ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------o0o-----------

PHÙNG THỊ THÙY DƢƠNG

THÍCH ỨNG TÂM LÝ CỦA SINH VIÊN
NĂM THỨ NHẤT VỚI NỘI QUY CỦA
TRƢỜNG CAO ĐẲNG CẢNH SÁT NHÂN DÂN I

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Tâm lý học

HÀ NỘI – 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------o0o-----------

PHÙNG THỊ THÙY DƢƠNG

THÍCH ỨNG TÂM LÝ CỦA SINH VIÊN
NĂM THỨ NHẤT VỚI NỘI QUY CỦA
TRƢỜNG CAO ĐẲNG CẢNH SÁT NHÂN DÂN I

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Tâm lý học
Mã số: 60310401

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS Trƣơng Thị Khánh Hà




MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ...................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ....................................................................................... 1
2. Mục đích nghiên cứu ................................................................................. 3
3. Đối tượng, khách thể nghiên cứu .............................................................. 3
4. Nhiệm vụ nghiên cứu ............................................................................... 4
5. Phạm vi nghiên cứu ................................................................................... 4
6. Giả thuyết khoa học .................................................................................. 4
7. Phương pháp nghiên cứu........................................................................... 5
8. Cấu trúc luận văn ...................................................................................... 5
Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THÍCH ỨNG TÂM LÝ VỚI NỘI QUY
CỦA SINH VIÊN .......................................................................................... 6
1.1. Tổng quan nghiên cứu về thích ứng và thích ứng tâm lý ................... 6
1.1.1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài ..................................... 6
1.1.2. Các công trình nghiên cứu ở trong nước............................................. 10
1.2. Một số khái niệm cơ bản ........................................................................ 13
1.2.1. Khái niệm thích ứng ......................................................................... 13
1.2.2 Khái niệm thích ứng tâm lý .......................................................... 18
1.2.3 Một số nội quy của Trường Cao đẳng Cảnh sát nhân dân I ....... 20
1.2.4 Khái niệm sinh viên và một số đặc điểm học tập của sinh viên
Trường Cao đẳng Cảnh sát nhân dân I ................................................ 21
1.3 Thích ứng tâm lý của sinh viên năm thứ nhất với nội quy của Trường
Cao đẳng Cảnh sát nhân dân I.................................................................. 27
1.4 Biểu hiện thích ứng tâm lý của sinh viên năm thứ nhất với nội quy
của Trường Cao đẳng Cảnh sát nhân dân I ............................................. 28
1.4.1 Biểu hiện thích ứng tâm lý của sinh viên năm thứ nhất với nội quy
thể hiện ở mặt nhận thức ...................................................................... 28


3.1.2 Sự thích ứng tâm lý của sinh viên với nội quy biểu hiện qua mặt
thái độ ................................................................................................... 57
3.1.3 Sự thích ứng tâm lý của sinh viên với nội quy biểu hiện qua mặt
hành động.............................................................................................. 62
3.1.4 Các khó khăn trong việc thích ứng tâm lý với việc chấp hành các
nội quy của trường ................................................................................ 79
3.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến thích ứng tâm lý của sinh viên năm thứ
nhất với nội quy ....................................................................................... 82
3.2.1 Các yếu tố chủ quan..................................................................... 82
3.2.2 Các yếu tố khách quan ................................................................. 84
3.2.3 Các mặt biểu hiện của thích ứng tâm lý với nội quy của sinh viên ... 87
Tiểu kết chương 3........................................................................................ 89
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ..................................................................... 90
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .................................................... 94
PHỤ LỤC .................................................................................................... 97


DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 3.1: Nhận thức của sinh viên và giảng viên về quan niệm thích ứng
tâm lý với nội quy ....................................................................................... 51
Bảng 3.2: Đánh giá của SV và GV về việc hướng dẫn, phổ biến, tập huấn
các quy định, nội quy của Nhà trường ........................................................ 54
Bảng 3.3: Sự hài lòng của sinh viên đối với những yêu cầu phải tuân thủ
trong quá trình học tập, rèn luyện ............................................................... 58
Bảng 3.4: Mức độ thực hiện các nội quy của sinh viên.............................. 62
Bảng 3.5: Mức độ thực hiện hành động của sinh viên trong việc chấp hành
các nội quy học tập, rèn luyện .................................................................... 67
Bảng 3.6: Đánh giá của sinh viên về mức độ thực hiện hành động trong quá
trình học tập của sinh viên .......................................................................... 70


