ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
==========

ĐẶNG NGỌC THỨC
“NGHIÊN CỨU ẢNH HƢỞNG CỦA CHẤT KÍCH THÍCH SINH
TRƢỞNG INDOLE-3-ACERIC ACID VÀ CHẾ PHẨM FITOMIX ĐẾN KHẢ
NĂNG HÌNH THÀNH CÂY HOM TÙNG LA HÁN (PODOCARPUS
MACROPHYLLUS) TẠI TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÁI NGUYÊN”

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Hệ đào tạo

: Chính quy

Chuyên ngành

: Quản Lí Tài Nguyên Rừng

Khoa

: Lâm Nghiệp

Lớp

: 44 - QLTNR

Khóa học

: 2012-2016


Giảng viên hƣớng dẫn: ThS. Lƣơng Thị Anh

THÁI NGUYÊN 2016


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan các số liệu và kết quả nghiên cứu trình bày
trong khóa luận là kết quả thí nghiệm thực tế của tôi, nếu có sai sót gì tôi xin
chịu hoàn toàn trách nhiệm và chịu mọi hình thức kỷ luật của khoa và nhà
tƣờng đề ra.

Thái Nguyên, ngày 30 tháng 5 năm 2016

XÁC NHẬN CỦA GVHD

NGƢỜI VIẾT CAM ĐOAN

Đồng ý cho bảo vệ kết quả trƣớc
Hội đồng

ThS. Lƣơng Thị Anh

Đặng Ngọc Thức

XÁC NHẬN CỦA GV CHẤM PHẢN BIỆN
xác nhận đã sửa chữa sai sót sau khi Hội đồng đánh giá chấm


i


Bảng 3.1: Bảng sắp xếp các trị số quan sát phân tích phƣơng sai một nhân tố
......................................................................................................................... 27
Bảng 3.2: Bảng phân tích phƣơng sai 1 nhân tố ANOVA..............................30
Bảng 4.1: Tỷ lệ sống của hom cây Tùng la hán ở các công thức thí nghiệm ở
định kì theo dõi khi dùng thuốc kích thích sinh trƣởng IAA .......................... 32
Bảng 4.2: Các chỉ tiêu ra rễ của hom cây Tùng la hán ở các công thức thí
nghiệm khi dùng thuốc kích thích sinh trƣởng IAA ...................................... 34
Bảng 4.3: Bảng tổng hợp kết hợp kết quả về chỉ số ra rễ của hom cây Tùng la hán ở
đợt cuối thí nghiệm khi dùng thuốc kích thích sinh trƣởng IAA........................... 37
Bảng 4.4: Bảng phân tích phƣơng sai một nhân tố ảnh hƣởng ....................... 39
Bảng 4.5: Bảng sai dị từng cặp

cho chỉ số ra rễ của hom cây Tùng

La Hán khi dùng thuốc kích thích sinh trƣởng IAA ....................................... 39
Bảng 4.6: Tỷ lệ ra chồi của hom cây Tùng la hán ở các công thức thí nghiệm
khi dùng thuốc kích thích sinh trƣởng IAA ................................................... 40
Bảng 4.7: Chỉ tiêu ra rễ của hom cây Tùng la hán khi sử dụng thuốc kích
thích sinh trƣởng IAA ở nồng độ 1000ppm và chế phẩm ra rễ Fitomix........ 46
Bảng 4.8: Chỉ tiêu ra chồi của hom cây Tùng la hán khi sử dụng thuốc kích
thích sinh trƣởng IAA ở nồng độ 1000ppm và chế phẩm ra rễ Fitomix........ 47


iii

DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 3.1: Sơ đồ bố trí thí nghiệm cho các công thức giâm hom Tùng la hán
với 3 lần nhắc lại khi dùng thuốc kích thích sinh trƣởng IAA ....................... 22
Hình 4.1: Biểu đồ tỷ lệ sống của hom cây Tùng la hán ở các công thức thí
nghiệm khi dùng thuốc IAA............................................................................ 33

