VỀ PHONG TRÀO CỘNG SẢN QUỐC TẾ VÀ NHỮNG NHÂN TỐ
TÁC ĐỘNG ĐẾN PHONG TRÀO CỘNG SẢN VÀ CÔNG NHÂN
QUỐC TẾ TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
I. VÀI NÉT VỀ PHONG TRÀO CỘNG SẢN QUỐC TẾ.
Cuộc khủng hoảng toàn diện và sâu sắc của chủ nghĩa xã hội bắt đầu từ nửa
cuối thập niên 80 của thế kỷ XX, đặc biệt sự sụp đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở
Liên Xô và Đông Âu, đã khiến cho phong trào cộng sản quốc tế bước vào giai đoạn
vận động phức tạp nhất trong lịch sử phát triển của mình. Trước tình hình này, nhiều
học giả tư sản và các thế lực thù địch cho rằng thời khắc “sự cáo chung của chủ
nghĩa cộng sản đã điểm”, thậm chí còn trù tính cả thời hạn cho “sự sụp đổ dây
chuyền” của các nước xã hội chủ nghĩa còn lại. Tuy nhiên, ba thập niên qua, chế độ
xã hội chủ nghĩa ở nhiều nước vẫn trụ vững và có bước phát triển mới trước những
thử thách của thời cuộc. Phong trào cộng sản quốc tế từng bước phục hồi cả về chính
trị, tư tưởng và tổ chức; đồng thời ngày càng có thêm những chuyển động tích cực,
chứng tỏ sức sống mãnh liệt của một phong trào hiện thực được định hướng bằng lý
tưởng - niềm tin khoa học và dựa trên một cơ sở giai cấp - xã hội sâu rộng.
Nhìn tổng quát, phong trào cộng sản quốc tế vẫn là một lực lượng chính trị
có ảnh hưởng to lớn trong thời đại ngày nay. Cho đến nay, các đảng cộng sản cầm
quyền đã vượt qua được những thử thách khắc nghiệt nhất, tiếp tục lãnh đạo công
cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội trong cải cách và đổi mới. Các đảng cộng sản chưa
cầm quyền cũng đã có những điều chỉnh về đường lối chiến lược và sách lược, tìm
kiếm cách thức hoạt động, đấu tranh bằng nhiều hình thức đa dạng, đổi mới tập
hợp lực lượng, cải thiện dần vai trò, vị trí trong đời sống chính trị đất nước, chuẩn
bị những tiền đề cho cách mạng xã hội trong tương lai, đồng thời mở ra triển vọng
mới cho phong trào cộng sản quốc tế trong thế kỷ XXI.
Thật vậy, tại các nước đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội như Trung Quốc,
Việt Nam, Cuba, Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên và Lào, công cuộc cải
cách, đổi mới, phát triển kinh tế - xã hội và ngày càng trở thành những chủ thể
quan trọng của quan hệ quốc tế hiện đại. Trong hơn 35 năm cải cách, mở cửa và