Độ lệch chuẩn

ĐTB

Điểm trung bình

NXB

Nhà xuất bản

THPT

Trung học phổ thông

STT

Số thứ tự

SYK

Số ý kiến

P

Mức ý nghĩa

r

Tương quan

1


luyê ̣n, sinh hoa ̣t tâ ̣p thể , ở nội trú... Tuy nhiên vì nhiều lý do khách quan và
chủ quan nhiều sinh viên khi bắt đầu bước chân vào môi trường học tập
mới tại các trường CAND đã chưa kịp thích ứng ngay với điều kiện sinh
hoạt cũng như hoạt động học tập, rèn luyện tại nhà trường dẫn đến kết quả
học tập chưa cao , bản thân sinh viên có nhiều năng lực chưa được bộc lộ ,
hạn chế khả năng giao tiếp. Có những vấn đề, sinh viên chưa từng gặp phải
trong kinh nghiệm trước đây, như những thay đổi của môi trường học tập
(phương pháp giảng dạy của giảng viên khác với giáo viên phổ thông, vấn
đề tự học, tự rèn luyện, yêu cầu về kiến thức, kỹ năng giao tiếp- ứng xử nói
chung và theo điều lệnh CAND nói riêng…). Nhiều sinh viên không thể bắt
kịp bài giảng của giảng viên, nhiều học viên không phân bố được thời gian
ngoài giờ lên lớp để kết hợp vừa ôn bài vừa tham gia các hoạt động sinh
hoạt tập thể, rèn luyện sức khỏe và thực hiện nhiệm vụ đặc thù của một
sinh viên CAND. Đặc biệt là những sinh viên xuất thân là học sinh phổ
thông (khác với sinh viên xuất thân là lính nghĩa vụ hoặc cán bộ cử đi học)
mới vào trường, chưa từng được tiếp xúc với môi trường Công an chuyên
nghiệp, chính quy, các em từ mọi miền quê đến thành phố, mới lạ từ nơi ăn
chốn ở đến văn hóa giao tiếp, các em phải học cách tự lập, tự quản lý chi
tiêu tài chính, những điều mà trước đây các em ít hoặc chưa từng phải lo
lắng. Bước vào môi trường học tập mới, cũng là nơi mà sinh viên phải tự
chịu trách nhiệm trước bản thân và xã hội với tư cách là một nhân cách
trưởng thành, điều mà trước đây ít là áp lực đối với các em. Việc học tập đi
đôi với thực hành, lấy thực hành làm chính đòi hỏi mỗi sinh viên phải luôn
nỗ lực hết mình để có thể hoàn thành nhiệm vụ, nâng cao kỹ năng thực
hành nghề nghiệp cho bản thân. Do đó sự thích ứng của sinh viên được
xem xét từ khía cạnh sinh viên biết cân bằng giữa việc bộc lộ tiềm năng cá
nhân với việc đáp ứng các yêu cầu ở trường CAND và các yêu cầu xã hội,


3


4. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về thích ứng tâm lý với nội quy của sinh viên
- Khảo sát thực trạng mức độ thích ứng tâm lý của sinh viên với
những nô ̣i quy trong hoạt động học tập , rèn luyện, sinh hoa ̣t tâ ̣p thể , quan
hệ ứng xử, điều lệnh nội vụ CAND
- Tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng tới sự thích ứng với nô ̣i quy của
sinh viên Trường Cao đẳng CSND I.
- Đề xuất các kiến nghị giúp sinh viên năm thứ nhất thích ứng tốt
hơn với các nô ̣i quy của Trường Cao đẳng CSND I
5. Phạm vi nghiên cứu
- Nội dung nghiên cứu:
Trong quá trình học tập tại Trường Cao đẳng CSND I, có nhiều nội
quy khác nhau sinh viên cần phải tuân thủ và chấp hành tốt. Trong phạm vi
luận văn này,tác giả tập trung nghiên cứu sự thích ứng tâm lý của sinh viên
Trường Cao đẳng CSND I về các mặt biểu hiện nhận thức, thái độ, hành vi.
Tuy nhiên, vì nghiên cứu thái độ khó nên luận văn tập trung nghiên cứu và
điều chỉnh hành vi.
- Khách thể nghiên cứu:
+ 200 sinh viên năm thứ nhất khóa HO3S
+ 50 cán bộ quản lý, giảng viên Trường Cao đẳng CSND I.
6. Giả thuyết khoa học
Sinh viên năm thứ nhất Trường Cao đẳng CSND I đã thích ứng tâm lý
tốt với các nô ̣i quy: Rèn luyện học tập, sinh hoạt tập thể, quan hệ giao tiếp ứng
xử, điều lệnh nội vụ CAND tuy nhiên vẫn còn thích ứng không tốt. Thích ứng
tâm lý của sinh viên với nội quy chịu sự tác động của nhiều yếu tố khác nhau,
trong đó các yếu tố về động cơ, hứng thú và tính tích cực của sinh viên là