CTTN

Công thức thí nghiệm

4

CT

Công thức

5

TB

Trung bình

6

Đc

Đối chứng

7

NST

Nhiễm sắc thể


v

vi

3.4.1 Phƣơng pháp ngoại nghiệp..................................................................... 22
3.4.2 Công tác chuẩn bị giâm hom.................................................................. 23
3.4.3 Thu thập và xử lý số liệu ....................................................................... 25
PHẦN 4 KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ ......................................... 32
4.1. Kết quả về ảnh hƣởng của chất kích thích sinh trƣởng IAA ở một số nồng
độ đến tỉ lệ hom sống của cây Tùng la hán ..................................................... 32
4.2. Kết quả về các chỉ tiêu ra rễ của hom cây Tùng la hán ở các công thức thí
nghiệm khi dùng thuốc kích thích sinh trƣởng IAA. ..................................... 34
4.3. Kết quả về tỷ lệ ra chồi của hom cây Tùng la hán ở các công thức thí
nghiệm khi dùng thuốc kích thích sinh trƣởng IAA ...................................... 40
4.4. Ảnh hƣởng của chế phẩm ra rễ Fitomix đến tỷ lệ hom sống, sự hình thành
rễ, khả năng ra chồi của cây hom Tùng la hán................................................ 44
4.5. Xác định loại thuốc có ảnh hƣởng tốt nhất đối với sự hình thành rễ của
cây hom Tùng la hán. ...................................................................................... 45
PHẦN 5 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.......................................................... 50
5.1. Kết luận .................................................................................................... 50
5.2. Tồn tại ...................................................................................................... 51
5.3. Đề nghị ..................................................................................................... 51


vii


1

PHẦN 1
MỞ ĐẦU
1.1.


dƣỡng. Nhân giống vô tính là một phƣơng pháp nhân giống dựa trên cơ sở
phƣơng thức sinh sản sinh dƣỡng của thực vật để tạo thành một cây con mới.
Có nhiều phƣơng pháp nhân giống vô tính: Nhân giống vô tính đƣợc tiến
hành trên đoạn thân, cành, lá, rễ để sinh sản ra cá thể mới gọi là nhân giống
bằng hom.
Nhân giống vô tính có nhƣợc điểm là chi phí cao, không phải loài
cây nào cũng áp dụng đƣợc phƣơng pháp nhân giống vô tính, nhƣng nhân
giống vô tính có ƣu điểm là cây con giữ đƣợc đặc tính quý của cây mẹ.
Trong giâm hom có nhiều yếu tố ảnh hƣởng sự hình thành cây hom
nhƣ: loại giá thể, loại thuốc kích thích, nồng độ thuốc, loại hom,…. Mỗi loài
cây có đặc tính sinh lý, sinh thái khác nhau, trong nhân giống cần các những
kết quả thử nghiệm làm cơ sở cho sản xuất đại trà. Xuất phát từ vấn đề trên,
tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của chất kích thích sinh
trưởng indole-3-aceric acid và Fitomix đến khả năng hình thành cây hom
Tùng la hán (Podocarpus Macrophyllus) tại trường Đại học Nông Lâm Thái
Nguyên”.
1.2.Mục đích nghiên cứu
Đề tài góp phần tạo giống cây con của cây tùng la hán cung cấp cho
trồng cây cảnh, tạo môi trƣờng cảnh quan và nghiên cứu khoa học.
1.3. Mục tiêu nghiên cứu
Xác định đƣợc nồng độ thuốc kích thích ra rễ IAA phù hợp cho sự
hình thành cây hom Tùng la hán.
Xác định loại thuốc phù hợp cho sự hình thành cây hom Tùng la hán.


3

1.4. Ý nghĩa của đề tài
1.4.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học

của hình thức phân bào trên là số lƣợng NST của tế bào khởi đầu và tế bào
mới đƣợc phân chia nhƣ nhau nên đƣợc gọi là phân bào nguyên nhiễm hay
nguyên phân. Phân bào nguyên nhiễm là quá trình phân chia tế bào mà kết
quả từ một tế bào ban đầu cho ra hai tế bào con có số lƣợng NST cũng nhƣ
cấu trúc và thành phần hóa học của nó giống nhƣ tế bào ban đầu. Nhờ
có quá trình nguyên phân mà các NST đƣợc phân phối đồng đều, chính xác
cho các tế bào con. Ở kỳ đầu của quá trình nguyên phân, NST tự tái bản trƣớc
tiên theo chiều dọc rồi tách theo chiều ngang, sau đó qua các kỳ tiếp theo
NST phân chia về.
Các tế bào con đảm bảo cho các tế bào con đều có bộ NST nhƣ nhau
và giống tế bào ban đầu.
Nhờ có quá trình nguyên phân mà khối lƣợng cơ thể tăng lên, sau đó
nhờ có quá trình phân hóa các cơ quan trong quá trình phát triển cá thể mà