Cùng với những thành tựu đạt được của các đảng cộng sản cầm quyền,
phong trào cộng sản ở các khu vực khác trên thế giới cũng có bước củng cố quan
trọng. Tại khu vực Liên Xô và Đông Âu, vốn là nơi phong trào chịu tổn thất nặng
nề nhất sau sự biến chính trị cuối thập niên 80, đầu thập niên 90, các đảng cộng sản
và công nhân đã nhanh chóng hồi phục, đổi mới hoạt động, củng cố cơ sở xã hội,
lấy lại uy tín trong xã hội. Tại các cuộc bầu cử quốc hội và hội đồng địa phương,
nhiều đảng giành thắng lợi lớn, trở thành lực lượng đối lập mạnh như Đảng Cộng
sản Liên bang Nga, Đảng Cộng sản Séc và Môrava, một số đảng ở vùng Trung Á,
thậm chí có đảng liên tiếp giành được quyền đứng ra thành lập chính phủ như
Đảng Cộng sản Mônđôva sau thắng lợi tại các cuộc bầu cử quốc hội và tổng thống.
Cũng cần thấy rằng bên cạnh những bước củng cố và phát triển nhất định,
các đảng cộng sản và công nhân ở khu vực Liên Xô và Đông Âu vẫn còn đứng
trước không ít khó khăn, hạn chế. Đường lối, cương lĩnh của nhiều đảng đổi mới
còn chậm, chưa chuyển kịp so với yêu cầu của thời kỳ mới. Cơ sở xã hội của một
số đảng bị thu hẹp mạnh. Tổ chức cơ sở đảng chỉ có ở địa bàn cư trú, trong khi tại
các khu vực sản xuất lại chưa được xác lập. Vấn đề đoàn kết, hợp tác, phối hợp
hoạt động giữa các đảng còn nhiều bất cập, thậm chí tình trạng bất đồng, tranh
giành ảnh hưởng với nhau đã làm giảm sức mạnh chung của các lực lượng cộng
sản và cánh tả.
Tại khu vực các nước tư bản phát triển, càng về những năm gần đây càng có
những dấu hiệu phục hồi rõ nét. Trong hoàn cảnh còn nhiều khó khăn nội bộ, lại
thường xuyên bị các thế lực thù địch công kích gay gắt, nhưng nhiều đảng cộng sản
và công nhân tại khu vực này vẫn kiên trì chủ nghĩa Mác - Lênin, điều chỉnh chiến
lược, sách lược đấu tranh chống chủ nghĩa tư bản, bảo vệ lợi ích của các tầng lớp lao
động. Đi đầu theo hướng nêu trên phải kể đến những cố gắng của các Đảng Cộng
sản Hy Lạp, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Đảng Cộng sản Tái lập Italia, Đảng Tiến bộ
của nhân dân lao động Síp, Đảng Cộng sản Nhật Bản... Trong hoạt động của các
đảng này, về đối nội, điều chỉnh quan trọng nhất mà họ thực hiện là tập trung chống

Một nét mới đáng chú ý trong phong trào cộng sản quốc tế thời gian gần đây
là phong trào đã nỗ lực tìm kiếm cơ chế phối hợp hoạt động chung, tập hợp lực
lượng, tăng cường đoàn kết, trao đổi kinh nghiệm, phối hợp hành động, góp phần
nâng cao sức mạnh của phong trào. Quan hệ giữa các đảng cộng sản và công nhân
trên thế giới từng bước được khôi phục và củng cố lại đồng thời với bước phục hồi


của phong trào cộng sản quốc tế. Các mối quan hệ này, về cơ bản, được chỉ đạo
theo tinh thần chủ nghĩa quốc tế của giai cấp công nhân trong bối cảnh lịch sử mới.
Trong đó, nguyên tắc quan trọng nhất trong quan hệ giữa các đảng cộng sản và
công nhân hiện nay là nguyên tắc độc lập, tự chủ, bình đẳng, không can thiệp vào
công việc nội bộ của nhau, đoàn kết hợp tác vì lợi ích chung. Hình thức quan hệ
giữa các đảng cộng sản và công nhân hiện nay phát triển mạnh nhất vẫn là hình
thức quan hệ song phương. Từ chỗ trao đổi thông tin, tài liệu, học tập kinh nghiệm
lẫn nhau, gần đây giữa các đảng đã xác lập quan hệ trao đổi về mặt lý luận. Nhiều
đảng đã hình thành cơ chế trao đổi lý luận thường kỳ như giữa Đảng Cộng sản Việt
Nam với Đảng Cộng sản Trung Quốc, Đảng Cộng sản Cuba, Đảng Nhân dân cách
mạng Lào; giữa các Đảng Cộng sản trong EU, SNG và ở khu vực Ban Căng... ĐCS
Nhật Bản cũng đã thiết lập được cơ chế hợp tác trao đổi lý luận với Đảng Cộng sản
Trung Quốc, với một loạt đảng cộng sản và công nhân châu Âu.
Bên cạnh quan hệ song phương, các quan hệ đa phương cũng được thúc đẩy
khá mạnh. Theo hướng này, hàng loạt hội nghị của các đảng cộng sản và công nhân
ở từng khu vực, từng châu lục và giữa các châu lục được tổ chức. Các cuộc hội
thảo, trao đổi lý luận và thực tiễn được nhiều đảng quan tâm.
Ở khu vực châu Âu, các đảng cộng sản và công nhân ở Tây Bắc Âu, Ban
Căng, Đông Âu liên tiếp tổ chức các cuộc gặp gỡ, bày tỏ quan điểm về nhiều vấn đề
quan trọng của khu vực và thế giới. Đáng chú ý nhất là việc Đảng Cộng sản Hy Lạp
từ năm 1998 đến nay đã đăng cai tổ chức cuộc gặp giữa các đảng cộng sản và công
nhân tại thủ đô Aten gọi là "Cuộc gặp quốc tế các đảng cộng sản và công nhân quốc
tế". Diễn đàn cuộc gặp quốc tế Aten đã trở thành hoạt động thường niên của các