Chương 3: Thực trạng thích ứng tâm lý với nội quy của sinh viên
năm thứ nhất Trường Cao đẳng CSND I

5


Chƣơng 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THÍCH ỨNG TÂM LÝ VỚI NỘI QUY
CỦA SINH VIÊN
1.1. Tổng quan nghiên cứu về thích ứng và thích ứng tâm lý
1.1.1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài
Vấn đề “thích ứng” là một trong những vấn đề được nhiều nhà tâm
lý học quan tâm nghiên cứu. Một trong những nhà tâm lý tiên phong trong
nghiên cứu này đó chính là Jean Piaget (1896 - 1980). Theo ông, sự thích
ứng chính là sự cân bằng và được thực hiện bởi hai cơ chế đó là sự “đồng
hóa” và “điều biến”. Quan điểm của ông cho rằng, sự thích ứng sinh học là
sự cân bằng giữa đồng hóa môi trường và cơ thể với môi trường, còn sự
thích ứng tâm lý – xã hội được ông giải thích là sự thích ứng với một thực
tế riêng biệt khi nó đã đạt tới sự đồng hóa thực tế đó vào những hoàn cảnh
mới do thực tế đặt ra [dẫn theo 7, tr 6]. Sự thích ứng đòi hỏi sự tác động
qua lại giữa chủ thể và khách thể (giữa con người và môi trường), sao cho
chủ thể có thể nhập vào khách thể mà vẫn tính đến những đặc điểm của
mình. Theo cách đó, có thể hiểu: thích ứng tâm lý – xã hội đó là quá trình
cá nhân vừa tiếp nhận những yếu tố từ môi trường, xã hội xung quanh, vừa
điều chỉnh bản thân sao cho phù hợp với môi trường đó. Và trong quá trình
thích ứng của cá nhân thì thích ứng tâm lý - xã hội là chủ yếu.
V.I.Alaudie và A.L.Meseracov, trên cơ sở nghiên cứu quá trình hình
thành hoạt động học tập của các sinh viên thuộc Khoa Tâm lý học - Đại
học tổng hợp Maxcơva đã đi đến kết luận: Việc thích ứng của sinh viên đại
học với hoạt động học tập thực chất là khả năng tổ chức quá trình phát triển

khỏe được đo bởi một thang đo riêng bởi những tác giả của nghiên cứu
này. Nghiên cứu đã chứng minh được rằng trong những tình huống stress,
các sinh viên quốc tế có cách ứng phó khác với các sinh viên trong nước.

7


Hơn nữa, chiến lược ứng phó với stress được sử dụng bởi các sinh viên
quốc tế và trong nước là khác nhau trong mối quan hệ với kết quả sức khỏe
[27, pp. 335-343].
Theo tác giả Brisset Camille (2010) trong nghiên cứu “Thích ứng
tâm lý – xã hội của sinh viên quốc tế tại Pháp – nghiên cứu trường hợp sinh
viên Việt Nam” cho rằng: Việc chuyển từ môi trường học tập này đến một
môi trường học tập khác và tái định cư tại một quốc gia mới để học tập
đang diễn ra ngày càng phổ biến. Song song với việc làm đa dạng bản sắc
văn hóa và tri thức thì điều này cũng cho thấy nhiều khó khăn và thách
thức. Với số lượng ngày càng tăng của sinh viên quốc tế tại Pháp, sự hiểu
biết về các yếu tố tâm lý giúp cho sự thích nghi dễ dàng hơn đang trở nên
quan trọng hơn bao giờ hết. Nghiên cứu này nhằm mục đích xem xét các
yếu tố tạo thuận lợi hoặc cản trở sự thích nghi của sinh viên Việt tại Pháp.
Hai mẫu sinh viên được đưa ra so sánh: 112 sinh viên Việt tại Pháp và 101
sinh viên Pháp, tất cả các sinh viên đều lần đầu tiên bước vào môi trường
đại học. Các biến như trạng thái lo âu, gắn bó mật thiết, căng thẳng tâm lý,
sự hài lòng với sự hỗ trợ xã hội, và (trong số các mẫu Việt) tính gắn kết
cộng đồng đã được xem xét. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng: sự gắn kết
cộng đồng và trạng thái lo lắng được tạo ra bởi căng thẳng tâm lý có liên
quan đến quá trình thích ứng cho cả hai mẫu. Sự đồng nhất lãnh thổ cũng
có liên quan đến sự thích ứng của mẫu sinh viên Việt. Mặc dù các giả
thuyết khác cũng được xem xét, nhưng nhìn chung, các vấn đề về sự gắn
kết (attachment) đối với sinh viên Việt có ý nghĩa lớn hơn so với các sinh