5

tạo thành một cây con hoàn chỉnh. Đây là một quá trình đảm bảo cho cây
con duy trì tính trạng của cây mẹ.
Hom của các loài cây thân gỗ đều đƣợc lấy từ thân cây non hoặc cành
non của cây (bao gồm cả chồi vƣợt). Các loại cành giâm thƣờng gặp là cành
non, cành hóa gỗ chủ yếu, cành nửa hóa gỗ và cành hóa gỗ. Tùy thuộc
vào các yếu tố nhƣ đặc tính loài cây, điều kiện thời tiết lúc giâm hom… mà
chọn cành có khả năng ra rễ cao nhất.
2.1.3. Sự hình thành rễ bất định
Nhân giống bằng hom dựa trên khả năng tái sinh hình thành rễ bất định
của một đoạn thân hoặc cành trong điều kiện thích hợp để tạo thành cơ thể mới.
Rễ bất định là những rễ đƣợc hình thành về sau này của các cơ
quan sinh dƣỡng nhƣ cành, thân lá... Rễ bất định có thể đƣợc hình thành
ngay trên cây nguyên vẹn (cây đa, cây si...), nhƣng khi cắt cành khỏi cơ thể

cây, sự xuất hiện của mô sẹo là một dự báo tốt về khả năng ra rễ. Mức độ
hóa gỗ cũng ảnh hƣởng tới sự ra rễ của hom. Hom hóa gỗ nhiều, hay phần
gỗ chiếm nhiều thì khả năng ra rễ kém. Hiện tƣợng cực tính là hiện tƣợng
phổ biến trong giâm hom, do vậy khi giâm hom phải đặt cho cho đúng chiều
[6].
Rễ bất định thƣờng đƣợc hình thành bên cạnh và sát vào lõi trong tâm
của mô mạch, ăn sâu vào trong thân cành tới gần ống mạch, sát bên
ngoài. Thời gian hình thành rễ của các loại hom giâm ở các loài cây
khác nhau biến động rất lớn từ vài ngày với các loài dễ hình thành tới vài
tháng đối với các loài khó ra rễ.
2.1.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng ra rễ của hom
Kết quả của hom giâm đƣợc xác định bởi thời gian ngắn và tỷ lệ ra rễ
cao. Có nhiều yếu tố ảnh hƣởng đến kết quả của việc giâm hom, nhƣng phụ
thuộc bởi ba yếu tố chính là: Khả năng ra rễ của hom giâm (cá thể, giai đoạn


7

và vị trí của hom), môi trƣờng giâm hom và các chất kích thích ra rễ. Cơ bản
thuộc 2 nhóm nhân tố gồm nhóm nhân tố ngoại sinh và nhóm nhân tố nội sinh.
- Nhân tố ngoại sinh: Gồm đặc điểm của di truyền của từng xuất xứ,
từng cá thể cây, tuổi cành, pha phát triển của cành và các chất điều hòa sinh
trƣởng.
- Nhân tố nội sinh: Các loại hóa chất kích thích ra rễ và các nhân
tố ngoại cảnh (nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng,…).
* Nhân tố ngoại sinh
Các nhân tố ngoại sinh ảnh hƣởng đến ra rễ của hom giâm: Điều kiện
sinh sống của cây mẹ lấy cành, nhân tố ảnh hƣởng đến quá trình giâm hom:
Mùa vụ, điều kiện ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm, giá thể giâm hom. Điều kiện
sinh sống của cây mẹ lấy cành: Điều kiện sinh sống của cây mẹ lấy cành có ảnh

nhanh hơn trong tối. Nhƣng trong hom giâm không có lá thì quá trình quang
hợp không diễn ra do đó không thể có hoạt động ra rễ, trừ một số loại cây đặc
biệt có thể ra rễ trong bóng tối. Hầu hết các loài cây không thể ra rễ trong
điều kiện tối hoàn toàn. Trong điều kiện nhiệt đới, ánh sáng tự nhiên mạnh và
nhiệt độ cao làm cho quá trình ra rễ giảm. Vì vậy trong quá trình giâm hom
phải che bóng thích hợp cho từng loài cây khác nhau với độ tàn che khác
nhau [3]. Trên thực tế ảnh hƣởng của ánh sáng đến sự ra rễ của hom giâm
thƣờng mang tính chất tổng hợp: Ánh sáng - nhiệt - ẩm mà không phải là từng
nhân tố riêng lẻ.
Ngoài ra tùy từng loại cây mà mức độ yêu cầu ánh sáng là khác nhau.
Mức độ này còn phụ thuộc vào chất dinh dƣỡng có trong hom.
- Nhiệt độ:
Nhiệt độ ảnh hƣởng tới quá trình quang hợp, hô hấp và quá trình vận
chuyển chất. Vì thế nhiệt độ không khí là một yếu tố quyết định đến tốc độ
phát triển và hình thành nên rễ của hom. Các loài cây nhiệt đới thƣờng có
yêu cầu cao hơn các loài cây ôn đới. Đối với cây nhiệt đới:


9

- Nhiệt độ ảnh hƣởng đến quá trình quang hợp: Nhiệt độ tối thấp từ 5
- 7°C cây bắt đầu quang hợp, nhiệt độ tối ƣu mà cây đạt hiệu quả quang hợp
tốt nhất là 25 - 30°C và nếu duy trì nhiệt độ tối cao lâu thì cây sẽ bị chết.
- Nhiệt độ ảnh hƣởng đến quá trình hô hấp: Nhiệt độ tối thấp từ 1030°C cây bắt đầu hô hấp, nhiệt độ tối ƣu là 35 - 40°C và nhiệt độ tối cao 45 55°C cây sẽ bị phá hủy- Nhiệt độ ảnh hƣởng đến quá trình trao đổi chất, vận
chuyển các chất trong cây: Nhiệt độ thấp làm tăng độ nhớt của các sợi
protein, cản trở tốc độ dòng vận chuyển chất và làm giảm hô hấp của mô
libe đặc biệt của tế bào kèm làm thiếu năng lƣợng cung cấp cho sự vận
chuyển; nhiệt độ quá cao làm cho quá tŕnh thoát hơi nƣớc ở lá diễn ra mạnh
đẫn đến mất nƣớc gây ra héo; nhiệt độ tối ƣu 25 - 30°C.
Vì vậy nhiệt độ là nhân tố quyết định tốc độ ra rễ của hom giâm.

- Giá thể và môi trƣờng giâm hom:
Giá thể cũng góp phần quan trọng vào thành công của giâm hom,
giá thể không phải là nơi cung cấp chất dinh dƣỡng mà phần dinh dƣỡng đó
từ ngay trong chính bản thân cành đƣợc giâm hom vì thế nó chỉ cần đáp ứng
yêu cầu về nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng thích hợp rất nhiều giá thể đƣợc sử
dụng trong giâm hom hiện nay tùy thuộc vào mục đích nghiên cứu, điều
kiện, thời vụ, khí hậu và loài cây mà thành phần giá thể có thể là khác nhau.
Các giá thể thƣờng đƣợc dùng hiện nay là cát tinh, mùn cƣa, xơ dừa, bầu
đất hay đất vƣờn. Khi giâm hom chỉ tạo ra rễ sau đó mới cho cây vào bầu
thì giá thể thƣờng là mùn cƣa để mục, cát tinh, xơ dừa băm nhỏ hoặc đất
vƣờn ƣơm trộn lẫn với nhau.
Một giá thể giâm hom tốt là một giá thể có độ thoáng khí tốt và duy
trì độ ẩm trong một thời gian dài mà không ứ nƣớc, không bị nhiễm nấm
bệnh.


11

- Giá thể cắm hom:
Giá thể cắm hom là nơi cắm hom sau khi đã xử lí chất kích thích ra
rễ.Giá thể đƣợc dùng làm thí nghiệm này là đất trong vƣờn ƣơm. Một giá thể
cắm hom tốt là thoát khí tốt và duy trì đƣợc độ ẩm trong thời gian dài mà
không ứ nƣớc, tạo điều kiện cho rễ phát triển tốt, đồng thời làm sạch không
bị nhiễm nấm, không có nguồn sâu bệnh, độ Ph thích hợp.
* Nhân tố nội sinh:
- Đặc điểm di truyền của loài: Các nghiên cứu cho thấy không phải
tất cả các loài đều có khả năng ra rễ nhƣ nhau. Nanda đã dựa theo khả năng
ra rễ để chia các loài cây thành 3 nhóm chính:
+ Nhóm dễ ra rễ gồm 29 loài. Các loài này không cần sử lý bằng chất kích
thích ra rễ mà vẫn ra rễ với tỉ lệ rất cao, gồm các loài thuộc các chi Ficus sp.

cho tỷ lệ ra rễ cao nhất.
- Tuổi cây mẹ lấy cành hom và thời gian lấy hom: Khả năng ra rễ
do tính di truyền quy định mà còn phụ thuộc vào tuổi cây mẹ lấy cành. Hom
lấy từ cây chƣa sinh sản bằng hạt dễ nhân giống bằng hom hơn cây đã sinh
sản bằng hạt. Hom lấy từ cây tuổi còn non dễ ra rễ hơn cây tuổi già. Cây còn
non không những ra rễ tốt hơn mà còn ra rễ nhanh hơn.
Sự tồn tại của lá trên hom: Lá là cơ quan hấp thụ ánh sáng trong quang
phổ tạo ra chất cần thiết cho cây. Vì thế khi chuẩn bị hom giâm phải có 1 2 lá và phải cắt bớt một phần phiến lá chỉ để lại 1/3 - 1/2 diện tích lá là tốt
nhất.