được lựa chọn trong mỗi kỳ hội nghị. Đây là một nét mới trong cơ chế phối hợp
hoạt động và tập hợp lực lượng của các đảng cộng sản - công nhân với cánh tả, phù
hợp với sự thay đổi tương quan lực lượng ở khu vực và trên thế giới từ đầu thập
niên 90 thế kỷ XX trở lại đây. Sự ra đời và hoạt động của Diễn đàn đưa Mỹ Latinh
thực sự trở thành một điểm sáng hội tụ những nỗ lực trong cuộc đấu tranh bảo vệ
nền độc lập dân tộc và lựa chọn con đường phát triển, chống nghèo đói bất công,
chống áp đặt nô dịch và cường quyền đế quốc. Diễn đàn là một biểu tượng sinh
động về tình đoàn kết, sự sẻ chia mối quan tâm giữa các lực lượng cộng sản, cánh


tả trước những vấn đề bức xúc đang đặt ra đối với phong trào cộng sản, cánh tả
trong giai đoạn hiện nay.
Tóm lại, sau một thời gian khủng hoảng, thoái trào sâu sắc, hiện nay phong
trào cộng sản quốc tế đã có bước phục hồi nhất định, tuy phía trước vẫn còn nhiều
khó khăn, thử thách lớn. Không ít đảng của phong trào vẫn tỏ ra lúng túng, chưa
thu hút được đông đảo các tầng lớp nhân dân lao động, nhất là lực lượng trẻ. Bên
cạnh đó, vấn đề đoàn kết nội bộ vẫn ẩn chứa nhiều phức tạp; đồng thời các đảng
cộng sản - công nhân lại luôn bị các thế lực thù địch chống phá quyết liệt. Mặc dù
vậy, với những chuyển động tích cực như đã nêu trên đây, hoàn toàn có cơ sở để tin
tưởng rằng phong trào cộng sản quốc tế sẽ dần lấy lại vị thế của một lực lượng cách
mạng thời đại. Khát vọng hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội nhất
định sẽ thôi thúc giai cấp công nhân và nhân dân lao động hướng theo con đường đi
lên chủ nghĩa xã hội. Đó vừa là mục tiêu phấn đấu chung của phong trào cộng sản
quốc tế, vừa là xu thế phát triển hợp quy luật lịch sử. Trong những năm tới, phong
trào sẽ tiếp tục vận động thông qua những bước đi, hình thức, cơ chế phong phú,
linh hoạt từ hoàn thiện mô hình chủ nghĩa xã hội, con đường đấu tranh cách mạng,
chiến lược và sách lược... đến tập hợp lực lượng, liên minh giai cấp, phối hợp hành
động để tiến tới mục tiêu chiến lược của mình. Phong trào đã và vẫn tiếp tục đóng
vai trò là một lực lượng đi tiên phong trên hành trình giải phóng và phát triển của
nhân dân tiến bộ trên thế giới.