cách ứng xử của mình; 2. Nhóm thứ hai là những yếu tố của môi trường sống
của cá nhân như điều kiện tự nhiên, điều kiện xã hội [dẫn theo 16, tr.14 - 15].
Như vậy, có thể thấy các tác giả nghiên cứu thích ứng của sinh viên
với các hướng: thích ứng tâm lý, xã hội và thích ứng trong học tập. Các
nghiên cứu cho thấy những khía cạnh đời sống tâm lý của sinh viên khi

9


chuyển sang một môi trường văn hóa mới (từ học sinh Trung học phổ
thông lên Sinh viên đại học) với những chuẩn mực mới và việc không thích
ứng với nó sẽ dẫn đến những hậu quả tiêu cực trong đời sống và hoạt động
của sinh viên như học tập, việc ứng phó với stress, việc hòa nhập cộng
đồng... Môi trường văn hóa xã hội luôn luôn thay đổi, phát triển qua từng
thời kỳ và ngày càng mang tính chất giao thoa giữa các nền văn hóa khác
nhau. Vì vậy, nghiên cứu thích ứng tâm lý – xã hội trong sinh viên quốc tế
có vai trò quan trọng trong bối cảnh hòa nhập quốc tế hiện nay, hơn nữa
vấn đề nghiên cứu này luôn là một đề tài mở đối với các nhà nghiên cứu.
1.1.2. Các công trình nghiên cứu ở trong nước
Tác giả Lê Thị Hương (1998) với đề tài: “Nghiên cứu sự thích ứng
với hoạt động học tập ở sinh viên năm thứ nhất trường Cao đẳng Sư phạm
Thanh Hóa” đã cho thấy sinh viên thích ứng với các mối quan hệ mới
nhanh hơn là sự thích ứng với hoạt động học tập [11].
Năm 1983, Hoàng Trần Doãn với luận văn Thạc sỹ: “Sự thích ứng
với hoạt động học tập của sinh viên khoa văn và toán trường Đại học Sư
phạm Hà Nội I”. Tác giả đã đưa ra kết luận rằng: Thích ứng học tập là một
quá trình thích nghi đặc biệt của cá nhân đối với điều kiện mới, là sự thâm
nhập của cá nhân vào điều kiện mới một cách thuần thục và chính trong
quá trình đó, con người không thụ động mà được bộc lộ trong quá trình
hoạt động có đối tượng như một chủ thể động [dẫn theo 16, tr. 15].

ứng với hoạt động học tập của sinh viên hệ Cao đẳng Trường Đại học Công
nghiệp Hà Nội”. Tác giả đã cho rằng: Sinh viên hệ cao đẳng thích ứng
không giống nhau với hoạt động thực hành các môn học tại trường. Đa số
sinh viên năm thứ ba hệ cao đẳng thực hành môn học tại trường. Trước khi
tốt nghiệp, số sinh viên thích ứng với hoạt động thực hành của sinh viên
chịu sự chi phối bởi các yếu tố chủ quan và yếu tố khách quan. Nâng cao
nhận thức và thái độ đối với hoạt động thực hành môn học của sinh viên sẽ