13

- Kích thƣớc hom:
Đƣờng kính và chiều dài hom ảnh hƣởng tới tỷ lệ ra rễ của hom giâm.
Tùy từng loài cây kích thƣớc hom có thể khác nhau.
- Các chất điều hòa sinh trƣởng:
Các chất điều hòa sinh trƣởng chia theo hoạt tính sinh lý gồm hai
nhóm tác dụng là nhóm kích thích sinh trƣởng và nhóm kìm hãm sinh
trƣởng. Một số chất kích thích sinh trƣởng nhƣ Auxin, Giberellin và
Xytokinin. Trong các chất điều hòa sinh trƣởng thì Auxin đƣợc coi là chất
quan trọng nhất trong quá trình ra rễ của cây hom.
Rhizocalin bản chất là axit đƣợc coi là chất đặc biệt cần thiết trong quá
trình hình thành rễ nhiều loài cây.
Một số nhóm chất điều hòa sinh trƣởng: Nhóm Auxin gồm NAA (a.
Naphthalene acetic acid), IAA (Indol-3acetic acid), IBA (Indol butyric
acid), IPA

(Indol-3yl-Acetonitrile)


định phát sinh từ các cơ quan dinh dƣỡng. Auxin là hoocmon hình thành rễ.
- Nồng độ: Cùng một loại thuốc nhƣng nồng độ khác nhau có
ảnh hƣởng khác nhau đến khả năng ra rễ của hom giâm. Tùy từng loài
cây mà hom của chúng thích ứng với một loại chất cũng nhƣ nồng độ thích
hợp nhất định. Nếu nồng độ chất kích thích thấp sẽ không có tác dụng phân
hóa tế bào để hình thành rễ, nếu nồng độ quá cao sẽ ức chế quá trình hình
thành rễ làm cho hom thối không ra nữa. Khi lựa chọn nồng độ chất kích
thích ra rễ cần chú ý đến nhiệt độ không khí và mức độ hóa gỗ của hom.
Trong quá trình giâm hom khi điều kiện nhiệt độ quá cao cần phải xử lý với
nồng độ thấp hơn và ngƣợc lại khi nhiệt độ môi trƣờng thấp thì cần xử lý lâu
hơn. Nếu hom quá non (chƣa hóa gỗ) phải xử lý với nồng độ thấp và hom
hơi già (hom gần hóa gỗ hoàn toàn) phải xử lý với nồng độ cao hơn.
- Thời gian xử lý thuốc: Cùng một loại thuốc, cùng một nồng độ nhƣng
thời gian xử lý khác nhau sẽ cho kết quả khác nhau. Khi thực hiện thí nghiệm
cần chú ý là giữa thời gian xử lý, nồng độ, nhiệt độ không khí có mối liên
quan nhất định. Với thuốc kích thích sử dụng với nồng độ cao thì thời gian xử
lý ngắn và thuốc kích thích sử dụng với nồng độ thấp thì thời gian xử lý dài hơn.
- Phƣơng pháp xử lý hom: Thông thƣờng hom đƣợc xử lý bằng cách
ngâm hom trong dung dịch chất kích thích ra rễ. Chất kích thích ra rễ là hỗn
hợp chất tan thì phần gốc của hom đƣợc nhúng vào nƣớc và chấm vào thuốc,
sao cho thuốc bấm vào gốc hom.
Nhận xét: Nhƣ vậy, để hình thành thành một bộ rễ mới phải trải
qua quá trình rất phức tạp, tổng hợp phụ thuộc vào nhiều yếu tố nội sinh,


15

ngoại sinh, sử dụng chất điều hòa sinh trƣởng( auxin) … Quá trình hình
thành rễ trải qua nhiều giai đoạn khác nhau, mỗi giai đoạn cần phức hệ nhất
định các điều kiện và hoàn cảnh, có thế nói nếu đúng thời vụ giâm hom, tuổi