nghĩa tư bản, nên phương thức hoạt động của phong trào cộng sản - công nhân
quốc tế hiện nay, vấn đề lợi ích quốc gia - dân tộc (lợi ích kinh tế - chính trị) được
xem là tâm điểm, buộc các đảng cộng sản phải có sự điều chỉnh chiến lược, để vừa
có thể giải quyết được cái riêng của dân tộc, vừa có thể tập hợp được lực lượng,
đoàn kết quốc tế, góp phần giải quyết những vấn đề chung của quốc tế.
Thứ tư, do ảnh hưởng của chủ nghĩa xã hội bị thu hẹp, nhiều đảng cộng sản,
đảng dân chủ cách mạng lúng túng, bị động trước những biến đổi của cục diện thế
giới cũng như chiến lược mới của chủ nghĩa đế quốc. Bên cạnh đó, hiện nay do
những vấn đề chính trị thực tiễn đặt ra đối với đảng cộng sản và giai cấp công nhân
ở mỗi nước cũng khác nhau. Vì vậy, đòi hỏi các đảng cộng sản và công nhân quốc
tế cần phải tìm ra những phương pháp hoạt động mới cho phù hợp.


Như vậy, sự thay đổi cục diện thế giới hiện nay, đã tạo ra những khó khăn,
trở ngại lớn đối với hoạt động của phong trào cộng sản - công nhân quốc tế trên mọi
phương diện. Thực tế này càng cho thấy rõ hơn tính cấp bách của nhu cầu tập hợp
lực lượng, đoàn kết quốc tế của phong trào cộng sản - công nhân quốc tế hiện nay.
Quá trình hoạt động của phong trào cộng sản - công nhân quốc tế còn chịu
ảnh hưởng từ cuộc cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại và xu thế toàn cầu
hoá.
Cuộc cách mạng khoa học - công nghệ hiện nay diễn ra đồng thời ở hầu hết
các lĩnh vực, và xâm nhập vào mọi mặt của đời sống xã hội. Cách mạng khoa học công nghệ trở thành một xu thế mới, lôi cuốn và tác động mạnh mẽ tất cả các nước,
tạo ra những thay đổi lớn không chỉ trong đời sống kinh tế - xã hội, mà cả trong so
sánh lực lượng cũng như ngôi vị của mỗi quốc gia trên trường quốc tế.
Cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại làm thay đổi rất căn bản tính
chất và trình độ của lực lượng sản xuất, đẩy nhanh việc cơ cấu lại nền kinh tế và
công nghệ làm biến đổi cơ cấu ngành nghề, do đó tác động đến sự biến đổi cơ cấu
giai cấp công nhân. Cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại tác động làm phân
hoá nội bộ giai cấp công nhân, do đó tác động đến ý thức giai cấp. Đây là thách
thức mới về mặt lý luận, là nhiệm vụ chính trị thực tiễn đặc biệt quan trọng của

đấu tranh xoá bỏ chủ nghĩa tư bản, mà chỉ đấu tranh cải biến xã hội tư bản. Là đại
diện cho một bộ phận công nhân, hoạt động trong khuôn khổ của chủ nghĩa tư bản,
các đảng xã hội - dân chủ cầm quyền hoặc liên minh cầm quyền, đã thực thi một số
chính sách đáp ứng được một số lợi ích của người lao động. Vì thế, họ có ảnh
hưởng chính trị rất đáng kể trong công nhân, lao động. Trong khi đó, nhiều đảng
cộng sản ở các nước tư bản phát triển lại chậm tổng kết thực tiễn, đổi mới nhận
thức lý luận, không đưa ra được sách lược đấu tranh bảo vệ quyền lợi của các tầng
lớp lao động, khiến một bộ phận giai cấp công nhân ngả theo trào lưu xã hội - dân
chủ.
Phong trào cộng sản - công nhân quốc tế hiện nay còn chịu sự tác động
từ những nhân tố chủ quan trong sự vận động của mình
Trước hết, sự sụp đổ của Liên Xô, Đông Âu đẩy chủ nghĩa xã hội hiện thực
lâm vào thoái trào, làm cho một bộ phận những người cộng sản trên thế giới hoài
nghi, dao động, nhạt phai lý tưởng, niềm tin vào chủ nghĩa xã hội, thậm chí rơi vào
cơ hội hữu khuynh, đầu hàng giai cấp, phản bội chủ nghĩa Mác - Lênin và sự
nghiệp cách mạng của giai cấp công nhân. Lợi dụng tình hình này, chủ nghĩa đế