11


nâng cao được kỹ năng thực hành môn học và kết quả học tập của sinh
viên. Năm 2009, Luận án tiến sĩ của tác giả Đặng Thị Lan về “Mức độ
thích ứng với hoạt động học tập một số môn học chung và môn đọc hiểu
tiếng nước ngoài của SV Trường Đại học Ngoại ngữ - ĐHQGHN”. Tác giả
đã đưa ra một số kết luận như sau: Mức độ thích ứng với hoạt động học tập
một số môn học chung và môn đọc hiểu tiếng nước ngoài của sinh viên
trong trường còn thấp, so với mức độ thích ứng với hoạt động học tập một
số môn học chung thì mức độ thích ứng hoạt động học tập môn học hiểu
tiếng nước ngoài còn thấp hơn. Có nhiều yếu tố chủ quan và khách quan
ảnh hưởng đến mức độ thích ứng với hoạt động học tập của sinh viên [dẫn
theo 16, tr. 16 - 17].
Luận án Tiến sĩ của Đỗ Mạnh Tôn năm 1996 về sự thích ứng đối với
học tập và rèn luyện của học viên các trường sĩ quan quân đội cho kết quả
nghiên cứu như sau: Sự thích ứng đối với hoạt động học tập và rèn luyện
của học viên sĩ quan phụ thuộc vào động cơ học tập, xu hướng nghề nghiệp
quân sự rõ ràng, ổn định, nội dung, hình thức và phương pháp giáo dục,
đào tạo. Tác giả đã tiến hành thực nghiệm hoàn thiện kỹ năng nghe, ghi bài
giảng của học viên để nâng cao khả năng thích ứng cho họ [14].
Trong nghiên cứu “Những khó khăn của sinh viên thiệt thòi trong thời

1.2. Một số khái niệm cơ bản
1.2.1. Khái niệm thích ứng
Thích ứng là một vấn đề đang được quan tâm nghiên cứu ngày càng
nhiều trong tâm lý học hiện đại. Một khái niệm thường được dùng chung
với thích ứng là thích nghi. Thuật ngữ “Thích ứng” hay “thích nghi” theo
tiếng pháp là adapter, tiếng La tinh là adaptare được dùng với nghĩa gốc là
“làm cho phù hợp”. Ban đầu, thế kỷ XV, khái niệm “thích nghi” được dùng
phổ biến trong ngành sinh vật học để chỉ quá trình liên tục biến thiên về
cấu trúc và chức năng của cơ thể sinh vật để duy trì sự cân bằng trước

13


những tác động của môi trường xung quanh. “Thích ứng” là khái niệm của
tâm lý học dùng để chỉ quá trình mỗi cá nhân với tư cách là chủ thể hoạt
động thâm nhập vào điều kiện mới một cách thành thục. Đó là quá trình
con người chủ động, tích cực thu nhận những tri thức mới, những kỹ năng
mới, kỹ xảo mới để hoạt động có hiệu quả.
Năm 1979, A.E. Golomstooc đã định nghĩa:“Sự thích nghi nghề nghiệp
được thể hiện ở chỗ con người lĩnh hội và thực hiện lao động nghề nghiệp có
hiệu quả. Đồng thời thể hiện tính chất thỏa mãn với công việc của mình”. Tác
giả này cũng cho rằng: Sự thích ứng là tổng hòa những đặc điểm cá thể bền
vững, có nguồn gốc tự nhiên của nhân cách, đảm bảo cho lao động của con
người được thổi phồng một cách quá mức, còn cơ sở xã hội thì hầu như không
có ý nghĩa gì cả. Tác giả đã xem thích ứng là một quá trình nhận thức và điều
này dựa trên nguyên tắc của lý thuyết hoạt động, sự phù hợp giữa đặc điểm tâm
sinh lý của con người với yêu cầu nghề nghiệp được hình thành, và đó chính là
thể hiện sự thích nghi nghề nghiệp [13].
Thích ứng là quá trình cá nhân thông qua những hoạt động tích cực
để lĩnh hội các điều kiện mới hay hoàn cảnh mới qua đó đạt được các mục

với sự phát triển tâm lý. Theo quan niệm này thì khái niệm thích ứng cũng
có điểm đồng nghĩa với thích nghi [3, tr.805- 806].
Thích ứng là quá trình hòa nhập tích cực với hoàn cảnh có vấn đề,
qua đó cá nhân đạt được sự trưởng thành về mặt tâm lý xã hội [6, tr.30] .
Theo từ điển tiếng việt thuộc Trung tâm Từ điển học của Nhà xuất
bản Đà Nẵng định nghĩa: “Thích ứng là có những thay đổi cho phù hợp với
điều kiện mới, yêu cầu mới” [18] .
Hòa nhập tích cực là sự chủ động thay đổi bản thân và sự cải tạo
hoàn cảnh trong sự hài hài hòa nhất định. Cá nhân phát hiện vấn đề, phân
tích vấn đề, liên hệ kinh nghiệm bản thân và tìm cách thay đổi bản thân, cải
tạo hoàn cảnh thay đổi phù hợp với bản thân.

15