng của việc xây dựng,
đổi mới cấu trúc chƣơng trình truyền hình hiện đại phục vụ khán giả, trong đó đáng
chú ý là các chƣơng trình truyền hình giải trí. Tuy nhiên, việc xây dựng cấu trúc
chƣơng trình truyền hình sao cho hấp dẫn, đạt hiệu quả cao nhất vẫn còn là bài toán
không dễ dàng đối với các Đài truyền hình trong thời kỳ cạnh tranh khốc liệt nhƣ
hiện nay.
1.2. Các dạng cấu trúc chƣơng trình giao lƣu và gặp gỡ truyền hình
Cấu trúc là mối liên hệ cơ bản trong quan hệ giữa hình thức và nội dung tác
phẩm truyền hình, nó bao hàm mối liên hệ giữa các thành tố nội dung và cách thức
bố cục của chƣơng trình. Đó là một yếu tố của hình thức tham gia thể hiện chủ đề
nội dung và tƣ tƣởng tác phẩm, đóng vai trò quan trọng trong việc biến tác phẩm
thành một chỉnh thể nội dung. Khái niệm cấu trúc bao hàm không chỉ liên kết bên
ngoài (mối liên hệ giữa các thành phần nội dung, các yếu tố cấu thành) mà cả sự
liên kết bên trong (cấu trúc nội dung cụ thể) của chƣơng trình truyền hình.
Xây dựng cấu trúc chƣơng trình là “phương tiện cơ bản và tất yếu của lao
động sáng tạo”, có “chức năng đa dạng bộc lộ tốt chủ đề tư tưởng của tác phẩm;
triển khai trình bầy hấp dẫn các nội dung thông tin, cốt truyện, tổ chức điểm nhìn
trần thuật của các tác giả tạo nên tính toàn vẹn của tác phẩm như một hiện tượng
thẩm mĩ”. Nhƣ vậy cấu trúc là một yếu tố của hình thức tham gia thể hiện chủ đề

nhằm mục đích để xây dựng và sản xuất một chƣơng trình truyền hình, bản ý tƣởng
còn có vai trò là "át chủ bài" dùng để "chào hàng" các nhà tài trợ, quảng cáo, khảo
sát công chúng hoặc giới thiệu sản phẩm,... Chình vì thế, bản ý tƣởng cần đƣợc
trình bày sao cho hấp dẫn, dễ hiểu và phải bao quát đƣợc 8 nội dung sau: (1) Ý
tưởng chương trình, (2) Nền tảng văn hóa – xã hội và sự cần thiết phải có chương
trình, (3) Mục đích của chương trình, (4) Những đặc điểm chính trong cấu trúc nội
dung, (5) Đối tượng công chúng khán giả mục tiêu (6) Phương thức tổ chức triển
khai sản xuất, (7) Nhân sự và kỹ thuật, (8) Các đề xuất cho các bước tiếp theo nhằm
hiện thực hóa ý tưởng ban đầu..
 Định dạng (cấu trúc khuôn mẫu) chi tiết cho chương trình truyền hình:
Trong phần này, ngƣời làm chƣơng trình truyền hình cần chi tiết hóa 8 nội
dung đã giới thiêu sơ bộ trong bản giới thiệu ý tƣởng. Trong đó, mục (6) Phương
pháp triển khai sản xuất là phần cần đƣợc mô tả cặn kẽ nhất để làm rõ phƣơng
phán thực thi sản xuất chƣơng trình, phải nêu đƣợc: bố cục nội dung, thể loại tác
phẩm sử dụng, đặc điểm khác biệt của các thành tố nội dung, lựa chọn công nghệ
thiết bị, nhân sự và các điều kiện cơ bản để đảm bảo sản xuất thành công nội dung

16


chƣơng trình truyền hình.
Ngoài ra, ngƣời làm chƣơng trình truyền hình cần phải thêm phần số liệu,
chỉ dẫn cơ bản để giải thích những nội dung mà ở bước 1: bản giới thiệu ý tưởng
chương trình chƣa thể hiện đƣợc hoặc thêm các nội dung khác mà nhà sản xuất
chƣơng trình yêu cầu.
 Cẩm nang sản xuất chương trình truyền hình:
Đây là phần tài liệu quan trọng nhất và cần có nhiều nguồn nhân lực nhất
trong quá trình nghiên cứu và xây dựng một chƣơng trình truyền hình. Cẩm nang
cấu trúc chƣơng trình truyền hình đƣợc hiểu là tài liệu hƣớng dẫn sản xuất chƣơng
trình, là cuốn sách giáo trình hƣớng dẫn và giải đáp một cách chi tiết những câu hỏi