quốc điên cuồng chống phá các đảng cộng sản, nhất là các đảng cộng sản cầm
quyền nhằm phá vỡ sức mạnh đoàn kết, liên hiệp trong phong trào cộng sản - công
nhân quốc tế.
Trong hoàn cảnh phong trào cộng sản - công nhân quốc tế luôn phải đối mặt
với những khó khăn, thách thức lớn, thì xét trên góc độ nhất định, những người
cộng sản đã tăng cường tính tự giác chính trị, tinh thần cảnh giác cách mạng, giúp
họ có cơ sở thực tiễn để hoạch định chiến lược, sách lược và tổ chức, để không chỉ
trụ lại mà còn từng bước vươn lên củng cố khối đoàn kết, phục hồi phong trào cộng
sản - công nhân quốc tế.
Thứ hai, là những thành tựu của sự nghiệp cải cách, đổi mới ở các nước xã
hội chủ nghĩa tác động đến quá trình hoạt động của phong trào cộng sản - công
nhân quốc tế. Sau cuộc khủng hoảng của chủ nghĩa xã hội, các nước xã hội chủ nghĩa

cơ lịch sử, để phối hợp hành động đấu tranh một cách hiệu quả.
Những vấn đề chiến lược của các đảng cộng sản và công nhân quốc tế
trong tình hình mới
Trước những biến động bất lợi của thế giới cho phong trào cộng sản - công
nhân quốc tế hiện nay, quan điểm chung của các đảng cộng sản đều thống nhất phải
tăng cường quan hệ, phối hợp hoạt động trên cơ sở 5 nguyên tắc: độc lập tự chủ,
bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau,
đoàn kết và hữu nghị với nhau. Tuy nhiên, tùy theo hoàn cảnh và điều kiện thực tế
của mỗi đảng, quan điểm, đường lối về đoàn kết quốc tế và hoạt động của mỗi
đảng cũng phải có nét đặc thù riêng.
Đối với các đảng cộng sản cầm quyền đang lãnh đạo sự nghiệp xây dựng chủ
nghĩa xã hội, quan điểm về đoàn kết quốc tế và hoạt động, vẫn dựa trên những
nguyên lý của học thuyết Mác - Lênin. Các đảng cộng sản trong khi thực hiện đường
lối đối ngoại độc lập, tự chủ, rộng mở, đa phương hoá, đa dạng hoá các quan hệ
quốc tế, nhưng vẫn ưu tiên phát triển quan hệ hợp tác với các đảng cộng sản và công
nhân, đảng cánh tả, các phong trào độc lập dân tộc và tiến bộ trên thế giới theo hai
kênh song phương và đa phương.
Đối với các đảng cộng sản và công nhân chưa cầm quyền ở các nước tư bản
chủ nghĩa, trong bối cảnh phức tạp hiện nay, vấn đề đặt ra là phải nhanh chóng
chuyển hướng chiến lược và sách lược phối hợp, hoạt động đấu tranh đòi quyền


dân sinh, dân chủ và những mục tiêu chung khác, chống lại các chính sách áp bức,
áp đặt, cường quyền của chủ nghĩa đế quốc.
Nội dung và phương thức hoạt động giữa các đảng
cộng sản và công nhân quốc tế hiện nay
Một là, phát triển lý luận xây dựng chủ nghĩa xã hội và đấu tranh cách mạng
trong bối cảnh toàn cầu hóa. Trong điều kiện mới của thời đại, các đảng cộng sản công nhân đã đề cập hàng loạt vấn đề lý luận cấp bách của phong trào cộng sản công nhân quốc tế hiện nay.
Trên lĩnh vực kinh tế, đại đa số các đảng cộng sản chủ trương trong quá trình
xây dựng chủ nghĩa xã hội phải kết hợp kế hoạch với thị trường, đa dạng hoá loại

những vấn đề của khu vực và châu lục.
Bốn là, phối hợp đấu tranh chống các khuynh hướng chính trị cực đoan, cực
hữu, chống kỳ thị, phân biệt chủng tộc. Trước nguy cơ trỗi dậy của những thế lực
cực hữu phát xít ở một loạt các nước châu Âu, các đảng cộng sản - công nhân và
cánh tả ở đây là những người đi đầu, tích cực đấu tranh phản đối, ngăn chặn không
để cho chính quyền rơi vào tay các thế lực cực hữu ấy. Các đảng cộng sản - công
nhân và cánh tả tích cực tham gia vào lãnh đạo những cuộc biểu dương lực lượng
chính trị của các tầng lớp nhân dân lao động ở các nước tư bản phát triển châu Âu.
Chính các cuộc đấu tranh trên đã có tác dụng ngăn chặn sự phục hồi, ngóc đầu dậy
của các lực lượng phát xít cực hữu, hiếu chiến, dân tộc chủ nghĩa cực đoan ở các
nước tư bản phát triển. Nó góp phần bảo vệ hoà bình thế giới, thúc đẩy xu thế hợp
tác, giao lưu quốc tế, tạo môi trường hoà bình, ổn định cho sự phát triển của thế
giới.
Năm là, phối hợp hoạt động bảo vệ môi trường giữa các đảng cộng sản công nhân, cánh tả với các Đảng Xanh. Xuất phát từ mục tiêu bảo vệ môi trường,
sinh thái nên các Đảng Xanh đã thu hút và tập hợp được khá đông các tầng lớp dân
cư tham gia vào hoạt động của mình. Hình thức hoạt động chính của Đảng Xanh
là: thông qua các hoạt động tích cực của mình thu thập thông tin về vi phạm môi
trường, qua đó thức tỉnh quần chúng đấu tranh; tham gia trong liên minh cầm
quyền để đấu tranh với những chính sách gây nguy hại cho môi trường của các
chính phủ. Các đảng cộng sản - công nhân ở các nước đều tham gia phối hợp hành


động với Đảng Xanh, nhưng trên cơ sở nguyên tắc vừa hợp tác vừa đấu tranh. Hợp
tác vì những mục tiêu, nội dung đấu tranh của các Đảng Xanh ít nhiều mang tính
tích cực, tiến bộ; đồng thời đấu tranh vì nội bộ các Đảng Xanh và Thuyết Chính trị
xanh mà nó đại diện còn hàm chứa không ít hạn chế.
Sáu là, phối hợp giữa các đảng cộng sản - công nhân và phong trào chống
mặt trái của toàn cầu hóa. Các đảng cộng sản - công nhân ở các nước trên thế giới
hiện nay đều xác định sự cần thiết và chủ động xúc tiến quan hệ phối hợp hoạt
động với các lực lượng chống toàn cầu hóa, trước hết lên tiếng phản đối toàn cầu

những năm qua đã bước đầu sử dụng ngày càng nhiều hình thức mới trên cơ sở tận
dụng được những tiến bộ của cuộc cách mạng khoa học - công nghệ, cũng như một
số thiết chế dân chủ tư sản nhằm tăng cường hiệu quả phối hợp và hoạt động. Các
đảng cộng sản - công nhân thông qua không gian mạng để tiến hành nghiên cứu,
trao đổi, tranh luận về những vấn đề toàn cầu.
Với tư cách là một lực lượng chính trị xã hội vốn từng đi tiên phong trong
các cuộc đấu tranh vì hoà bình, dân chủ và tiến bộ xã hội, các đảng cộng sản - công
nhân trên thế giới đã nỗ lực hoạt động, tìm kiếm những hình thức, phương pháp
phối hợp hoạt động mới để thích ứng với tình hình và tự khẳng định vai trò của
mình trong đời sống chính trị trong nước và quốc tế. Những hình thức phối hợp
hoạt động nêu trên của các đảng cộng sản - công nhân cần được phát triển mạnh
mẽ hơn trong tình hình hiện nay.
Điều kiện thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân: xác lập và tăng
cường vai trò lãnh đạo của đảng cộng sản; nâng cao giác ngộ giai cấp, lý tưởng, sứ
mệnh lịch sử giai cấp công nhân; thiết lập khối đoàn kết vững chắc (giai cấp, toàn
dân tộc, quốc tế); việc thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp cần vận dụng sáng
tạo, năng động chủ nghĩa Mác - Lênin phù hợp với hoàn cảnh lịch sử cụ thể, tiến
hành bằng nhiều con đường, giải pháp; không
giáo điều.